Yeftha, au Imani Iletayo Uaminifu

"Vema, mtumwa mwema na mwaminifu." Mathayo 25:21; Waamuzi 11:30 hadi 36.

Habari ya Yeftha inaonyesha kwa nguvu kuu kanuni mbili muhimu katika utaratibu wa Mungu. Ya kwanza ni kwamba Mungu hutumia vitu vinavyodharauliwa ili kuviaibisha vile vilivyoko, mwenye mwili awaye yote asije akajisifu mbele zake. Kanuni ya pili ni kwamba Mungu hataki tu watu wanaoweza kumtumaini yeye, bali watu ambao yeye anaweza kuwatumaini.

I. Yeftha alizaliwa mtoto wa msiba. Bila kosa lolote lake mwenyewe, alama ya aibu ya kuzaliwa haramu ilikuwa juu ya maisha yake, naye akatupwa nje kama mvulana maskini mwana wa haramu, akidharauliwa na ndugu zake, akiachwa na jamaa yake, na kutupwa kwenye huruma baridi ya ulimwengu. Kwa watu wengi jambo hili huzaa roho ya kuwachukia wanadamu na uchungu, na mara nyingi hukua kuwa kutokuamini na kutomcha Mungu kulikokauka na kusiko na moyo.

Ni rahisi kiasi gani kusema, "Kuna faida gani kujaribu, kila kitu na kila mtu yuko kinyume changu; hata mbingu zenyewe ni adui, na ama hakuna Mungu, ama hakuna Mungu kwa ajili yangu; dini ni kwa ajili ya wenye bahati na waliopendelewa. Mimi ni mtoto wa majaliwa katili, na kwa kuwa kila mtu yuko kinyume changu, nami nitakuwa kinyume cha kila mtu, isipokuwa pale niwezapo kuwatumia kwa faida yangu mwenyewe." Huu ndio ukuaji wa asili wa tabia ya mwanadamu pasipo neema ya Mungu. Lakini neema daima hujithibitisha kuwa ni kinyume cha kila sheria ya kawaida na ya asili. Na hivyo katika habari ya Yeftha tunamwona mtoto huyu maskini wa aibu na dhuluma akiinuka, kupitia shinikizo la hali zisizomfaa, hadi kufikia tabia yenye nguvu zaidi na sifa bora zaidi za maisha, akizikamua nguvu na mafanikio kutoka katika magumu yale yale yaliyotishia kumponda. Hili halikuwa kwa sababu ya sifa za kibinafsi tu za Yeftha, bali bila shaka lilikuwa kwa neema ya Mungu, kwa maana tunamwona Yeftha akiwa mtu wa ibada ya kina na uaminifu mkuu kwa Mungu.

Maisha yake yanafanana na maisha mengine ya ajabu tunayoyasoma katika kitabu cha Mambo ya Nyakati, yaani Yabesi. Jina lake lamaanisha "huzuni," naye alipozaliwa alikuwa kiumbe kidogo, dhaifu na kilichonyauka, hata mama yake akamwita "Yabesi," kuonyesha huzuni aliyokuwa amemletea. Na hivyo Yabesi alitupwa maishani kama kitu kidogo cha kuhurumiwa kisicho na thamani, lakini alipokua kiasi cha kuweza kufikiri na kuomba, aligeuka kutoka katika hali zake za dhiki akamwelekea Mungu wake, nasi twasoma habari yake sura hii tukufu: "Yabesi akamwomba Bwana Mungu, akisema: 'Laiti ungenibariki kweli kweli, na kunizidishia mpaka wangu, na kunilinda na uovu, ili usiwe kwangu sababu ya huzuni!'" Tena imeongezwa, "Mungu akampa hayo aliyoyaomba."

Ndivyo ilivyokuwa kwa Yeftha; wote wengine walipomwacha, ndipo Bwana alipomkaribisha, na, akimtumaini Yehova, aliishi hata akapata kisasi kitukufu juu ya watu wake wasio na fadhili, kwa kuwaletea baraka badala ya laana waliyokuwa wamempa.

