Sura 6 · dakika 41 za kusoma · dakika 53 za kusikiliza
Sehemu ya 1 — Asili ya Usimamizi Huu
Baada ya kuwaonyesha maana ya kujitunza nafsi zetu, sasa nitawaonyesha maana ya kulitunza kundi lote.
Ilikuwa lazima kwanza tutafakari jinsi tunavyopaswa kuwa, na tunachopaswa kuzifanyia nafsi zetu wenyewe, kabla hatujafikia yale yanayopaswa kufanywa kwa ajili ya wengine: ‘Hawezi kufaulu kuponya majeraha ya wengine yeye ambaye mwenyewe hajapona kwa sababu ya kujipuuza. Hamfaidii jirani yake wala nafsi yake. Hawainui wengine, bali yeye mwenyewe huanguka.’ Naam, ili kazi zake zote zisije zikawa bure, kwa sababu moyo na maisha ya yule anayezitenda ni bure. ‘Kwa maana wapo watu ambao, ingawa ni stadi katika huduma ya kiroho, huiendea kwa ukaidi, na hata wanapotenda kwa akili, hukanyaga chini ya miguu wema wowote wanaoufanya. Hufundisha kwa haraka mno yale ambayo yanaweza kufanywa matakatifu kwa kutafakari tu; na yale wanayoyatangaza hadharani huyapinga kwa mwenendo wao. Ndiyo sababu, wakiwa wachungaji, hutembea katika njia zilizo ngumu mno kwa kundi kuzifuata.’ Tukiisha kuwaongoza kwenye maji ya uzima, tukiyatia matope kwa maisha yetu machafu, tunaweza kupoteza kazi yetu, nao wasiwe bora hata kidogo. Kabla hatujanena juu ya kazi yenyewe, tutaangalia kidogo yale yanayodhaniwa tangu awali katika maneno yaliyo mbele yetu.
1. Hapa inadokezwa kwamba kila kundi linapaswa kuwa na mchungaji wake, na kila mchungaji awe na kundi lake. Kama vile kila kikosi au kombania katika jeshi la askari lazima kiwe na nahodha wake na maafisa wengine, na kila askari humjua kamanda wake na bendera yake; vivyo hivyo ni mapenzi ya Mungu kwamba kila kanisa liwe na mchungaji wake, na kwamba wanafunzi wote wa Kristo ‘wawatambue walimu wao walio juu yao katika Bwana.’ Ingawa mhudumu ni afisa katika Kanisa la ulimwengu mzima, hata hivyo yeye kwa namna ya pekee ni mwangalizi wa kanisa lile mahususi alilokabidhiwa. Tunapowekwa wakfu kuwa wahudumu bila dhamana mahususi, tunapewa ruhusa na kuamriwa kufanya kadiri tuwezavyo kwa ajili ya wote, kwa kadiri tutakavyopata nafasi ya kutumia vipawa vyetu: lakini tunapokwisha kupokea dhamana mahususi, tumeyafunga matumizi ya vipawa vyetu kwa kusanyiko hilo kwa namna ya pekee kiasi kwamba hatupaswi kuwapa wengine zaidi ya kile ambacho kusanyiko hilo linaweza kukiachilia katika wakati na msaada wetu, isipokuwa pale manufaa ya umma yanapodai hivyo, ambayo bila shaka lazima yapewe kipaumbele. Kutokana na uhusiano huu wa mchungaji na kundi, hutokea wajibu wote ambao wanadaiwa kila mmoja kwa mwenzake.
2. Tunapoamriwa kulitunza kundi lote, inadokezwa wazi kwamba kwa kawaida makundi hayapaswi kuwa makubwa kuliko tunavyoweza kuyasimamia, au ‘kuyatunza.’ Mungu hatatutwika mambo yasiyowezekana kwa asili: hatawafunga wanadamu waruke juu mpaka mwezini, waziguse nyota, au wahesabu mchanga wa bahari. Ikiwa kazi ya uchungaji ni kulisimamia kundi lote, basi hakika idadi ya roho zilizo chini ya utunzaji wa kila mchungaji haipaswi kuzidi zile anazoweza kuzitunza kama inavyotakiwa hapa. Je, Mungu atamtaka askofu mmoja kuchukua dhamana ya jimbo zima, au ya parokia nyingi kiasi hicho, au maelfu ya roho, kiasi kwamba hawezi kuwajua wala kuwasimamia? Naam, na tena kuchukua utawala wao peke yake, huku walimu wao mahususi wakiwa huru na jukumu hilo? Je, Mungu atataka damu ya parokia nyingi kiasi hicho mkononi mwa mtu mmoja, ikiwa hatafanya lile ambalo watu kumi, au ishirini, au mia, au mia tatu hawawezi kulifanya, kama vile mimi nisivyoweza kuuhamisha mlima? Basi ole wao maaskofu maskini! Je, basi, si jambo la huzuni kubwa kwamba watu wasomi na wenye busara walitetee jambo hili kama fursa inayotamanika; kwamba wajitwike kwa makusudi mzigo kama huo; na kwamba wasitetemeke badala yake kwa kuwaza tu jukumu kubwa namna hiyo? Ee, ingekuwa heri kwa Kanisa, na heri kwa maaskofu wenyewe, kama kipimo hiki kinachodokezwa na mtume hapa kingeendelea kuzingatiwa: kwamba dayosisi isingekuwa kubwa kuliko wazee au maaskofu wanavyoweza kuisimamia na kuitawala, ili waweze kulitunza kundi lote: au kwamba wachungaji wangeongezeka kadiri makanisa yalivyoongezeka, na idadi ya waangalizi ingelingana na idadi ya roho, ili wasiiache kazi bila kufanywa, huku wakijitwalia vyeo vitupu, na kujitwika mambo yasiyowezekana! Na kwamba afadhali wangemwomba Bwana wa mavuno apeleke watenda kazi wengi zaidi, naam, wengi kiasi cha kulingana na kazi, badala ya kujitwika yote wao wenyewe. Nisingeweza kuisifu busara au unyenyekevu wa mtenda kazi yule, hata vipawa vyake viwe vikubwa kiasi gani, ambaye si tu angejitwika kuvuna mavuno yote ya jimbo hili peke yake, tena kwa adhabu ya kifo, naam, ya hukumu ya milele, bali pia angepigania kwa bidii fursa hii ya pekee.
Lakini huenda ikasemwa kwamba wapo wengine wa kufundisha, ingawa ni mmoja tu mwenye utawala.
Kwa hili najibu: Ahimidiwe Mungu kwamba ndivyo ilivyo; wala si kwa shukrani kwa baadhi yao. Lakini je, utawala si jambo lenye uzito mkubwa kwa manufaa ya roho, kama vile kuhubiri kulivyo? Ikiwa sivyo, basi watawala wa kanisa wana faida gani? Ikiwa ndivyo, basi wale wanaoubatilisha kwa kujitwika mambo yasiyowezekana wanajaribu kuyaangamiza makanisa na nafsi zao wenyewe. Ikiwa kuhubiri tu ndiko kunakohitajika, basi tusiwe na wengine ila wahubiri tu: kuna haja gani basi ya makelele hayo yote juu ya utawala? Lakini ikiwa nidhamu, mahali pake, nayo ni ya lazima, je, si uadui juu ya wokovu wa wanadamu kuiondoa? Na bila shaka huondolewa, inapofanywa kuwa kazi ya yule ambaye kwa asili hawezi kuitekeleza. Jenerali atakayeamuru jeshi peke yake angeweza vilevile kusema, Na liangamie kwa kukosa uongozi: na mwalimu mkuu atakayesimamia au kutawala shule zote za jimbo peke yake angeweza vilevile kusema, Na zote zikae bila utawala: na tabibu atakayejitwika utunzaji wa wagonjwa wote wa taifa zima, au jimbo, ilhali hawezi kumtembelea hata mtu mmoja katika kila mia, angeweza vilevile kusema, Na waangamie. Hata hivyo lazima ikubaliwe kwamba katika hali ya lazima, pasipopatikana wengine, mtu mmoja anaweza kuchukua dhamana ya roho nyingi kuliko anavyoweza kuzisimamia vizuri moja moja. Lakini hapo lazima ajitwike tu kuwafanyia kadiri awezavyo, wala si kufanya yote ambayo mchungaji kwa kawaida anapaswa kufanya. Hii ndiyo hali ya baadhi yetu, tulio na parokia kubwa kuliko tunavyoweza kuzitunza kwa uangalifu ule wa pekee ambao hali yao inaudai. Mimi kwa upande wangu nakiri kwamba niko mbali sana na ujasiri wa wale wanaothubutu kujitwalia utawala wa jimbo peke yao, hata nisingekubali, hata kwa ajili ya Uingereza yote, kuwa mmoja wa wale wawili ambao wangefanya kazi yote ya uchungaji anayoidai Mungu katika parokia ninamoishi, kama nisingekuwa na jambo hili la kuituliza dhamiri yangu, kwamba, kwa sababu ya mahitaji ya Kanisa, hawawezi kupatikana zaidi; na kwa hiyo afadhali nifanye kadiri niwezavyo, kuliko kuacha yote bila kufanywa kwa sababu siwezi kufanya yote. Lakini hali za ulazima usioepukika hazipaswi kuwa hali ya kawaida ya Kanisa; au angalau haitamaniki kwamba iwe hivyo. Ee Kanisa la Kristo lenye heri, kama watenda kazi wangekuwa na uwezo na uaminifu, na idadi yao ingelingana na idadi ya roho; hata wachungaji wangekuwa wengi kiasi hicho, au makanisa mahususi madogo kiasi hicho, kwamba tungeweza ‘kulitunza kundi lote.’ Baada ya kuyaangalia mambo haya yanayodhaniwa tangu awali, sasa tutaendelea kuutafakari wajibu unaoagizwa katika andiko hili, Litunzeni kundi lote. Ni, kama mnavyoona, kundi lote, yaani kila mshiriki mmoja mmoja wa wale tuliokabidhiwa. Kwa kusudi hili ni lazima tumjue kila mtu aliye wa dhamana yetu; kwa maana tutawezaje kuwatunza ikiwa hatuwajui? Lazima tujitahidi kufahamiana, si na watu wenyewe tu, bali na hali ya watu wetu wote, na mielekeo yao na mienendo yao; ni dhambi zipi zinazowahatarisha zaidi, na ni wajibu upi wanaoelekea zaidi kuupuuza, na ni majaribu yapi wanayokabiliwa nayo zaidi; kwa maana tusipoijua tabia yao au ugonjwa wao, hatuna uwezekano wa kuwa matabibu wanaofaulu.
