Kalebu: Roho Tofauti

Basi, tufungue kitabu cha Wafilipi, sura ya pili. Ningependa kusoma sehemu ya andiko hilo kwa sababu linashuka hadi hapa duniani kwetu, linatugusa sisi sote pamoja, na pia linatukumbusha huduma ya Yesu alipokuwa hapa duniani. Nitasoma kuanzia mstari wa kwanza hadi mstari wa kumi na moja.

Basi, ikiwa kuna faraja yo yote katika Kristo, ikiwa kuna kitulizo cho chote cha mapenzi, ikiwa kuna ushirika wo wote wa Roho, ikiwa kuna huruma yo yote na rehema, ijazeni furaha yangu, ili mwe na nia moja, wenye mapenzi mamoja, wenye roho moja, mkinia mamoja; msitende neno lo lote kwa kushindana wala kwa majivuno, bali kwa unyenyekevu kila mtu na amhesabu mwenziwe kuwa bora kuliko nafsi yake; kila mtu asiangalie mambo yake mwenyewe tu, bali kila mtu aangalie mambo ya wengine pia. Iweni na nia iyo hiyo ndani yenu ambayo ilikuwamo ndani ya Kristo Yesu; ambaye yeye mwanzo alikuwa yuna namna ya Mungu, naye hakuona kule kuwa sawa na Mungu kuwa ni kitu cha kushikamana nacho; bali alijifanya kuwa hana utukufu, akatwaa namna ya mtumwa, akawa ana mfano wa wanadamu. Tena, alipoonekana ana umbo kama mwanadamu, alijinyenyekeza akawa mtii hata mauti, naam, mauti ya msalaba, akashuka hadi chini kabisa kwa ajili yetu. Kwa hiyo tena Mungu alimwadhimisha mno, akamkirimia jina lile lipitalo kila jina; ili kwa jina la Yesu kila goti lipigwe, la vitu vya mbinguni, na vya duniani, na vya chini ya nchi; na kila ulimi ukiri ya kuwa Yesu Kristo ni Bwana, kwa utukufu wa Mungu Baba.

Na watu wote wa Mungu wakasema, amina. Nitamwomba ndugu yetu Gareth Evans aje atuletee kile ambacho Bwana ameweka moyoni mwake kutoka katika neno la Mungu asubuhi hii.

Asante, Brian, kwa kumtii Roho, kwa kusoma andiko hilo. Muda mfupi uliopita tulikutana pamoja tukajadiliana ni somo gani tungesoma leo, nami nikasema hapakuwa na haja ya somo, kwa kuwa ningewapeleka mimi mwenyewe katika Maandiko. Lakini asubuhi hii niliamka mapema ili kuutayarisha moyo wangu, nami nikaandika pembeni mwa maandishi yangu: Wafilipi sura ya pili, iweni na nia iyo hiyo ndani yenu ambayo ilikuwamo ndani ya Kristo Yesu. Jambo la namna hiyo linapotokea, hunipa uhakika mkubwa kujua kwamba ninalo neno la Mungu kwa ajili yenu asubuhi hii.

Kanisa langu la kwanza lilikuwa nilipokuwa mchungaji huko Kitchener, Ontario. Nilikuwa mwalimu wa fizikia kwa miaka mingi kabla ya kuwa mchungaji huko. Katika kusanyiko langu kulikuwa na kijana mmoja aliyekuwa mmoja wa wazee wangu. Alikuwa na umri wa miaka thelathini tu, na kila Jumapili, mwanzoni mwa ibada, alisimama kusoma andiko. Mara nane, labda kumi tu, labda mara sita tu katika mwaka wangu wa kwanza katika kanisa lile, Charlie Nienkirchen alisimama akasoma andiko langu la somo, bila kujua ni nini ningehubiri. Mnaweza kuwaza uhakika niliokuwa nao asubuhi zile, kwamba nilikuwa na neno la Mungu. Na asante, Brian, kwa kutii.

Kutoka Misri, Kuingia Jangwani

Lazima ilionekana kama ndoto kila asubuhi wana wa Israeli walipoamka. Walikuwa wamezaliwa utumwani; walichokijua tu ni wasimamizi wakali wa Misri, na kazi ilizidi kuwa ngumu zaidi na zaidi walipolazimishwa kufyatua matofali kwa majani machache zaidi na zaidi. Kisha misiba kadhaa ilikuwa imeipata nchi, mapigo ya vyura, mito ikageuka kuwa damu, na mambo mengine mengi, na kilele cha yote kilikuwa usiku ule walipoonywa kupaka damu juu ya miimo ya milango ya nyumba zao, ili malaika mharibu atakapopita, wao waokolewe. Wakitazama nyuma sasa siku zile, ilionekana kabisa kama ndoto kwamba walikuwa wameokolewa: jinsi malaika mharibu alivyopita juu ya Misri yote na kuwaua wazaliwa wa kwanza katika kila nyumba, lakini wana wa Israeli wakanusurika.

Walikuwepo kama 22,700 hivi waliokuwa wamekombolewa kama wazaliwa wa kwanza. Nina hakika walikumbuka waziwazi jinsi walivyofika kwenye Bahari ya Shamu, jinsi walivyoona vumbi la Wamisri waliokuwa wakiwafuatia, jinsi walivyojaa hofu, hata Musa alipowaambia, Msiogope, simameni tu, mkauone wokovu wa Bwana, atakaowafanyia leo. Kwa maana wasimamizi hawa waliowashika utumwani kwa miaka mingi namna hii, hamtawaona tena kamwe, hata milele. Kisha bahari ikagawanyika, nao wakavuka juu ya nchi kavu; nguzo ya moto ikawatangulia usiku na wingu mchana. Wakitazama nyuma kuelekea Bahari ya Shamu, waliwaona Wamisri waliokuwa wakiwafuatia wakizama mawimbi yaliporudi.

Haya yote yalionekana kama ndoto, ndoto ya ajabu na ya kupendeza. Na kila asubuhi walipoamka mwanzoni mwa safari yao kuvuka jangwa, lazima walijifinya ili kuona kama ni kweli. Katika miezi yake michache ya kwanza baada ya kuvuka Bahari ya Shamu, Musa alikutana na Mungu mara kwa mara juu ya kilele cha mlima, na watu waliokuwa chini walitazama juu wakauona umefunikwa na wingu na miali ya moto. Walisikia kwamba Mungu alikuwa akikutana na Musa huko. Juu ya kilele cha mlima, Mungu alimpa Musa Amri Kumi, na sheria za ibada kuhusu utendaji wa hema ya kukutania; alieleza habari ya hema hiyo na vyombo vyote ambavyo vingekuwamo. Wakati huo huo wana wa Israeli waliokuwa wakingoja chini hawakujua hasa la kufanya na uhuru wao.