Tunaona dalili ndogo ya tabia yake katika jina alilouita makao yake mapya. Aliiita nchi ya Tobu.

Tobu maana yake ni "njema," na hiki ni kijiti kidogo tu cha kuonyesha jinsi upepo ulivyovuma katika maisha ya Yeftha.

Twasoma habari ya mtu mwingine, baadaye katika historia ya Waebrania, aliyeiita nchi fulani aliyopewa na Sulemani, "Kabuli." Basi, Kabuli maana yake ni "isiyopendeza." Hiramu maskini aliitazama nchi yake kupitia miwani ya kijani ya kutoridhika, na kila kitu kilionekana kijani; lakini Yeftha aliitazama nchi yake katika nuru ya dhahabu ya imani na tumaini, na kila kitu kilikuwa angavu.

Wapenzi, Mungu anataka watu wake waokolewe kutoka katika huzuni sawasawa na kutoka katika dhambi. Kushindwa kwa Israeli kwa muda mrefu na kwa huzuni kule jangwani kulianza kwa roho ya kutoridhika, na kwa kunung'unika "kana kwamba." Hawakunung'unika waziwazi, lakini "kana kwamba" walinung'unika, na kutoka hapo wakaendelea hata kilele kikawa uasi na hukumu, kupoteza Kanaani na laana ya Mungu. Katika roho ya uzito wa moyo, huzuni na kutoridhika kuna mguso wa ugonjwa na usio safi unaotia unajisi sawasawa na dhambi halisi. Hupoza joto lote la maisha ya kiroho, na kuumiza kila mmea wa imani na upendo. Pumzi moja ya baridi kali huko Florida huharibu mavuno ya machungwa kwa miaka, na mguso mmoja wa huzuni ya kiugonjwa na ya kujipenda yenye hisia za kibinafsi hautapoza roho yetu wenyewe tu, bali utamvunja moyo kila mtu tunayekutana naye, na kushusha joto la jumuiya nzima ya Wakristo wenye furaha. Na tuishi katika "nchi ya Tobu," na tuupokee utimilifu wa upatanisho wake yeye, aliyezichukua si dhambi zetu na magonjwa yetu tu, bali huzuni zetu pia.

Jina la Yeftha mwenyewe lina maana. Maana yake ni "Mungu hufungua," na bila shaka linaeleza tumaini lililomtazama Yehova ili aifungue njia yake na kuisafisha njia yake na magumu yote na majaribu, hata bonde la Akori likawa mlango wa tumaini, na miiba na michongoma ya huzuni ikawa mihadasi na mitende ya ushindi.

Kisha tunamwona Yeftha akiwa amezungukwa na kundi la wenzi wasiofaa kabisa. Masimulizi yanawaita "watu mabaradhuli." Walikuwa watu waliotupwa na jamii, watu waliokuwa wametupwa kama yatima juu ya mkondo wa maisha, nao kwa kawaida walivutwa kwenye kitovu chenye nguvu zaidi kama Yeftha. Basi, wenzi wa namna hiyo hawafai kwa kukuza tabia iliyo bora kabisa.

Ni mara ngapi tunawasikia watu wakilalamika kwamba wengine wamewaongoza kutenda mabaya. Hata hivyo tunaona katika habari za Biblia kwamba maisha mengi yaliyo bora kabisa ya watu wa Mungu yalifinyangwa kupitia mvuto ule ule wa marafiki wasiopatana nao. Yusufu alikua hadi kilele kabisa cha ukuu wa kimaadili licha ya watu waliomzunguka. Daudi, katika miaka yake ya uhamishoni, alizungukwa na wahalifu na watu waliotupwa wa Israeli, lakini kupitia nguvu ya utu wake mwenyewe na neema ya Mungu iliyokuwa pamoja naye, watu hao walibadilishwa wakawa wafuasi na rafiki zake walio bora kabisa, na baadaye wakafanywa kuwa wakuu kabisa wa ufalme wake. Vivyo hivyo Bwana Yesu Kristo hututwaa sisi, kundi la wenye dhambi maskini, wasiofaa kitu, na vitu vinavyodharauliwa, na, kwa nguvu ya neema yake ibadilishayo, hutuinua hata tufanane naye, na kutuvika taji ya utukufu wake mwenyewe. Na hivyo, tunapotupwa katika jamii ya watu waovu, iwe kazi yetu kuwainua na kuwaadilisha, na badala ya kuwaacha watuvute chini, na tuwainue juu hadi kwenye milima ya baraka, ambako Mungu ametuweka, ili tuwe mianga ya ulimwengu wenye giza na kung'aa zaidi kupitia giza lile lile linalotuzunguka.

