Kanisa na Mwili wa Kristo

Wongofu wa Pili

Watchman Nee mara kwa mara alinena juu ya kuugundua Mwili wa Kristo kwa maneno yenye nguvu karibu sawa na wongofu wake wa kwanza. Kumjua Kristo kwa nafsi yake kulikuwa jambo la lazima, lakini alifikia kusadiki kwamba waamini wengi husimama katikati ya njia. Wanakijua Kichwa bila kuutambua Mwili ipasavyo.

Wongofu wa Paulo wenyewe una mshtuko wa kijamii uliojengwa ndani yake. Sauli alipowaudhi Wakristo, Yesu aliyefufuka auliza, “Sauli, Sauli, mbona waniudhi?” (Matendo 9:4). Yesu ajifananisha na watu wake wanaoteswa.

Nee alifikia hitimisho zito: kuugusa Mwili ni, kwa namna fulani, kumgusa Kristo. Maisha ya Kikristo hayawezi kupunguzwa hata kuwa “Yesu na mimi.”

Sadikisho hili liliiumba fundisho lake juu ya kanisa kuliko mapendeleo yoyote ya kimuundo. Kanisa kimsingi si chama cha hiari cha watu binafsi wenye dini. Ni kiumbe hai kilichoungwa na Kristo.

“Ninyi mmekuwa mwili wa Kristo, na viungo kila kimoja peke yake” (1 Wakorintho 12:27).

Neno “viungo” ladokeza heshima na kikomo pia. Kila mwamini ni sehemu; hakuna mwamini aliye mwili mzima.

Kristo Kichwa

Wakolosai wasema Kristo “ndiye kichwa cha mwili, yaani, cha kanisa” (Wakolosai 1:18). Nee aliuchukua ukichwa kwa vitendo. Kanisa lapaswa kupokea uongozi kutoka kwa Kristo, wala si kumheshimu kwa ishara tu.

Jambo hili laibua maswali magumu. Kusanyiko latambuaje nia ya Kristo? Kwa njia ya Maandiko, maombi, vipawa vitolewavyo na Roho, uongozi wa hekima, utambuzi wa pamoja, na maongozi ya Mungu. Hakuna kiongozi mmoja awezaye kulinganisha tu pendeleo lake binafsi na amri ya Kichwa.

Vuguvugu la Nee la baadaye lilisitawisha uvutano mkuu wa kati kupitia watumishi wa kitume, pamoja na Nee mwenyewe. Jambo hili laleta mvutano kati ya fundisho lake juu ya ukichwa wa Kristo na mamlaka ya kivitendo yatumiwayo na viongozi wanadamu wenye vipawa.

Mvutano huo si wa pekee kwa vuguvugu la Kanisa la Mahali. Kila mwanzilishi mwenye kipawa cha uongozi hukabiliana nao. Kadiri kipawa cha kiongozi kilivyo na nguvu zaidi, ndivyo iwavyo rahisi zaidi kwa jumuiya kuupokea ufafanuzi wa kiongozi kama uongozi wa Kristo.

Agano Jipya lajibu kwa kugawanya wajibu. Wazee ni wengi. Unabii wapimwa. Mafundisho yajaribiwa. Viungo vina vipawa. Viongozi wanawajibika kwa mafundisho ya mitume. Kristo abaki kuwa Kichwa pekee kilicho kamili.

Mwili Mmoja

“Mwili ni mmoja” (Waefeso 4:4).

Kukataa kwa Nee kitambulisho cha madhehebu kulizuka kutokana na kuichukua kauli hiyo kwa uzito wa hali ya juu. Ikiwa Mungu amewafanya waamini kuwa mmoja, Wakristo wana haki gani ya kujiita kwa jina la Luther, Wesley, kwa desturi ya ubatizo, namna ya utawala, utaifa, au utume fulani mahususi?

Lawama hiyo ina uzito. Paulo aliukemea roho ya ushindani wa vikundi huko Korintho: “Je! Kristo amegawanyika?” (1 Wakorintho 1:13).

Madhehebu yaweza kuyafanya migawanyiko ya kihistoria kuwa taasisi. Yaweza kuwatia waamini moyo wa kufikiri juu ya “kanisa letu” na “kanisa lao” kana kwamba Mwili wenyewe umegawanyika.