Tunao wengi kanisani leo wasiojua la kufanya na uhuru ambao Kristo ametununulia. Basi wakajifanyia ndama wa dhahabu; walitaka kumwabudu Mungu kwa namna fulani, hivyo wakajitengenezea mungu wao wenyewe. Wakaanza kunung'unika kwamba wana kiu, na Musa ikambidi aupige mwamba ili maji yatoke. Walishangazwa na mambo mengi ambayo Mungu alikuwa akiyafanya kati yao; yote yalikuwa mapya kwao, kwa maana hawakuwahi kuona jambo lo lote kama hili; walichokijua tu siku zote ni utumwa na mateka.

Baada ya miezi kadhaa, Musa alishuka kwao. Hema ya kukutania ilikuwa imebuniwa na kujengwa kwa ajili ya safari, na Amri Kumi zilikuwa zimetolewa kwao. Musa aliwaeleza sheria ambazo Mungu alitarajia wazishike, sasa kwa kuwa walikuwa wametoka katika utumwa wa Misri. Kisha Mungu akasema na Musa, akamwambia: Musa, sasa ni wakati wa kurithi ahadi zako. Nilimwahidi baba yako Ibrahimu, na Isaka na Yakobo baada yake, kwamba ningewatoa na kuwaingiza katika nchi yangu ya ahadi. Ni wakati wa kuingia.

Mnaona, Mungu hakuwatoa Misri ili watangetange jangwani kwa miaka arobaini. Mungu aliwatoa Misri ili awaingize Kanaani. Jangwa lilikusudiwa kuwa wakati tu ambapo Mungu alikuwa akiwathibitishia Amri zake Kumi, sheria zake, na kuwaweka Walawi kuwa ukuhani. Tunasoma kwamba walikuwepo 22,270 kati ya wale waliotoka kama wazaliwa wa kwanza, na Walawi wakachaguliwa kuchukua nafasi yao, wale waliokombolewa kwa damu juu ya miimo ya milango. Mungu alisema, Sitaki kumtwaa mzaliwa wa kwanza wa kila nyumba, bali nataka kuitwaa kabila ya Lawi kuwa watu wangu wa pekee. Wao watakuwa makuhani wangu.

Haya yote yaliwekwa katika miezi ya kwanza ya wakati wao jangwani. Kisha Mungu akasema, Musa, sasa nataka uingie katika nchi ya ahadi. Chagua kiongozi mmoja kutoka katika kila kabila kati ya kabila kumi na mbili, uwaagize wapite katika nchi yote, waipeleleze nchi, waone adui walipo, waone nchi ilivyo, kisha waniletee habari. Na tunasoma habari hii katika kitabu cha Hesabu sura ya kumi na nne. Kama mna Biblia zenu, tafadhali, na labda mngefungua pale pamoja nami; kama hamna Biblia zenu, aibu kwenu.

Neno la Mungu ni upanga mkononi mwetu. Neno la Mungu ni chakula kwa nafsi zetu. Nitayasimulia Maandiko kwa maneno yangu mwenyewe. Mnaijua habari hii vizuri; nina hakika wengi wenu, kama mlihudhuria shule ya Jumapili, mmeisikia mara nyingi. Wapelelezi kumi na wawili wanaingia katika nchi ya ahadi na kusafiri katikati ya Kanaani yote, nao wanarudi baada ya miezi kadhaa kwa Musa wakitoa habari ya safari yao. Na huu ndio muhtasari wa habari hiyo: ni nchi nzuri ajabu, ijaayo maziwa na asali. Zabibu zake ni kubwa mno, tazameni tulichokileta.

Naye akaleta kishada cha zabibu kilichohitaji watu wawili kukibeba, kishada kimoja tu. Wote walifurahishwa sana na nchi ile. Lakini kisha wakaongeza, hata hivyo, kuna majitu katika nchi hiyo nasi tunawaogopa, na afadhali tusipande kwa sababu hatujajiandaa. Hatuna jeshi, hatuna silaha. Hatuwezi kwenda. Na watu wote, tunasoma, walijaa hofu.

Wakati huo wanaume wawili wanasimama, wawili kati ya wapelelezi hao wanasimama, walioitwa Yoshua na Kalebu, nao wamejaa hasira ya haki. Mnamaanisha nini kusema hatuwezi kwenda? Mliona nchi ijaayo maziwa na asali. Mliona ahadi zote kwamba hii ndiyo nchi ya ahadi ya Mungu. Mungu anataka kutuingiza. Tutaingia, majitu hayo ni chakula chetu. Tutawamaliza maradufu. La, la, wakasema wale kumi wengine, ni wakubwa mno, hatuwezi kuingia. Na matokeo yake yalikuwa kwamba Mungu alinena maneno haya.

Kwa sababu hawaniamini, hakika hawataiingia nchi ile, isipokuwa mtumishi wangu Kalebu, kwa sababu ana roho nyingine pamoja naye, naye amenifuata kwa ukamilifu. Yeye nitamleta aingie katika nchi ile, na wazao wake wataimiliki.

Hilo ndilo andiko langu la somo asubuhi hii. Kama mnazoea kuweka alama katika Biblia zenu, huu ni mstari mzuri wa kuwekea alama: Hesabu sura ya kumi na nne, mstari wa ishirini na nne. Kwa sababu ya kukosa kwao kuamini, hakika hawataziingia ahadi zangu, nchi yangu ya ahadi, isipokuwa mtumishi wangu Kalebu, kwa sababu ana roho nyingine ndani yake. Amenifuata kwa ukamilifu. Yeye nitamleta aingie katika nchi ile, na wazao wake wataimiliki.

Ni hukumu ya kutisha kama nini! Mungu alikuwa amewaokoa kutoka kwa wasimamizi wao wakali huko Misri. Aliwaleta katika uhuru. Alikuwa amejithibitisha tena na tena na tena, kwa mapigo na miujiza na ukombozi, kugawanyika kwa Bahari ya Shamu, mana aliyowapa kutoka mbinguni, maji aliyowapa kutoka mwambani. Hakika yeye angekuwa Mungu wao. Aliwaongoza kwa nguzo ya wingu, na kwa nguzo ya moto usiku. Na bado sasa kuna shtaka dhidi yao: hawataziingia ahadi zake. Hawamwamini.

