Mahubiri · dakika 29 za kusoma· 1741 · Ngumu
Wenye Dhambi Mikononi mwa Mungu Mwenye Ghadhabu
Jonathan EdwardsAndiko
Kumbukumbu la Torati 32:35
Kwa ufupi
Mahubiri maarufu kuliko yote yaliyowahi kuhubiriwa Amerika. Huko Enfield, Connecticut, katika kiangazi cha mwaka 1741, Edwards aliyasoma haya kwa sauti tulivu huku wasikilizaji wake wakipiga kelele na kushikilia nguzo: wasioongoka wakishikiliwa juu ya shimo bila kitu ila mkono wa Mungu asiye na wajibu wo wote wa kuendelea kushikilia. Utisho wake ni kwa ajili ya ombi moja -- kwamba nafasi ya pekee imesimama wazi sasa.
Mguu wao utateleza kwa wakati wake.
Katika mstari huu inatishwa kisasi cha Mungu juu ya Waisraeli waovu wasioamini, waliokuwa watu wa Mungu walioonekana, na walioishi chini ya njia za neema; lakini ambao, licha ya kazi zote za ajabu za Mungu kwao, walibaki (kama katika mstari wa 28) bila shauri, wasio na ufahamu ndani yao. Chini ya mimea yote ya mbinguni, walizaa matunda machungu na yenye sumu; kama katika mistari miwili inayotangulia mara moja andiko hili. -- Usemi niliouchagua kwa ajili ya andiko langu, mguu wao utateleza kwa wakati wake, waonekana kudokeza mambo yafuatayo, yanayohusiana na adhabu na uharibifu ambao Waisraeli hawa waovu walikuwa wazi kwao.
Kwamba walikuwa siku zote wazi kwa uharibifu; kama vile yeye asimamaye au atembeaye mahali penye utelezi yuko wazi siku zote kuanguka. Hili linadokezwa katika jinsi uharibifu wao unavyowajia, ukiwakilishwa kwa mguu wao kuteleza. Hivyo hivyo waelezwa, Zaburi 73:18. "Hakika uliwaweka mahali penye utelezi; uliwaangusha chini hata uharibifuni."
Waonyesha kwamba walikuwa siku zote wazi kwa uharibifu wa ghafula usiotazamiwa. Kama vile yeye atembeaye mahali penye utelezi kila dakika yuko katika hatari ya kuanguka, hawezi kuona dakika moja mbele kama atasimama au ataanguka dakika inayofuata; na anapoanguka, huanguka mara moja bila onyo: Jambo ambalo pia laelezwa katika Zaburi 73:18,19. "Hakika uliwaweka mahali penye utelezi; uliwaangusha chini hata uharibifuni: Jinsi walivyofikishwa ukiwani kama kufumba na kufumbua!"
Jambo lingine linalodokezwa ni kwamba wako katika hatari ya kuanguka wenyewe, bila kuangushwa na mkono wa mtu mwingine; kama vile yeye asimamaye au atembeaye juu ya ardhi yenye utelezi hahitaji kitu ila uzito wake mwenyewe kumwangusha.
Kwamba sababu ya wao kutokuanguka bado na kutokuanguka sasa ni kwamba tu wakati alioweka Mungu haujafika. Kwa maana imesemwa kwamba wakati ule ufaao, au wakati ulioamriwa, utakapofika, mguu wao utateleza. Ndipo watakapoachwa waanguke, kama wanavyoelekea kwa uzito wao wenyewe. Mungu hatawashikilia tena juu mahali hapa penye utelezi, bali atawaacha waende; na ndipo, katika dakika ile ile, wataanguka katika uharibifu; kama vile yeye asimamaye juu ya ardhi ya namna hiyo yenye utelezi na mteremko, ukingoni mwa shimo, hawezi kusimama peke yake, aachwapo mara huanguka na kupotea.
Fundisho litokanalo na maneno haya nitakalolisisitiza sasa ni hili. -- "Hakuna kitu kinachowazuia watu waovu wasiingie jehanamu katika dakika yo yote, ila mapenzi matupu ya Mungu." -- Kwa mapenzi matupu ya Mungu, namaanisha mapenzi yake yenye enzi, matakwa yake huru, yasiyozuiwa na wajibu wo wote, yasiyozuiliwa na aina yo yote ya ugumu, si zaidi ya kama kwamba hakuna kitu kingine ila mapenzi matupu ya Mungu yaliyokuwa na sehemu yo yote, kwa kiasi cho chote, au kwa namna yo yote, katika kuwahifadhi watu waovu kwa dakika moja. -- Ukweli wa fundisho hili waweza kuonekana kwa kufikiri yafuatayo.
Hakuna upungufu wa nguvu kwa Mungu kuwatupa watu waovu jehanamu wakati wo wote. Mikono ya wanadamu haiwezi kuwa na nguvu Mungu ainukapo. Walio na nguvu zaidi hawana uwezo wa kumpinga, wala hakuna awezaye kuokoa mkononi mwake. -- Yeye si tu anaweza kuwatupa watu waovu jehanamu, bali aweza kulifanya hilo kwa urahisi mkubwa. Wakati mwingine mkuu wa kidunia hukutana na ugumu mwingi katika kumshinda mwasi, aliyepata njia ya kujifanya ngome, na kujitia nguvu kwa wingi wa wafuasi wake. Lakini si hivyo kwa Mungu. Hakuna ngome iliyo kinga yo yote dhidi ya nguvu za Mungu. Ijapokuwa mkono ushikane na mkono, na makutano makubwa ya adui za Mungu waungane na kushirikiana, wavunjwavunjwa kwa urahisi. Wao ni kama makapi mengi mepesi mbele ya kisulisuli; au wingi mkubwa wa mabua makavu mbele ya miali ilayo. Twaona ni rahisi kukanyaga na kuponda mdudu tumwonaye akitambaa juu ya nchi; kadhalika ni rahisi kwetu kukata au kuunguza uzi mwembamba ambao kitu cho chote hutundikwa juu yake: hivyo ni rahisi kwa Mungu, apendapo, kuwatupa adui zake chini hata jehanamu. Sisi ni nini, hata tufikiri kusimama mbele zake, ambaye kwa kukemea kwake nchi hutetemeka, na mbele yake miamba huangushwa?