Tukiisha kufahamiana hivyo na kundi lote, lazima baadaye tuwatunze. Mtu angedhani kwamba kila mtu mwenye akili angeridhika na jambo hili, na kwamba halingehitaji ushahidi zaidi. Je, mchungaji mwangalifu hamwangalii kila kondoo mmoja mmoja? na mwalimu mwema kila mwanafunzi mmoja mmoja? na tabibu mwema kila mgonjwa mmoja mmoja? na kamanda mwema kila askari mmoja mmoja? Kwa nini basi wachungaji, walimu, matabibu na viongozi wa makanisa ya Kristo wasimtunze kila mshiriki mmoja mmoja wa wale waliokabidhiwa? Kristo mwenyewe, yule Mchungaji mkuu na mwema, ambaye ana wote wa kuwaangalia, hata hivyo humtunza kila mmoja; kama yule anayemweleza katika mfano, aliyewaacha ‘wale kondoo tisini na kenda nyikani, akaenda kumtafuta mmoja aliyepotea.’ Mara nyingi manabii walitumwa kwa watu mmoja mmoja. Ezekieli alifanywa mlinzi juu ya watu mmoja mmoja, akaamriwa kumwambia mtu mbaya, ‘Hakika utakufa.’ Paulo aliwafundisha wasikilizaji wake si ‘hadharani tu, bali na nyumba kwa nyumba,’ na mahali pengine anatuambia kwamba ‘alimwonya kila mtu na kumfundisha kila mtu katika hekima yote, ili ampate kumleta kila mtu mtimilifu katika Kristo Yesu.’ Mafungu mengine mengi ya Maandiko yanadhihirisha kwamba ni wajibu wetu kumtunza kila mmoja wa kundi letu; na mafungu mengi katika Mabaraza ya kale yanaonyesha wazi kwamba hii ndiyo iliyokuwa desturi ya nyakati za kwanza. Lakini nitanukuu moja tu kutoka kwa Ignatius: ‘Mikutano,’ asema, ‘na ikusanywe mara kwa mara; waulizie wote kwa majina yao: usiwadharau watumishi wa kiume wala wa kike.’ Mnaona kwamba wakati ule ilihesabiwa kuwa wajibu kumwangalia kila mshiriki wa kundi kwa jina lake, bila kumtenga hata mtumishi wa kiume au wa kike aliye duni kabisa. Lakini mtu anaweza kupinga, ‘Kusanyiko nililowekwa juu yake ni kubwa mno kiasi kwamba haiwezekani kwangu kuwajua wote, sembuse kumtunza kila mmoja.’ Kwa hili najibu, ‘Je, ni ulazima au sivyo, uliokutupa katika dhamana kama hiyo? Ikiwa sivyo, unaitetea dhambi moja kwa dhambi nyingine. Ulithubutuje kujitwika lile ulilojua kwamba huwezi kulitekeleza, ilhali hukulazimishwa? Inaonekana ulikuwa na makusudi mengine katika kulijitwika, wala hukukusudia kamwe kuwa mwaminifu katika dhamana yako. Lakini ikiwa unadhani kwamba ulilazimika kulijitwika, ningekuuliza, je, usingeweza kupata msaada kwa ajili ya dhamana kubwa namna hiyo? Je, umefanya yote uliyoweza pamoja na rafiki zako na jirani zako, ili kupata riziki ya mwingine wa kukusaidia? Je, wewe mwenyewe huna riziki ya kutosha kukutosheleza wewe na mwingine? Itakuwaje ikiwa haitatosha kukutunza kwa ukwasi? Je, si jambo la busara zaidi kwamba uubane mwili wako na familia yako, kuliko kujitwika kazi usiyoweza kuitekeleza, na kuzipuuza roho za wengi kiasi hicho wa kundi lako? Najua kwamba ninayoyasema yataonekana magumu kwa baadhi ya watu; lakini kwangu ni jambo lisilo na shaka kwamba, hata kama una pauni mia tu kwa mwaka, ni wajibu wako kuishi kwa sehemu yake, na kumpa msaidizi anayefaa sehemu iliyobaki, kuliko kwamba kundi uliloko juu yake lipuuzwe. Ukisema kwamba hicho ni kipimo kigumu, na kwamba mke wako na watoto wako hawawezi kuishi hivyo, najibu, Je, familia nyingi katika parokia yako haziishi kwa kidogo zaidi? Je, wahudumu wengi wenye uwezo katika siku za maaskofu hawakufurahi kupata kidogo zaidi, pamoja na uhuru wa kuihubiri Injili? Wapo wengine wangali hai, kama nilivyosikia, ambao waliwaahidi maaskofu kujifunga kwa mkataba kuhubiri bila malipo, ikiwa tu wangepewa uhuru wa kuihubiri Injili. Ukiendelea kusema kwamba huwezi kuishi kwa unyonge kama watu maskini wanavyoishi, nakuuliza zaidi, Je, waumini wa parokia yako wanaweza kuistahimili hukumu ya milele kuliko wewe unavyoweza kustahimili uhitaji na umaskini? Nini! Mnajiita wahudumu wa Injili, na hata hivyo roho za wanadamu ni duni hivyo machoni penu, hata afadhali kwenu waangamie milele, kuliko ninyi na familia zenu kuishi katika hali ya chini na ya umaskini? Hapana, je, si afadhali mwombe mkate wenu, kuliko kuliweka jambo kubwa kama wokovu wa wanadamu hatarini, au katika hasara? Naam, au kuhatarisha hukumu ya milele ya roho moja tu? Ee ndugu zangu, ni jambo la kusikitisha sana wanadamu wanapojifunza na kusema juu ya mbinguni na jehanamu, na uchache wa wanaookolewa, na ugumu wa wokovu, na hali wakati wote huo hawako katika bidii ya kweli. Kama mngekuwa, hakika msingeweza kamwe kusita juu ya mambo kama haya, na kuwaacha watu wenu washuke jehanamu, ili ninyi mpate kuishi kwa fahari zaidi katika ulimwengu huu. Kumbukeni hili, wakati ujao mtakapowahubiria kwamba hawawezi kuokolewa bila maarifa; na sikilizeni kama dhamiri haiwaambii, ‘Huenda wangeweza kuletwa kwenye maarifa, kama wangepata tu mafundisho na maonyo ya bidii faraghani, mtu mmoja mmoja; na kama angekuwapo mhudumu mwingine wa kunisaidia, jambo hili lingeweza kufanyika: na kama ningeishi kwa kiasi na kuukana mwili wangu, ningeweza kuwa na msaidizi. Je, basi, nithubutu kuwaacha watu wangu waishi katika ujinga ule ambao mimi mwenyewe nimewaambia unaleta hukumu ya milele, kuliko kujitia mimi na familia yangu katika uhitaji kidogo?’