Wanasimulia habari ya mhubiri mmoja mwema wa Kimethodisti huko Uingereza, aliyekamatwa na kutiwa gerezani kwa sababu ya kuhubiri barabarani. Aliomba kwa sauti kubwa mno hata maafisa wa gereza wenyewe walifurahi kumtoa. Hakuna mahali, wala hakuna jamii, ambapo hatuwezi kuishi maisha ya Kristo na kupokea utukufu wa kukaa kwake ndani yetu. Hakuna kina cha dhambi na taabu kilicho kikubwa kiasi kwamba yeye hawezi kutuinua, na kuigeuza huzuni yetu kuwa furaha na laana yetu kuwa baraka.

Hata sasa yeye hutumia "vitu vilivyo duni vya dunia, na vilivyodharauliwa, naam, na vile visivyokuwako, ili avibatilishe vile vilivyoko, mwenye mwili awaye yote asije akajisifu mbele zake." Na hivyo siku ikafika ambapo ndugu za Yeftha walifurahi kutuma watu kumwita ili awe mkombozi wao, na Yeftha akapata heshima kuu ya kulipa mema kwa mabaya, na kuwaokoa watu waliowahi kumdharau. Hii ndiyo njia ambayo Mungu hupenda kututetea — kutufanya kuwa baraka kwa wale waliotuchukia na kutudhulumu. Ahadi yake ni, "Nitawafanya waje kusujudu mbele ya miguu yako, na kujua ya kuwa mimi nimekupenda."

Yeftha alipoitikia ombi lao, na kuja kuwasaidia, tunaona katika maneno na matendo yake yenyewe roho ya utauwa na imani iliyo kuu. Tumeambiwa waziwazi kwamba maneno yake yote kwa watu wake mwenyewe yalikuwa "mbele za Bwana." Alinena kama aliye mbele za Yehova. Na hivyo alipowapelekea adui zake changamoto yake, ilitamkwa kwa lugha ya imani iliyo kuu kabisa. Alikataa madai yao kwa kuwakumbusha jinsi walivyowatendea Israeli jangwani na kulazimisha vita, kisha jinsi Mungu alivyoitwaa nchi yao na kuwapa watu wake mwenyewe, na kuziangamiza nguvu za Ogu na Sihoni, wafalme wao majitu. Na sasa Yeftha akaikabidhi vita tena kwa Yehova, akawaendea adui zake kwa jina la Yehova Mungu. Vita havikuwa vyake, bali vya Bwana, na imani ya namna hiyo kamwe haiwezi kuaibishwa. Haikupita muda mrefu kabla Yeftha hajarudi kwa ushindi kutoka katika kuwachinja adui zake. Nchi yake ikakombolewa, madai yake yakathibitishwa, na adui zake wakaangamizwa.