Walakini madhehebu yaweza pia kuhifadhi sadikisho la kimungu, kupanga utume, kuleta uwajibikaji, kuwazoeza viongozi, kulinda mali, na kushirikiana katika maeneo mbalimbali. Jina si lazima limaanishe kwamba mwamini anaukana umoja wa kiroho.

Kwa hiyo kanuni ya Nee yapaswa kutenda kazi kama swali la kinabii badala ya kipimo cha juujuu: Je! muundo wetu unautumikia umoja na utume wa Kristo, au umekuwa kitambulisho kilicho juu ya Mwili?

Msingi wa Mahali

Pendekezo la Nee lililo tofauti zaidi juu ya kanisa lilikuwa “msingi wa mahali.” Agano Jipya lanena juu ya kanisa lililoko Korintho, Efeso, Yerusalemu, na miji mingine. Nee alihitimisha kwamba eneo ndilo mpaka halali wa kivitendo wa kanisa la mahali.

Mji mmoja, kanisa moja.

Kanisa laweza kukutana katika nyumba nyingi, lakini kiroho na kiutawala lapaswa kutambua ushuhuda mmoja wa mahali. Wakristo hawapaswi kuunda makanisa yaliyotengana kwa msingi wa mafundisho ya pili, viongozi, au tume.

Kielelezo hicho kina urahisi wenye kuvutia. Chaimarisha umoja katika jambo ambalo waamini hawalichagui: mahali waishipo. Pia chapatana na salamu nyingi za Agano Jipya.

Lakini Maandiko hayaamuru waziwazi “mji mmoja, kanisa moja la kiutawala” kuwa mfumo wa jumla. Miji mikubwa ingeweza kuwa na makusanyiko mengi ya nyumbani. Maeneo ya kisasa ya majiji makubwa yaweza kuwa na mamilioni ya watu na mamlaka zilizotatanika zisizojulikana katika ulimwengu wa kale.

Kanuni hiyo huwa na matatizo zaidi wakati mtandao mmoja unapodai kuwa ndio “kanisa” katika mji fulani hali makusanyiko mengine yenye imani sahihi yakihesabiwa kuwa yamesimama juu ya msingi usiofaa. Kile kilichoanza kama pinga dhidi ya ubaguzi wa vikundi chaweza kuwa utengano mpya.

Matumizi ya ukarimu ni kuuona wa mahali kama ukumbusho kwamba kila mwamini aliye karibu nasi ni wa Mwili ule ule, wawe wote wakutana chini ya utawala mmoja au sivyo.

Kuwapokea Wote Ambao Kristo Amewapokea

Paulo aandika, “Kwa hiyo pokeaneni ninyi kwa ninyi, kama Kristo naye alivyowapokea ninyi, ili Mungu atukuzwe” (Warumi 15:7).

Hii ni mojawapo ya kanuni kuu za ushirika wa Kikristo. Kupokea kwa Kristo kwakuwa kipimo.

Kutengana kwa Nee na ushirika wa Exclusive Brethren kulinoa sadikisho lake kwamba Wakristo hawapaswi kuwakataa waamini wa kweli kwa sababu tu ya mahusiano yao na makundi mengine ya Kikristo.

Meza ya Bwana yapaswa kuushuhudia umoja wa Mwili.

Wakati huo huo, Agano Jipya laweka mipaka juu ya ushirika wakati fundisho la msingi au mwenendo mchafu wa kudumu unapohusika. Kupokea si kibali kisicho na ubaguzi.

Changamoto ni kutambua kile ambacho Kristo mwenyewe akifanya kuwa cha lazima.

Historia ya kanisa yaonyesha jinsi ilivyo rahisi kwa Wakristo kuinua masadikisho ya pili hata kuwa vipimo vya ushirika. Wafuasi wa Nee wenyewe hawakusalimika. Hakuna vuguvugu lolote lisalimikalo.

Msimamo ulio salama zaidi huunganisha uzito wa kimafundisho na unyenyekevu juu ya uwezo wetu wa kuchora mipaka kwa ukamilifu.

Meza ya Bwana na Mkate Mmoja

“Mkate ule tuumegao, je! si ushirika wa mwili wa Kristo? Kwa kuwa sisi tulio wengi tu mkate mmoja, mwili mmoja” (1 Wakorintho 10:16-17).

Nee aliipa Meza ya Bwana umuhimu wa pekee. Meza hiyo huikumbuka mauti ya Kristo na kuudhihirisha umoja wa kanisa.