Wao wastahili kutupwa jehanamu; hata haki ya Mungu haisimami kamwe njiani, haitoi pingamizi lo lote dhidi ya Mungu kutumia nguvu zake wakati wo wote kuwaangamiza. Naam, kinyume chake, haki hupaza sauti ikidai adhabu isiyo na kikomo kwa dhambi zao. Haki ya Mungu husema juu ya mti uzaao zabibu za namna hiyo za Sodoma, "Ukate, mbona hata unaifanya ardhi kuwa bure?" Luka 13:7. Upanga wa haki ya Mungu wapepeshwa juu ya vichwa vyao kila dakika, na hakuna kitu ila mkono wa rehema huru, na mapenzi matupu ya Mungu, unaouzuia.
Wao tayari wako chini ya hukumu ya laana ya kwenda jehanamu. Si tu kwamba wastahili kwa haki kutupwa chini huko, bali hukumu ya sheria ya Mungu, kanuni ile ya milele isiyobadilika ya haki ambayo Mungu ameiweka kati yake na wanadamu, imetoka juu yao, nayo yasimama dhidi yao; hata kwamba wamekwisha kufungwa kwenda jehanamu. Yohana 3:18. "Asiyeamini amekwisha kuhukumiwa." Hata kila mtu asiyeongoka kwa kweli ni wa jehanamu; hapo ndipo mahali pake; ndiko atokako, Yohana 8:23. "Ninyi ni wa chini:" Na huko ndiko afungiwako; ndipo mahali ambapo haki, na neno la Mungu, na hukumu ya sheria yake isiyobadilika humwekea.
Wao sasa ni shabaha za ile ile hasira na ghadhabu ya Mungu, inayodhihirishwa katika mateso ya jehanamu. Na sababu ya wao kutokushuka jehanamu kila dakika, si kwa sababu Mungu, ambaye wako katika uweza wake, hana hasira kali nao wakati huo; kama alivyo na viumbe wengi wenye taabu wanaoteswa sasa jehanamu, ambao huko wahisi na kubeba ukali wa ghadhabu yake. Naam, Mungu ana hasira zaidi sana na makutano makubwa walio duniani sasa: naam, bila shaka, na wengi walio katika kusanyiko hili sasa, ambao huenda wapo raha, kuliko alivyo na wengi wa wale walio sasa katika miali ya jehanamu.
Hivyo si kwa sababu Mungu haizingatii uovu wao, wala hauchukii, hata asiuachilie mkono wake na kuwakatilia mbali. Mungu si kama wao wenyewe kabisa, ijapokuwa waweza kumwaza kuwa hivyo. Ghadhabu ya Mungu yawaka juu yao, laana yao haisinzii; shimo limetayarishwa, moto umewekwa tayari, tanuru sasa lina moto, tayari kuwapokea; miali sasa yawaka na kumetameta. Upanga ung'aao umenolewa, na kushikwa juu yao, na shimo limefunua kinywa chake chini yao.
Ibilisi yuko tayari kuwaangukia, na kuwakamata kama walivyo wake, katika dakika ile Mungu atakayomruhusu. Wao ni wake; ana roho zao mkononi mwake, na chini ya mamlaka yake. Andiko lawawakilisha kuwa ni mali yake, Luka 11:21. Mashetani wawavizia; wako karibu nao daima mkono wao wa kuume; wasimama wakiwangojea, kama simba wenye tamaa na njaa waonao mawindo yao, na kutaraji kuyapata, lakini kwa sasa wamezuiliwa. Mungu angeuondoa mkono wake, ambao kwao wamezuiliwa, wangeziangukia roho zao maskini katika dakika moja. Nyoka yule wa zamani awafumbulia kinywa; jehanamu yafunua kinywa chake sana kuwapokea; na Mungu angeliruhusu, wangemezwa kwa haraka na kupotea.
Zimo katika roho za watu waovu zile kanuni za kishetani zitawalazo, ambazo mara zingewaka na kutoa miali ya moto wa jehanamu, kama isingekuwa ni vizuizi vya Mungu. Umewekwa katika asili yenyewe ya watu wa mwili, msingi wa mateso ya jehanamu. Zimo zile kanuni potovu, zenye uweza utawalao ndani yao, na zilizowamiliki kabisa, ambazo ni mbegu za moto wa jehanamu. Kanuni hizi zi hai na zenye nguvu, kali mno katika asili yake, na kama isingekuwa mkono wa Mungu uzuiao juu yake, mara zingelipuka, zingetoa miali kwa jinsi ile ile ambavyo uovu ule ule, uadui ule ule hufanya katika mioyo ya roho zilizolaaniwa, na zingezaa mateso yale yale kama zifanyavyo ndani yao. Roho za waovu katika andiko zafananishwa na bahari yenye msukosuko, Isaya 57:20. Kwa sasa, Mungu huuzuia uovu wao kwa nguvu zake kuu, kama afanyavyo mawimbi yaghadhibikayo ya bahari yenye msukosuko, akisema, "Utafika hata hapa, wala si zaidi;" lakini Mungu angeuondoa uweza ule uzuiao, mara ungechukua vyote mbele yake. Dhambi ni uharibifu na taabu ya roho; ni yenye kuangamiza katika asili yake; na Mungu angeliiacha bila kuzuia, hakungehitajika kitu kingine kuifanya roho iwe na taabu kamili. Uharaba wa moyo wa mwanadamu hauna kiasi wala mpaka katika ghadhabu yake; na wakati watu waovu waishipo hapa, ni kama moto uliozuiliwa na vizuizi vya Mungu, ambapo ungeachiliwa, ungetia moto mwenendo wote wa asili; na kama vile moyo sasa ulivyo shimo la dhambi, hivyo kama dhambi isingezuiwa, mara ingeigeuza roho kuwa tanuru la moto, au tanuru la moto na kiberiti.