II. Lakini sasa tunaona katika Yeftha somo lingine, si la imani iliyo kuu kabisa tu, bali la uaminifu ulio bora kupita yote. Katika saa ya hatari alikuwa ameweka nadhiri kwa Yehova, akiahidi kwamba atakaporudi kwa ushindi kitu cha kwanza atakachokutana nacho kitawekwa wakfu kwa Bwana, kiwe sadaka kwake. Alipokuwa akirudi katikati ya shangwe za ushindi wa watu wote, wa kwanza aliyekutana naye alipokaribia nyumbani kwake alikuwa binti yake mzuri, na alipotambua yote ambayo nadhiri yake ilimaanisha, alilemewa kwa kitambo na hisia za ndani kabisa. Lakini hakusita hata kwa dakika moja katika kusudi lake thabiti na tukufu, wala mtoto yule mpendwa hakurudi nyuma hata mara moja kutoka katika dhabihu aliyowekewa, bali alisimama kwa ushujaa pamoja na baba yake, akitaka aitimize nadhiri yake kikamilifu, nao wakasimama pamoja wakiwa waaminifu kwa Mungu wao wa agano.

Kumekuwa na mjadala mwingi juu ya maana halisi ya nadhiri ya Yeftha, na hatima halisi ya binti wa Yeftha; lakini kuna vifungu kadhaa na tafsiri kadhaa ambazo haziwezi kuacha shaka yoyote katika akili ya msomaji mwenye haki kwamba haikuwa dhabihu halisi ya kibinadamu ambayo Yeftha aliitoa, na kwamba mtoto yule mzuri hakuuawa juu ya madhabahu kama watoto wa Amoni mbele ya mungu wao wa moto, bali kwamba maisha yake machanga yalitolewa katika usafi wake wote kuwa dhabihu iliyo hai ya kutengwa na ya utumishi kwa Yehova.

Katika sura ya kumi na nane ya Kumbukumbu la Torati tunakuta onyo zito kabisa walilopewa Israeli wasiige hata kidogo taratibu za kikatili na za uovu za Waamoni, hasa katika kutoa dhabihu za wanadamu. Basi, Waamoni hao ndio watu wale wale ambao Yeftha alikuwa ametoka kwenda vitani dhidi yao, na akiwa mfuasi wa Yehova mcha Mungu, lazima alikuwa anazijua amri za kitabu cha Kumbukumbu la Torati. Kwa hiyo, kwake yeye kuyaasi moja kwa moja maagizo hayo mazito kungekuwa ni kujionyesha kuwa si mwaminifu kwa tabia yake yote na kwa maana yote ya ushindi wake kwa jina la Yehova.

Tena, katika sura ya kumi na mbili ya Kutoka, inafundishwa waziwazi kwamba wazaliwa wa kwanza wote wa Israeli walipaswa kutambuliwa kuwa ni mali ya Bwana, na kwa hiyo walistahili kufa, kama wazaliwa wa kwanza wa Wamisri. Lakini, badala ya maisha yao kutakiwa kihalisi, walikombolewa kwa damu ya mwana-kondoo, na mwana-kondoo wa Pasaka alitolewa badala ya maisha ya Mwebrania, na maisha hayo bado yalihesabiwa kuwa ni ya Bwana kabisa, yaliyotolewa kwake katika wakfu ulio hai, ambao kabila zima la Lawi lilihesabiwa kuwa mfano wake, na, kwa hiyo, lilitengwa kwa ajili ya utumishi wa Bwana badala ya maisha ya wazaliwa wa kwanza.

Katika haya yote somo lilifundishwa waziwazi kwamba kile ambacho Mungu alitaka kutoka kwa watu wake hakikuwa mwili uliokufa, bali "dhabihu iliyo hai." Ni vigumu zaidi sana kuishi kwa ajili ya Mungu kuliko kufa kwa ajili ya Mungu. Inahitaji nguvu ndogo zaidi sana ya kiroho na ya kimaadili kuruka katika mapigano na kuyatupa maisha katika msisimko wa vita kuliko inavyohitaji kuishi kupitia miaka hamsini ya kutoeleweka, maumivu na majaribu. Ingekuwa rahisi zaidi kwa binti wa Yeftha kulala chini katikati ya maua ya masika, nyimbo na tenzi za ibada ya kidini, machozi na heshima za watu waliompenda, na kujua kwamba jina lake lingehifadhiwa kwa heshima milele, kuliko kutoka nje ya mzunguko angavu wa jamii ya wanadamu na mvuto wote wa ujana na uzuri na furaha ya nyumbani na ya jamii, na kuishi kama mtu aliyejitenga kwa ajili ya Mungu peke yake, akiacha tumaini lililo la thamani kuu la kila mwanamke Mwebrania, si tu kuwa mama, bali kuwa mama wa Kristo aliyeahidiwa; akiacha pia, pamoja na baba yake, shauku ya moyoni ya kuwa na mwana wa kushiriki heshima yake na fimbo yake ya enzi, na kuendeleza jina lake. Yote haya ndiyo yaliyomaanishwa.