Kuumega mkate kila juma kuliwafundisha waamini kwamba ibada haizunguki mhubiri. Bwana mwenyewe ndiye kitovu.

Kanisa laweza kwa siri kuwa wasikilizaji wa mwalimu mwenye kipawa. Nee alikuwa na kipawa cha kutosha kuuleta hatari huo hasa. Meza ya Bwana humpunguzia mhubiri umuhimu. Kila mmoja huja kama mpokeaji wa neema.

Mkate pia hukemea tofauti za matabaka. Tajiri na maskini, mwenye elimu na asiye na elimu, wazee na waongofu wapya, wote hushiriki ukombozi mmoja.

Kemeo la Paulo juu ya matumizi mabaya ya Wakorintho katika 1 Wakorintho 11 laonyesha kwamba ishara ya sakramenti hupingwa na dharau ya kijamii. Kuula mkate ule mmoja hali ukiwaaibisha waamini maskini zaidi ni kushindwa kuutambua Mwili.

Wazee kama Wachungaji wa Mahali

Nee aliwatambua wazee kuwa waangalizi wakuu wa mahali. Alilikataa wazo la kwamba mchungaji mmoja apaswa kutenda kazi kama mtumishi pekee wa kusanyiko.

Matendo 14:23 yaeleza Paulo na Barnaba wakiwaweka “wazee katika kila kanisa.” Matendo 20 yawahutubia wazee wa Efeso kwa pamoja. Petro awahutubia “wazee walio kwenu” (1 Petro 5:1).

Uzee wa wingi waweza kugawanya mamlaka na vipawa, ijapokuwa wingi peke yake hauhakikishi afya. Kikundi chaweza kuwa cha kimabavu kwa pamoja.

Sifa za tabia za Kimaandiko ni za maana zaidi kuliko cheo. Mwangalizi lazima awe mtu asiyelaumika, mwenye kiasi, mwenye busara, mpole, asiye mgomvi, asiyependa fedha, awezaye kufundisha, na mwenye kuheshimiwa (1 Timotheo 3:1-7).

Fundisho la Nee juu ya kanisa lilisisitiza uteuzi na ukomavu wa kiroho. Makanisa ya kisasa yapaswa kuongeza desturi imara za uwajibikaji, ulinzi, uwazi wa kifedha, na taratibu za kushughulikia mashtaka dhidi ya viongozi.

Paulo waziwazi hutoa nafasi kwa mashtaka dhidi ya wazee na kemeo la hadharani wakati viongozi wanapodumu katika dhambi (1 Timotheo 5:19-20). Uongozi hauko nje ya adabu.

Mitume na Watumishi

Nee alilitumia neno “mitume” kwa upana zaidi kuliko mapokeo yanayozuia cheo hicho kwa wale Kumi na Wawili na Paulo. Aliwaona mitume kama watumishi waliotumwa na Mungu kuhubiri, kupanda makanisa, na kuweka wazee.

Kwa maana pana ya lugha, Agano Jipya hutumia neno apostolos kwa wajumbe waliotumwa zaidi ya wale Kumi na Wawili. Lakini mamlaka ya msingi ya kitume ya wale walioagizwa kuwa mashahidi wa Kristo aliyefufuka yabaki ya pekee.

Mfumo wa Nee wa kivitendo uliwapa watumishi wasafirio mamlaka makubwa juu ya kupanda makanisa na uratibu wa kimkoa. Jambo hili lilileta ufanisi na mpatano wa kimafundisho, lakini pia hatari ya utawala wa kati.

Mvutano uliongezeka katika miaka ya baadaye wakati fundisho lake juu ya mamlaka lilipozidi kuwa na nguvu.

Matumizi ya kisasa yenye afya yaweza kuhifadhi ufahamu wa kimisionari bila kuunda upya ngazi ya uongozi isiyo na uwajibikaji: makanisa yahitaji huduma zivukazo mahali, wapanzi wa makanisa, wanateolojia, wamisionari, na mitandao, lakini watumishi kama hao wapaswa kuyatumikia makusanyiko ya mahali badala ya kuyamiliki.

Paulo angeweza kutumia mamlaka na hata hivyo kuwaambia Wakorintho, “Si kwamba tunaitawala imani yenu, bali tu wasaidizi wa furaha yenu” (2 Wakorintho 1:24).

Kazi na Kanisa

Nee alitofautisha “kazi” na “kanisa.” Kanisa ni la mahali na lajumuisha waamini wote walioko mahali fulani; kazi ni shughuli pana zaidi ya kimisionari ya mitume na watenda kazi wenzao.