Si usalama kwa watu waovu kwa dakika moja, kwamba hakuna njia zionekanazo za mauti karibu. Si usalama kwa mtu wa kimwili, kwamba yu mzima sasa, na kwamba haoni ni njia gani ambayo kwayo angetoka mara ulimwenguni kwa ajali yo yote, na kwamba hakuna hatari ionekanayo kwa namna yo yote katika hali yake. Uzoefu ulio mwingi na wa daima wa ulimwengu katika vizazi vyote, waonyesha hii si ushahidi kwamba mtu hayuko ukingoni kabisa mwa umilele, na kwamba hatua inayofuata haitakuwa ni kuingia ulimwengu mwingine. Njia na mbinu zisizoonekana, zisizowaziwa za watu kutoka ghafula ulimwenguni hazihesabiki wala haziwaziki. Watu wasioongoka watembea juu ya shimo la jehanamu juu ya kifuniko kilichooza, na kuna mahali pasipohesabika katika kifuniko hiki dhaifu mno hata hakitachukua uzito wao, na mahali hapa hapaonekani. Mishale ya mauti yaruka bila kuonekana wakati wa adhuhuri; jicho lenye uwezo mkali zaidi haliwezi kuitambua. Mungu ana njia nyingi sana tofauti zisizochunguzika za kuwatoa watu waovu ulimwenguni na kuwapeleka jehanamu, hata hakuna kitu cha kufanya ionekane kwamba Mungu angehitaji kuingia gharama ya muujiza, au kutoka katika mwendo wa kawaida wa maongozi yake, kumwangamiza mtu ye yote mwovu, wakati wo wote. Njia zote zilizopo za wenye dhambi kutoka ulimwenguni, zi mikononi mwa Mungu hivyo, na chini ya uweza na uamuzi wake kwa jumla na kwa ukamilifu, hata haitegemei hata kidogo pungufu juu ya mapenzi matupu ya Mungu, kama wenye dhambi wataenda jehanamu wakati wo wote, kuliko kama njia zisingetumiwa kamwe, au kuhusika kabisa katika jambo hilo.
Busara ya watu wa kimwili na uangalifu wao wa kuhifadhi maisha yao wenyewe, au uangalifu wa wengine kuwahifadhi, hauwapi usalama kwa dakika. Kwa hili, maongozi ya Mungu na uzoefu wa watu wote pia hushuhudia. Kuna ushahidi huu ulio wazi kwamba hekima ya watu wenyewe si usalama kwao kutoka mautini; kwamba kama ingekuwa vinginevyo tungeona tofauti fulani kati ya watu wenye hekima na werevu wa ulimwengu, na wengine, kuhusu hatari yao ya mauti ya mapema na yasiyotazamiwa: lakini kwa kweli ni jinsi gani? Mhubiri 2:16. "Mwenye hekima hufaje? Kama vile afaye mpumbavu."
Taabu zote za watu waovu na mbinu wanazozitumia kuikimbia jehanamu, wakati waendeleapo kumkataa Kristo, na hivyo kubaki watu waovu, haziwapi usalama kutoka jehanamu kwa dakika moja. Karibu kila mtu wa kimwili asikiaye habari za jehanamu, hujidanganya kwamba ataiepuka; hujitegemea mwenyewe kwa usalama wake; hujidanganya katika yale aliyoyafanya, katika yale ayafanyayo sasa, au yale akusudiayo kufanya. Kila mmoja hupanga mambo katika akili yake mwenyewe jinsi atakavyoiepuka laana, na hujidanganya kwamba ajipangia vyema, na kwamba mipango yake haitashindwa. Wasikia kweli kwamba ni wachache tu waokokao, na kwamba sehemu kubwa ya watu waliokwisha kufa hadi sasa wameenda jehanamu; lakini kila mmoja hujiwazia kwamba yeye ajipangia mambo vizuri zaidi kwa kuepuka kwake kuliko wengine walivyofanya. Hakusudii kuja mahali pale pa mateso; husema moyoni mwake, kwamba akusudia kuchukua tahadhari ya matokeo, na kujipangia mambo hivyo asije akashindwa.
Lakini watoto wapumbavu wa wanadamu hujidanganya kwa taabu katika mipango yao wenyewe, na katika kujiamini nguvu na hekima yao wenyewe; hawategemei kitu ila kivuli. Sehemu kubwa ya wale ambao hapo awali waliishi chini ya njia zile zile za neema, na sasa wamekufa, bila shaka wameenda jehanamu; wala haikuwa kwa sababu hawakuwa na hekima kama wale walio hai sasa: haikuwa kwa sababu hawakujipangia mambo vyema kuhakikisha kuepuka kwao wenyewe. Kama tungeweza kusema nao, na kuwauliza, mmoja mmoja, kama walitazamia, walipokuwa hai, na waliposikia habari za jehanamu, kuwa wahusika wa taabu: bila shaka, tungemsikia huyu na yule wakijibu, "La, sikukusudia kamwe kuja huku: nilikuwa nimejipangia mambo vinginevyo akilini mwangu; nilidhani nitajipangia vyema -- nilidhani mpango wangu ni mzuri. Nilikusudia kuchukua tahadhari ya matokeo; lakini yakanijia bila kutazamiwa; sikuyatazamia wakati ule, na kwa jinsi ile; yakaja kama mwivi -- Mauti yalinishinda kwa hila: ghadhabu ya Mungu ilikuwa nyepesi mno kwangu. Ee, upumbavu wangu uliolaaniwa! Nilikuwa nikijidanganya, na kujifurahisha kwa ndoto za bure za yale ningeyafanya baadaye; na nilipokuwa nikisema, Amani na salama, ndipo uharibifu wa ghafula ukanijia."
Mungu hakujifunga chini ya wajibu wo wote, kwa ahadi yo yote ya kumzuia mtu ye yote wa kimwili asiingie jehanamu kwa dakika moja. Mungu kwa hakika hakuahidi ahadi zo zote za uzima wa milele, wala za wokovu au uhifadhi wo wote kutoka mautini ya milele, ila zile zilizomo katika agano la neema, ahadi zitolewazo katika Kristo, ambaye ndani yake ahadi zote ni ndiyo na amina. Lakini kwa hakika hawana fungu katika ahadi za agano la neema wale wasio watoto wa agano, wasioamini hata mojawapo ya ahadi, wala hawana fungu katika Mpatanishi wa agano.
Hivyo, lo lote ambalo baadhi wamewaza na kujifanya kuhusu ahadi zilizotolewa kwa kutafuta na kubisha kwa bidii kwa watu wa kimwili, ni wazi na dhahiri, kwamba taabu yo yote ambayo mtu wa kimwili aichukuayo katika dini, sala zo zote azifanyazo, hata amwaminipo Kristo, Mungu hana wajibu wa aina yo yote wa kumzuia kwa dakika asiingie uharibifu wa milele.