Je, ni lazima niifungue Biblia yangu ili kumwonyesha mhubiri mahali palipoandikwa kwamba roho ya mtu ina thamani kuliko ulimwengu, sembuse pauni mia kwa mwaka, na zaidi sana roho nyingi zina thamani kubwa zaidi? Au kwamba sisi na vyote tulivyo navyo ni mali ya Mungu, na vinapaswa kutumiwa kwa ukamilifu wote kwa utumishi wake? Au kwamba ni ukatili usio wa kibinadamu kuziacha roho ziende jehanamu, kwa kuhofia kwamba mke wangu na watoto wangu wataishi kwa shida kidogo zaidi, au kwa gharama ya chini zaidi; ilhali, kwa kufuata njia ya kawaida ya Mungu ya kutenda kazi kwa kutumia njia, ningeweza kufanya mengi kuzuia taabu yao, kama ningeukasirisha mwili wangu kidogo tu, ambao wote walio wa Kristo wameusulibisha pamoja na tamaa zake? Kila mtu lazima amlipe Mungu yaliyo ya Mungu, na hayo, na ikumbukwe, ni yote alivyo na yote aliyo nayo. Vitu vyote hutakaswaje kwetu, ila kwa kutengwa na kuwekwa wakfu kwa Mungu? Je, vyote si talanta zake, na lazima vitumiwe katika utumishi wake? Je, kila Mkristo hapaswi kwanza kuuliza, Ni kwa njia gani niweze kumheshimu Mungu zaidi kwa mali yangu? Je, hatuwahubirii watu wetu mambo haya? Je, ni kweli kwao, na si kweli kwetu? Naam, zaidi ya hayo, je, riziki ya kanisa haijawekwa wakfu, kwa namna ya pekee, kwa utumishi wa Mungu kwa ajili ya kanisa? Na je, hatupaswi basi kuitumia kwa kuliendeleza lengo hilo kwa ukamilifu wote? Ikiwa mhudumu yeyote mwenye pauni mia mbili kwa mwaka anaweza kuthibitisha kwamba pauni mia moja kati yake zinaweza kumtumikia Mungu zaidi zikitumiwa kwake mwenyewe, au kwa mke wake na watoto wake, kuliko kama zingewatunza msaidizi mmoja au wawili wanaofaa wa kusaidia kuuendeleza wokovu wa kundi, sitathubutu kumkemea kwa matumizi yake; lakini pasipoweza kuthibitishwa hivyo, desturi hiyo isihesabiwe kuwa ya haki. Na lazima niseme zaidi kwamba umaskini huu si jambo lisilostahimilika na la hatari kama unavyodaiwa kuwa. Ukiwa na chakula na mavazi tu, je, hupaswi kuridhika navyo? Na ungetaka nini zaidi ya kile kinachoweza kukufanya ufae kwa kazi ya Mungu? Si ‘kuvikwa nguo za rangi ya zambarau na kitani safi, na kula kwa anasa kila siku,’ kunakohitajika kwa lengo hili. ‘Maisha ya mtu hayamo katika wingi wa vitu alivyo navyo.’ Ikiwa mavazi yako yanakupa joto, na chakula chako ni cha afya, unaweza kutegemezwa navyo vizuri kumtumikia Mungu kana kwamba ungeutosheleza mwili wako kikamilifu. Koti lenye viraka laweza kutia joto, na mkate na maji ni chakula cha afya. Yeye asiyekosa vitu hivi ana udhuru dhaifu tu wa kutoa kwa kuzihatarisha roho za watu, ili apate kuishi kwa vyakula vitamu.
Lakini, ingawa ni wajibu wetu kulitunza kundi lote, lazima tuyape makundi fulani uangalifu wa pekee. Jambo hili linaeleweka vibaya sana na wengi, na kwa hiyo nitakaa juu yake kidogo.
1. Lazima tujitahidi, kwa namna ya pekee, kwa ajili ya kuongoka kwa wasioongoka.
Kazi ya kuongoka ndilo jambo la kwanza na kuu tunalopaswa kulilenga; kwa ajili ya hili lazima tujitahidi kwa nguvu zetu zote. Ole wetu! Taabu ya wasioongoka ni kubwa mno kiasi kwamba inatulilia kwa sauti kuu kuliko yote ili tuwahurumie. Mwenye dhambi aliyeongoka kweli akianguka, ataanguka tu katika dhambi itakayosamehewa, wala hayumo kwa sababu yake katika hatari ile ya hukumu ya milele kama walivyo wengine. Si kwamba Mungu hazichukii dhambi zao kama za wengine, au kwamba atawaleta mbinguni hata waishi kwa uovu kiasi gani; bali roho iliyo ndani yao haitawaacha waishi kwa uovu, wala watende dhambi kama wasiomcha Mungu wanavyotenda. Lakini kwa wasioongoka hali ni tofauti kabisa. Wao wako ‘katika uchungu ulio kama nyongo, na katika kifungo cha uovu,’ wala bado hawana sehemu wala ushirika katika msamaha wa dhambi zao, au tumaini la utukufu. Kwa hiyo tuna kazi ya ulazima mkubwa zaidi ya kuwafanyia, naam, ‘kuwafumbua macho yao, na kuwageuza waiache giza na kuielekea nuru, waziache nguvu za Shetani na kumwelekea Mungu, ili wapate msamaha wa dhambi na urithi kati ya wale waliotakaswa.’ Yeye amwonaye mtu mmoja akiugua ugonjwa wa kufisha, na mwingine akiumwa jino tu, ataguswa zaidi kumhurumia yule wa kwanza kuliko wa pili; na hakika atafanya haraka zaidi kumsaidia, hata kama angekuwa mgeni, na yule mwingine ndugu au mwana. Ni jambo la huzuni mno kuwaona watu katika hali ya hukumu, ambamo, wakifa, wamepotea milele, hata naona kwamba tusingeweza kuwaacha peke yao, iwe hadharani au faraghani, kazi nyingine yoyote tuliyo nayo. Nakiri kwamba mara nyingi nalazimika kupuuza yale yanayofaa kuongeza zaidi maarifa ya wacha Mungu, kwa sababu ya uhitaji wa kusikitisha wa wasioongoka. Ni nani awezaye kuzungumza juu ya mabishano, au juu ya hoja nyembamba zisizo za lazima, au hata juu ya kweli za daraja la chini la ulazima, ziwe bora kiasi gani, huku akiona mbele ya macho yake kundi la wenye dhambi wajinga, wa kimwili na wenye taabu, ambao lazima wabadilishwe au wahukumiwe milele? Ninaona kana kwamba nawaona wakiingia katika ole yao ya mwisho! Ninaona kana kwamba nawasikia wakilia kuomba msaada, msaada wa haraka kuliko wote! Taabu yao inalia kwa sauti kuu zaidi, kwa sababu hawana mioyo ya kujiombea wenyewe. Mara nyingi nimejua kwamba nilikuwa na wasikilizaji wenye mawazo ya juu zaidi, waliotafuta mambo ya ajabu, na waliozoea kuidharau huduma, kama sikuwaambia jambo fulani lisilo la kawaida; hata hivyo sikuweza kupata moyoni mwangu kuyaacha mahitaji ya wasiotubu ili kuwapendeza wao; wala hata kuacha kusema na wenye dhambi wenye taabu kwa ajili ya wokovu wao, ili niseme na watu hao wapenda mambo mapya; hapana, wala hata kiasi ambacho vinginevyo kingepaswa kufanywa kwa watakatifu dhaifu kwa ajili ya kuthibitishwa kwao na kuongezeka katika neema. Naona kwamba, kama vile ‘roho yake Paulo ilivyochukizwa ndani yake, alipowaona Waathene wamejitia kabisa katika ibada ya sanamu,’ ndivyo ingetupasa kutiwa katika mojawapo ya misukosuko yake ya rohoni, tunapowaona watu wengi kiasi hicho katika hatari kuu kabisa ya kuangamia milele. Naona kwamba, kama kwa imani tungewaangalia kweli kama walio hatua moja tu kutoka jehanamu, jambo hilo lingezifungua ndimi zetu kwa nguvu zaidi kuliko hatari ya Croesus, kama wanavyotuambia, ilivyoufungua ulimi wa mwanawe. Yeye atakayemwacha mwenye dhambi ashuke jehanamu kwa kukosa kusema naye, anazithamini roho chini kuliko alivyozithamini Mkombozi wa roho; na anamthamini jirani yake chini kuliko upendo wa kawaida ungemruhusu kumthamini adui yake mkubwa kuliko wote. Ee, kwa hiyo, ndugu, yeyote mtakayempuuza, msiwapuuze walio na taabu kuliko wote! Lolote mtakalolipita, msizisahau roho maskini zilizo chini ya hukumu na laana ya sheria, ambazo zaweza kutarajia kila saa kutekelezwa kwa adhabu ya jehanamu, kama badiliko la haraka halitaizuia. Ee, waiteni wasiotubu, na shughulikeni kwa bidii na kazi hii kuu ya kuziongoa roho, lolote lingine mtakaloliacha bila kufanywa.