Hivyo kwa miaka arobaini, watu wale waliokuwa watumwa huko Misri wakawa watumwa wa uamuzi wao wenyewe. Na kwa miaka arobaini walitangatanga jangwani. Loo, Mungu alikuwa mwaminifu. Aliwapa mana kila siku; uaminifu wako ni mkuu, wangeweza kuimba. Aliwapa kware ili wawe na nyama ya kula kila siku. Aliwaongoza kutoka chemchemi moja hadi nyingine jangwani. Alikuwa bado Mungu wao aliyewaongoza, lakini bado walisafiri jangwani wakiwa na mchanga vinywani mwao na mchanga miguuni mwao. Nao waliridhika.

Je, inawezekana kwamba kanisa la Mungu huko Kanada, huko Amerika, linaishi jangwani na limeridhika? Je, huu ndio uzima tele ambao Kristo aliunena? Ningependa kuwaambia kwamba sehemu kubwa sana ya Wakristo katika makanisa yetu leo wanaishi maisha ya jangwani. Kwa kweli, hata tunaimba nyimbo, "Najishibisha kwa mana kutoka akiba tele." Mnaukumbuka wimbo huo? Niliacha kujishibisha kwa mana miaka mingi iliyopita nilipoingia katika ahadi za Mungu. Mana ni kwa ajili ya jangwa. Maziwa na asali na zabibu ni kwa ajili ya nchi ya ahadi.

Nipe Mlima Huu

Tafadhali njooni pamoja nami kwenye kitabu cha Yoshua, sura ya kumi na nne. Musa sasa amekufa. Alikufa juu ya kilele cha Mlima Nebo, akiwa amewaongoza wana wa Israeli kwa miaka arobaini. Alikuwa ameishi miaka arobaini katika jumba la Farao, miaka arobaini akichunga mamilioni ya kondoo wenye miguu minne wanaolia, kisha akatumia miaka arobaini akichunga mamilioni ya kondoo wenye miguu miwili wanaolia. Shauku yake moja, katika miaka arobaini ya kuwaongoza jangwani, ilikuwa kuwaingiza katika nchi ya ahadi; hilo tu ndilo alilolitamani. Ana umri wa miaka mia na ishirini, na mwishoni mwa siku zake watu wake wanamsihi tena wapate maji.

Anauona mwamba, na Mungu anamwambia aseme na mwamba. Badala ya kusema na mwamba, anaupiga kwa fimbo yake. Na Mungu akasema, kwa sababu umenivunjia heshima, hutaiingia nchi ya ahadi. Na Musa anakufa juu ya Nebo. Mtumishi wake kijana Yoshua, aliyekuwa mmoja wa wale wapelelezi kumi na wawili, anaitwa aingie katika nchi ya ahadi na kuwaongoza wana wa Israeli kuingia. Anawavusha Yordani.

Na huko katika nchi ya ahadi wanaanza vita vya kuwashinda adui, kisha wanaigawanya nchi kati ya kabila kumi na mbili. Inasikitisha kama nini kuona kwamba kabila mbili na nusu walitaka kubaki ng'ambo hii ya Yordani. Ingawa walikuwa wamepigana hata kuingia katika nchi ya ahadi, walitaka kuishi ng'ambo hii ya Yordani, jangwani; walitaka kubaki pale kwa sababu, walisema, hii ni nchi nzuri kwa ng'ombe. Walikuwa watu wa ng'ombe.

Sasa, sijui kuhusu ninyi, lakini mimi nilikulia mashambani, na watu wa ng'ombe kwa kawaida hupata matope kwenye viatu vyao. Na wapo Wakristo, kwa masikitiko, wanaotaka kubaki katika ulimwengu huu na kujiita Wakristo badala ya kuingia katika ahadi za Mungu. Lakini kabila tisa na nusu wengine, yaani kumi na mbili ukitoa zile mbili na nusu, walitaka kuingia katika nchi ya ahadi. Basi wakaingia, na nchi ikagawanywa kati yao. Kisha rafiki wa Yoshua, Kalebu, anamjia, sura ya kumi na nne.

Na Kalebu akasema maneno haya; anzeni katika mstari wa sita.

Ndipo wana wa Yuda wakamwendea Yoshua huko Gilgali; na Kalebu, mwana wa Yefune, Mkenizi, akamwambia, Wewe unajua neno lile Bwana alilomwambia Musa, mtu wa Mungu, kwa habari zangu mimi na wewe, tulipokuwa kule miaka arobaini iliyopita huko Kadesh-barnea. Mimi nilikuwa mtu wa miaka arobaini hapo, Musa, mtumishi wa Bwana, aliponituma kutoka Kadesh-barnea ili niipeleleze nchi; nami nikamletea habari tena kama ilivyokuwa moyoni mwangu. Pamoja na hayo ndugu zangu waliokwenda pamoja nami waliifanya mioyo ya watu iyeyuke kwa hofu; lakini mimi nilimfuata Bwana, Mungu wangu, kwa ukamilifu. Musa akaapa siku ile, akasema, Hakika nchi hiyo uliyoikanyaga kwa mguu wako itakuwa urithi kwako wewe na kwa watoto wako milele, kwa sababu umemfuata Bwana, Mungu wangu, kwa ukamilifu. Na sasa, angalia, Bwana ameniweka hai, kama alivyosema, miaka hii arobaini na mitano, tangu wakati Bwana alipomwambia Musa neno hilo, wakati wana wa Israeli walipokuwa wakitangatanga jangwani. Na sasa, tazama, leo hivi mimi ni mtu wa miaka themanini na mitano, na hata hivyo leo nina nguvu vile vile kama nilivyokuwa siku ile Musa aliponituma; kama nguvu zangu zilivyokuwa wakati ule, ndivyo nguvu zangu zilivyo hata sasa, kwa vita, na kwa kutoka na kuingia. Basi sasa, Yoshua, nipe mlima huu, ambao Bwana alinena habari zake siku ile; maana wewe ulisikia siku ile jinsi Waanaki walivyokuwamo, majitu yalikuwamo, na miji ilikuwa mikubwa yenye maboma. Yamkini Bwana atakuwa pamoja nami, ndipo nitaweza kuwafukuza, kama Bwana alivyosema. Basi Yoshua akambariki; akampa Kalebu, mwana wa Yefune, Hebroni kuwa urithi wake. Basi kwa hiyo Hebroni ukawa urithi wa Kalebu, mwana wa Yefune, Mkenizi, hata hivi leo; kwa sababu alimfuata Bwana, Mungu wake, kwa ukamilifu.