Tofauti hii ilimsaidia kuepuka kulifanya shirika la utume kuwa sawa kabisa na kanisa. Utume waweza kutuma watumishi, lakini waongofu wapaswa kukomaa hata kuwa makusanyiko ya mahali badala ya kuwa matawi ya kudumu ya utume.

Kanuni hiyo ilitangulia mijadala ya kisasa juu ya kupanda makanisa ya kienyeji. Wamisionari wapaswa kulenga kujifanya kuwa wenye kuhitajiwa kidogo kadiri viongozi wa mahali wanavyokomaa.

Paulo amwandikia Timotheo, “na mambo yale uliyoyasikia kwangu ... hayo uwakabidhi watu waaminifu watakaofaa kuwafundisha na wengine” (2 Timotheo 2:2).

Vizazi vinne vyatokea: Paulo, Timotheo, watu waaminifu, na wengine. Utume wenye afya huzidisha wajibu.

Mwili na Vipawa vya Rohoni

“Kwa kuwa kama vile tulivyo na viungo vingi katika mwili mmoja, wala viungo vyote havina kazi moja; vivyo hivyo na sisi tulio wengi tu mwili mmoja katika Kristo, na viungo kila mmoja kwa mwenzake” (Warumi 12:4-5).

Msemo wa Nee “viungo kila mmoja kwa mwenzake” uliipinga hali ya kiroho ya kujitosheleza. Kipawa changu si changu kwa ajili ya kitambulisho binafsi. Ni cha Mwili.

Mwalimu amhitaji mwenye rehema. Mwenye maono amhitaji msimamizi. Mhubiri jasiri amhitaji mwombezi mtulivu. Msomi amhitaji mtu mwenye hekima ya kivitendo.

Jambo hili huudhoofisha utamaduni wa umaarufu. Vipawa vya hadharani si lazima viwe vya thamani zaidi kuliko vile vilivyofichika.

“Bali viungo vile vya mwili vidhaniwavyo kuwa dhaifu zaidi vyahitajiwa zaidi” (1 Wakorintho 12:22).

Kanisa lizawadialo vipawa vya jukwaani peke yake huusoma Mwili vibaya.

Ushirikiano na Unyenyekevu

Nee alifundisha kwamba viungo vyapaswa kujifunza ushirikiano badala ya kujitegemea. Jambo hili ni la Kimaandiko kwa kanuni. “Hali mnanyenyekeana katika kumcha Kristo” (Waefeso 5:21).

Msemo “kila mmoja kwa mwenzake” ni wa maana. Unyenyekevu wa Kikristo si wa kuelekea chini tu. Ni jumuiya ya watu wanaoiacha misisitizo ya ubinafsi kwa ajili ya Kristo.

Waebrania 13:17 pia lawaita waamini kuwatii viongozi wanaokesha kwa ajili ya roho. Lakini mamlaka yote ya kanisa yako chini ya Maandiko na Mchungaji Mkuu.

Maelezo ya Nee ya baadaye yenye nguvu juu ya mamlaka yaliyokabidhiwa yaweza kuwa hatari yakitenganishwa na hali ya kupeana, dhamiri, na mipaka. Mwamini kamwe hampasi kumtii kiongozi katika dhambi. Hakuna kiongozi awezaye kudai usiri unaokinga udhalimu. Hakuna dai la kifuniko cha kiroho liwezalo kuchukua nafasi ya ubwana wa Kristo.

Kauli ya Petro huweka mpaka wa mwisho: “Imetupasa kumtii Mungu kuliko wanadamu” (Matendo 5:29).

Mamlaka ya Kiroho

Fundisho la Nee juu ya mamlaka lilikua kwa sehemu kutokana na chuki yake dhidi ya ubinafsi. Aliamini kwamba uasi dhidi ya mamlaka yaliyokabidhiwa kwa haki waweza kuakisi uasi dhidi ya utaratibu wa Mungu. Mifano ya Kimaandiko kama vile Daudi kukataa kumwua Sauli iliushawishi mada huu.

Kuna hekima hapa. Ubinafsi wa kisasa waweza kumfanya kila mtu kuwa mamlaka ya mwisho kwake mwenyewe. Wakristo wahitaji hali ya kufundishika na heshima kwa ofisi ambazo Mungu huzitumia.