2. Lazima tuwe tayari kuwapa ushauri wale wanaouliza, wanaokuja kwetu na masuala ya dhamiri; hasa lile swali kuu ambalo Wayahudi walimwuliza Petro, na mlinzi wa gereza akawauliza Paulo na Sila, ‘Tufanye nini ili tuokolewe?’ Mhudumu hapaswi kuwa mhubiri wa hadharani tu, bali ajulikane kuwa mshauri wa roho zao, kama tabibu alivyo kwa miili yao, na mwanasheria kwa mali zao: ili kila mtu aliye katika mashaka na dhiki aweze kumletea shauri lake apate ufumbuzi; kama Nikodemo alivyokuja kwa Kristo, na kama ilivyokuwa desturi ya watu wa zamani kwenda kwa kuhani, ‘kwa maana midomo ya kuhani yapasa kuhifadhi maarifa, na watu yawapasa kuitafuta sheria kinywani mwake; kwa kuwa yeye ni mjumbe wa BWANA wa majeshi.’ Lakini kwa kuwa watu wamekuwa wageni kwa kazi hii ya huduma, na kwa wajibu wao wenyewe na uhitaji wao katika jambo hili, ni juu yetu kuwajulisha, na kuwahimiza hadharani waje kwetu kupata ushauri juu ya mambo makuu ya roho zao. Hatupaswi tu kuwa tayari kuisumbukia, bali tunapaswa kuileta juu yetu wenyewe, kwa kuwaalika waje. Ni mema mengi kiasi gani tungeweza kutenda, kama tungeweza tu kuwafikisha katika jambo hili! Na bila shaka mengi yangeweza kufanyika ndani yake, kama tungetimiza wajibu wetu. Ni wachache kiasi gani nimewahi kuwasikia ambao wamewahimiza watu wao kwa moyo wote kuutimiza wajibu wao kwa njia hii! Ee! ni jambo la huzuni kwamba roho za wanadamu zidhuriwe na kuhatarishwa hivyo kwa kupuuzwa kabisa kwa wajibu mkubwa namna hiyo, na kwamba wahudumu wasiwaambie juu yake karibu kamwe, wala kuwaamsha kuutimiza. Kama wasikilizaji wenu wangetambua ipasavyo uhitaji na umuhimu wa jambo hili, mngewaona mara nyingi zaidi wakibisha milango yenu, na kuwajulisha malalamiko yao ya huzuni, na kuwaomba ushauri wenu. Nawasihi, basi, wahimizeni zaidi kuutimiza wajibu huu kwa siku zijazo; na hakikisheni mnautimiza kwa uangalifu wanapotafuta msaada wenu. Kwa kusudi hili ni lazima sana mfahamu vizuri masuala ya kimatendo, na hasa mfahamu asili ya neema iokoayo, na muweze kuwasaidia kuijaribu hali yao, na kulitatua swali kuu linalohusu uzima wao wa milele au mauti yao. Neno moja la ushauri wa wakati wake na wa busara, linalotolewa na mhudumu kwa watu walio katika uhitaji, laweza kuwa na faida zaidi kuliko mahubiri mengi. ‘Neno lisemwalo wakati wa kufaa,’ asema Sulemani, ‘ni jema kama nini!’
3. Lazima tujitahidi kuwajenga wale ambao tayari wameongoka kweli. Katika jambo hili kazi yetu ni ya namna mbalimbali, kulingana na hali mbalimbali za Wakristo.
(1) Wapo wengi katika kundi letu walio wachanga na dhaifu, ambao, ingawa wamekuwa waumini kwa muda mrefu, bado wana maendeleo madogo au nguvu ndogo. Kwa kweli hii ndiyo hali ya kawaida zaidi ya wacha Mungu. Wengi wao huridhika na viwango vya chini vya neema, na si jambo jepesi kuwapandisha juu zaidi. Kuwaleta kwenye maoni ya juu zaidi na makali zaidi ni rahisi, yaani, kuwatoa katika kweli na kuwaingiza katika upotovu, upande wa kulia sawa na upande wa kushoto; lakini kuongeza maarifa na vipawa vyao si rahisi, na kuongeza neema zao ndilo jambo gumu kuliko yote. Ni jambo la huzuni sana kwa Wakristo kuwa dhaifu: hutuweka katika hatari; hupunguza faraja zetu na furaha yetu katika Mungu, na huuondoa utamu wa njia za hekima; hutufanya tusiwe na manufaa sana kwa Mungu na kwa wanadamu, tumletee Bwana wetu heshima ndogo, na tuwatendee mema machache wote wanaotuzunguka. Tunapata faida ndogo katika kuzitumia njia za neema. Kwa urahisi mno tunachezea chambo za yule nyoka, na kunaswa na hila zake. Mdanganyifu atatutikisa kwa urahisi, na uovu waweza kufanywa uonekane kwetu kuwa wema, kweli kuwa uongo, dhambi kuwa wajibu; na vivyo hivyo kinyume chake. Hatuna uwezo sana wa kupinga na kusimama katika pambano; tunaanguka upesi zaidi; tunainuka kwa shida zaidi; na tunaelekea zaidi kuwa kikwazo na aibu kwa ukiri wetu. Tunajijua wenyewe kidogo, na tunaelekea zaidi kukosea juu ya hali yetu wenyewe, tusiyaone maovu ya ndani yanapokuwa yametushinda. Tunaiaibisha Injili kwa udhaifu wetu wenyewe, na tuna manufaa kidogo kwa yeyote anayetuzunguka. Kwa neno moja, ingawa tunaishi bila faida kubwa kwetu wenyewe au kwa wengine, hata hivyo hatupendi kufa, wala hatuko tayari kufa.
Basi, kwa kuwa hali ya udhaifu kwa walioongoka ni ya huzuni hivyo, tunapaswa kuwa na bidii kiasi gani kuitunza na kuiongeza neema yao! Nguvu ya Wakristo ni heshima ya Kanisa. Wanapowashwa moto wa upendo wa Mungu, na kuishi kwa imani hai itendayo kazi, na kuzihesabu kuwa kitu kidogo faida na heshima za ulimwengu, na kupendana kwa moyo safi kwa bidii, na kuweza kuvumilia na kusamehe kwa moyo wote kosa, na kuteswa kwa furaha kwa ajili ya Kristo, na kujitahidi kutenda mema, na kuenenda pasipo kukwaza na pasipo kudhuru ulimwenguni, wako tayari kuwa watumishi wa watu wote kwa manufaa yao, wakiwa hali zote kwa watu wote ili wawavute kwa Kristo, na hata hivyo wakijiepusha na kila sura ya uovu, na kuyakoleza matendo yao yote kwa mchanganyiko mtamu wa busara, unyenyekevu, bidii na nia ya kimbingu – ee, hao ni heshima kubwa kiasi gani kwa ukiri wao! Ni pambo lililoje kwa Kanisa; na wana manufaa kiasi gani kwa Mungu na kwa wanadamu! Watu wangeamini upesi zaidi kwamba Injili imetoka mbinguni, kama wangeona zaidi matokeo kama hayo yake katika mioyo na maisha ya wale wanaoikiri. Ulimwengu unaweza kusoma vizuri zaidi asili ya dini katika maisha ya mtu kuliko katika Biblia. ‘Wasioliamini neno, wavutwe kwa mwenendo’ wa watu kama hao walio mashuhuri kwa utauwa. Kwa hiyo ni sehemu muhimu sana ya kazi yetu kujitahidi zaidi katika kuwang’arisha na kuwakamilisha watakatifu, ili wawe hodari katika Bwana, na wafae kwa utumishi wa Bwana wao.