Ni mtu wa ajabu kama nini! Mara ya mwisho niliposimama katika mimbari hii, niliwahubiria: mtu awaye yote asiudharau ujana wako. Niliwahubiria vijana, nami nikawaruhusu wazee wasikilize. Leo ninasema na ye yote mwenye umri wa miaka themanini na mitano; ninasema nanyi nyote leo. Huyu hapa ni mtu tunayeweza kumkazia macho kama kielelezo chema: mtu ambaye akiwa na umri wa miaka themanini na mitano bado alikuwa na shauku kwa Mungu, mtu aliyesema, ujana wangu unafanywa upya kila siku.

Kwa sababu nilimfuata Bwana kwa ukamilifu, sijazeeka kiasi cha kustaafu. Nakataa kustaafu. Mchungaji unampelekaje malishoni ili apumzike? Sijui. Nakataa kustaafu. Nina shauku zaidi kwa Mungu leo kuliko nilivyokuwa na umri wa miaka ishirini na mitano. Ninakaribia ufalme wangu, ninakaribia kumwona mfalme wangu, nami ninazidi kufurahishwa naye kila siku. Na kama Kalebu, ombi langu ni, Ee Mungu, nipe mlima huu wanakokaa majitu.

Hakuna wakati wa kuketi nyuma na kustarehe. Safari yangu imekwenda mbali. Mnajua ombi langu binafsi ni nini? Ombi langu binafsi ni kwamba siku nitakayokufa, jambo la mwisho nitakalofanya hapa duniani liwe kumwambia muumini kijana neno la kumtia moyo. Nakataa kuzeeka. Kama Kalebu, nataka kuwa mtu anayezidai ahadi za Mungu hadi siku nitakayokufa. Nipe mlima huu, kama Musa alivyoniahidi.

Sijazeeka kiasi cha kustaafu, asema Kalebu. Mkono wangu una nguvu. Nataka kuyashinda majitu. Ingawa wengine wanaweza kutaka kubaki nyuma ng'ambo ile ya Yordani, katika nchi inayofaa kwa ng'ombe, katika matope na tope zito, mimi sitaki kubaki huko. Wala sitaki hata kuingia hapa penye zabibu na maziwa na asali yanayotiririka. Nataka kilele cha mlima wanakokaa majitu.

Niwarudishe kwenye andiko langu la somo, lililoko kule katika Hesabu sura ya kumi na nne; nitalirudia tena kwenu. Hakika hawataiingia nchi yangu, lakini mtumishi wangu Kalebu, kwa sababu ana roho nyingine ndani yake na amenifuata kwa ukamilifu, yeye nitamleta aingie katika nchi ile, na wazao wake wataimiliki. Mungu anayo mambo yake yaliyo bora kabisa kwa ajili ya wachache wanaothubutu kustahimili jaribu. Mungu anacho chaguo la pili kwa ajili ya wale wasiotaka kilicho bora. Naamini kanisa la Amerika ya Kaskazini, la Kanada, leo linaishi jangwani. Nasi tumeridhika; hiki ndicho kilicho bora cha pili cha Mungu.

Mungu bado ni mwaminifu. Bado anatupa mana, bado anatupa kware, lakini kuna kitu kilicho ndani zaidi kuliko hiki, kitu kilicho tajiri zaidi kuliko hiki, nacho ni kuingia katika ahadi za Mungu. Ahadi hiyo imetolewa kwa Kalebu na wazao wake tu. Nami najiuliza, na nawauliza ninyi asubuhi hii, swali hili, kwa sababu kila ujumbe lazima uwe na changamoto: je, wewe ni mzao wa Kalebu? Je, wewe ni mzao wa Kalebu? Je, unayo asili ya Kalebu ndani yako, kama baba alivyo ndivyo mwana alivyo? Mimi ni mzao wa baba yangu; ninayo tabia ya baba yangu ndani yangu. Mimi pia ni mzao wa Baba yangu wa mbinguni; ninayo asili ya Kristo ndani yangu, kama kila mmoja wetu alivyo nayo.

Wazao wa Kalebu

Lakini swali langu kwenu asubuhi hii ni hili: je, wewe ni mzao wa Kalebu, atakayezirithi ahadi za Mungu? Niwaelezee wazao wa Kalebu. Kwanza kabisa, tunaona kwamba wao ni wa kabila ya Yuda, na neno Yuda maana yake ni sifa. Wazao wa Kalebu watakuwa watu wa kusifu, watu wa kuabudu. Hiyo ndiyo tabia ya kwanza. Sikusema Mkristo wa kuimba, sikusema mpiga ala za muziki, nilisema Mkristo wa kuabudu.

Kuabudu ni zaidi sana ya kuimba nyimbo. Tunaweza kuimba nyimbo na tusiwe kitu zaidi ya karaoke ya Kikristo; naamini uimbaji mwingi wa kuabudu katika makanisa mengi leo si kitu zaidi ya karaoke ya Kikristo, ikiwa mioyo yetu haichukuliwi kuingia katika uwepo wa Mungu. Hili ndilo ninalolifurahia kuhusu Shannon na wenzake: wanatuingiza katika uwepo wa Mungu, na mioyo yetu inapaswa kuwa katika uwepo wake, mahali tunapozama katika mshangao, upendo, na sifa na kuabudu. Hilo ndilo kusudi la kuimba wimbo huu; si kutufanya tujisikie vizuri, wala kutupasha moto, wala kutupa nafasi ya kusimama.

Sifa na kuabudu hutuingiza katika uwepo wa Mungu, mahali mioyo yetu inapomwabudu, kwa maana yeye peke yake anastahili sifa zetu. Hiyo ndiyo roho ya wazao wa Kalebu; wao ni watu wa kuabudu, wa kabila ya Yuda. Katika Maandiko nasoma kwamba Mungu anatafuta mambo mawili, watu wa aina mbili. Katika Agano la Kale, alikuwa akiwatafuta wanaume na wanawake watakaosimama mahali palipobomoka kati ya wanaume na wanawake. Katika Agano Jipya, Yesu alimwambia yule mwanamke kisimani kwamba Mungu bado anawatafuta wale watakaomwabudu katika roho na kweli. Wazao wa Kalebu ni waabudu.

