Nuru ya Kimungu Iliyo Juu ya Asili

Yesu akajibu, akamwambia, Heri wewe, Simoni Bar-yona; kwa kuwa mwili na damu havikukufunulia hili, bali Baba yangu aliye mbinguni.

KRISTO anamwambia Petro maneno haya pale alipoikiri imani yake kwake kuwa ndiye Mwana wa Mungu. Bwana wetu alikuwa akiwauliza wanafunzi wake watu wanasema yeye ni nani; si kwamba alihitaji kuarifiwa, bali ili tu kuanzisha na kutoa nafasi kwa yale yanayofuata. Wanajibu kwamba wengine walisema yeye ni Yohana Mbatizaji, wengine Eliya, na wengine Yeremia, au mmojawapo wa manabii. Walipokwisha kueleza hivyo wengine wanasema yeye ni nani, Kristo anawauliza, je, wao wenyewe wanasema yeye ni nani? Simoni Petro, ambaye sikuzote tunamkuta mwenye bidii na mwepesi wa kutangulia, alikuwa wa kwanza kujibu: alilijibu swali hilo mara moja, Wewe ndiwe Kristo, Mwana wa Mungu aliye hai.

Kwa tukio hili, Kristo anasema kama asemavyo kwake, na juu yake katika andiko letu: ambamo twaweza kuona,

1. Kwamba Petro anatangazwa kuwa heri kwa sababu hiyo. Heri wewe -- "Wewe ni mtu mwenye furaha, kwa kuwa hukosi kujua jambo hili, kwamba mimi ndimi Kristo, Mwana wa Mungu aliye hai. Wewe una furaha ya kipekee inayokutofautisha. Wengine wamepofushwa, na wana mawazo ya giza na ya udanganyifu, kama mlivyokwisha kueleza sasa hivi, wengine wakidhani kwamba mimi ni Eliya, na wengine kwamba ni Yeremia, na wengine hili, na wengine lile; lakini hakuna hata mmoja wao anayewaza sawasawa, wote wamepotoshwa. Heri wewe, uliyetofautishwa hivi hata ukaijua kweli katika jambo hili." 2. Ushahidi wa heri yake hii unatangazwa; yaani, kwamba Mungu, naye peke yake, ndiye aliyekuwa amemfunulia hili. Huu ni ushahidi wa kuwa kwake heri.

Kwanza, Kwa kuwa unaonyesha jinsi alivyopendelewa na Mungu kwa namna ya pekee kuliko wengine; kana kwamba alisema, "Jinsi gani umependelewa sana, kwamba wengine walio wenye hekima na watu wakuu, Waandishi, Mafarisayo, na Wakuu, na taifa kwa jumla, wameachwa gizani, wafuate mawazo yao yaliyopotoka; nawe uchaguliwe, kana kwamba kwa jina lako, hata Baba yangu wa Mbinguni aweke upendo wake hivi juu yako, Simoni Bar-yona. Hili linathibitisha kuwa wewe u heri, kwamba uwe hivi mlengwa wa upendo wa Mungu unaotofautisha."

Pili, Unathibitisha pia heri yake, kwa kuwa unadokeza kwamba maarifa haya yako juu ya yoyote ambayo mwili na damu vinaweza kufunua. "Haya ni maarifa ya namna ambayo ni Baba yangu aliye mbinguni peke yake awezaye kuyatoa: ni ya juu mno na bora mno kuweza kuwasilishwa kwa njia kama zile ambazo maarifa mengine huwasilishwa kwazo. Wewe u heri, kwa kuwa unajua lile ambalo Mungu peke yake aweza kukufundisha."

Chanzo cha maarifa haya kinatangazwa hapa, kwa njia ya kukana na kwa njia ya kuthibitisha. Kwa kuthibitisha, kwa kuwa Mungu anatangazwa hapa kuwa ndiye mwanzilishi wake. Kwa kukana, kwa kuwa inatangazwa kwamba mwili na damu havikuwa vimelifunua. Mungu ndiye mwanzilishi wa maarifa na ufahamu wote wa kila namna. Yeye ndiye mwanzilishi wa maarifa yanayopatikana kwa elimu ya kibinadamu: yeye ndiye mwanzilishi wa busara yote ya kimaadili, na ya maarifa na ustadi walio nao wanadamu katika shughuli zao za kidunia. Hivyo imesemwa juu ya wote katika Israeli waliokuwa wenye moyo wa hekima, na wenye ustadi wa kutarizi, kwamba Mungu alikuwa amewajaza roho ya hekima, Kutoka 28:3.

Mungu ndiye mwanzilishi wa maarifa kama hayo; lakini si kwa namna isiyoruhusu mwili na damu kuyafunua pia. Wanadamu wenye kufa wanaweza kuwapa wengine maarifa ya sanaa na sayansi za kibinadamu, na ustadi katika mambo ya maisha haya. Mungu ndiye mwanzilishi wa maarifa kama hayo kwa njia hizo: mwili na damu hutumiwa kama kisababishi cha kati au cha pili cha maarifa hayo; yeye huyaleta kwa nguvu na mvuto wa njia za asili. Lakini maarifa haya ya kiroho, yanayotajwa katika andiko letu, ni yale ambayo Mungu ndiye mwanzilishi wake, wala si mwingine: yeye huyafunua, na mwili na damu haviyafunui. Yeye hutoa maarifa haya moja kwa moja, bila kutumia visababishi vyovyote vya asili vya kati, kama afanyavyo katika maarifa mengine.

Yale yaliyopita katika mazungumzo yaliyotangulia yalimfanya Kristo, kwa kawaida kabisa, aone jambo hili; kwa sababu wanafunzi walikuwa wakieleza jinsi wengine wasivyomjua, bali kwa jumla walikuwa wamekosea juu yake, wamegawanyika na kuchanganyikiwa katika maoni yao juu yake: lakini Petro alikuwa ametangaza imani yake thabiti kwamba yeye ndiye Mwana wa Mungu. Basi ilikuwa jambo la kawaida kuonyesha jinsi haikuwa mwili na damu vilivyokuwa vimemfunulia hili, bali Mungu: kwa maana kama maarifa haya yangetegemea visababishi au njia za asili, ilikuwaje kwamba wao, kundi la wavuvi maskini, watu wasiojua kusoma, na watu wa elimu duni, waliyafikia maarifa ya kweli; wakati Waandishi na Mafarisayo, watu wenye nafasi kubwa mno kuliko wao, na wenye maarifa na werevu mwingi zaidi katika mambo mengine, walibaki katika ujinga? Jambo hili lingeweza kutokana tu na mvuto wa neema unaotofautisha na ufunuo wa Roho wa Mungu. Kwa hiyo, lile ambalo ningependa kulifanya kuwa kiini cha mahubiri yangu ya sasa kutokana na maneno haya, ni hili

FUNDISHO

Kwamba kuna kitu kama nuru ya kiroho na ya kimungu inayotolewa kwa nafsi moja kwa moja na Mungu, ya asili tofauti na nuru yoyote inayopatikana kwa njia za asili.--Na juu ya somo hili ningependa,