Hivyo, ndivyo ilivyo kwamba watu wa kimwili wanashikwa mkononi mwa Mungu, juu ya shimo la jehanamu; wamelistahili shimo la moto, na tayari wamehukumiwa kwenda humo; na Mungu amechokozwa kwa kutisha, hasira yake ni kubwa kwao kama ilivyo kwa wale wanaoteseka kweli kweli katika kutekelezwa kwa ukali wa ghadhabu yake jehanamu, nao hawajafanya lo lote hata kidogo kutuliza au kupunguza hasira ile, wala Mungu hajafungwa hata kidogo na ahadi yo yote ya kuwashikilia kwa dakika moja; ibilisi awangoja, jehanamu yawafumbulia kinywa, miali hukusanyika na kumetameta kandokando yao, nayo yangependa kuwakamata, na kuwameza; moto uliozuiliwa ndani ya mioyo yao wenyewe waendelea kupambana ili kupasuka: nao hawana fungu katika Mpatanishi ye yote, hazipo njia zilizo karibu ziwezazo kuwa usalama wo wote kwao. Kwa kifupi, hawana kimbilio, hawana kitu cha kushika; yote yanayowahifadhi kila dakika ni mapenzi matupu huru, na uvumilivu usio wa agano, usio wa wajibu, wa Mungu aliyeghadhibika.
Matumizi
Matumizi ya somo hili la kutisha yaweza kuwa kwa kuwaamsha watu wasioongoka katika kusanyiko hili. Haya mliyoyasikia ndiyo hali ya kila mmoja wenu mlio nje ya Kristo. -- Ulimwengu ule wa taabu, ziwa lile la kiberiti kiwakacho, kimetandazwa chini yenu. Lipo shimo la kutisha la miali imetametayo ya ghadhabu ya Mungu; kipo kinywa cha jehanamu kilichofunuka pana; nanyi hamna kitu cha kusimamia, wala kitu cho chote cha kushika; hakuna kitu kati yenu na jehanamu ila hewa; ni uweza na mapenzi matupu ya Mungu tu yanayowashikilia juu.
Yamkini hamlifahamu hili; mwaona mmezuiliwa msiingie jehanamu, lakini hamwuoni mkono wa Mungu ndani yake; bali mwatazama mambo mengine, kama hali njema ya afya ya miili yenu, uangalifu wenu wa maisha yenu wenyewe, na njia mzitumiazo kwa uhifadhi wenu wenyewe. Lakini kwa kweli mambo haya si kitu; Mungu angeuondoa mkono wake, yasingefaa lo lote kuwazuia msianguke, kuliko hewa nyembamba kumshikilia mtu aliyetundikwa ndani yake.
Uovu wenu wawafanya kana kwamba mzito kama risasi, na kuelekea chini kwa uzito mkubwa na mkazo kuelekea jehanamu; na Mungu angewaacha muende, mara mngezama na kushuka kwa haraka na kutumbukia katika shimo lisilo na kina, na afya njema ya miili yenu, na uangalifu na busara yenu wenyewe, na mbinu bora kabisa, na haki yenu yote, isingekuwa na uwezo zaidi wa kuwategemeza na kuwazuia msiingie jehanamu, kuliko utando wa buibui ungekuwa nao wa kuzuia mwamba uangukao. Kama isingekuwa mapenzi yenye enzi ya Mungu, nchi isingewachukua kwa dakika moja; kwa maana ninyi ni mzigo kwake; uumbaji waugua pamoja nanyi; kiumbe kimetiishwa chini ya utumwa wa uharaba wenu, si kwa kupenda; jua haliangazi juu yenu kwa kupenda kuwapa nuru ya kuitumikia dhambi na Shetani; nchi haitoi mazao yake kwa kupenda kutosheleza tamaa zenu; wala si kwa kupenda jukwaa la uovu wenu kutendewa juu yake; hewa haiwatumikii kwa kupenda kwa pumzi ya kudumisha mwali wa uhai ndani ya viungo vyenu, wakati mtumiapo uhai wenu katika utumishi wa adui za Mungu. Viumbe vya Mungu ni vyema, na vilifanywa ili wanadamu wamtumikie Mungu kwavyo, na havitumikii kwa kupenda kwa kusudi lingine lo lote, na huugua vitumiwapo vibaya kwa makusudi yaliyo kinyume moja kwa moja na asili na mwisho wake. Na ulimwengu ungewatapika, kama isingekuwa mkono wenye enzi wa yeye aliyeutiisha katika tumaini. Zipo mawingu meusi ya ghadhabu ya Mungu sasa yakining'inia moja kwa moja juu ya vichwa vyenu, yaliyojaa dhoruba ya kutisha, na yaliyotunga radi; na kama isingekuwa mkono uzuiao wa Mungu, mara yangepasuka juu yenu. Mapenzi yenye enzi ya Mungu, kwa sasa, huuzuia upepo wake mkali; kama sivyo ungekuja kwa ghadhabu, na uharibifu wenu ungekuja kama kisulisuli, nanyi mngekuwa kama makapi katika sakafu ya kupuria wakati wa kiangazi.
Ghadhabu ya Mungu ni kama maji makuu yaliyozuiliwa kwa sasa; huongezeka zaidi na zaidi, na kupanda juu zaidi na zaidi, hata mahali pa kutokea papatikane; na kadiri mkondo unavyozuiliwa muda mrefu zaidi, ndivyo mwendo wake ulivyo wa kasi na wenye nguvu zaidi, uachiliwapo mara moja. Ni kweli, kwamba hukumu dhidi ya matendo yenu maovu haijatekelezwa hadi sasa; gharika za kisasi cha Mungu zimezuiliwa; lakini hatia yenu wakati huo huongezeka daima, nanyi kila siku mnajiwekea akiba ya ghadhabu zaidi; maji yanapanda daima, na kuzidi kuwa na nguvu zaidi na zaidi; wala hakuna kitu ila mapenzi matupu ya Mungu, yanayoyazuia maji nyuma, yasiyotaka kuzuiliwa, na yanayosukuma kwa nguvu kwenda mbele. Mungu angeuondoa tu mkono wake kutoka lango la gharika, mara lingefunguka, na gharika za moto za ukali na ghadhabu ya Mungu, zingebubujika kwa ghadhabu isiyowazika, na zingewajia kwa uweza wa kuweza yote; na kama nguvu zenu zingekuwa kubwa mara elfu kumi kuliko zilivyo, naam, kubwa mara elfu kumi kuliko nguvu za ibilisi mwenye nguvu na uthabiti zaidi jehanamu, isingekuwa kitu cha kuipinga au kuivumilia.