Paulo, katika waraka wake kwa Waefeso, anawasihi wasomaji wake wajazwe Roho; msilewe kwa mvinyo, bali mjazwe Roho; naye anaendelea kutoa ushahidi mitatu ya maisha yaliyojazwa Roho. Ushahidi wa kwanza ni huu: mkiimba na kumshangilia Bwana mioyoni mwenu. Ni mtazamo wa kuabudu. Usiniambie kwamba wewe ni Mkristo uliyejazwa Roho kama wewe si mwabudu; Mkristo aliyejazwa Roho atakuwa mzao wa Kalebu.

Ushahidi unaofuata ni kwamba una shukrani katika mambo yote; usiniambie kwamba wewe ni Mkristo uliyejazwa Roho kama wewe ni mnung'unikaji. Ushahidi wa tatu, katika mstari unaofuata, ni kunyenyekeana ninyi kwa ninyi katika upendo wa Kristo; usiniambie kwamba umejazwa Roho kama hunyenyekeani na wengine, mkiheshimiana. Ushahidi wa kwanza ni ule wa roho ya kuabudu, na alama ya kwanza ya mzao wa Kalebu ni kwamba wao ni wa kabila ya Yuda, maana yake kuabudu na sifa.

Tabia ya pili ya wazao wa Kalebu ni kwamba wao ni watu wanaomfuata Mungu kwa ukamilifu. Ni mara ngapi nilisoma katika Andiko lile, nami nalisisitiza, kwa maana mimi ni mtu anayenifuata kwa ukamilifu, asema Mungu. Musa alishuhudia jambo hilo. Kalebu ni mtu anayemfuata Mungu kwa ukamilifu, na Kalebu, akisema na Yoshua, anasema, kwa maana nimemfuata Mungu kwa ukamilifu. Maono yangu yamekazwa juu yake. Yeye ndiye shabaha yangu, yeye ndiye lengo langu, yeye ndiye kitovu cha maisha yangu.

Nitamfuata kwa ukamilifu. Moyo wangu hautagawanyika kati ya mambo ya ulimwengu huu na mambo ya Mungu. Heri wenye moyo safi. Maana yake ni moyo usiochanganyika na upendo wa ulimwengu huu, bali wenye upendo na mtazamo juu yake yeye peke yake. Heri wenye moyo safi, kwa kuwa hao watamwona Mungu. Na wazao wa Kalebu ni wanaume na wanawake ambao moyo wao unamwelekea yeye kikamilifu. Hakuna mapatano na mambo ya ulimwengu; hakuna mapatano ya moyo uliogawanyika.

Bali ni wanaume na wanawake wanaomfuata, katika masomo yao, shuleni, katika kazi yo yote ya maisha yao, katika ajira yao, katika shughuli zao, nyumbani mwao; ni watu wanaoishi wakimfuata yeye, na kile anachosema ni mwongozo kwao. Na kitabu chao cha kiada ni Biblia, si ubinadamu-dunia usiomhusisha Mungu wa sehemu kubwa ya jamii. Ubinadamu-dunia ni pale mwanadamu anapojiweka mwenyewe kwenye kiti cha enzi. Je, mnajua kwamba kuna kitu kiitwacho ubinadamu wa Kikristo? Mwanadamu bado anajiweka mwenyewe kwenye kiti cha enzi, lakini wanakiita Mungu.

Wanamwabudu Mungu ambaye kazi yake ni kuwabariki; wao bado wanakuwa kitovu cha ulimwengu wao, ingawa ni Wakristo. Lakini yuko mtu anayemfuata Mungu, mtu ambaye mtazamo wake umekazwa juu ya Mungu na utukufu wake; hao ndio wazao wa Kalebu. Jambo la tatu walilo nalo, wamesema, Mungu, mtazame mtumishi wangu Kalebu, kwa maana ana roho nyingine ndani yake. Wafilipi mbili: iweni na nia iyo hiyo ndani yenu ambayo ilikuwamo ndani ya Kristo Yesu.

Wao ni watu wa roho tofauti, watu wanaoishi Ukristo unaokwenda kinyume na utamaduni wa dunia. Hawana roho ya ulimwengu huu ndani yao, bali roho ya Kristo, naye anaishi kupitia kwao. Ni roho tofauti na ya mazingira yao. Wakati wote wanaowazunguka wananung'unika, wao ni watu wanaoleta amani na shukrani. Wakati yote yanayowazunguka ni maslahi ya kidunia, wao ndio watu wanaoishi kwa ajili ya Kristo. Wana roho tofauti.

Wakati yote yanayowazunguka ni siasa na hila, wao ni watu wa uadilifu; hawana ulimi wa undumakuwili wanaposemezana. Unapotazama kuzunguka kwako ukaiona roho ya ulimwengu, Ukristo unaokwenda kinyume na utamaduni wa dunia ni mtu aliye na roho tofauti, roho iliyo kinyume na hiyo. Unapokuwa katika kundi la watu ukawasikia wote wakizungumza juu ya malengo yao kwa maisha haya na mipango yao yote kwa maisha haya, Mkristo anayekwenda kinyume na utamaduni wa dunia ni yule mtu ambaye roho yake ni kwamba malengo yake yamejikita katika Kristo.

Wiki nane zilizopita nilipata furaha ya kumwongoza kwa Kristo mfanyabiashara kijana wa Kichina. Niwasimulie habari hiyo; nitaifupisha kadiri niwezavyo. Tulikuwa na msichana wa Kijapani aliyeishi nasi kwa miaka kadhaa, msichana mzuri ajabu na wa kupendeza. Alimjua Bwana, ingawa imani yake ilikuwa haina kina sana. Alianza kuhudhuria kanisa la Wajapani hapa mjini, kisha akaanza kumfanyia kazi mtu anayemiliki migahawa ya sushi; mkiingia katika maduka ya Thrifty mnaona migahawa ya sushi, mtu huyo ndiye anayeimiliki, naye ni Mkristo. Kijana mdogo sana wa Kichina, Victor.