I. Kuonyesha nuru hii ya kimungu ni nini.

II. Jinsi inavyotolewa moja kwa moja na Mungu, wala haipatikani kwa njia za asili.

III. Kuonyesha ukweli wa fundisho hili. Kisha kuhitimisha kwa matumizi mafupi.

I. Ningependa kuonyesha nuru hii ya kiroho na ya kimungu ni nini. Na ili kufanya hivyo, ningeonyesha,

Kwanza, Kwa mambo machache, jinsi isivyo. Na hapa,

1. Zile hatia ambazo watu wa asili wanaweza kuwa nazo juu ya dhambi yao na taabu yao, si nuru hii ya kiroho na ya kimungu. Watu walio katika hali ya asili wanaweza kusadikishwa juu ya hatia iliyo juu yao, na juu ya hasira ya Mungu, na hatari yao ya kisasi cha Mungu. Usadikisho kama huo hutokana na nuru, au na kuutambua ukweli. Kwamba wenye dhambi wengine wanasadikishwa zaidi juu ya hatia yao na taabu yao kuliko wengine, ni kwa sababu wengine wana nuru zaidi, au ufahamu zaidi wa kweli, kuliko wengine. Na nuru hii na usadikisho huu vyaweza kutoka kwa Roho wa Mungu; Roho huwasadikisha wanadamu juu ya dhambi: lakini hata hivyo asili inahusika humo zaidi sana kuliko katika kuwasilishwa kwa ile nuru ya kiroho na ya kimungu inayotajwa katika fundisho hili; hutoka kwa Roho wa Mungu kwa kuzisaidia tu kanuni za asili, wala si kwa kutia kanuni zozote mpya. Neema ya kawaida inatofautiana na neema maalum, kwa kuwa huleta mvuto kwa kuisaidia asili tu; wala si kwa kutoa neema, au kukirimia kitu chochote kilicho juu ya asili. Nuru inayopatikana ni ya asili kabisa, au si ya aina iliyo bora kuliko ile ambayo asili tupu huifikia, ingawa hupatikana zaidi ya aina hiyo kuliko ambavyo ingepatikana kama wanadamu wangeachwa kabisa kwa nafsi zao wenyewe: au, kwa maneno mengine, neema ya kawaida huzisaidia tu akili za nafsi kufanya kwa ukamilifu zaidi lile zifanyalo kwa asili, kama vile dhamiri ya asili au akili, kwa asili tupu, itakavyomfanya mtu atambue hatia, na itakavyomshtaki na kumhukumu atendapo mabaya. Dhamiri ni kanuni iliyo ya asili kwa wanadamu; na kazi ifanyayo kwa asili, au yenyewe, ni kutoa ufahamu wa lililo sawa na lililo baya, na kuyadokezea mawazo uhusiano uliopo kati ya lililo sawa na lililo baya, na malipo. Roho wa Mungu, katika usadikisho ule ambao watu wasiozaliwa upya huwa nao nyakati fulani, huisaidia dhamiri kufanya kazi hii kwa kiwango kikubwa zaidi kuliko ambavyo ingefanya kama wangeachwa kwa nafsi zao wenyewe: huisaidia dhidi ya mambo yale yanayoelekea kuifanya iwe butu, na kuizuia isitende kazi. Lakini katika kazi ya Roho Mtakatifu ya kufanya upya na kutakasa, mambo yale hutendwa ndani ya nafsi yaliyo juu ya asili, na ambayo hakuna kitu cha aina kama hiyo ndani ya nafsi kwa asili; nayo hufanywa kuwepo ndani ya nafsi kwa kudumu, na kwa kufuata mpangilio au sheria thabiti inayoweka msingi wa matendo yanayoendelea mfululizo, kama ile inayoitwa kanuni ya asili. Si kwamba tu kanuni zilizobaki zinasaidiwa kufanya kazi yao kwa uhuru zaidi na kwa ukamilifu zaidi, bali zile kanuni zilizoharibiwa kabisa na anguko zinarejeshwa; na tangu hapo akili hutenda kwa kudumu yale matendo ambayo utawala wa dhambi ulikuwa umeifanya ikose kabisa, kama vile maiti ikosavyo matendo ya uhai.

Roho wa Mungu hutenda kwa namna iliyo tofauti sana katika hali moja, kuliko afanyavyo katika hali nyingine. Kweli anaweza kutenda juu ya akili ya mtu wa asili, lakini hutenda ndani ya akili ya mtakatifu kama kanuni ya uhai inayokaa ndani. Hutenda juu ya akili ya mtu asiyezaliwa upya kama mtendaji wa nje, wa mara kwa mara; kwa maana katika kutenda juu yao, hajiunganishi nao; kwa maana licha ya mivuto yake yote ambayo wanaweza kuipokea, bado wao ni watu wa tabia ya asili, wasio na Roho, Yuda 19. Lakini hujiunganisha na akili ya mtakatifu, humtwaa kuwa hekalu lake, humwendesha na kumvuta kama kanuni mpya ya uzima na ya utendaji iliyo juu ya asili. Kuna tofauti hii, kwamba Roho wa Mungu, katika kutenda ndani ya nafsi ya mtu mcha Mungu, hujidhihirisha na kujishirikisha humo katika asili yake mwenyewe hasa. Utakatifu ndio asili hasa ya Roho wa Mungu. Roho Mtakatifu hutenda kazi katika akili za wacha Mungu kwa kujiunganisha nao, na kuishi ndani yao, na kuidhihirisha asili yake mwenyewe katika utendaji wa akili zao. Roho wa Mungu anaweza kutenda juu ya kiumbe, na hata hivyo, katika kutenda huko, asijishirikishe. Roho wa Mungu anaweza kutenda juu ya viumbe visivyo na uhai; kama vile Roho ikatulia juu ya uso wa maji, mwanzoni mwa uumbaji; vivyo hivyo Roho wa Mungu anaweza kutenda juu ya akili za wanadamu kwa njia nyingi, bila kujishirikisha zaidi kuliko atendapo juu ya kiumbe kisicho na uhai. Kwa mfano, anaweza kuamsha mawazo ndani yao, anaweza kusaidia akili zao za asili na ufahamu wao, au anaweza kusaidia kanuni nyingine za asili, na hayo yote bila muungano wowote na nafsi, bali akitenda, kana kwamba, juu ya kitu cha nje. Lakini atendapo katika mivuto yake mitakatifu na kazi zake za kiroho, hutenda kwa njia ya kujishirikisha kwa namna ya pekee; hata yule anayetendewa huitwa, kwa sababu hiyo, wa kiroho.

2. Nuru hii ya kiroho na ya kimungu haimo katika chapa yoyote inayofanywa juu ya mawazo ya kubuni. Si chapa juu ya akili, kana kwamba mtu ameona kitu kwa macho ya mwili: si wazo la kubuni wala picha ya nuru ya nje au utukufu wa nje, au uzuri wowote wa umbo au wa uso, au mng'ao au mwangaza unaoonekana wa kitu chochote. Mawazo ya kubuni yanaweza kuguswa kwa nguvu na mambo kama hayo; lakini hii si nuru ya kiroho. Kweli akili inapokuwa na ufunuo hai wa mambo ya kiroho, na kuguswa sana na nguvu ya nuru ya kimungu, inaweza, na huenda mara nyingi sana hufanya hivyo, kuyagusa sana mawazo ya kubuni; hata chapa za uzuri wa nje au mwangaza wa nje zikaweza kuambatana na mafunuo hayo ya kiroho. Lakini nuru ya kiroho si chapa hiyo juu ya mawazo ya kubuni, bali ni kitu tofauti kabisa nayo. Watu wa asili wanaweza kuwa na chapa hai juu ya mawazo yao ya kubuni; wala hatuwezi kukana kwamba Ibilisi, ajigeuzaye kuwa malaika wa nuru, anaweza kuleta mawazo ya kubuni ya uzuri wa nje, au utukufu unaoonekana, na ya sauti na maneno, na mambo mengine kama hayo; lakini haya ni mambo ya asili iliyo duni mno kuliko nuru ya kiroho.