(2) Kundi lingine la walioongoka wanaohitaji msaada wetu wa pekee ni wale wanaotaabika chini ya uovu fulani wa ndani, unaozikandamiza neema zao, na kuwafanya kuwa usumbufu kwa wengine, na mzigo kwa nafsi zao wenyewe. Ole wetu! watu kama hao ni wengi mno. Wengine wamezama hasa katika kiburi, na wengine katika nia ya kidunia; wengine katika tamaa za mwili, na wengine katika ukaidi au tamaa nyingine mbaya. Basi ni wajibu wetu kuwasaidia wote hawa; na kwa sehemu kwa kuwaonya waache, na kuwafunulia wazi ubaya wa kuchukiza wa dhambi hiyo, na kwa sehemu kwa maagizo yanayofaa juu ya dawa yake, kuwasaidia wapate ushindi kamili zaidi juu ya maovu yao ya ndani. Sisi ni viongozi wa jeshi la Kristo dhidi ya nguvu za jehanamu, na lazima tupinge kazi zote za giza popote tunapozikuta, hata ikiwa ni ndani ya wana wa nuru. Hatupaswi kuzionea huruma dhambi za wacha Mungu zaidi kuliko za wasiomcha Mungu, wala kuzifanyia urafiki zaidi au kuzipendelea. Kadiri tunavyowapenda wao wenyewe zaidi, ndivyo zaidi tunavyopaswa kulidhihirisha hilo kwa kuzipinga dhambi zao. Hata hivyo lazima tutarajie kukutana hapa na watu wenye kuguswa upesi, hasa pale uovu unapokuwa umepata nguvu, na kujiundia kikundi, na wengi wamekwisha kuupenda; watakuwa wenye kununa na wasiostahimili kukemewa kama baadhi ya watu walio wabaya zaidi, na huenda hata wakautumia utauwa wenyewe kutetea makosa yao. Lakini wahudumu wa Kristo lazima watimize wajibu wao, licha ya ukorofi wao; wala wasimchukie ndugu yao kiasi cha kuacha kumkemea, au kuiacha dhambi ikae juu ya roho yake. Bila shaka lazima kufanywe kwa busara nyingi, lakini hata hivyo lazima kufanywe.
(3) Kundi lingine linalohitaji msaada wa pekee ni Wakristo wanaorudi nyuma, ambao ama wameanguka katika dhambi fulani ya aibu, ama wamepunguza bidii na juhudi yao, na kuonyesha kwamba wamepoteza upendo wao wa kwanza. Kama vile hali ya wanaorudi nyuma inavyohuzunisha sana, vivyo hivyo bidii yetu ya kuwarejesha lazima iwe kubwa sana. Ni huzuni kwao kupoteza sehemu kubwa hivyo ya uzima wao, na amani yao, na kufaa kwao katika kumtumikia Mungu; na kugeuka kuwa wenye kumfaa hivyo Shetani na shauri lake. Ni huzuni kwetu kuona kwamba kazi yetu yote imefikia hapa; na kwamba, baada ya kujitaabisha nao kiasi hicho, na kuwa na matumaini makubwa hivyo juu yao, yote yamebatilika kwa kiasi kikubwa namna hii. Lakini lenye huzuni kuliko yote ni kufikiri kwamba Mungu anavunjiwa heshima hivyo na wale aliowapenda hivyo, na ambao amewatendea mengi hivyo; na kwamba Kristo anajeruhiwa hivyo nyumbani mwa rafiki zake. Zaidi ya hayo, kurudi nyuma kwa sehemu kuna mwelekeo wa asili wa kuelekea kuasi kabisa, na kungeleta hali hiyo, kama neema ya pekee isingeizuia. Basi, kadiri hali ya Wakristo wa namna hiyo inavyozidi kuhuzunisha, ndivyo tunavyopaswa kujitahidi zaidi kwa ajili ya kurejeshwa kwao. Imetupasa ‘kuwarejeza upya wale walioghafilika katika kosa, kwa roho ya upole,’ na hata hivyo kuhakikisha kwamba jeraha limechunguzwa kikamilifu na kuponywa, na kiungo kimerudishwa vizuri mahali pake, hata kama itagharimu maumivu kiasi gani. Imetupasa hasa kuangalia heshima ya Injili, na kuhakikisha kwamba wanaonyesha ushahidi wa toba ya kweli, na kuungama dhambi yao kwa uhuru na kikamilifu, ili kwa njia hiyo kanisa na ukiri wao mtakatifu upate kufidiwa kwa kiasi fulani, kwa jeraha walilolitia dini. Ustadi mwingi unahitajika katika kumrejesha mtu wa namna hiyo.
(4) Kundi la mwisho nitakalolitaja hapa, kama linalohitaji uangalifu wetu, ni wale walio imara; kwa maana nao pia wanahitaji msaada wetu: kwa sehemu ili kuihifadhi neema waliyo nayo; kwa sehemu ili kuwasaidia kuendelea mbele zaidi; na kwa sehemu ili kuwaongoza katika kutumia nguvu zao kwa ajili ya utumishi wa Kristo, na kuwasaidia ndugu zao; na pia kuwatia moyo wadumu, ili wapate kuipokea taji.
Hawa wote ndio walengwa wa kazi ya huduma, na kwa habari ya kila mmoja wao, imetupasa kulitunza ‘lile kundi lote.’
4. Imetupasa kuzitazama familia kwa jicho la pekee, kuona kwamba zinaendeshwa kwa utaratibu mzuri, na kwamba wajibu wa kila uhusiano unatimizwa. Uhai wa dini, na ustawi na utukufu wa Kanisa na wa Dola pia, hutegemea sana utawala na wajibu wa familia. Tukiruhusu jambo hili lipuuzwe, tutaharibu yote. Tutaweza kufanya nini sisi wenyewe kulirekebisha kusanyiko, kama kazi yote itatupwa juu yetu peke yetu; na wakuu wa familia wakaupuuza ule wajibu wao wa lazima, ambao kwa huo wamefungwa kutusaidia? Ikiwa jema lolote limeanzishwa na huduma ndani ya nafsi yoyote, familia isiyojali, isiyosali, ya kidunia huelekea kulizima, au kulizuia sana; ambapo, kama mngeweza tu kuwafanya wakuu wa familia watimize wajibu wao, waichukue kazi pale mlipoiachia, na kuisukuma mbele, mema mengi kiasi gani yangeweza kufanyika! Kwa hiyo nawasihi, kama mnatamani matengenezo na ustawi wa watu wenu, fanyeni yote mwezayo kuendeleza dini ya familia. Kwa kusudi hili, niruhusuni niwasihi mzingatie mambo yafuatayo:
(1) Jipatieni habari jinsi kila familia inavyoendeshwa, ili mjue jinsi ya kuendelea katika juhudi zenu kwa ajili ya mema yao zaidi.
(2) Nendeni kwao mara kwa mara, wakati ambapo huenda wakawa na nafasi zaidi, na mwulizeni mkuu wa familia kama anasali pamoja nao, na kusoma Maandiko, au anafanya nini? Jitahidini kuwasadikisha wale wanaopuuza jambo hili juu ya dhambi yao; na kama mnapata nafasi, salini pamoja nao kabla hamjaondoka, na kuwapa kielelezo cha kile mnachotaka wao wafanye. Huenda pia ingefaa kupata ahadi kutoka kwao, kwamba watauzingatia wajibu wao kwa dhamiri zaidi kwa wakati ujao.
(3) Mkiwakuta wengine, kwa sababu ya ujinga na kukosa mazoea, hawawezi kusali, washawishini wajifunze mahitaji yao wenyewe, na kuifanya mioyo yao iguswe nayo, na, kwa wakati huo, washaurini watumie sala iliyoandikwa, kuliko kutosali kabisa. Lakini waambieni kwamba ni dhambi na aibu yao kwamba wameishi kwa uzembe kiasi hicho, hata kutoyajua mahitaji yao wenyewe kiasi cha kutojua jinsi ya kusema na Mungu katika maombi, wakati kila ombaomba anaweza kupata maneno ya kuomba sadaka; na kwa hiyo, kwamba sala iliyoandikwa ni kwa ajili ya hali ya lazima tu, kama gongo kwa kiwete, wakati ambapo hawawezi kufanya vizuri bila hiyo; lakini kwamba lazima wakusudie kutoridhika nayo, bali kujifunza kufanya vizuri zaidi upesi iwezekanavyo, kwa kuwa maombi yanapaswa kutoka katika hisia za moyo, na kubadilika kulingana na mahitaji na hali zetu.
(4) Hakikisheni kwamba katika kila familia kuna vitabu kadhaa vyenye manufaa na vyenye kugusa moyo, mbali na Biblia. Kama hawana vyovyote, washawishini wanunue baadhi: kama hawawezi kuvinunua, wapeni baadhi kama mnaweza. Kama ninyi wenyewe hamwezi, watafuteni mabwana fulani, au matajiri wengine walio tayari kwa matendo mema, wafanye hivyo. Na wahimizeni wavisome usiku, wanapokuwa na nafasi, na hasa siku ya Bwana.