Lakini Biblia haiamuru utii wa upofu. Daudi alimkimbia Sauli, aliukabili udhalimu kwa njia isiyo ya moja kwa moja, wala hakukubali kuuawa. Nathani alimkemea Daudi. Paulo alimkemea Petro hadharani. Manabii waliwakabili wafalme. Makanisa yalijaribu mafundisho.

Kielelezo cha Yesu ni cha uamuzi: “Yeyote anayetaka kuwa mkubwa kwenu, atakuwa mtumishi wenu” (Marko 10:43).

Mamlaka ya Kikristo hutambulika kwa utumishi, kweli, unyenyekevu, uwajibikaji, na utayari wa kuteseka kwa ajili ya wengine.

Kiongozi anayeliomba “mamlaka yaliyokabidhiwa” ili kupata utawala binafsi ameupinga msalaba.

Kanisa kama Ubinadamu Mpya

Waefeso lasema Kristo aliwaumba Myahudi na Mataifa “ndani ya nafsi yake awafanye wale wawili kuwa mtu mpya mmoja” (Waefeso 2:15).

Kwa hiyo maono ya Nee juu ya kanisa yalikuwa makubwa kuliko muundo wa mkutano. Kanisa ni ubinadamu mpya wa Mungu ndani ya Kristo.

Jambo hili lina matokeo ya kijamii. Uzalendo uliokithiri, ubaguzi wa rangi, ngazi za matabaka, na kitambulisho cha kikabila hupunguzwa umuhimu kwa ubatizo ndani ya Mwili mmoja.

Kwa Mkristo Mchina katika enzi ya ubeberu, uzalendo, uvamizi, na mapinduzi, jambo hili halikuwa la kufikirika tu. Utawala wa kigeni uliufanya upokeaji wa Ukristo kuwa mgumu. Nee alitaka kanisa liwe la kienyeji kweli kweli bila kuupunguza Ukristo hata kuwa kitambulisho cha kitaifa cha Kichina.

Mwili wavuka mataifa kwa sababu Kristo ni Bwana wa wote.

Kanisa na Utume

Fundisho la Nee juu ya kanisa lilikuwa la kimisionari sana. Mwili upo ili kumdhihirisha Kristo na kuichukua injili.

Mwishoni mwa miaka ya 1940 kulikuwa na mipango yenye lengo kuu ya kuwaeneza watumishi na waamini katika maeneo yasiyohubiriwa injili. Baadhi ya waliohusiana na vuguvugu hilo walifanya aina za “uhamiaji” kwa ajili ya injili—wakihamisha jamaa na maisha yao ili makanisa mapya yaweze kupandwa.

Jambo hili liliyachukua Matendo kwa uzito. Kanisa la kwanza lilitawanyika, nao “wakapita huku na huku wakilihubiri neno” (Matendo 8:4).

Utume si kazi ya wamisionari wa kitaaluma peke yao. Wafanyabiashara, jamaa, wanafunzi, na wafanyakazi huichukua injili kupitia msongo wa kawaida.

Mkakati huo haupaswi kutukuzwa kupita kiasi; uhamishaji waweza kuweka gharama juu ya wenzi wa ndoa na watoto, na shinikizo kubwa la uongozi laweza kuufanya wito wa dhabihu ya hiari kuwa na ukungu. Utume wa Kikristo lazima uheshimu dhamiri na wajibu wa jamaa.

Hata hivyo, maono hayo ni changamoto: Ingekuwaje ikiwa waamini wa kawaida wangechagua mahali pa kuishi kwa sehemu kutokana na uhitaji wa injili badala ya fursa ya kiuchumi peke yake?

Kukabidhi na Kujiweka Wakfu

Mwishoni mwa miaka ya 1940 vuguvugu hilo pia lilisisitiza kujiweka wakfu kwa fedha na “kukabidhi” mali. Lengo lilikuwa kukusanya rasilimali kwa ajili ya uinjilisti na kuvunja mtego wa upendo wa vitu.

Matendo yaandika waamini wakiuza mali ili kutimiza mahitaji (Matendo 4:34-35). Yesu huonya tena na tena juu ya utajiri. Paulo hufundisha kutoa kwa ukarimu.

Walakini Matendo 5:4 huweka wazi kwamba mali ilibaki chini ya utawala wa hiari kabla ya kutolewa. Ukarimu wa Kikristo si unyang’anyi wa viongozi wa kanisa.