3. Nuru hii ya kiroho si kudokezwa kwa kweli mpya zozote au mafundisho yasiyomo katika neno la Mungu. Kudokezwa huku kwa kweli mpya au mafundisho mapya kwa akili, bila kutegemea ufunuo wowote uliotangulia wa mafundisho hayo, iwe kwa neno au kwa maandishi, ni uvuvio; kama ule waliokuwa nao manabii na mitume, na kama ule ambao baadhi ya washupavu wa kupita kiasi hujidai kuwa nao. Lakini nuru hii ya kiroho ninayoizungumzia ni kitu tofauti kabisa na uvuvio: haifunui fundisho jipya, haidokezi kwa akili hoja mpya, haifundishi jambo jipya juu ya Mungu, au Kristo, au ulimwengu mwingine, lisilofundishwa katika Biblia, bali hutoa tu ufahamu unaostahili wa mambo yale yanayofundishwa katika neno la Mungu.

4. Si kila mtazamo wenye kugusa moyo walio nao wanadamu juu ya mambo ya dini ulio nuru hii ya kiroho na ya kimungu. Wanadamu, kwa kanuni tupu za asili, wanaweza kuguswa na mambo yenye uhusiano maalum na dini kama vile na mambo mengine. Kwa mfano, mtu kwa asili tupu anaweza kuguswa na habari ya Yesu Kristo, na mateso aliyoyapitia, kama vile angeguswa na habari nyingine yoyote ya kusikitisha: anaweza kuguswa nayo zaidi kwa sababu ya faida anayodhani wanadamu wanayo ndani yake: naam, anaweza kuguswa nayo bila kuiamini; kama vile mtu awezavyo kuguswa na yale anayoyasoma katika hadithi ya kubuni, au anayoyaona yakiigizwa jukwaani. Anaweza kuguswa na maelezo hai na fasaha ya mambo mengi mazuri yanayoambatana na hali ya waliobarikiwa mbinguni, kama vile mawazo yake ya kubuni yawezavyo kufurahishwa na maelezo ya kubuni ya uzuri wa nchi ya hadithi za ajabu, au mfano wa hayo. Na ile imani ya kawaida katika ukweli wa mambo ya dini, ambayo watu wanaweza kuwa nayo kutokana na malezi au vinginevyo, inaweza kuzidisha hisia zao. Twasoma katika Maandiko juu ya wengi waliokuwa wameguswa sana na mambo ya kidini, ambao hata hivyo wanaelezwa humo kuwa hawakuwa na neema kabisa, na wengi wao walikuwa watu waovu sana. Kwa hiyo mtu anaweza kuwa na mitazamo yenye kugusa moyo juu ya mambo ya dini, na hata hivyo akawa amepungukiwa sana na nuru ya kiroho. Mwili na damu vinaweza kuwa mwanzilishi wa jambo hili: mtu mmoja anaweza kumpa mwingine mtazamo wenye kugusa moyo juu ya mambo ya kimungu kwa msaada wa kawaida tu: lakini Mungu peke yake ndiye awezaye kutoa ufunuo wa kiroho juu yake. -- Lakini naendelea kuonyesha,

Pili, Kwa kuthibitisha, nuru hii ya kiroho na ya kimungu ni nini.

Nayo yaweza kuelezwa hivi: ni hisia ya kweli ya ubora wa kimungu wa mambo yaliyofunuliwa katika neno la Mungu, na usadikisho wa ukweli na uhalisi wa mambo hayo unaotokana na hisia hiyo. Nuru hii ya kiroho kimsingi imo katika la kwanza kati ya haya, yaani, hisia halisi na ufahamu halisi wa ubora wa kimungu wa mambo yaliyofunuliwa katika neno la Mungu. Usadikisho wa kiroho na wenye kuokoa juu ya ukweli na uhalisi wa mambo haya hutokana na kuuona hivyo ubora wao wa kimungu na utukufu wao; hivyo usadikisho huu wa ukweli wao ni tunda na matokeo ya asili ya kuuona huo utukufu wao wa kimungu. Kwa hiyo katika nuru hii ya kiroho mna,

1. Hisia ya kweli ya ubora wa kimungu na ulio bora kupita yote wa mambo ya dini; hisia halisi ya ubora wa Mungu na wa Yesu Kristo, na wa kazi ya ukombozi, na njia na kazi za Mungu zilizofunuliwa katika injili. Katika mambo haya kuna utukufu wa kimungu na ulio bora kupita yote; ubora ulio wa aina ya juu mno, na wa asili tukufu zaidi kuliko ulivyo katika mambo mengine; utukufu unaoyatofautisha sana na yote yaliyo ya dunia na ya muda. Yeye aliyetiwa nuru kiroho kweli huufahamu na kuuona, au huwa na hisia yake. Haamini tu kwa akili kwamba Mungu ni mtukufu, bali ana hisia ya utukufu wa Mungu moyoni mwake. Si imani ya kiakili tu kwamba Mungu ni mtakatifu, na kwamba utakatifu ni kitu chema, bali kuna hisia ya kupendeza kwa utakatifu wa Mungu. Si kuhukumu kwa nadharia tu kwamba Mungu ni mwenye neema, bali ni hisia ya jinsi Mungu alivyo wa kupendeza kwa sababu hiyo, au hisia ya uzuri wa sifa hii ya kimungu.

Kuna ufahamu au maarifa ya namna mbili juu ya mema ambayo Mungu ameifanya akili ya mwanadamu iweze kuyapokea. La kwanza, lile lililo la nadharia tu na la kiakili; kama mtu anapohukumu kwa nadharia tu kwamba kitu fulani ni kile ambacho, kwa makubaliano ya wanadamu, huitwa chema au bora, yaani, kile kilicho cha faida zaidi kwa wote, na kati yake na thawabu kuna kufaana, na mengine kama hayo. Na lile jingine, ni lile lililo katika hisia ya moyo: kama pale kunapokuwa na hisia ya uzuri, kupendeza, au utamu wa kitu; hata moyo ukahisi raha na furaha wazo lake linapokuwepo. Katika la kwanza kinachotumika ni kipawa cha nadharia tu, au ufahamu, kwa maana yake hasa, au kama unavyotajwa kwa kutofautishwa na nia au mwelekeo wa nafsi. Katika la pili, nia, au mwelekeo, au moyo, ndivyo vinavyohusika hasa.

Hivyo kuna tofauti kati ya kuwa na maoni kwamba Mungu ni mtakatifu na mwenye neema, na kuwa na hisia ya kupendeza na uzuri wa utakatifu huo na neema hiyo. Kuna tofauti kati ya kuwa na hukumu ya kiakili kwamba asali ni tamu, na kuwa na hisia ya utamu wake. Mtu anaweza kuwa na la kwanza, ingawa hajui asali ina ladha gani; lakini mtu hawezi kuwa na la pili isipokuwa ana wazo la ladha ya asali akilini mwake. Vivyo hivyo kuna tofauti kati ya kuamini kwamba mtu ni mzuri, na kuwa na hisia ya uzuri wake. La kwanza linaweza kupatikana kwa kusikia habari tu, lakini la pili kwa kuuona uso tu. Kuna tofauti kubwa kati ya kuhukumu tu kwa nadharia na kwa akili kwamba kitu fulani ni bora, na kuwa na hisia ya utamu wake na uzuri wake. La kwanza hukaa kichwani tu, nadharia peke yake ndiyo inayohusika nalo; lakini moyo unahusika na la pili. Moyo unapohisi uzuri na kupendeza kwa kitu, lazima uone raha katika kukifahamu. Katika mtu kuhisi kwa moyo wake wote kupendeza kwa kitu, imo ndani yake kwamba wazo la kitu hicho ni tamu na la kupendeza kwa nafsi yake; na hilo ni jambo tofauti mno na kuwa na maoni ya kiakili kwamba ni bora.

2. Kutokana na hisia hii ya ubora wa kimungu wa mambo yaliyomo katika neno la Mungu, huzuka usadikisho wa ukweli na uhalisi wa mambo hayo; na hilo ama moja kwa moja ama si moja kwa moja.