Alikuwa akija nyumbani kwetu mara kwa mara kwa sababu alikuwa amempenda msichana huyu wa Kijapani, aliyekuwa mfanyakazi wake. Alimrudisha nyumbani kutoka kazini siku ya kwanza, jambo lililokuwa la fadhili sana kwa meneja wake. Alimrudisha nyumbani kutoka kazini siku ya pili, jambo ambalo msichana aliliona kuwa la ajabu kidogo. Alimrudisha nyumbani kutoka kazini siku ya tatu, nasi tukawaza, hebu, kuna nini kinachoendelea hapa? Na kufikia siku ya nne, tulikuwa tumeelewa. Lakini msichana alirudi Japani, kisha akarudi huku, nao wakaanza kuishi pamoja. Bila shaka, hatukufurahishwa sana na jambo hilo, lakini hatukuweza kusema neno katika nuru hiyo, nao walikuja nyumbani kwetu mara kwa mara.

Kisha, tulipokuwa Australia mwaka jana, walitutumia barua pepe wakauliza tungerudi lini, kwa sababu walitaka kuoana na walitaka tuwepo. Basi tukapewa tarehe, nasi tukarudi, nao wakaja kutuona wiki mbili kabla ya siku iliyopangwa ya harusi katika hoteli ya Laurel Point Inn. Wakasema, mchungaji wetu hataki kutufungisha ndoa, yule mchungaji wa Kijapani. Nikasema, kwa nini? Wakasema, basi, kwa sababu Victor si Mkristo. Nikasema, basi, hata mimi nisingewafungisha ndoa kwa sababu hiyo hiyo; nilikuwa nikirudi kwa ajili ya harusi yenu nikidhani kila kitu kilikuwa kimeshapangwa, lakini hata mimi nisingewafungisha ndoa.

Lazima niseme kuhusu Victor, hakumkasirikia mchungaji; alielewa. Lakini alisema, sikuweza kumpa Yesu moyo wangu, sikuweza kuwa Mkristo ili tu nikuoe. Nami nikasema, vizuri, huo ni uadilifu. Lakini akasema, sikiliza, Gareth, sijui lo lote kuhusu Ukristo; je, ungenifundisha Biblia? Sasa, ningepaswa kusema, basi, niache niliombee jambo hili, lakini lazima nikiri, kuna nyakati kama hizo ambapo mimi ni wa mwili kiasi, na ilinichukua sekunde moja na nusu.

Basi wiki iliyofuata nilikutana naye. Hakujua kabisa lo lote kuhusu Biblia; hakujua tofauti kati ya Agano la Kale na Agano Jipya, hakujua hata kwamba Wakristo waliitwa Wakristo kwa sababu ya Kristo; hakujua kitu. Alikuja nyumbani kwangu Ijumaa usiku, na mke wake alikuwa amemnunulia Biblia mpya kabisa, Biblia nzuri kweli ya kujifunzia. Basi nilikuwa nimepanga, na nilikuwa nimeandika maelezo ya muhtasari mzima wa Agano la Kale: Bustani ya Edeni, Anguko, Adamu na Hawa wakifukuzwa, jinsi Mungu anavyowaita warudi, jinsi anavyomchagua Ibrahimu na watu wake wateule, jinsi anavyowapeleka jangwani, habari yote ya manabii wakiwaita warudi na jinsi walivyoyakataa yote hayo. Lakini nilifika kwenye habari ya damu juu ya miimo ya milango.

Nami nikasema, sasa Victor, nataka ukumbuke jambo hili. Nami nikamweleza jinsi mwana-kondoo alivyochinjwa mara moja kila mwaka, katika Siku ya Upatanisho, Yom Kippur, ili kufunika dhambi zao kwa mwaka mmoja. Kisha nikaendelea hadi Malaki, nabii wa mwisho, na baada yake, ile miaka mia nne ya ukimya, Mungu anaonekana kuwa ameufuta mkono wake. Ilinichukua dakika hamsini kufikia hapo. Nami nikasema, Victor, kama Mungu angetaka kufunika dhambi zetu milele yote, angelazimika kufanya nini? Na mfanyabiashara huyu kijana wa Kichina, asiyejua chochote kuhusu Ukristo, alinitazama moja kwa moja usoni akasema maneno haya: basi, nadhani angelazimika kumpata mwana-kondoo mkamilifu. Nadhani angelazimika kumpata mwana-kondoo mkamilifu.

Basi nikasema, niende kwa nabii anayefuata, Yohana Mbatizaji: yuaja mmoja nyuma yangu, ambaye mimi sistahili kulegeza gidamu za viatu vyake. Kisha anamwona Yesu akija, naye akasema, Tazama, Mwana-Kondoo wa Mungu! Na Victor akaruka akasimama. Akasema, mwana-kondoo mkamilifu! Nami nikasema, loo; akasema, nimesisimka mwili mzima, lazima niyatoe maisha yangu kwake. Nikasema, ngoja, ngoja, ngoja.

Akasema, sitii chumvi. Nikasema, ngoja, Victor, hapana, si rahisi hivyo; lakini lazima niyatoe maisha yangu kwake, akasema. Kama alikufa kwa ajili yangu, nitayatoa maisha yangu kwa ajili yake; amezifunika dhambi zangu milele yote. Nikasema, ndiyo, ndiyo, ndiyo, lakini hapana, ngoja, ngoja. Siamini katika imani rahisi isiyogharimu kitu. Nataka wewe, Victor, ulielewe hili kweli, uelewe kinachotokea. Basi baada ya muda, mwishowe nikasema, sawa, tuombe.

Aliyatoa maisha yake kwa Kristo. Nilimwambia aandike katika Biblia yake. Alikuwa hajaandika hata jina lake ndani yake. Lakini jambo la kwanza aliloandika katika Biblia yake lilikuwa, leo, Juni tarehe fulani, ya kumi, nayatoa maisha yangu kwa Yesu Kristo. Nikasema, utakapokwenda kanisani Jumapili kwa yule mchungaji wa Kijapani, nataka uende umweleze ulichofanya. Kisha akabaki kwa chakula cha jioni, na saa tatu baadaye wakaondoka nyumbani kwangu. Nami nikamwambia Victor, nilikuomba ufanye nini? Akasema, nitamwambia mchungaji wangu kwamba nimempa Yesu moyo wangu, nimempa Yesu maisha yangu. Kisha nitamwomba kama naweza kuwaambia watu wengine wote kanisani.