Fundisho lolote lenye nguvu juu ya kujisalimisha lazima lihifadhi dhamiri ya hiari. Paulo asema kutoa kwapaswa kuwa “si kwa huzuni, wala si kwa lazima; kwa maana Mungu humpenda yeye atoaye kwa moyo wa ukunjufu” (2 Wakorintho 9:7).

Vuguvugu laweza kuwa la ulaghai wakati hadhi ya kiroho inapofungamanishwa na dhabihu ya fedha ya kushangaza. Uwazi ni wa lazima.

Mwito wa Nee wa kujiweka wakfu wabaki wenye kuchunguza mioyo, lakini matumizi ya kisasa yapaswa kujumuisha kinga za wazi dhidi ya kulazimishwa.

Kanisa na Ufalme

Nee alitofautisha vipengele vya kanisa na ufalme hali akitazamia ushuhuda wa kanisa kushiriki katika kusudi la Mungu la siku za mwisho. Fundisho lake juu ya siku za mwisho lilijumuisha mada ya “washindi”—waamini waaminifu waitikiao kikamilifu kwa Kristo na kupokea thawabu.

Ufunuo husema tena na tena, “Yeye ashindaye...” na kuambatanisha ahadi (Ufunuo 2-3). Nee aliyatumia mafungu hayo kuwaita waamini kupita Ukristo wa jina tu.

Mwito wa kushinda ni wa thamani unapohamasisha uaminifu. Huwa hatari ukiunda tabaka la kiroho la wateule wanaowahesabu waamini wa kawaida kuwa wa daraja la pili.

Agano Jipya huwaimarisha Wakristo wote katika neema hali likichukua thawabu na uaminifu kwa uzito. “Kazi ya kila mtu itakuwa dhahiri” (1 Wakorintho 3:13), lakini wokovu wakaa juu ya Kristo.

Kanisa Chini ya Shinikizo

Kufikia mwaka 1949 makusanyiko yaliyohusiana na Nee yalikuwa yamekua kwa kushangaza. Makadirio yatofautiana, lakini vyanzo mara nyingi hueleza mamia ya makusanyiko na makumi ya maelfu ya waamini; Christian History hutaja makusanyiko kama 700 na wanachama 70,000 kufikia mwaka 1950.

Ukuaji huo ulitokea kupitia vita, uhamisho, na machafuko ya kisiasa. Tabia ya vuguvugu ya kutokuwa na utawala wa kati ilikuwa imedhihirika kuwa yenye kustahimili.

Sasa Jamhuri ya Watu wa China ingeleta changamoto isiyofanana na upinzani wa awali. Dola hilo jipya lilitafuta mabadiliko makubwa ya kijamii na utawala wa kiitikadi unaozidi juu ya taasisi za kidini.

Teolojia ya Nee juu ya kanisa ingehama kutoka fundisho la kongamano hata kuwa jaribu la maisha halisi.

Je! kanisa lingebaki Mwili mmoja wakati viongozi waliposhinikizwa kushutumiana? Je! waamini wangeweza kuwaheshimu wenye mamlaka ya serikali bila kuusalimisha ukichwa wa Kristo? Je! makanisa ya mahali yangeweza kudumu bila miundo inayoonekana? Je! mwalimu wa mamlaka ya kiroho angeweza kutofautisha unyenyekevu kwa serikali na utii uliokuwa wa Mungu peke yake?

Maswali hayo yalikuwa ya wakati ujao. Kabla ya kukamatwa na kufungwa gerezani ilikuja mada moja kubwa zaidi: imani, maombi, na kumtegemea Mungu kwa hali ya juu.

Umoja na Kweli

Mwili wa Kristo hauwezi kuunganishwa kwa kuipuuza kweli iuumbayo. Yesu aomba yote mawili “wawe na umoja” na “uwatakase katika ile kweli” (Yohana 17:21, 17).

Kwa hiyo umoja wa Kikristo si ulinganifu wa kimuundo wala si dini ya kiwango cha chini kabisa cha kukubaliana.

Shauku ya Nee dhidi ya mgawanyiko yapaswa kuunganishwa na kazi ya kiteolojia ya subira. Wakristo waweza kutofautiana kwa uzito na bado kutendeana kama ndugu wa kiume na wa kike. Baadhi ya tofauti zahitaji miundo ya makusanyiko iliyotengana kwa ajili ya uadilifu wa kivitendo bila kuhitaji dharau ya kila mmoja.