(5) Waelekezeni jinsi ya kuitumia siku ya Bwana; jinsi ya kumaliza shughuli zao za kidunia, ili kuepuka mizigo na mambo yanayovuruga mawazo; na wakisha kurudi kutoka kanisani, jinsi ya kuutumia wakati huo katika familia zao. Uhai wa dini hutegemea sana jambo hili, kwa sababu watu maskini hawana wakati mwingine wa maana walio huru; na kwa hiyo, wakiupoteza huu, wanapoteza yote, na watabaki wajinga na kama wanyama. Mshawishini mkuu wa kila familia awafanye watoto wake na watumishi wake wamkaririe Katekisimu, kila jioni ya Sabato, na kumpa habari fulani ya yale waliyoyasikia kanisani siku hiyo. Msiipuuze, nawasihi, sehemu hii muhimu ya kazi yenu. Wafanyeni wakuu wa familia watimize wajibu wao, nao hawatawaondolea tu kazi nyingi, bali pia watafanikisha sana kazi zenu. Ikiwa jemadari anaweza kuwafanya maafisa walio chini yake watimize wajibu wao, anaweza kuwatawala askari kwa taabu ndogo zaidi kuliko kama yote yangekuwa mabegani mwake mwenyewe. Hamtarajii kuona matengenezo yoyote ya jumla, mpaka mfanikishe matengenezo ya familia. Dini kidogo yaweza kuwepo, hapa na pale; lakini maadamu imefungika kwa watu mmoja mmoja, wala haiendelezwi katika familia, haitastawi, wala haitaahidi ongezeko kubwa siku zijazo.
5. Imetupasa kuwa na bidii katika kuwatembelea wagonjwa, na kuwasaidia kujiandaa ama kwa maisha yenye matunda, ama kwa kifo chenye heri. Ingawa hili linapaswa kuwa shughuli ya maisha yetu yote na yao pia, lakini katika wakati kama huo linahitaji uangalifu usio wa kawaida, kwa upande wao na kwa upande wetu. Wakati unapokaribia kwisha, nao lazima wapatanishwe na Mungu sasa au kamwe, lo, jinsi inavyowahusu kuzikomboa saa zile, na kuushika uzima wa milele! Nasi tunapoona kwamba huenda tukawa na siku chache tu au saa chache zaidi za kusema nao, kwa ajili ya ustawi wao wa milele, ni nani, asiye gogo wala kafiri, ambaye asingekaa nao sana, na kufanya yote awezayo kwa ajili ya wokovu wao katika muda huo mfupi? Je, haitatuamsha tuwe na huruma, kumtazama mtu anayedhoofika, na kufikiri kwamba katika siku chache roho yake itakuwa mbinguni au jehanamu? Hakika itaijaribu imani na umakini wa wahudumu, kukaa sana karibu na watu wanaokufa! Kwa njia hiyo watapata nafasi ya kupambanua kama wao wenyewe wako makini kweli kuhusu mambo ya maisha yajayo. Badiliko linaloletwa na mauti ni kubwa mno, hata inapaswa kutuamsha tuwe na hisia kuu kuliko zote tunapomwona mtu aliye karibu nayo hivyo, na inapaswa kuchochea ndani yetu uchungu mkuu kabisa wa huruma, ili tufanye kazi ya malaika wa chini kwa ajili ya roho, kabla haijaondoka mwilini, ili iwe tayari kusindikizwa na malaika wa juu hadi kwenye ‘urithi wa watakatifu katika nuru.’ Mtu anapokaribia mwisho wa safari yake, na hatua inayofuata inamfikisha mbinguni au jehanamu, ni wakati wetu, maadamu bado kuna tumaini, kumsaidia kama tunaweza.
Na kama vile hitaji lao la sasa linavyopaswa kutusukuma kuitumia nafasi hiyo kwa ajili ya mema yao, vivyo hivyo faida ambayo ugonjwa na matarajio ya kifo huleta inapaswa kutusukuma. Hata wenye dhambi walio wakaidi kuliko wote watatusikiliza wakiwa kitandani mwa kufa, ingawa walitudharau hapo kabla. Hapo wataiacha hasira yao, na kuwa wapole kama wana-kondoo, wale ambao hapo kabla hawakutawalika kama simba. Sioni hata mmoja kati ya kumi, wa wale wanyonge wakaidi kabisa wenye dharau katika parokia yangu, ambaye anapokaribia kufa, hajinyenyekezi, kuungama makosa yake, na kuonekana mwenye toba, na kuahidi, kama angepona, kurekebisha maisha yake. Cyprian anawaambia walio na afya, ‘Yeye anayejikumbusha kila siku kwamba anakufa, hudharau ya sasa na kuharakisha kuelekea mambo yajayo. Sembuse yule anayejiona yumo hasa katika tendo lenyewe la kufa.’ Ee, jinsi wenye dhambi walio waovu kuliko wote watakavyoonekana kuzitupilia mbali dhambi zao kwa uthabiti na kuahidi matengenezo, na kulia juu ya upumbavu wao, na ubatili wa dunia hii, wanapoona kwamba mauti imewajia kweli kweli, nao lazima waondoke bila kukawia! Huenda mtasema kwamba mabadiliko haya ya kulazimishwa si ya moyoni, na kwamba, kwa hiyo, hatuna tumaini kubwa la kuwatendea mema yoyote ya kuokoa. Nakiri kwamba ni jambo la kawaida sana kwa wenye dhambi kutishwa hadi kufanya makusudi yasiyo na matokeo, lakini si jambo la kawaida hivyo kwao kuongoka kwa Mwokozi katika wakati kama huo. Ni neno la Augustino, ‘Hawezi kufa vibaya yeye aishiye vizuri; na kwa shida atakufa vizuri yeye aishiye vibaya.’ Lakini ‘kwa shida’ na ‘kamwe’ si kitu kimoja. Inapaswa kutufanya sisi na wao pia tuwe na bidii zaidi wakati wa afya, kwa sababu ni ‘kwa shida’; lakini hata hivyo tunapaswa kujitahidi mwishoni, kwa kutumia dawa zilizo bora kuliko zote, kwa sababu si ‘kamwe’.
Lakini kwa kuwa sikusudii kutoa mwongozo wa kazi yote ya huduma, sitasimama kuwaeleza kwa kina kile kinachopaswa kufanywa kwa ajili ya watu katika dhiki yao ya mwisho; bali nitataja mambo matatu au manne tu, kama yanayostahili hasa uangalifu wenu.
(1) Msingoje mpaka nguvu zao na ufahamu wao vimekwisha, na wakati umekuwa mfupi mno hata hamjui la kufanya; bali nendeni kwao mara tu mnaposikia wanaumwa, wawe wamewaita au la.(2) Wakati unapokuwa mfupi mno, hata hakuna nafasi ya kuwafundisha kanuni za dini kwa mpangilio, hakikisheni mnasisitiza mambo makuu, na kukaa juu ya kweli zile zinazofaa zaidi kuleta kuongoka kwao, mkiwaonyesha utukufu wa maisha yajayo, na njia ambayo kwayo yalinunuliwa kwa ajili yetu, na dhambi kuu na upumbavu wao wa kuyapuuza wakati wa afya; lakini hata hivyo uwezekano uliobaki wa wao kuyapata bado, kama watamwamini Kristo, Mwokozi pekee, na kutubu dhambi zao.(3) Wakipona, hakikisheni mnawakumbusha ahadi zao na maazimio yao ya wakati wa ugonjwa. Nendeni kwao kwa makusudi ili kuyapeleka hayo hadi kwenye dhamiri zao; na kila mara, baadaye, mnapowaona wamelegea, nendeni kwao, na kuwakumbusha yale waliyoyasema walipokuwa wamelala kitandani mwa ugonjwa. Na kwa sababu jambo hili lina faida kubwa hivyo kwa wale wanaopona, na limekuwa njia ya kuongoka kwa roho nyingi, ni lazima sana mwende kwa wale ambao ugonjwa wao si wa kufa, kama vile kwa wale wanaokufa, ili mpate faida fulani ya kuwasukuma kwenye toba, na baadaye mpate jambo hili la kulitumia kama hoja dhidi ya dhambi zao; kama inavyosemekana askofu mmoja wa Cologne alivyomjibu Mfalme Sigismund, alipomwuliza njia ya kuokoka ni ipi, ‘Lazima awe vile alivyokusudia, au alivyoahidi kuwa, alipotaabishwa mara ya mwisho na kijiwe na gauti.’