Uta wa ghadhabu ya Mungu umepindwa, na mshale umewekwa tayari juu ya uzi, na haki hauelekeza mshale moyoni mwenu, na kuukaza uta, wala hakuna kitu ila mapenzi matupu ya Mungu, na yale ya Mungu aliye na hasira, bila ahadi wala wajibu wo wote kabisa, kinachozuia mshale kwa dakika moja usilewe kwa damu yenu. Hivyo ninyi nyote ambao hamkupitia kamwe badiliko kuu la moyo, kwa uweza mkuu wa Roho wa Mungu juu ya roho zenu; ninyi nyote ambao hamkuzaliwa mara ya pili kamwe, na kufanywa viumbe vipya, na kuinuliwa kutoka kuwa wafu katika dhambi, hata hali ya nuru na uhai mpya, ambao hapo awali haukupata kuonjwa kamwe, mko mikononi mwa Mungu aliye na hasira. Ijapokuwa mmesahihisha maisha yenu katika mambo mengi, na mmekuwa na hisia za kidini, na mwaweza kudumisha namna ya dini katika jamaa zenu na vyumba vyenu vya faragha, na katika nyumba ya Mungu, hakuna kitu ila mapenzi yake matupu yanayowazuia msimezwe dakika hii katika uharibifu wa milele. Ijapokuwa huenda hamjasadikishwa sasa juu ya ukweli wa yale mnayoyasikia, punde si punde mtasadikishwa kikamilifu juu yake. Wale walioondoka kutoka kuwa katika hali kama zenu, waona kwamba ilikuwa hivyo kwao; kwa maana uharibifu uliwajia ghafula wengi wao; walipokuwa hawautazamii lo lote, na walipokuwa wakisema, Amani na salama: sasa waona, kwamba yale waliyoyategemea kwa amani na salama, hayakuwa kitu ila hewa nyembamba na vivuli vitupu.
Mungu awashikaye juu ya shimo la jehanamu, kama vile mtu amshikavyo buibui, au mdudu fulani mchukizaji juu ya moto, awachukia, na amechokozwa kwa kutisha: ghadhabu yake juu yenu yawaka kama moto; awaona kuwa hamstahili kitu kingine, ila kutupwa motoni; yeye ana macho safi kuliko kuvumilia kuwa nanyi mbele zake; ninyi mnachukiza mara elfu kumi zaidi machoni pake, kuliko nyoka mwenye sumu achukizaye zaidi alivyo machoni petu. Mmemkosea zaidi bila kikomo kuliko mwasi mkaidi alivyowahi kumkosea mkuu wake; na bado hakuna kitu ila mkono wake unaowazuia msianguke motoni kila dakika. Halina la kuhusishwa na kitu kingine, kwamba hamkwenda jehanamu usiku uliopita; kwamba mliruhusiwa kuamka tena katika ulimwengu huu, mliopofumba macho yenu kulala. Wala hakuna sababu nyingine ya kutolewa, kwa nini hamkutumbukia jehanamu tangu mliamka asubuhi, ila kwamba mkono wa Mungu umewashikilia. Hakuna sababu nyingine ya kutolewa kwa nini hamkwenda jehanamu, tangu mmekaa hapa katika nyumba ya Mungu, mkiyachokoza macho yake safi kwa namna yenu ya dhambi na uovu ya kuhudhuria ibada yake takatifu. Naam, hakuna kitu kingine cha kutolewa kama sababu kwa nini hamtumbukii chini jehanamu dakika hii hasa.
Ee mwenye dhambi! Fikiri hatari ya kutisha uliyomo: ni tanuru kuu la ghadhabu, shimo pana lisilo na kina, lililojaa moto wa ghadhabu, ambalo unashikwa juu yake mkononi mwa Mungu yule, ambaye ghadhabu yake imechokozwa na kughadhibika juu yako kama ilivyo juu ya wengi walaaniwa jehanamu. Unaning'inia kwa uzi mwembamba, huku miali ya ghadhabu ya Mungu ikimetameta kandokando yake, na iliyo tayari kila dakika kuuchoma, na kuuteketeza hata ukatike; nawe huna fungu katika Mpatanishi ye yote, wala kitu cha kushika ili ujiokoe, wala kitu cha kuzuia miali ya ghadhabu, wala kitu chako mwenyewe, wala kitu ulichopata kufanya, wala kitu uwezacho kufanya, kumshawishi Mungu akuachilie kwa dakika moja. -- Na fikiri hapa hasa zaidi,
Ni ghadhabu ya nani: ni ghadhabu ya Mungu asiye na kikomo. Kama ingekuwa ghadhabu ya mwanadamu tu, ijapokuwa ya mkuu mwenye nguvu zaidi, ingekuwa ndogo kwa kulinganisha kuzingatiwa. Ghadhabu ya wafalme yaogopwa sana, hasa ya wafalme wenye mamlaka kamili, walio na milki na uhai wa raia zao chini ya uweza wao kabisa, viondolewe kwa mapenzi yao matupu. Mithali 20:2. "Kutisha kwa mfalme ni kama kunguruma kwa simba; Amchokozaye hasira hujikosea nafsi yake." Raia amghadhibishaye sana mkuu wa matakwa huru, yuko katika hatari ya kuteseka mateso makali zaidi ambayo ustadi wa mwanadamu waweza kubuni, au uweza wa mwanadamu waweza kutia. Lakini watawala wakuu zaidi wa kidunia katika utukufu na nguvu zao kuu zaidi, na wanapovaa vitisho vyao vikuu zaidi, si kitu ila minyoo dhaifu, ya kudharauliwa, ya mavumbi, kwa kulinganisha na Muumba na Mfalme mkuu na mwenyezi wa mbingu na nchi. Ni kidogo tu waliwezalo, wakighadhibika zaidi, na wanapotumia ukali wote wa ghadhabu yao. Wafalme wote wa dunia, mbele za Mungu, ni kama nzige; ni si kitu, na duni kuliko si kitu: mapenzi yao na chuki yao yote yastahili kudharauliwa. Ghadhabu ya Mfalme mkuu wa wafalme, ni ya kutisha zaidi kuliko yao, kama vile utukufu wake ulivyo mkuu zaidi. Luka 12:4,5. "Nami nawaambia ninyi rafiki zangu, Msiwaogope hao wauawao mwili, ambao baada ya hayo hawana wawezalo kutenda zaidi. Lakini nitawaonya wa kumwogopa; mwogopeni yeye ambaye akiisha kuua ana amri ya kutupa katika jehanamu; naam, nawaambia, mwogopeni huyo."