Kwanza, Si moja kwa moja, na hilo kwa njia mbili.

1. Kwa kuwa chuki zilizomo moyoni dhidi ya ukweli wa mambo ya kimungu huondolewa hivyo; hata akili ikawa tayari kupokea nguvu inayostahili ya hoja za kiakili zinazothibitisha ukweli wake. Akili ya mwanadamu kwa asili imejaa chuki dhidi ya ukweli wa mambo ya kimungu: imejaa uadui dhidi ya mafundisho ya injili; jambo ambalo ni kizuizi kwa hoja zile zinazothibitisha ukweli wake, na huzifanya zipoteze nguvu zake juu ya akili. Lakini mtu anapofunuliwa ubora wa kimungu wa mafundisho ya Kikristo, jambo hili huuharibu uadui, huziondoa chuki hizo, na huitakasa akili, na kuifanya iwe wazi kwa nguvu ya hoja zinazothibitisha ukweli wake.

Ndiyo sababu miujiza ya Kristo ilikuwa na matokeo tofauti katika kuwasadikisha wanafunzi kuliko ilivyokuwa nayo katika kuwasadikisha Waandishi na Mafarisayo. Si kwamba walikuwa na akili yenye nguvu zaidi, au akili yao ilikuwa imekuzwa zaidi; bali akili yao ilikuwa imetakaswa, na zile chuki zenye kupofusha, walizokuwa nazo Waandishi na Mafarisayo, ziliondolewa kwa hisia waliyokuwa nayo ya ubora wa Kristo na wa fundisho lake.

2. Haiondoi tu vizuizi vya akili, bali huisaidia akili moja kwa moja. Huyafanya hata mawazo ya nadharia kuwa hai zaidi. Huuvuta usikivu wa akili, kwa uthabiti na kwa kina, kuelekea mambo ya aina hiyo; jambo ambalo huifanya iwe na mtazamo ulio wazi zaidi juu yake, na huiwezesha kuona kwa uwazi zaidi uhusiano wao wa pande zote, na kuifanya iyazingatie zaidi. Mawazo yenyewe ambayo vinginevyo ni hafifu na ya giza, kwa njia hii huchorwa kwa nguvu zaidi, na nuru hutupwa juu yake; hata akili ikaweza kuyapima vizuri zaidi. Kama vile yeye anayeyatazama mambo yaliyo juu ya uso wa nchi, nuru ya jua inapoangaza juu yake, alivyo katika nafasi nzuri zaidi kuyatambua katika maumbo yake ya kweli na uhusiano wake wa pande zote, kuliko yule anayeyaona katika mwanga hafifu wa nyota au wa machweo.

Akili ikiwa na kuuhisi ubora wa mambo ya kimungu, hukaa juu yake kwa furaha; na nguvu za nafsi huamshwa zaidi na kuhuishwa zaidi ili zijitoe kuyatafakari, na kujitahidi kwa ukamilifu zaidi na kwa mafanikio makubwa zaidi. Uzuri na utamu wa mambo hayo huvuta akili za nafsi, na kuzitoa zitende kazi: hata akili yenyewe ikawa katika nafasi nzuri zaidi mno kwa utendaji wake unaofaa na ulio huru, na kufikia lengo lake linalofaa, bila giza na udanganyifu. -- Lakini,

Pili, Hisia ya kweli ya ubora wa kimungu wa mambo ya neno la Mungu husadikisha juu ya ukweli wake kwa namna ya moja kwa moja zaidi na ya papo hapo; na hilo ni kwa sababu ubora wa mambo haya uko juu kupita yote. Kuna uzuri ndani yake ulio wa kimungu mno na kama wa Mungu, unaoyatofautisha kwa wazi na kwa kiasi kikubwa na mambo yaliyo ya kibinadamu tu, au ambayo wanadamu ndio wabuni wake na waanzilishi wake; utukufu ulio wa juu mno na mkuu mno, hata unapoonekana waziwazi, hulazimisha kukubali kwamba ni ya kimungu na ni halisi. Kunapokuwa na ufunuo halisi na hai wa uzuri huu na ubora huu, hautaruhusu wazo lolote kwamba ni kazi ya binadamu, au tunda la ubunifu wa wanadamu. Ushahidi huu walio nao wale waliotiwa nuru kiroho juu ya ukweli wa mambo ya dini, ni aina ya ushahidi unaotambuliwa papo hapo na moja kwa moja. Wanayaamini mafundisho ya neno la Mungu kuwa ya kimungu, kwa sababu wanaona uungu ndani yake; yaani, wanaona ndani yake utukufu wa kimungu, unaopita yote, na unaoyatofautisha kwa wazi kabisa; utukufu ambao, ukionekana waziwazi, hauachi nafasi ya kushuku kwamba ni ya Mungu, wala si ya wanadamu.

Usadikisho kama huu wa ukweli wa dini, unaotokana, kwa njia hizi, na hisia ya ubora wake wa kimungu, ndio ule usadikisho wa kweli wa kiroho ulio katika imani iokoayo. Na chanzo hiki chake, ndicho kinachoutofautisha kwa undani kabisa na ule ukubali wa kawaida ambao watu wasiozaliwa upya wanaweza kuwa nao.

II. Sasa naendelea na jambo la pili lililopendekezwa, yaani, kuonyesha jinsi nuru hii inavyotolewa moja kwa moja na Mungu, wala haipatikani kwa njia za asili. Na hapa,

1. Haikusudiwi kwamba vipawa vya asili vya akili havitumiwi katika jambo hili. Vipawa vya asili ndivyo vinavyopokea nuru hii: navyo huipokea kwa namna ambayo si vya kupokea tu bila kutenda, bali hutenda ndani yake; matendo na kazi za ufahamu wa mwanadamu huhusika na kutumiwa ndani yake. Mungu, katika kuiingiza nuru hii ndani ya nafsi, hushughulika na mwanadamu kwa kadiri ya asili yake, au kama kiumbe mwenye akili; na hutumia vipawa vyake vya kibinadamu. Lakini hata hivyo nuru hii haipungui kuwa imetoka moja kwa moja kwa Mungu kwa sababu hiyo; ingawa vipawa vya akili hutumiwa, hutumiwa kama vipokezi wala si kama kisababishi; na utendaji huo wa vipawa vya akili ndani yake si kisababishi, bali ama umo ndani ya jambo lenyewe (katika nuru inayotolewa) ama ni matokeo yake. Kama vile matumizi tunayoyafanya ya macho yetu katika kutazama vitu mbalimbali, jua linapochomoza, si kisababishi cha nuru inayotufunulia vitu hivyo.

2. Haikusudiwi kwamba njia za nje hazihusiki kamwe na jambo hili. Kama nilivyokwisha kuonyesha, katika jambo hili si kama ilivyo katika uvuvio, ambamo kweli mpya hudokezwa: kwa maana hapa nuru hii hutoa tu ufahamu unaostahili wa kweli zile zile zilizofunuliwa katika neno la Mungu; na kwa hiyo haitolewi bila neno. Injili hutumiwa katika jambo hili: nuru hii ni "nuru ya injili ya utukufu wake Kristo", 2 Wakorintho 4:4. Injili ni kama kioo ambacho kwacho nuru hii huletwa kwetu, 1 Wakorintho 13:12. "Sasa tunaona kwa kioo." -- Lakini,