Naye alifanya hivyo Jumapili iliyofuata, siku mbili baadaye. Nakutana naye kila wiki, wote wawili, kwa ajili ya kujifunza Biblia. Wiki iliyopita nilikutana naye; alikuwa ndiyo kwanza amefungua tawi jipya huko Duncan. Hii ndiyo sababu nawasimulia habari hii ndefu: linafanikiwa sana, nami nikasema, basi, Mungu anakubariki; utaona himaya ya matawi haya ikikua. La, la, akasema, sasa mimi ni Mkristo, nina malengo tofauti. Huyo ni mtu anayejua maana ya kuwa na roho tofauti ndani yake, kwa sababu malengo yake sasa yamekazwa juu ya Yesu.

Amekuwa Mkristo kwa miezi miwili, na mimi ni mtu tofauti, akasema. Wazao wa Kalebu wana roho tofauti ndani yao. Wako kinyume na roho ya ulimwengu. Hawaruhusu ulimwengu uwafinyange kwa kielelezo chake; hawaruhusu ulimwengu uwashinikize wawe kama ulimwengu. Wanaazimia kuwa tofauti, kwa sababu wana roho tofauti ndani yao.

Jambo la nne kuhusu wazao wa Kalebu ni hili: ujana wao unafanywa upya. Kalebu alisema, nina umri wa miaka themanini na mitano, lakini mimi ni kijana kama nilivyokuwa miaka arobaini iliyopita; bado nina mkono wenye nguvu niliokuwa nao miaka arobaini na mitano iliyopita. Kwa maana Mungu amenitunza nikiwa na ujana, ameufanya upya ujana wangu. Mtunga Zaburi anasema huufanya upya ujana wetu kama tai. Nyumbani kwangu, kama utawahi kuja katika chumba changu cha kujifunzia, utaona picha nyingi za tai humo. Mojawapo ya maandiko ninayoyapenda sana linapatikana katika kitabu cha Isaya, pale linaposema, wamngojao Bwana watapata nguvu mpya; watapanda juu kwa mbawa kama tai.

Neno "kungoja" Bwana halihusiani kabisa na suala la muda. Si kungoja kama unavyongoja basi kwa subira. Kihalisi maana yake ni wale wanaoyafunga maisha yao pamoja naye. Neno kungoja, katika Agano la Kale, katika kitabu cha Isaya, ukiangalia katika Strong's Concordance, linazungumza juu ya nyuzi tatu zinazosokotwa pamoja kuwa kamba. Hiyo ndiyo maana ya kungoja. Na Yesu alisema jambo lilo hilo: mkikaa ndani yangu, nami nikikaa ndani yenu, huko ndiko kungoja. Na ahadi ni kwamba, mtaufanya upya ujana wenu kama tai.

Na ahadi yangu, na andiko la maisha yangu, ni hili: huufanya upya ujana wangu kama tai. Ndiyo sababu ninakwenda juu kwenye mafunzo ya Biblia ya Summit kila wiki; ndiyo sababu moyo wangu bado ni kijana, kwa sababu nina shauku kwa Mungu. Huufanya upya ujana wangu kama tai. Mwili wangu wakati mwingine una maumivu na machungu, lakini roho yangu bado ina umri wa miaka thelathini na mitano. Wana wa Kalebu, wazao wa Kalebu, ujana wao unafanywa upya kama tai. Kwa nini? Kwa sababu wanamngoja Bwana. Wamefungamanishwa pamoja naye.

Kisha kuna tabia hii kuhusu wazao wa Kalebu: Kalebu alisema, nataka mlima huu; sitosheki na tambarare, nataka mlima huu. Na jina la mlima huo ni Hebroni, na neno Hebroni maana yake ni ushirika. Huyu ni mtu anayeona njaa ya ushirika na Mungu. Huyu ni mtu asiyetosheka na tambarare, akizifurahia baraka za Mungu, hata maziwa na asali. Hatosheki na mambo haya; anataka ushirika wa Mungu. Ndiyo sababu anatumia muda katika uwepo wa Mungu; ndiyo sababu ibada zake za asubuhi ni muhimu kwake, ili apate kushirikiana na Mungu juu ya vilele vya Hebroni.

Je, hivi ndivyo ulivyo? Je, maneno haya yanakueleza wewe? Je, wewe ni mzao wa Kalebu? Kwa maana ni wazao wa Kalebu tu watakaozirithi ahadi za Mungu. Na jambo la mwisho kuhusu tabia hii ya wazao wa Kalebu ni hili: wanayashinda majitu. Hakuomba Hebroni kwa sababu mandhari kutoka kileleni ilikuwa nzuri ajabu; aliomba Hebroni kwa sababu majitu yalikaa huko. Hilo ndilo alilolitaka. Nipe majitu, yaleteni, jamani, yaleteni. Miaka themanini na mitano, sijali ni makubwa na yenye nguvu kiasi gani, nipe majitu. Kwa nini? Kwa sababu Mungu wangu anaweza kuyashinda.

Mungu wangu, aliyeziangusha kuta za Yeriko, anaweza kuyashinda majitu. Je, wewe ni mwuaji wa majitu asubuhi hii? Bila shaka, mwuaji wa majitu anayejulikana zaidi katika Biblia alikuwa Daudi. Mnaikumbuka habari ya Daudi na Goliathi? Je, mlijua kwamba Daudi karibu afe, miaka michache tu baadaye, mikononi mwa binamu wa Goliathi? Likumbukeni jina hili, Ishbi-Ben-Arb. Jitu Ishbi-Ben-Arb lilikuja, nalo lilikuwa karibu kumshinda Daudi, kwa sababu Daudi alikuwa amedhoofishwa na dhambi. Dhambi daima hushinda, dhambi daima hudhoofisha. Na katika hali yake ya udhaifu, jitu lile lilikuwa karibu kumuua, hata mpwa wake mwenyewe alipokuja na kumwokoa kutoka kwa jitu lile.

Lakini watoto wa Kalebu, wazao wa Kalebu, ni watu wanaoyashinda majitu. Nina shairi hapa lililoandikwa na A. B. Simpson, Albert Benjamin Simpson, aliyekuwa kiongozi, mtu mcha Mungu, kiongozi mkuu katika karne ya kumi na tisa. Mnisamehe ninapowasomea shairi hili.

Yupo adui ambaye nguvu zake za siri
Mkristo anastahili kuziogopa,
mjanja zaidi sana kuliko dhambi ya asili
na kwa nafsi apendwa zaidi.
Ni nguvu ya ubinafsi,
ni ile nafsi ya ukaidi;
na kabla Bwana wangu hajaweza kuishi ndani yangu,
nafsi yangu yenyewe sharti ife.