Ni ukali wa ghadhabu yake ambao mko wazi kwao. Mara nyingi twasoma habari za ghadhabu ya Mungu; kama katika Isaya 59:18. "Kwa kadiri ya matendo yao, ndivyo atakavyolipa ghadhabu kwa adui zake." Vivyo hivyo Isaya 66:15. "Kwa maana, tazama, Bwana atakuja na moto, na magari yake ni kama kisulisuli; ili kutoa malipo ya hasira yake kwa ghadhabu, na maonyo yake kwa miali ya moto." Na katika mahali penginepo pengi. Vivyo hivyo, Ufunuo 19:15, twasoma habari za "shinikizo la mvinyo la ukali na ghadhabu ya Mungu Mwenyezi." Maneno haya yanatisha mno. Kama ingesemwa tu, "ghadhabu ya Mungu," maneno yangedokeza lile lililo la kutisha lisilo na kikomo: lakini ni "ukali na ghadhabu ya Mungu." Ghadhabu ya Mungu! ukali wa Yehova! Ee, jinsi hilo litakavyokuwa la kutisha! Ni nani awezaye kunena au kuwaza yale ambayo maneno kama hayo huchukua ndani yake! Lakini pia ni "ukali na ghadhabu ya Mungu mwenyezi." Kana kwamba kungekuwa na dhihirisho kubwa mno la uweza wake mwenyezi katika yale ambayo ukali wa ghadhabu yake ungetia, kana kwamba uweza wa kuweza yote ungeghadhibika, na kutumiwa, kama wanadamu wazoeavyo kutumia nguvu zao katika ukali wa ghadhabu yao. Ee! basi, matokeo yatakuwa nini! Itakuwaje kwa minyoo maskini itakayoteseka hilo! Mikono ya nani yaweza kuwa na nguvu? Na moyo wa nani waweza kuvumilia? Ni katika kina gani cha kutisha, kisichoelezeka, kisichowazika cha taabu ndipo kiumbe maskini atakayekuwa mhusika wa haya lazima azame!
Fikirini haya, ninyi mliopo hapa, ambao bado mnabaki katika hali ya kutozaliwa upya. Kwamba Mungu atatekeleza ukali wa hasira yake, kwadokeza, kwamba atatia ghadhabu bila huruma yo yote. Mungu atakapoona ukali usioelezeka wa hali yenu, na kuona mateso yenu kuwa hayalingani kabisa na nguvu zenu, na kuona jinsi roho yenu maskini inavyopondwa, na kuzama chini, kana kwamba, katika giza lisilo na kikomo; hatakuwa na huruma juu yenu, hataacha kutekeleza ghadhabu yake, wala kupunguza mkono wake hata kidogo; hakutakuwa na kiasi wala rehema, wala Mungu wakati huo hatauzuia kabisa upepo wake mkali; hatajali ustawi wenu, wala hataangalia hata kidogo msije mkateseka kupita kiasi kwa maana nyingine yo yote, ila tu kwamba hamtateseka kupita kile ambacho haki kamili yadai. Hakuna kitakachozuiliwa, kwa sababu ni vigumu mno kwenu kukivumilia. Ezekieli 8:18. "Kwa hiyo mimi nami nitatenda kwa ghadhabu; jicho langu halitaachilia, wala sitaona huruma; nao watakaponililia masikioni mwangu kwa sauti kuu, sitawasikia." Sasa Mungu yuko tayari kuwahurumia; hii ni siku ya rehema; mwaweza kulia sasa kwa kitia moyo fulani cha kupata rehema. Lakini itakapokwisha kupita siku ya rehema, vilio na maombolezo yenu ya huzuni na uchungu zaidi vitakuwa bure; mtapotea kabisa na kutupwa mbali na Mungu, kuhusu kujaliwa ustawi wenu wo wote. Mungu hatakuwa na matumizi mengine ya kuwaweka, ila kuteseka taabu; mtaendelezwa kuwako kwa kusudi lingine lo lote; kwa maana mtakuwa vyombo vya ghadhabu vilivyoandaliwa kwa uharibifu; wala hakutakuwa na matumizi mengine ya chombo hiki, ila kujazwa ghadhabu tele. Mungu atakuwa mbali sana na kuwahurumia mtakapomlilia, hata imesemwa kwamba "atacheka na kudhihaki," tu, Mithali 1:25,26, na kadhalika.
Jinsi yalivyo ya kutisha maneno hayo, Isaya 63:3, ambayo ni maneno ya Mungu mkuu. "Nitawakanyaga kwa hasira yangu, na kuwaseta kwa ghadhabu yangu, na damu yao itanyunyizwa juu ya mavazi yangu, nami nitayatia doa mavazi yangu yote." Yamkini haiwezekani kuwaza maneno yanayochukua ndani yake madhihirisho makubwa zaidi ya mambo haya matatu, yaani, dharau, na chuki, na ukali wa ghadhabu. Ukimlilia Mungu akuhurumie, atakuwa mbali sana na kukuhurumia katika hali yako ya huzuni, au kukuonyesha kujaliwa au fadhili hata kidogo, kwamba badala ya hayo, atakukanyaga tu chini ya mguu. Na ijapokuwa atajua kwamba huwezi kuustahimili uzito wa uweza wa kuweza yote ukikukanyaga, lakini hatajali hilo, bali atakuponda chini ya miguu yake bila rehema; atakuponda damu yako, na kuifanya iruke, nayo itanyunyizwa juu ya mavazi yake, hata kuyatia doa mavazi yake yote. Hatakuchukia tu, bali atakuwa na wewe katika dharau kuu kabisa: hapatafikiriwa mahali panapokufaa, ila chini ya miguu yake kukanyagwa kama matope ya njiani.