3. Inaposemwa kwamba nuru hii hutolewa moja kwa moja na Mungu, wala haipatikani kwa njia za asili, maana yake ni kwamba hutolewa na Mungu bila kutumia njia zozote zitendazo kwa nguvu zao wenyewe, au nguvu ya asili Mungu hutumia njia; lakini si kama visababishi vya kati vya kuleta tokeo hili. Hakuna kwa kweli visababishi vya pili vya jambo hili; bali huletwa na Mungu moja kwa moja. Neno la Mungu si kisababishi halisi cha tokeo hili: halitendi kwa nguvu yoyote ya asili iliyomo ndani yake. Neno la Mungu hutumiwa tu kuileta akilini habari yenyewe ya mafundisho haya yenye kuokoa: na hili kweli hutuletea kwa nguvu au mvuto wa asili. Huleta akilini mwetu mafundisho haya na yale; ni kisababishi cha wazo lake vichwani mwetu, lakini si cha hisia ya ubora wake wa kimungu mioyoni mwetu. Kweli mtu hawezi kuwa na nuru ya kiroho bila neno. Lakini hilo halithibitishi kwamba neno ndilo hasa linalosababisha nuru hiyo. Akili haiwezi kuona ubora wa fundisho lolote, isipokuwa fundisho hilo liwe kwanza akilini; lakini kuuona ubora wa fundisho kunaweza kutoka moja kwa moja kwa Roho wa Mungu; ingawa kuletwa kwa fundisho lenyewe au hoja yenyewe kunaweza kuwa kwa njia ya neno. Hivyo mawazo yaliyo habari ya nuru hii huletwa akilini kwa neno la Mungu; lakini ile hisia ya moyo inayostahili, ambayo ndiyo hasa nuru hii ilimo, ni moja kwa moja kwa Roho wa Mungu. Kwa mfano, lile wazo kwamba kuna Kristo, na kwamba Kristo ni mtakatifu na mwenye neema, huletwa akilini kwa neno la Mungu: lakini hisia ya ubora wa Kristo kwa sababu ya utakatifu huo na neema hiyo, hata hivyo ni kazi ya moja kwa moja ya Roho Mtakatifu. -- Sasa nakuja,

III. Kuonyesha ukweli wa fundisho hili; yaani, kuonyesha kwamba kuna kitu kama ile nuru ya kiroho iliyokwisha kuelezwa, inayoingizwa hivyo akilini moja kwa moja na Mungu. Na hapa ningependa kuonyesha kwa ufupi kwamba fundisho hili ni la kimaandiko na pia ni la kiakili.

Kwanza, Ni la kimaandiko. Andiko langu si tu kwamba linathibitisha jambo hili kikamilifu, bali ni fundisho ambalo Maandiko yamejaa nalo. Humo tunafundishwa kwa wingi kwamba watakatifu wanatofautiana na wasiomcha Mungu katika jambo hili, kwamba wao wana maarifa ya Mungu, na kumwona Mungu, na Yesu Kristo. Nitataja maandiko machache tu kati ya mengi. 1 Yohana 3:6, "Kila atendaye dhambi hakumwona, wala hakumjua." 3 Yohana 11, "Yeye atendaye mema ni wa Mungu; yeye atendaye mabaya hakumwona Mungu." Yohana 14:19, "Ulimwengu haunioni tena; bali ninyi mnaniona." Yohana 17:3, "Na uzima wa milele ndio huu, wakujue wewe, Mungu wa pekee wa kweli, na Yesu Kristo uliyemtuma." Maarifa haya, au kumwona huku Mungu na Kristo, hakuwezi kuwa maarifa ya nadharia tu; kwa sababu yanatajwa kama kuona na kujua ambako kwako wanatofautiana na wasiomcha Mungu. Na kwa Maandiko haya, lazima yawe si tu maarifa tofauti kwa kiwango na kwa mazingira, na tofauti katika matokeo yake; bali lazima yawe tofauti kabisa kwa asili na kwa aina.

Na nuru hii na maarifa haya sikuzote hutajwa kuwa hutolewa moja kwa moja na Mungu, Mathayo 11:25-27: "Wakati ule Yesu alijibu, akasema, Nakushukuru, Baba, Bwana wa mbingu na nchi, kwa kuwa mambo haya uliwaficha wenye hekima na akili, ukawafunulia watoto wachanga. Naam, Baba; kwa kuwa ndivyo ilivyopendeza mbele zako. Nimekabidhiwa yote na Baba yangu; wala hakuna amjuaye Mwana, ila Baba; wala hakuna amjuaye Baba, ila Mwana, na yeye ambaye Mwana apenda kumfunulia." Hapa tokeo hili linahusishwa na utendaji wa Mungu kwa hiari yake peke yake, na kwa kipawa chake, akiwakirimia maarifa haya wale apendao, na kuwatofautisha kwayo wale walio na nafasi ndogo kabisa ya asili au njia chache kabisa za kupata maarifa, yaani watoto wachanga, huku yakinyimwa wenye hekima na akili. Na kutoa maarifa ya Mungu kunahusishwa hapa na Mwana wa Mungu, kama haki yake peke yake. Na tena, 2 Wakorintho 4:6, "Kwa kuwa Mungu, aliyesema, Nuru itang'aa katika giza, ndiye aliyeng'aa mioyoni mwetu, atupe nuru ya elimu ya utukufu wa Mungu katika uso wa Yesu Kristo." Hili laonyesha waziwazi kwamba kuna kitu kama ufunuo wa utukufu na ubora wa kimungu, ulio bora kupita yote, wa Mungu na Kristo, na kwamba ni wa pekee kwa watakatifu: na pia, kwamba hutoka moja kwa moja kwa Mungu, kama nuru itokavyo kwa jua: na kwamba ni tokeo la moja kwa moja la uweza wake na mapenzi yake; kwa maana linafananishwa na Mungu kuiumba nuru kwa neno lake lenye uweza mwanzoni mwa uumbaji; na linasemwa kuwa ni kwa Roho wa Bwana, katika mstari wa 18 wa sura iliyotangulia. Mungu anatajwa kuwa ndiye anayetoa maarifa ya Kristo katika kuongoka, kama ya kitu ambacho kabla ya hapo kilikuwa kimefichika na hakikuonekana. Wagalatia 1:15,16, "Lakini Mungu, aliyenitenga tangu tumboni mwa mama yangu, akaniita kwa neema yake, alipoona vema kumdhihirisha Mwanawe ndani yangu." Maandiko pia yanasema waziwazi juu ya maarifa kama hayo ya neno la Mungu, kama yalivyokwisha kuelezwa, kuwa ni kipawa cha moja kwa moja cha Mungu, Zaburi 119:18: "Unifumbue macho yangu nipate kuyaona maajabu yatokayo katika sheria yako." Mtunga Zaburi angeweza kumaanisha nini alipomsihi Mungu ayafumbue macho yake? Je, aliwahi kuwa kipofu? Je, hakuweza kuiendea sheria na kuliona kila neno na kila sentensi ndani yake wakati wowote alipotaka? Na angeweza kumaanisha nini kwa maajabu hayo? Je, zilikuwa habari za ajabu za uumbaji, na gharika, na Israeli kupita katika Bahari ya Shamu, na mfano wa hayo? Je, macho yake hayakuwa wazi kusoma mambo haya ya ajabu wakati wowote alipotaka? Bila shaka kwa maajabu katika sheria ya Mungu, alikuwa akiyakusudia yale mambo bora yenye kutofautisha na ya ajabu, na madhihirisho ya kustaajabisha ya ukamilifu wa kimungu, na utukufu, yaliyokuwemo katika amri na mafundisho ya neno, na zile kazi na mashauri ya Mungu yaliyofunuliwa humo. Vivyo hivyo Maandiko yanasema juu ya maarifa ya mpango wa Mungu, na agano lake la rehema, na njia yake ya neema kwa watu wake, kuwa ni ya pekee kwa watakatifu, na hutolewa na Mungu peke yake, Zaburi 25:14: "Siri ya Bwana iko kwao wamchao; naye atawajulisha agano lake."