6. Imetupasa kuwakemea na kuwaonya wale wanaoishi kwa namna ya kukwaza au bila toba. Kabla hatujayaleta mambo kama hayo mbele ya kanisa, au mbele ya watawala wake, kwa kawaida ni jambo linalofaa zaidi mhudumu ajaribu mwenyewe kile anachoweza kufanya faraghani ili kumpindisha mwenye dhambi aelekee toba, hasa kama si kosa la hadharani. Hapa unahitajika ustadi mwingi, na tofauti lazima ifanywe, kulingana na tabia mbalimbali za wakosaji; lakini kwa walio wengi itakuwa lazima kusema kwa uwazi na nguvu kubwa kuliko zote, ili kuitikisa mioyo yao isiyojali, na kuwafanya waone maana ya kuichezea dhambi; kuwajulisha ubaya wake, na matokeo yake ya kuhuzunisha kwa upande wa Mungu na kwa upande wao wenyewe pia.
7. Sehemu ya mwisho ya usimamizi wetu, nitakayoitaja, ni katika kutekeleza nidhamu ya kanisa. Hii inajumuisha, baada ya yale makemeo ya faraghani yaliyotajwa hapo juu, kemeo la hadharani zaidi, pamoja na kuonya kwa ajili ya toba, kumwombea mkosaji, kumrejesha mwenye toba, na kumtenga na kumwepuka asiyetubu.
(1) Katika makosa ya hadharani, na hata katika yale yaliyo ya faraghani zaidi, mkosaji anapodumu bila kutubu, lazima akemewe mbele ya wote, na kualikwa tena kwenye toba. Huu si wajibu wetu kwa kiasi kidogo zaidi, kwa sababu tu tumeufanyia dhamiri kidogo hivyo katika kuutekeleza. Si amri ya Kristo tu ya kuliambia kanisa, bali pia ya Paulo ya ‘kuwakemea mbele ya wote,’ na Kanisa liliitekeleza daima, mpaka ubinafsi na utaratibu mtupu vilipowafanya walegee katika wajibu huu na wajibu mwingine. Hakuna nafasi ya kutilia shaka kama huu ni wajibu wetu, wala hakuna msingi wowote wa kutilia shaka kama tumekuwa si waaminifu katika kuutimiza. Wengi wetu, ambao tungeona aibu kuacha kuhubiri au kuomba hata nusu ya hivyo, tumezingatia kidogo tunachokifanya, tukiishi katika kuupuuza kwa makusudi wajibu huu, na sehemu nyingine za nidhamu, kwa muda mrefu kama tulivyofanya. Hatufikiri sana jinsi tulivyojiletea juu ya vichwa vyetu wenyewe hatia ya kuapa, na ulevi, na uasherati, na makosa mengine, kwa kupuuza kutumia njia ambazo Mungu ameziweka kwa ajili ya kuyaponya.
Kama mtu atasema, Kuna uwezekano mdogo kwamba kemeo la hadharani litawafaa, bali watakasirishwa zaidi na aibu yake; najibu –
[a] Haimpendezi kiumbe kuyashtaki maagizo ya Mungu kuwa hayafai, au kuulaumu utumishi wa Mungu badala ya kuutenda, na kuuweka werevu wake kinyume cha Muumba wake. Mungu anaweza kuyafanya maagizo yake mwenyewe yafae, la sivyo asingaliyaweka kamwe.
[b] Faida ya nidhamu iko wazi, katika kuitia dhambi aibu na kumnyenyekeza mwenye dhambi, na katika kuudhihirisha utakatifu wa Kristo, na wa mafundisho yake na Kanisa lake, mbele ya ulimwengu wote.
[c] Mtawafanyia nini wenye dhambi wa namna hiyo? Je, mtawaacha kama wasio na tumaini? Hilo lingekuwa ukatili zaidi kuliko kuwapa kemeo. Je, mtatumia njia nyingine? Mbona, inakisiwa kwamba njia nyingine zote zimekwisha kutumiwa bila mafanikio; kwa maana hii ndiyo dawa ya mwisho.
[d] Matumizi makuu ya nidhamu hii ya hadharani si kwa ajili ya mkosaji mwenyewe, bali kwa ajili ya Kanisa. Inaelekea sana kuwazuia wengine wasitende makosa kama hayo, na hivyo kulitunza kusanyiko na ibada yao katika usafi. Seneca aliweza kusema, ‘Yeye anayeyatetea maovu ya sasa huwarithisha wazao wake.’ Na mahali pengine, ‘Yeye anayemhurumia mwenye hatia huwadhuru walio wema.’(2) Pamoja na kemeo imetupasa kuunganisha kumwonya mkosaji atubu, na kuikiri toba hiyo hadharani ili kanisa liridhike. Kama vile kanisa limefungwa kuepuka ushirika na wenye dhambi wa aibu wasiotubu, vivyo hivyo, wakisha kuwa na ushahidi wa dhambi yao, lazima pia wawe na ushahidi fulani wa toba yao; kwa maana hatuwezi kujua kwamba wametubu bila ushahidi; na kanisa linaweza kuwa na ushahidi gani isipokuwa kukiri kwao toba, na baadaye kurekebika kwao kwa vitendo? Nakiri kwamba busara nyingi inapaswa kutumiwa katika hatua kama hizo, tusije tukaleta madhara zaidi kuliko mema; lakini lazima iwe busara ya Kikristo ile inayoipanga wajibu na kuuweka sawa na makusudi yake, si busara ya mwili ile itakayoudhoofisha au kuuondoa kabisa. Katika kuutimiza wajibu huu, tunapaswa kutenda kwa unyenyekevu, hata tunapotenda kwa ukali kuliko wakati wowote, na kuonyesha wazi kwamba si kwa nia mbaya yoyote, wala tabia yoyote ya kujifanya mabwana, wala kwa kulipiza kisasi kwa jeraha lolote, bali ni wajibu wa lazima ambao hatuwezi kuupuuza kwa dhamiri safi; na, kwa hiyo, yaweza kufaa kuwaonyesha watu amri za Mungu zinazotulazimisha kufanya tunayoyafanya, kwa maneno kama haya yafuatayo: ‘Ndugu, dhambi ni ovu linalochukiza mno machoni pa Mungu aliye mtakatifu kabisa, hata ikiwa wenye dhambi wasiotubu wanaiona kuwa jambo dogo kiasi gani, hata ameandaa mateso ya milele ya jehanamu kuwa adhabu yake; na hakuna njia iliyo ndogo zaidi inayoweza kuizuia adhabu hiyo isipokuwa dhabihu ya Mwana wa Mungu, ikitumiwa kwa wale wanaoitubu kweli na kuiacha; na kwa hiyo Mungu, anayewaita watu wote watubu, ametuamuru ‘tuonyane kila siku, maadamu iitwapo leo; ili mtu asifanywe mgumu kwa udanganyifu wa dhambi,’ (Waebrania 3:13) na kwamba tusimchukie ndugu yetu mioyoni mwetu, bali kwa vyovyote tumkemee jirani yetu, wala tusichukue dhambi kwa ajili yake, (Mambo ya Walawi 19:17) na kwamba ndugu yetu akitukosa, tumwonye kosa lake kati yetu na yeye peke yetu; na asipotusikiliza, tuchukue pamoja nasi wawili au watatu zaidi; na asipowasikiliza wao, tuliambie kanisa; na asipolisikiliza kanisa, na awe kwetu kama mtu wa mataifa na mtoza ushuru; (Mathayo 18:15-17) na wale wanaotenda dhambi, imetupasa kuwakemea mbele ya wote, ili wengine nao waogope, (1 Timotheo 5:20) na kukemea kwa mamlaka yote: (Tito 2:15) naam, hata kama angekuwa mtume wa Kristo ndiye aliyetenda dhambi waziwazi, lazima akemewe waziwazi, kama Paulo alivyomfanyia Petro; (Wagalatia 2:11, 14) na wasipotubu, imetupasa kujitenga nao, na mtu wa namna hiyo tusile naye hata chakula, (2 Wathesalonike 3:6, 11, 12, 14; 1 Wakorintho 5:11-13.)