Taabu ambayo mko wazi kwayo ndiyo ambayo Mungu atatia kwa kusudi hilo, ili aonyeshe ghadhabu ile ya Yehova ni nini. Mungu amekusudia moyoni mwake kuwaonyesha malaika na wanadamu, jinsi pendo lake lilivyo bora, na pia jinsi ghadhabu yake ilivyo ya kutisha. Wakati mwingine wafalme wa kidunia hukusudia kuonyesha jinsi ghadhabu yao ilivyo ya kutisha, kwa adhabu kali wangazitekeleza juu ya wale wangaowachokoza. Nebukadneza, mfalme yule mwenye nguvu na kiburi wa milki ya Wakaldayo, alikuwa radhi kuonyesha ghadhabu yake alipoghadhibika na Shadraka, Meshaki, na Abednego; na kwa hivyo akatoa amri kwamba tanuru lile la moto liwashwe mara saba zaidi kuliko lilivyokuwa kwanza; bila shaka, liliinuliwa hata kiwango cha juu kabisa cha ukali ambacho ustadi wa mwanadamu ungeweza kukiinua. Lakini Mungu mkuu pia yu radhi kuonyesha ghadhabu yake, na kuutukuza utukufu wake wa kutisha na uweza wake mkuu katika mateso makali ya adui zake. Warumi 9:22. "Ni nini basi, ikiwa Mungu, akitaka kuonyesha ghadhabu yake, na kuujulisha uweza wake, alichukuliana kwa uvumilivu mwingi na vyombo vya ghadhabu vilivyoandaliwa kwa uharibifu?" Na kuona kwamba huu ndio mpango wake, na yale aliyoyakusudia, hata kuonyesha jinsi ilivyo ya kutisha ghadhabu isiyozuiliwa, ghadhabu na ukali wa Yehova, atalifanya hata litimie. Kutakuwa na jambo litakalotimizwa na kutokea litakalokuwa la kutisha kwa hakika. Mungu mkuu na mwenye hasira atakaposimama na kutekeleza kisasi chake cha kutisha juu ya mwenye dhambi maskini, na yule mnyonge akiteseka kweli kweli uzito na uweza usio na kikomo wa ghadhabu yake, ndipo Mungu atakapouita ulimwengu wote uutazame utukufu ule wa kutisha na uweza mkuu utakaoonekana ndani yake. Isaya 33:12-14. "Na kabila za watu zitakuwa kama kuchomwa kwa chokaa; kama miiba iliyokatwa watateketezwa motoni. Sikieni, enyi mlio mbali, niliyoyafanya; nanyi mlio karibu, itambueni nguvu yangu. Wenye dhambi katika Sayuni wanaogopa; tetemeko limewapata wanafiki," na kadhalika.
Hivyo ndivyo itakavyokuwa kwenu mlio katika hali ya kutoongoka, mkiendelea ndani yake; uweza usio na kikomo, na utukufu, na utisho wa Mungu aweza-yote utatukuzwa juu yenu, katika nguvu isiyoelezeka ya mateso yenu. Mtateswa mbele ya malaika watakatifu, na mbele ya Mwana-Kondoo; na mtakapokuwa katika hali hii ya kuteseka, wakaao watukufu wa mbinguni watatoka nje na kuutazama mtazamo ule wa kutisha, ili wapate kuona ghadhabu na ukali wa Mwenyezi ni nini; na watakapokwisha kuuona, wataanguka chini na kuuabudu uweza ule mkuu na utukufu. Isaya 66:23,24. "Tena itakuwa, mwezi mpya hata mwezi mpya, na sabato hata sabato, wanadamu wote watakuja kuabudu mbele zangu, asema Bwana. Nao watatoka nje na kuitazama mizoga ya watu walioniasi; kwa maana funza wao hatakufa, wala moto wao hautazimika; nao watakuwa chukizo kwa wanadamu wote."
Ni ghadhabu ya milele. Ingekuwa ya kutisha kuteseka ukali huu na ghadhabu ya Mungu Mwenyezi kwa dakika moja; lakini lazima muiteseke milele yote. Hakutakuwa na mwisho wa taabu hii mbaya iliyo kali. Mtazamapo mbele, mtaona milele ndefu, muda usio na mpaka mbele yenu, utakaozimeza fikira zenu, na kuishangaza roho yenu; nanyi mtakata tamaa kabisa ya kuwahi kupata wokovu wo wote, mwisho wo wote, kupunguzwa ko kote, pumziko lo lote kabisa. Mtajua kwa hakika kwamba lazima mchakae zama ndefu, mamilioni ya mamilioni ya zama, mkishindana na kupambana na kisasi hiki cha aweza-yote kisicho na huruma; na kisha mtakapokwisha kufanya hivyo, zama nyingi mno zitakapokwisha kutumiwa nanyi kwa jinsi hii, mtajua kwamba yote si kitu ila nukta moja kwa kile kilichosalia. Hata adhabu yenu itakuwa kweli isiyo na kikomo. Ee, ni nani awezaye kueleza hali ya roho iliyo katika hali kama hizo ni nini! Yote tuwezayo kusema juu yake, hutoa mfano dhaifu sana tu, hafifu wa hilo; halielezeki wala haliwaziki: Kwa maana "ni nani aujuaye uweza wa hasira ya Mungu?"
Jinsi ilivyo ya kutisha hali ya wale walio kila siku na kila saa katika hatari ya ghadhabu hii kuu na taabu isiyo na kikomo! Lakini hii ndiyo hali ya kuhuzunisha ya kila roho katika kusanyiko hili ambayo haijazaliwa mara ya pili, hata iwe na maadili na msimamo, kiasi na dini kadiri gani vinginevyo. Ee laiti mngeizingatia, iwe ni vijana au wazee! Kuna sababu ya kufikiri, kwamba wako wengi katika kusanyiko hili wanaosikia hotuba hii sasa, watakaokuwa kweli wahusika wa taabu hii hasa milele yote. Hatujui ni nani, au wameketi viti gani, au wana fikira gani sasa. Huenda sasa wapo raha, na kuyasikia mambo haya yote bila usumbufu mwingi, na sasa wanajidanganya kwamba wao si watu wenyewe, wakijiahidi kwamba wataokoka. Kama tungejua kwamba kuna mtu mmoja, na mmoja tu, katika kusanyiko lote, ambaye angekuwa mhusika wa taabu hii, ni jambo la kutisha kama nini kulifikiri! Kama tungejua ni nani, ni mtazamo wa kutisha kama nini kumwona mtu wa namna hiyo! Jinsi kusanyiko lote lililosalia lingempazia kilio cha maombolezo na uchungu! Lakini, ole! badala ya mmoja, ni wangapi yamkini watakaoikumbuka hotuba hii jehanamu? Na ingekuwa ajabu, kama baadhi walio hapa sasa wasingekuwa jehanamu katika muda mfupi sana, hata kabla ya mwaka huu kwisha. Na isingekuwa ajabu kama watu fulani, waketio hapa sasa, katika viti fulani vya nyumba hii ya mkutano, katika afya, utulivu na usalama, wangekuwa huko kabla ya asubuhi ya kesho. Ninyi ambao mwishowe mnaendelea katika hali ya kimwili, mtakaozuiliwa msiingie jehanamu muda mrefu zaidi mtakuwa huko baada ya muda kidogo! laana yenu haisinzii; itakuja kwa haraka, na, yaelekea sana, kwa ghafula mno juu ya wengi wenu. Mna sababu ya kushangaa kwamba hamko jehanamu tayari. Bila shaka hii ndiyo hali ya baadhi mliowaona na kuwajua, ambao hawakustahili jehanamu zaidi yenu, na ambao hapo awali walionekana kuwa yamkini kuwa hai sasa kama ninyi. Hali yao imepita tumaini lote; wanalia katika taabu kuu na kukata tamaa kabisa; lakini hapa mko katika nchi ya walio hai na katika nyumba ya Mungu, na mna nafasi ya kupata wokovu. Ni nini ambacho zile roho maskini zilizolaaniwa zisizo na tumaini zisingekitoa kwa ajili ya nafasi ya siku moja kama mnayoifurahia sasa!