Na kwamba imani ya kweli na yenye kuokoa katika ukweli wa dini ni ile itokanayo na ufunuo kama huo, hilo pia ndilo Maandiko yanalofundisha. Kama Yohana 6:40, "Na mapenzi yake aliyenipeleka ni haya, ya kwamba kila amtazamaye Mwana na kumwamini, awe na uzima wa milele;" ambapo ni wazi kwamba imani ya kweli ni ile itokanayo na kumwona Kristo kiroho. na Yohana 17:6,7,8, "Nimelidhihirisha jina lako kwa watu wale ulionipa katika ulimwengu. Sasa wamejua ya kuwa yote uliyonipa yatoka kwako. Kwa kuwa maneno yale uliyonipa nimewapa wao; nao wameyapokea, na wamejua kweli ya kuwa nalitoka kwako, na wameamini ya kuwa wewe ndiwe uliyenituma;" ambapo Kristo kulidhihirisha jina la Mungu kwa wanafunzi, au kuwapa maarifa ya Mungu, ndilo lililowafanya wajue kwamba fundisho la Kristo lilikuwa la Mungu, na kwamba Kristo mwenyewe alikuwa wa Mungu, alitoka kwake, na alitumwa naye. Tena, Yohana 12:44,45,46, "Yesu akapaza sauti, akasema, Yeye aniaminiye mimi, haniamini mimi, bali yeye aliyenipeleka. Naye anionaye mimi amwona yeye aliyenipeleka. Mimi nimekuja ili niwe nuru ya ulimwengu, ili kila mtu aniaminiye asikae gizani." Kumwamini kwao Kristo, na kumwona kiroho, kunatajwa kama mambo yaendayo sambamba.

Kristo anawalaumu Wayahudi kwa kuwa hawakujua kwamba yeye ndiye Masihi, na kwamba fundisho lake lilikuwa kweli, kwa kuonja na kufurahia ndani kwa ndani, kwa namna inayotofautisha, lile lililo la kimungu, katika Luka 12:56,57. Akiwa amewalaumu Wayahudi hapo kwamba, ingawa waliweza kutambua sura ya anga na ya nchi, na dalili za hali ya hewa, hata hivyo hawakuweza kuutambua wakati ule; au kama inavyoelezwa katika Mathayo, dalili za nyakati zile; anaongeza, naam, na mbona hata ninyi wenyewe hamwamui yaliyo haki? yaani, bila dalili za nje. Mbona hamna ile hisia ya ubora wa kweli, ambayo kwayo mngeweza kutambua lile lililo takatifu na la kimungu? Mbona hamna ile ladha ya mambo ya Mungu, ambayo kwayo mngeweza kuuona utukufu unaonitofautisha, na uungu dhahiri, wangu na wa fundisho langu?

Mtume Petro analitaja kuwa ndilo lililowapa wao (mitume) uhakika mzuri na wenye msingi imara juu ya ukweli wa injili, kwamba walikuwa wameuona utukufu wa kimungu wa Kristo. 2 Petro 1:16, "Kwa maana hatukufuata hadithi zilizotungwa kwa werevu, tulipowajulisha ninyi nguvu zake Bwana wetu Yesu Kristo na kuja kwake, bali tulikuwa tumeuona wenyewe ukuu wake." Mtume anaukusudia ule utukufu wa Kristo unaoonekana, ambao waliuona katika kugeuka sura kwake: utukufu ule ulikuwa wa kimungu mno, ukiwa na sura na mfano usioneneka wa utakatifu, enzi na neema ya kimungu, hata ukaonyesha dhahiri kwamba yeye ni nafsi ya kimungu. Lakini kama kuuona utukufu wa nje wa Kristo kungeweza kutoa uhakika wa kiakili juu ya uungu wake, kwa nini kuufahamu utukufu wake wa kiroho kusiweze kufanya vivyo hivyo? Bila shaka utukufu wa kiroho wa Kristo wenyewe unatofautisha vilevile, na unaonyesha uungu wake waziwazi vilevile, kama utukufu wake wa nje, na zaidi sana: kwa maana utukufu wake wa kiroho ndio ambao uungu wake umo ndani yake; na utukufu wa nje wa kugeuka sura kwake ulimwonyesha kuwa wa kimungu kwa sababu tu ulikuwa mfano au kielelezo cha ajabu cha utukufu ule wa kiroho. Kwa hiyo, bila shaka, yeye aliyeuona waziwazi utukufu wa kiroho wa Kristo, anaweza kusema, Sikufuata hadithi zilizotungwa kwa werevu, bali nimeuona mwenyewe ukuu wake, kwa misingi iliyo mizuri kama ile ya mtume, alipoukusudia utukufu wa nje wa Kristo aliokuwa ameuona. -- Lakini hili linanileta kwenye lile lililopendekezwa kufuata, yaani, kuonyesha kwamba,

Pili, Fundisho hili ni la kiakili.

1. Ni jambo la akili kudhani kwamba kweli kuna ubora kama huo katika mambo ya kimungu, ulio wa kupita kiasi na tofauti mno na ule ulio katika mambo mengine, hata, kama ungeonekana, ungeyatofautisha kwa dhahiri kabisa. Hatuwezi kwa akili kushuku kwamba mambo yaliyo ya kimungu, yanayomhusu Yeye Aliye Mkuu Kupita Wote, ni tofauti kabisa na mambo yaliyo ya kibinadamu; kwamba kuna ndani yake ubora ule ulio kama wa Mungu, wa juu na mtukufu, unaoyatofautisha kwa namna ya ajabu kabisa na mambo yaliyo ya wanadamu; kiasi kwamba kama tofauti hiyo ingeonekana tu, ingekuwa na mvuto wenye kusadikisha na kutosheleza juu ya mtu yeyote, kwamba ni yale yalivyo, yaani, ya kimungu. Ni sababu gani inayoweza kutolewa dhidi ya jambo hili? Isipokuwa tungetaka kudai kwamba Mungu hatofautiani kwa namna ya ajabu na wanadamu katika utukufu.

Kama Kristo angemtokea mtu yeyote sasa kama alivyotokea mlimani alipogeuka sura; au kama angeutokea ulimwengu katika utukufu ule anaotokea nao sasa, kama atakavyofanya siku ya hukumu; bila shaka, utukufu na enzi ambayo angetokea nayo, vingekuwa vya namna ambayo ingemtosheleza kila mtu kwamba yeye ni nafsi ya kimungu, na kwamba dini ni kweli: na huo ungekuwa usadikisho wa akili kabisa, na wenye msingi imara pia. Na kwa nini isiwepo chapa ile ya uungu, au utukufu wa kimungu juu ya neno la Mungu, juu ya mpango na fundisho la injili, inayoweza vivyo hivyo kutofautisha na kusadikisha kwa akili vilevile, ilimradi tu ionekane? Ni jambo la akili kudhani kwamba Mungu anapousemesha ulimwengu, kungekuwa na kitu katika neno lake au usemi wake kilicho tofauti mno na neno la mwanadamu. Tuseme Mungu hajawahi kamwe kuusemesha ulimwengu, lakini tukapata habari kwamba yu karibu kufanya hivyo; kwamba yu karibu kujifunua kutoka mbinguni, na kusema nasi moja kwa moja yeye mwenyewe, kwa maneno au mazungumzo ya kimungu, kana kwamba kutoka kinywani mwake mwenyewe, au kwamba angetupa kitabu alichokitunga yeye mwenyewe; tungetarajia kwamba angesema kwa namna gani? Je, haingekuwa jambo la akili kudhani kwamba usemi wake ungekuwa tofauti mno na usemi wa mwanadamu, kwamba angesema kama Mungu; yaani, kwamba kungekuwa na ubora na utukufu kama huo katika usemi wake au neno lake, chapa kama hiyo ya hekima, utakatifu, enzi na ukamilifu mwingine wa kimungu, hata neno la mwanadamu, naam, la mwenye hekima kuliko wanadamu wote, lingeonekana duni na hafifu likilinganishwa nalo? Bila shaka ingeonekana kuwa jambo la akili kutarajia hili, na lisilo la akili kuwaza vinginevyo. Mtu mwenye hekima anaposema akitumia hekima yake, kuna kitu katika kila analolisema kinachotofautiana sana na maneno ya mtoto mdogo. Vivyo hivyo, bila shaka, na zaidi sana, usemi wa Mungu (kama kuna kitu kama usemi wa Mungu) unapaswa kutofautishwa na ule wa mwenye hekima kuliko wanadamu wote; sawasawa na Yeremia 23:28,29. Mungu, akiwa amewakemea huko manabii wa uongo waliotabiri kwa jina lake, na kujidai kwamba yale waliyoyanena yalikuwa neno lake, hali kwa kweli yalikuwa neno lao wenyewe, anasema, "Nabii aliye na ndoto, na aseme ndoto yake; na yeye aliye na neno langu, na aseme neno langu kwa uaminifu. Makapi ni kitu gani kulinganisha na ngano? asema Bwana. Je! Neno langu si kama moto? asema Bwana; na kama nyundo ivunjayo mwamba vipande vipande?"