Msiba si kila tofauti ya kitaasisi. Msiba ni chuki, ushindani, kiburi, na kukataa kumtambua Kristo katika waamini wengine.

Mwili Huwarekebisha Wenye Vipawa

Mwili wa kweli huwalinda viongozi wenye vipawa dhidi ya nafsi zao. Jicho lahitaji mkono. Mwalimu amhitaji mchungaji. Mwenye maono amhitaji mtu aonaye matokeo.

“Pasipo mashauri makusudi hubatilika; bali kwa wingi wa washauri huthibitika” (Mithali 15:22).

Jambo hili lina matokeo ya kiutawala. Halmashauri na wazee hawapaswi kuwapo ili kumthibitisha mwanzilishi tu. Timu ya uongozi yenye afya ina uhuru wa kutofautiana.

Uvutano wenye nguvu wa Nee mwenyewe hulifanya somo hili kuwa la maana hasa kwa urithi wake.

Adabu ya Kanisa na Kurejeshwa

Vuguvugu la Nee lilifanya adabu kwa uzito, wakati mwingine kwa uzito mkubwa sana. Agano Jipya lahitaji makanisa kushughulikia dhambi ya kudumu.

Lakini adabu hulenga kurejesha, kulinda, na kweli—wala si kuaibisha.

Paulo awaambia Wagalatia kumrejesha mtu aliyeanguka “kwa roho ya upole” (Wagalatia 6:1). Hata kutengwa kulikohitajika katika 1 Wakorintho 5 kwafuatwa katika 2 Wakorintho na wasiwasi kwamba mtu aliyetubu asimezwe na huzuni kupita kiasi.

Mamlaka ya kanisa lazima yajue ushujaa na rehema pia.

Mwili wa Kristo, Wa Mahali, na Mipaka ya Uhakika wa Kitaasisi

Fundisho la Nee juu ya kanisa liliendeshwa na sadikisho tukufu: Kristo hawaokoi watu waliojitenga peke yao tu. Yeye huunda Mwili. Sadikisho hilo liliilinda hali yake ya kiroho isiwe ya faragha kabisa. Muungano wa mwamini na Kristo huleta uhusiano unaolingana na kila mwamini mwingine.

Paulo aandika, “vivyo hivyo na sisi tulio wengi tu mwili mmoja katika Kristo, na viungo kila mmoja kwa mwenzake” (Warumi 12:5). Msemo wa mwisho una madai. Wakristo si kwamba ni wa shirika lile lile tu; wao ni mali ya kila mmoja.

Nee aliamini kwamba Agano Jipya kwa kawaida liliyatambua makanisa kwa mahali: kanisa lililoko Korintho, makanisa ya Galatia, kanisa la Wathesalonike. Alihitimisha kwamba msingi ufaao wa kanisa la mahali ulikuwa mji badala ya dhehebu, utaalamu wa kimafundisho, chama cha kimisionari, au kiongozi apendelewaye. Lengo lake lilikuwa kuufanya mpaka wa kivitendo wa ushirika usiwe finyu kuliko mpaka ambao Kristo alikuwa ameuweka.

Ufahamu huo una uzito wa kweli. Ikiwa Mungu humpokea mwamini kwa sababu ya Kristo, Wakristo wapaswa kuwa wazito wa kuunda vipimo vya pili vya kuwa mali. Paulo asema, “Kwa hiyo pokeaneni ninyi kwa ninyi, kama Kristo naye alivyowapokea ninyi, ili Mungu atukuzwe” (Warumi 15:7). Ushirika huanza na kupokewa na Mungu.

Lakini kuhama kutoka uchunguzi wa Kimaandiko hata kufikia sheria ya kitaasisi ya kutenga ni jambo gumu zaidi. Agano Jipya lina makanisa ya mahali, mikutano ya nyumbani, mitandao ya watumishi wa kitume, na mahusiano yavukayo miji na mikoa. Halitoi katiba ya kisasa ielezayo hasa jinsi makusanyiko mengi katika jiji kubwa yanavyopaswa kuhusiana. Kwa hiyo Wakristo waaminifu wamesitawisha mifumo mbalimbali ya utawala hali wakitafuta kuyaheshimu maandiko yale yale.