Na sasa mna nafasi ya pekee, siku ambayo Kristo ameufungua wazi kabisa mlango wa rehema, na asimama akiita na kulia kwa sauti kuu kwa wenye dhambi maskini; siku ambayo wengi wanamiminika kwake, na kusonga kuingia ufalme wa Mungu. Wengi wanakuja kila siku kutoka mashariki, magharibi, kaskazini na kusini; wengi ambao muda mfupi tu uliopita walikuwa katika hali ile ile ya taabu mliyomo, sasa wako katika hali ya furaha, mioyo yao imejaa pendo kwake yeye aliyewapenda, na kuwaosha dhambi zao kwa damu yake mwenyewe, na wakifurahi katika tumaini la utukufu wa Mungu. Jinsi ilivyo ya kutisha kuachwa nyuma katika siku kama hiyo! Kuwaona wengine wengi wakisherehekea, huku ninyi mkinyauka na kuangamia! Kuwaona wengi wakifurahi na kuimba kwa furaha ya moyo, huku ninyi mkiwa na sababu ya kuomboleza kwa huzuni ya moyo, na kuomboleza kwa uchungu wa roho! Mwawezaje kupumzika dakika moja katika hali kama hiyo? Je, roho zenu si za thamani kama roho za watu wa Suffield, mahali wanapomiminika siku baada ya siku kwa Kristo?
Je, hawapo hapa wengi walioishi muda mrefu ulimwenguni, na hata leo hawajazaliwa mara ya pili? na hivyo ni wageni mbali na jamii ya Israeli, na hawajafanya lo lote tangu waishipo, ila kujiwekea akiba ya ghadhabu kwa siku ya ghadhabu? Ee, mabwana, hali yenu, kwa namna ya pekee, ni hatari mno. Hatia yenu na ugumu wa moyo ni mkubwa mno. Je, hamwoni jinsi ambavyo kwa jumla watu wa umri wenu wanapitwa na kuachwa, katika maongozi haya ya sasa ya ajabu na yenye kushangaza ya rehema ya Mungu? Yawapasa kujizingatia wenyewe, na kuamka kabisa katika usingizi. Hamwezi kuustahimili ukali na ghadhabu ya Mungu asiye na kikomo. -- Nanyi, vijana wanaume, na vijana wanawake, je, mtapuuza majira haya ya thamani mnayoyafurahia sasa, wakati wengine wengi wa umri wenu wanakataa ubatili wote wa ujana, na kumiminika kwa Kristo? Ninyi hasa mna sasa nafasi ya pekee; lakini mkiipuuza, punde itakuwa kwenu kama ilivyo kwa wale watu waliotumia siku zote za thamani za ujana katika dhambi, na sasa wamefikia hali ya kutisha namna hiyo ya upofu na ugumu. -- Nanyi, watoto, msioongoka, je, hamjui kwamba mnashuka kwenda jehanamu, kubeba ghadhabu ya kutisha ya Mungu yule, ambaye sasa ana hasira nanyi kila mchana na kila usiku? Je, mtaridhika kuwa watoto wa ibilisi, wakati watoto wengine wengi katika nchi wameongoka, na wamekuwa watoto watakatifu na wenye furaha wa Mfalme wa wafalme?
Na kila mmoja aliye bado nje ya Kristo, na aning'iniaye juu ya shimo la jehanamu, wawe wazee wanaume na wanawake, au wa makamo, au vijana, au watoto wadogo, na asikilize sasa miito mikuu ya neno la Mungu na maongozi yake. Mwaka huu uliokubaliwa wa Bwana, siku ya fadhili kubwa hivyo kwa baadhi, bila shaka utakuwa siku ya kisasi cha kushangaza vivyo hivyo kwa wengine. Mioyo ya watu hufanya migumu, na hatia yao huongezeka kwa kasi katika siku kama hii, wakizipuuza roho zao; wala haikuwahi kuwa na hatari kubwa hivyo ya watu wa namna hiyo kuachwa waingie ugumu wa moyo na upofu wa akili. Mungu aonekana sasa akiwakusanya kwa haraka wateule wake katika sehemu zote za nchi; na yamkini sehemu kubwa ya watu wazima watakaowahi kuokoka, wataletwa ndani sasa baada ya muda kidogo, na kwamba itakuwa kama ilivyokuwa katika kumwagwa kule kukuu kwa Roho juu ya Wayahudi katika siku za mitume; uteule utafaulu, na wengine watapofushwa. Kama hii ndiyo itakayokuwa hali yenu, mtailaani siku hii milele, nanyi mtailaani siku mliyozaliwa, kwa kuona majira kama hayo ya kumwagwa kwa Roho wa Mungu, nanyi mtatamani ingekuwa mmekufa na kwenda jehanamu kabla ya kuyaona. Sasa bila shaka ni, kama ilivyokuwa katika siku za Yohana Mbatizaji, shoka limewekwa kwa namna ya pekee penye mzizi wa miti, ili kila mti usiozaa matunda mazuri, ukatwe na kutupwa motoni.
Kwa hiyo, kila mmoja aliye nje ya Kristo, na aamke sasa na kuikimbia ghadhabu itakayokuja. Ghadhabu ya Mungu Mwenyezi sasa bila shaka yaning'inia juu ya sehemu kubwa ya kusanyiko hili. Kila mmoja na akimbie atoke Sodoma: "Fanya haraka ujiokoe roho yako, usiangalie nyuma, ujiokoe hata mlimani, usije ukaangamizwa."
Mali ya umma. Maandishi ya asili kutoka toleo la asili.