2. Kama kuna ubora kama huo unaotofautisha katika mambo ya kimungu; ni jambo la akili kudhani kwamba kunaweza kuwa na kitu kama kuuona. Ni nini kingezuia usiweze kuonekana? Si hoja, kwamba hakuna kitu kama ubora huo unaotofautisha, au kwamba, kama upo, hauwezi kuonekana, eti kwa sababu wengine hawauoni, ingawa wanaweza kuwa watu wenye utambuzi katika mambo ya dunia hii. Si jambo la akili kudhani, kama kuna ubora wowote kama huo katika mambo ya kimungu, kwamba watu waovu wangeuona. Si jambo la akili kudhani kwamba wale ambao akili zao zimejaa uchafu wa kiroho, na walio chini ya nguvu za tamaa chafu, wangekuwa na ladha yoyote au hisia yoyote ya uzuri au ubora wa kimungu; au kwamba akili zao zingeweza kuipokea nuru ile iliyo, kwa asili yake yenyewe, safi na ya mbinguni hivyo. Haipasi kuonekana ajabu hata kidogo kwamba dhambi ingeipofusha akili hivyo, kwa kuwa hata tabia na mielekeo ya asili ya wanadamu huwapofusha sana katika mambo ya kidunia; kama vile tabia ya asili ya mtu inapokuwa ya huzuni nyingi, ya wivu, ya woga, ya kiburi, au mfano wa hayo.

3. Ni jambo la akili kudhani kwamba maarifa haya yangetolewa moja kwa moja na Mungu, wala yasipatikane kwa njia za asili. Kwa sababu gani ionekane si jambo la akili kwamba pawe na mawasiliano ya moja kwa moja kati ya Mungu na kiumbe? Ni ajabu kwamba wanadamu walifanye jambo hili kuwa gumu. Kwa nini yeye aliyeumba vitu vyote asiwe bado na shughuli ya moja kwa moja na vitu alivyoviumba? Ugumu mkubwa uko wapi, kama tunakiri kuwepo kwa Mungu, na kwamba aliumba vitu vyote kutoka kwa utupu, katika kukubali kwamba bado kuna mvuto wa moja kwa moja wa Mungu juu ya uumbaji? Na kama ni jambo la akili kudhani hivyo kuhusu sehemu yoyote ya uumbaji, ni hivyo hasa kuhusu viumbe wenye akili na ufahamu; walio karibu zaidi na Mungu katika ngazi za daraja mbalimbali za viumbe, na ambao shughuli yao iko moja kwa moja zaidi kwa Mungu; walioumbwa makusudi kwa ajili ya matendo yale yanayomhusu Mungu, na ambamo wanashughulika na Mungu kwa ukaribu kabisa: kwa maana akili inafundisha kwamba mwanadamu aliumbwa ili amtumikie na kumtukuza Muumba wake. Na kama ni jambo la akili kudhani kwamba Mungu hujishirikisha kwa mwanadamu moja kwa moja katika jambo lolote, ni katika hili. Ni jambo la akili kudhani kwamba Mungu angeyahifadhi maarifa na hekima iliyo ya asili ya kimungu na bora namna hiyo, ili aitoe yeye mwenyewe moja kwa moja, wala isiachwe katika uwezo wa visababishi vya pili. Hekima ya kiroho na neema ndicho kipawa cha juu kabisa na bora kabisa ambacho Mungu humpa kiumbe chochote: ndani ya hicho ndimo ubora wa juu kabisa na ukamilifu wa kiumbe mwenye akili ulimo. Tena ndicho kipawa muhimu kupita kiasi kuliko vipawa vyote vya kimungu: ndicho ambamo furaha ya mwanadamu imo, na ambacho ustawi wake wa milele unategemea. Ni jambo la akili kama nini kudhani kwamba Mungu, ingawa ameviachia visababishi vya pili mema yaliyo duni na vipawa vilivyo vya chini, na kwa namna fulani katika uwezo wao, hata hivyo angejiwekea mkononi mwake mwenyewe mawasiliano haya yaliyo bora kuliko yote, ya kimungu, na muhimu kuliko mawasiliano yote ya kimungu, ili ayatoe yeye mwenyewe moja kwa moja, kama jambo lililo kuu mno kwa visababishi vya pili kuhusika nalo!

Ni jambo la akili kudhani kwamba baraka hii ingetoka moja kwa moja kwa Mungu; kwa maana hakuna kipawa wala faida iliyo yenyewe karibu hivyo na asili ya kimungu, hakuna kitu anachopokea kiumbe kilicho cha Mungu kwa kiasi hicho, cha asili yake, kilicho ushirika wa uungu kwa kiasi hicho: ni aina ya mbubujiko wa uzuri wa Mungu, na kinahusiana na Mungu kama nuru ihusianavyo na jua. Kwa hiyo inafaa na kustahili kwamba, kinapotolewa na Mungu, kitoke moja kwa moja kwake yeye mwenyewe, na kwa yeye mwenyewe, kwa kadiri ya mapenzi yake mwenyewe yenye enzi kuu.

Ni jambo la akili kudhani kwamba ingekuwa nje ya uwezo wa mwanadamu kuyapata maarifa haya na nuru hii kwa nguvu tupu ya akili ya asili; kwa maana si jambo lililo la akili kuuona uzuri na kupendeza kwa mambo ya kiroho; si jambo la nadharia, bali hutegemea hisia ya moyo. Kweli akili ni ya lazima ili kulipata, kwa kuwa ni kwa akili tu tunakuwa wapokeaji wa njia zake; njia ambazo nimekwisha kuonyesha kuwa ni za lazima kwa ajili yake, ingawa hazina kisababishi halisi katika jambo hili. Ni kwa akili kwamba tunapata wazo la mafundisho yale yaliyo habari ya nuru hii ya kimungu; na akili yaweza kwa njia nyingi kuwa msaada kwayo si moja kwa moja na kwa mbali. Tena akili inahusika katika matendo yanayofuata mara moja baada ya ufunuo huu: kuuona ukweli wa dini kutokana na hapo ni kwa akili; ingawa ni kwa hatua moja tu, na hitimisho ni la papo hapo. Vivyo hivyo akili inahusika katika kumpokea Kristo, na kumtumaini, jambo ambalo hufuata baada yake. Lakini tukiichukua akili kwa maana yake hasa -- si kwa kipawa cha utambuzi wa kiakili kwa jumla, bali kwa kufikiri kwa hoja, au uwezo wa kuhitimisha kwa hoja -- kuutambua uzuri na ubora wa kiroho si kazi ya akili, kama vile si kazi ya hisia ya kugusa kutambua rangi, au ya uwezo wa kuona kutambua utamu wa chakula. Kuutambua uzuri au kupendeza kwa kitu chochote kuko nje ya eneo la akili: utambuzi kama huo si wa kipawa hicho. Kazi ya akili ni kutambua kweli wala si ubora. Si kufikiri kwa hoja kunakowapa wanadamu kuutambua uzuri na kupendeza kwa uso, ingawa kwaweza kwa njia nyingi kuwa msaada kwake si moja kwa moja; lakini si akili inayoutambua moja kwa moja, kama vile si akili inayotambua utamu wa asali: hutegemea hisia ya moyo. -- Akili yaweza kuamua kwamba uso ni mzuri machoni pa wengine, yaweza kuamua kwamba asali ni tamu kwa wengine; lakini haitanipa kamwe kuutambua utamu wake.