Kama wana wa Anaki wa zamani,
bado ipo jamii ya majitu,
kujisifu, kujitegemea,
kujitafutia, na kujiamulia.
Waanaki hawa wenye kiburi bado
sharti wauawe kwa upanga wa Kalebu,
kabla miguu yetu ishindayo haijaweza kufikia
vilele vya Hebroni vya upendo wa mbinguni.

Ee niokoe na kujiamulia, Bwana mpendwa,
kunakodai kiti chako kitakatifu cha enzi;
au mapenzi yangu na yapotee ndani ya yako
na mapenzi yako yatimizwe.
Ee unilinde na kujitegemea
na kujitosheleza;
nibadilishe nguvu zangu kwa zako
niegemee wewe peke yako.

Ee niokoe na kujitafutia, Bwana,
nisiwe mali yangu mwenyewe;
naja nikiwa dhabihu iliyo hai,
Bwana, unihifadhi niwe wako peke yako.
Uniepushe na utukufu wako, Bwana,
na kiburi cha sifa na umaarufu;
Kristo apewe heshima yote,
utukufu kwa jina lake.

Ee Yesu, uiue nafsi iliyo ndani yangu
kwa pumzi yako iteketezayo;
unionyeshe moyo wako, majeraha yako, aibu yako,
na uipende nafsi yangu hata kufa.
Mwali wa Shekina uliposhuka,
hata Musa hakuweza kukaa;
basi utukufu wako unijaze sasa
na kuiua nafsi milele.

Ee Yesu, njoo ukae ndani yangu,
tembea katika hatua zangu kila siku;
ishi katika maisha yangu, penda katika upendo wangu,
na unene katika yote nisemayo.
Waza katika mawazo yangu, matendo yangu yote
yawe matendo yako hasa;
ndipo haitakuwa mimi tena,
bali Kristo aishiye ndani yangu.

Majitu ya nafsi: je, umeyaua majitu yaliyo ndani yako? Je, uko tayari kuyakabili, ili upate kuujua ushirika ule, ushirika ule mtamu wa kuwa juu ya kilele cha Hebroni pamoja na Mwokozi? Ni wale tu walio tayari kushinda wanaoweza kuingia huko. Na hata hivyo nilianza kwa kusema kwamba wengi sana kanisani leo wameridhika na jangwa. Tunaimba tu nyimbo, nyimbo nyingi zinazotoka Wales, zinazozungumza juu ya nchi ya Beula, "nakanyaga kingo tamu za Yordani," "ng'ambo ya Yordani," nasi siku zote tumezifasiri kuwa zinamaanisha kifo, kuingia mbinguni. Lakini mnaona, nchi ya ahadi bado ni mahali pa vita; si mbinguni. Bado ni mahali ambapo kuta za Yeriko huanguka.

Jitahidini Kuingia Katika Raha Ile

Bado ni mahali pa kushindwa huko Ai. Bado ni mahali pa maziwa na asali na zabibu, lakini ni mahali pa majitu, pa vita na ushindi. Hiyo si mbinguni; hayo ni maisha ya sasa. Hilo linapaswa kuwa lengo la kila Mkristo: ukiwa umetoka katika utumwa wa maisha yako ya zamani ya dhambi, ukiwa umevuka ubatizo wa Bahari ya Shamu, ukiwa umewaona wasimamizi wale wakali wakikatiliwa mbali nawe milele, Mungu anataka kukuingiza katika nchi ya ahadi. Lakini je, umeridhika kubaki jangwani, pamoja na mana na kware? Au je, una hamu kubwa zaidi ya milima, na majitu, na ushirika na Mungu?

Mwandishi wa Waebrania anasema maneno haya, nami nayasimulia kwa maneno yangu, katika sura ya nne: watu wale hawakuweza kuingia katika raha ya Mungu kwa sababu ya kutokuamini kwao. Hata hivyo, imesalia raha kwa watu wa Mungu. Leo, msifanye migumu mioyo yenu kama wao walivyofanya, bali fanyeni bidii kuingia katika raha ile. Hazungumzi juu ya mbinguni; anazungumza juu ya sasa. Na mojawapo ya misiba ya mafundisho ya kipindi-kipindi (dispensationalism) ni kwamba yametufundisha kuwa tulipokea kila kitu wakati wa kuongoka. Hatukupokea; tulitoka Misri wakati wa kuongoka. Tunahitaji kuingia katika nchi ya ahadi.

Mafundisho ya kipindi-kipindi yamelidhuru kanisa kuliko uliberali ulivyolidhuru, kwa maana uliberali umetupotezea mtazamo wetu, lakini mafundisho ya kipindi-kipindi yametugharimu nguvu zetu. Nasi tunahitaji kuwa watu wa nguvu katika Mungu, tukipumzika katika ahadi za Mungu. Njooni Yeriko, mkasimame kando, zungukeni tu mara saba, niziangushe kuta mimi, asema Mungu. Na kanisa leo linajitahidi sana, kwa juhudi zake lenyewe, kuziangusha kuta, badala ya kumwacha yeye aziangushe kuta tunapokaa ndani yake. Laiti Mungu angekuja tena ndani ya kanisa lake! Yeye analimiliki kanisa lake, anawamiliki watu wake.

Ni kanisa langu, ni Yesu; nitalijenga kanisa langu. Kwa nini tunahangaika sana kwa juhudi zetu wenyewe kulijenga kanisa lake? Tunahitaji kuingia katika raha yake. Siku ya saba, Mungu alipumzika na kazi zake zote, naye ametualika wewe na mimi kuingia katika raha yake, mahali tunapoacha juhudi zetu wenyewe na kazi zetu na kumwacha yeye aifanye kazi yake, kwa ajili ya watu waliojitoa kwake, walio watoto wa Kalebu.

Maneno haya ya asubuhi hii, Roho wa Mungu na aseme na kila mmoja wetu. Na aumbe ndani yako kutoridhika kama hivyo na kware na mana hata utamwonea Mungu njaa, hata utajua maana ya kuingia katika ahadi za Mungu, kuzidai ahadi hizo za Mungu, hata utajua ujana wako ukifanywa upya kama tai, hata utataka kupanda juu na kuvidai vilele vya Hebroni, mahali majitu yanaweza kushindwa. Si kwa nguvu zako, bali kwa nguvu za Mungu anayekuongoza.

Amina? Amina.