Hii ndiyo dhabihu aliyoitoa. Na hivyo twasoma kwamba hakwenda kando kuombolezea kifo chake kilichokaribia, bali alikwenda kando kwa miezi miwili kuombolezea "ubikira wake," upweke wa maisha yake mwenyewe — kisha kwa furaha akayatoa maisha yake kuwa dhabihu iliyo hai kwa Mungu.

Kuna mambo mengine kadhaa ambayo yangeweza kuongezwa, kama ingehitajika, ili kuthibitisha ufafanuzi huu wa kifungu hiki. Inatosha kutaja kwa ufupi ukweli kwamba maneno ya mstari wa thelathini na tisa yako katika wakati ujao, na yanahusu ubikira wake wa wakati ujao wala si wa wakati uliopita, na pia kwamba tafsiri ya mstari wa arobaini katika moja ya matoleo yetu ni kwamba binti za Israeli walikwenda kila mwaka "kuzungumza" na binti wa Yeftha mara nne kwa mwaka. Si lazima kuendeleza hoja hii zaidi. Yatosha kwa kusudi letu la sasa kwamba tulishike somo hili lililovuviwa. Somo hilo ni uaminifu kwa Mungu ulio mkuu kupita yote, usio na masharti, usiouliza maswali. Yeftha ndiye mtu anayeweza kumtegemea Mungu, lakini Yeftha pia ndiye mtu ambaye Mungu anaweza kumtegemea.

Mungu anatafuta maisha ya namna hiyo, na juu ya watu wa namna hiyo ataweka uzito wa utumishi wake ulio mkuu kabisa na utukufu wake wa milele. Mungu atusaidie kila mmoja wetu kuwa mtu wa namna hiyo ambaye Mtunga Zaburi asema habari zake, "Aapaye kwa hasara yake, wala habadiliki."

Jinsi lilivyo nyororo na zuri somo ambalo kifungu hiki kinawapa vijana pamoja na wazee! Kama vile Isaka anavyosimama katika habari ile ya zamani zaidi katika nuru tukufu sawa na Ibrahimu katika dhabihu ile kule juu ya Mlima Moria, vivyo hivyo dhabihu ya binti wa Yeftha haipaswi kusahauliwa katika heshima tunayompa baba yake. Mtoto mtamu wa wakfu wa moyo mmoja! Mungu awasaidie dada zake na wafuasi wake kuwa waaminifu vivyo hivyo. Ee wapenzi, msingoje hata tamaa itakapokoma na uzee utakapopoza mapigo ya moyo wa ujana wenye bidii, na ulimwengu wenyewe utakapowaacha, bali wakati maua yanapochanua, na kikombe kinapofurika, na moyo unapodunda kwa nguvu kwa upendo na furaha na tumaini la kidunia, ndipo ni jambo tamu sana, la hekima sana, na adimu sana, kumimina vyote miguuni pake pa baraka, kama Mariamu alivyomimina marhamu yake juu ya kichwa chake, na siku moja kuvipokea tena katikati ya maua na furaha za nchi ile kule juu, ambako wale walioacha marafiki na hazina, mapenzi ya moyoni na matarajio yaliyo angavu kabisa kwa ajili yake yeye mpendwa, watapokea mara mia, na kuwa na furaha iliyo tajiri zaidi ya kujua kwamba wamejifunza roho yake na kuuelewa upendo wake.