Nitahitimisha kwa matumizi mafupi sana ya yale yaliyokwisha kusemwa.

Kwanza, Fundisho hili laweza kutuongoza kutafakari wema wa Mungu, aliyepanga hivyo, kwamba ushahidi wenye kuokoa wa ukweli wa injili ni wa namna ambayo unaweza kufikiwa na watu wenye uwezo mdogo na nafasi chache, kama vile na wale walio na vipawa vikubwa kabisa na elimu kubwa kabisa. Kama ushahidi wa injili ungetegemea historia tu, na hoja za namna ambayo watu wasomi peke yao wanaziweza, ungekuwa nje ya uwezo wa sehemu kubwa kabisa ya wanadamu. Lakini watu wenye kiwango cha kawaida tu cha maarifa wanaweza, bila mlolongo mrefu na tata wa hoja, kuuona ubora wa kimungu wa mambo ya dini: wanaweza kufundishwa na Roho wa Mungu, kama vile watu wasomi. Ushahidi unaopatikana kwa njia hii ni bora mno na wenye kutosheleza zaidi kuliko wote uwezao kupatikana kwa hoja za wale walio wasomi zaidi, na mabingwa wakuu kabisa wa akili. Na watoto wachanga wanaweza kuyajua mambo haya kama vile wenye hekima na akili; na mara nyingi mambo hayo huwa yamefichwa kwa hawa huku yakifunuliwa kwa wale. 1 Wakorintho 1:26,27, "Maana, ndugu zangu, angalieni mwito wenu, ya kuwa si wengi wenye hekima kwa jinsi ya mwili, si wengi wenye uwezo, si wengi wenye cheo walioitwa. Bali Mungu aliyachagua mambo mapumbavu ya dunia --."

Pili, Fundisho hili laweza kutufanya vema tujichunguze wenyewe, kama tumewahi kupata nuru hii ya kimungu, iliyokwisha kuelezwa, ikiingizwa katika nafsi zetu. Kama kweli kuna kitu kama hicho, na si wazo tu au ndoto ya watu wenye akili dhaifu na zilizovurugika, basi bila shaka ni jambo la maana kubwa, kama tumefundishwa hivyo na Roho wa Mungu; kama nuru ya injili ya utukufu wake Kristo, aliye sura yake Mungu, imetuangazia, ikitupa nuru ya elimu ya utukufu wa Mungu katika uso wa Yesu Kristo; kama tumemwona Mwana, na kumwamini, au tuna ile imani katika mafundisho ya injili itokanayo na kumwona Kristo kiroho.

Tatu, Wote waweza kwa hiyo kuhimizwa kwa bidii kuitafuta nuru hii ya kiroho. Ili kuwavuta na kuwasukuma kuelekea kwake, mambo yafuatayo yaweza kufikiriwa.

1. Hii ndiyo hekima bora kuliko zote na ya kimungu ambayo kiumbe chochote kinaweza kuipokea. Ni bora kuliko elimu yoyote ya kibinadamu; ni bora mno kuliko maarifa yote ya wanafalsafa au watawala wakuu kabisa. Naam, mwangaza hafifu kabisa wa utukufu wa Mungu katika uso wa Kristo huiinua na kuiheshimisha nafsi zaidi kuliko maarifa yote ya wale walio na ufahamu mkuu kabisa wa kinadharia katika theolojia bila neema. Maarifa haya yana kitu cha kutazamwa kilicho bora kuliko vyote vilivyopo au viwezavyo kuwepo, yaani, utukufu wa kimungu au ubora wa Mungu na Kristo. Kuyajua mambo haya ndiko kulimo maarifa bora kabisa ya malaika, naam, ya Mungu mwenyewe.

2. Maarifa haya ndiyo matamu na yenye furaha kuliko mengine yote. Wanadamu hupata raha nyingi katika maarifa ya kibinadamu, katika kujifunza mambo ya asili; lakini hayo si kitu yakilinganishwa na furaha ile itokanayo na nuru hii ya kimungu ikiangaza ndani ya nafsi. Nuru hii hutoa mtazamo wa mambo yale yaliyo mazuri kupita kiasi kuliko yote, na yenye kuweza kulifurahisha jicho la ufahamu. Nuru hii ya kiroho ni mapambazuko ya nuru ya utukufu moyoni. Hakuna kitu chenye nguvu kama hiki kuwategemeza watu katika mateso, na kuipa akili amani na mwangaza katika ulimwengu huu wenye dhoruba na giza.

3. Nuru hii ni ya namna ambayo huuvuta mwelekeo wa moyo kwa ufanisi, na kuibadilisha asili ya nafsi. Huifananisha asili na asili ya kimungu, na kuigeuza nafsi kuwa mfano wa utukufu ule ule unaotazamwa. 2 Wakorintho 3:18, "Lakini sisi sote, kwa uso usiotiwa utaji, tukiutazama utukufu wa Bwana kama katika kioo, tunabadilishwa tufanane na mfano uo huo, toka utukufu hata utukufu, kama kwa Roho wa Bwana." Maarifa haya yatamwachisha mtu ulimwengu, na kuuinua mwelekeo wake kuelekea mambo ya mbinguni. Yataugeuza moyo kumwelekea Mungu kama chemchemi ya mema, na kumchagua yeye kuwa fungu lake pekee. Nuru hii, na hii peke yake, itaileta nafsi kuungana na Kristo kwa kuokolewa. Huufananisha moyo na injili, huuua uadui wake na upinzani wake dhidi ya mpango wa wokovu uliofunuliwa humo: huufanya moyo kuzipokea habari hizo za furaha, na kuambatana nazo kabisa, na kuridhika na ufunuo wa Kristo kama Mwokozi wetu: huifanya nafsi yote ikubaliane nao na kupatana nao kwa upatano kamili, ikiukubali kwa imani kamili na heshima ikiambatana nao kwa mwelekeo wote na upendo wote; na huiweka nafsi tayari kwa ufanisi kujitoa kabisa kwa Kristo.

4. Nuru hii, na hii peke yake, huzaa matunda yake katika utakatifu wa maisha ulio kamili katika kila jambo. Hakuna ufahamu wa mafundisho ya dini ulio wa kiakili tu au wa kinadharia utakaowahi kufikisha hapo. Lakini nuru hii, kwa kuwa inafika hadi vilindi vya moyo, na kuibadilisha asili, ndivyo itakavyomwelekeza mtu kwa ufanisi kwenye utii ulio kamili katika kila jambo. Huonyesha jinsi Mungu anavyostahili kutiiwa na kutumikiwa. Huuvuta moyo katika upendo wa kweli kwa Mungu, ambao ndio kanuni pekee ya utii wa kweli, wa neema, na ulio kamili katika kila jambo; na husadikisha juu ya uhalisi wa thawabu zile tukufu ambazo Mungu amewaahidi wale wanaomtii.