Kwa hiyo kanuni ya Nee ya mji-mmoja-kanisa-moja yapaswa kuhesabiwa kuwa pendekezo juu ya kanisa, wala si fundisho la kiwango cha ufufuo. Kusudi lake bora ni la kinabii: hufichua jinsi ilivyo rahisi kwa Wakristo kugawanyika kwa msingi wa mapendeleo na haiba. Hatari yake hutokea wakati kikundi kinapojitambulisha kikamilifu hivyo kwa mfumo wake wa kiutawala na kanisa la mji fulani hata waamini wengine kuwa kivitendo wa daraja la pili.

Mwili wenyewe huurekebisha uhakika kama huo. Paulo asema kwamba jicho haliwezi kuuambia mkono, “Sina haja na wewe” (1 Wakorintho 12:21). Kusanyiko lionalo jambo fulani juu ya umoja laweza kuhitaji nguvu ya kusanyiko lingine katika rehema, uinjilisti, usomi wa kiteolojia, haki, utume uvukao tamaduni, au uchungaji. Hakuna udhihirisho wa mahali umalizao Kristo.

Nee pia alisisitiza uongozi wa wingi na utendaji kazi wa viungo vya kawaida. Wasiwasi huu wabaki wa thamani. Waefeso lasema Kristo aliwapa watu wenye vipawa “kwa kusudi la kuwakamilisha watakatifu, hata kazi ya huduma itendeke, hata mwili wa Kristo ujengwe” (Waefeso 4:12). Viongozi huwakamilisha watakatifu; hawaifanyi huduma kuwa yao peke yao.

Huu ni urekebisho wenye nguvu kwa Ukristo wa kutazama tu. Kanisa si wasikilizaji waliokusanyika kumzunguka mwigizaji wa kidini wa kitaaluma. Kila mwamini ni kiungo mwenye neema ya kutoa. Mwombezi mtulivu, jamaa mkarimu, mwenye biashara, mwalimu, mwinjilisti kijana, mtakatifu mzee, mwanamuziki, msimamizi, na mtu mwenye kipawa cha rehema, wote huchangia afya ya Mwili.

Walakini utendaji kazi lazima ubaki ukiongozwa na upendo. Sura ya kumi na mbili ya Wakorintho wa kwanza huingia moja kwa moja katika sura ya kumi na tatu. Vipawa pasipo upendo huwa kelele. Fundisho la kanisa pasipo upendo huwa ujenzi pasipo uhai.

Fundisho la Nee juu ya Mwili hufikia kilele chake tajiri linapozaa unyenyekevu. Namhitaji Kristo katika ndugu yangu wa kiume au wa kike kwa sababu Mungu amechagua kutokuweka kila kipawa ndani yangu. Kuutegemea Mwili hushambulia ubinafsi wa kiroho na umaarufu wa kiroho kwa wakati mmoja. Mwalimu mwenye kipawa ahitaji kurekebishwa. Mwenye maono awahitaji wasimamizi. Mwanamageuzi shujaa awahitaji wachungaji wa subira. Mwenye kutafakari awahitaji wainjilisti. Kanisa tajiri lahitaji sauti kutoka makanisa yanayoteseka.

Kristo abaki Kichwa, na jambo hili huweka kikomo juu ya kila taasisi. Hakuna dhehebu, mtandao, kusanyiko la mahali, halmashauri ya wazee, mtume, mchungaji, au mwalimu awaye dhamiri ya kanisa mahali pa Kristo. Miundo ya kibinadamu huutumikia Mwili; haiumiliki.

Kwa hiyo swali la kudumu ambalo Nee huliacha si tu, “Je! tumepangwa sawasawa na kielelezo chake?” Ni, “Je! maisha ya kanisa letu kwa kweli hukiri Kichwa kimoja na Mwili mmoja?” Ikiwa Kristo ni Kichwa, viongozi watakuwa watumishi. Ikiwa waamini ni Mwili mmoja, ushindani utapoteza sehemu ya nguvu zake. Ikiwa vipawa vimegawanywa, watakatifu wa kawaida watakamilishwa. Ikiwa msalaba hutawala, umoja hautahitaji kujifanya kana kwamba tofauti hazipo.

Kanisa laweza kuiga kielelezo cha nje cha Nee na kuyakosa mambo halisi haya. Lingine laweza kutumia muundo tofauti na kudhihirisha mengi ya yale aliyotamani kuyarudisha. Kipimo cha kweli ni kama Kristo anaheshimiwa kama Kichwa na watu wake wanajengwa pamoja katika kweli na upendo.