‘Kwa kuwa tumesikia habari za mwenendo wa aibu wa A. B. wa kanisa hili, au parokia hii, na tukiwa tumepokea uthibitisho wa kutosha kwamba ametenda dhambi ya kuchukiza ya –, tumeshughulika naye kwa dhati ili kumleta kwenye toba; lakini, kwa huzuni ya mioyo yetu, hatuoni matokeo yoyote ya kuridhisha ya juhudi zetu; bali anaonekana bado kudumu bila kutubu (au bado anaishi katika dhambi ile ile, ingawa anakiri toba kwa maneno). Kwa hiyo tunaona ni wajibu wetu kuendelea kutumia ile dawa zaidi ambayo Kristo ametuamuru tuijaribu; na kwa sababu hiyo tunamsihi, kwa jina la Bwana, bila kukawia zaidi, aitie moyoni ukubwa wa dhambi yake, ubaya aliomtendea Kristo na nafsi yake mwenyewe, na kikwazo na huzuni aliyowaletea wengine. Nami namsihi kwa bidii, kwa ajili ya nafsi yake mwenyewe, afikiri ni nini anachoweza kupata kwa dhambi yake na kutotubu kwake, na kama kitalipa hasara ya uzima wa milele; na jinsi anavyodhani atasimama mbele za Mungu hukumuni, au kutokea mbele ya Bwana Yesu, mauti itakapoinyakua roho yake kutoka mwilini mwake, kama ataonekana katika hali hii ya kutotubu. Nami namsihi, kwa ajili ya nafsi yake mwenyewe, na, kama mjumbe wa Yesu Kristo, namtaka, kama atakavyojibu kwa kinyume chake mbele ya kiti cha hukumu cha Mungu, auweke kando ukaidi na kutotubu kwa moyo wake, na kuiungama na kuililia dhambi yake bila unafiki mbele za Mungu na kusanyiko hili. Na shauku hii naitangaza hapa, si kwa nia mbaya yoyote juu ya mtu wake, kama Bwana ajuavyo, bali kwa upendo kwa roho yake, na kwa kumtii Kristo, aliyefanya jambo hili kuwa wajibu wangu; nikitamani kwamba, ikiwezekana, apate kuokolewa kutoka katika dhambi yake, na kutoka katika nguvu za Shetani, na kutoka katika ghadhabu ya milele ya Mungu, na apate kupatanishwa na Mungu na kanisa lake; na, kwa hiyo, kwamba anyenyekezwe na majuto ya kweli, kabla hajanyenyekezwa na hukumu isiyo na dawa.’
Kwa kusudi hili naona kwamba maonyo yetu ya hadharani yanapaswa kuendelea; na, katika hali fulani, ambapo mwenye dhambi anaiona dhambi yake kuwa ndogo, yaweza kuwa lazima kuonyesha mambo yanayoiongezea uzito, hasa kwa kunukuu baadhi ya mafungu ya Maandiko yanayosema juu ya ubaya wake na hatari yake.
(3) Pamoja na makemeo haya na maonyo, imetupasa kuunganisha maombi ya kusanyiko kwa ajili ya mkosaji. Hili linapaswa kufanywa katika kila tukio la nidhamu, lakini hasa kama mkosaji hatakuwepo ili kupokea onyo, au haonyeshi ushahidi wowote wa toba, wala haonyeshi shauku yoyote ya kuombewa na kusanyiko. Katika hali kama hizo, hasa, itafaa sisi wenyewe tuombe kusanyiko limwombee, tukiwasihi wafikiri jinsi wasiotubu walivyo katika hali ya kutisha, na wamhurumie mtu maskini aliyepofushwa na kufanywa mgumu hivyo na dhambi na Shetani, hata hawezi kujihurumia mwenyewe; na wafikiri maana yake kwa mtu kutokea mbele za Mungu aliye hai katika hali kama hiyo, na, kwa hiyo, waungane katika maombi ya dhati kwa Mungu, ili ayafumbue macho yake, na kuulainisha, na kuunyenyekeza moyo wake mgumu, kabla hajawa jehanamu pasipo dawa. Na, kwa kadiri hiyo, na tuwe na bidii sana katika kumwombea, ili kusanyiko lichochewe kuungana nasi kwa moyo wote; na nani ajuaye kama Mungu hatasikia maombi yetu, na moyo wa mwenye dhambi ukalegea chini yake, kuliko chini ya maonyo yetu yote?Kwa maoni yangu, ni desturi inayostahili sifa sana ya baadhi ya makanisa, ambayo huwa, kwa siku tatu zinazofuata mfululizo, yanaliomba kusanyiko kuungana katika maombi ya dhati kwa Mungu kwa ajili ya kufumbuliwa macho kwa mwenye dhambi, na kulainishwa kwa moyo wake, na kuokolewa kwake kutoka katika kutotubu na mauti ya milele. Kama wahudumu wangekuwa waaminifu kwa dhamiri katika kutimiza wajibu huu kikamilifu na kwa kujikana nafsi, wangeweza kufanikisha jambo fulani kwa huo, na kutarajia baraka juu yake; lakini tunapokwepa kila jambo lililo la hatari au lisilopendeza katika kazi yetu, na kujiondolea kila jambo lenye gharama au lenye taabu, hatuwezi kutarajia kwamba jema lolote kubwa litafanyika kwa matumizi hayo ya kimwili na ya nusunusu ya njia; na ingawa wengine hapa na pale huenda wakaguswa, hata hivyo hatuwezi kutazamia kwamba Injili itaenea upesi na kutukuzwa tunapotimiza wajibu wetu kwa ulemavu hivyo na kwa upungufu hivyo.(4) Imetupasa kumrejesha mwenye toba katika ushirika wa kanisa. Kama vile hatupaswi kumfundisha mkosaji kuidharau nidhamu kwa wepesi mwingi mno, vivyo hivyo hatupaswi kumkatisha tamaa kwa ukali mwingi mno. Ikiwa anaonekana kweli kutambua ubaya wa dhambi ya mwenendo wake, na kutubu kwa sababu yake, imetupasa kuhakikisha kwamba anaikiri hatia yake, na kwamba anaahidi kuzikimbia dhambi kama hizo kwa wakati ujao, kukesha kwa uangalifu zaidi na kuenenda kwa tahadhari zaidi, kuepuka majaribu, kutoitumainia nguvu yake mwenyewe, na kuitegemea neema iliyo katika Kristo Yesu.
Imetupasa kumhakikishia utajiri wa upendo wa Mungu, na utoshelevu wa damu ya Kristo kuzisamehe dhambi zake, kama ataamini na kutubu.
Imetupasa kuhakikisha kwamba anaomba arejeshwe katika ushirika wa kanisa, na anaomba maombi yao kwa Mungu kwa ajili ya msamaha wake na wokovu wake.
Imetupasa kuliagiza kanisa limwige Kristo, katika kumsamehe na kumpokea mtu huyo mwenye toba; au, kama alikuwa ametengwa, katika kumrejesha katika ushirika wao; na kwamba wasimlaumu kamwe kwa dhambi zake, wala kumsimanga nazo, bali wazisamehe, kama vile Kristo afanyavyo. Mwisho, imetupasa kumshukuru Mungu kwa kurejeshwa kwake, na kuomba kwa ajili ya kuthibitishwa kwake na kuhifadhiwa kwake siku zijazo.
(5) Sehemu ya mwisho ya nidhamu ni kuwatenga na ushirika wa kanisa wale ambao, baada ya kujaribiwa vya kutosha, wanadumu bila kutubu.
Kutengwa na ushirika wa kanisa, kunakoitwa kwa kawaida kutengwa na ushirika, kuna aina au daraja mbalimbali, ambazo hazipaswi kuchanganywa; lakini ile inayopaswa kutekelezwa mara nyingi zaidi kati yetu, ni kumwondoa tu mwenye dhambi asiyetubu katika ushirika wetu, mpaka itakapompendeza Bwana kumpa toba.
Katika kutenga huku au kuondoa huku, mhudumu au watawala wa kanisa wanapaswa kwa mamlaka kuwaagiza watu, kwa jina la Bwana, wasiwe na ushirika naye, na kumtangaza kuwa mtu ambaye kanisa limefungwa kuepuka ushirika naye; na ni wajibu wa watu kumwepuka kwa uangalifu, ilimradi agizo la mchungaji halipingani na Neno la Mungu. Hata hivyo, imetupasa kuombea toba na kurejeshwa hata kwa wale waliotengwa na ushirika; na Mungu akiwapa toba, imetupasa kuwapokea tena kwa furaha katika ushirika wa kanisa.
Laiti tungekuwa waaminifu katika kuitekeleza nidhamu hii kwa kiasi kile ambacho tumeridhika kuhusu kiini chake na namna yake; na laiti tusingeidharau na kuilaumu kwa uzembe wetu, huku tukiiandikia na kuitetea kwa sifa za juu kabisa! Inastahili kufikiriwa nasi, ni nani atakayekuwa na shtaka zito zaidi kuhusu jambo hili mbele ya kiti cha hukumu cha Mungu – kama ni wale walioilaumu na kuizuia nidhamu kwa ndimi zao, kwa sababu hawakujua asili yake na ulazima wake; au sisi tulioidharau hivyo kwa kuiacha daima, huku kwa ndimi zetu tukiitukuza? Ikiwa unafiki si dhambi, au ikiwa kuyajua mapenzi ya Bwana wetu si jambo linaloongeza uzito wa uasi, basi huenda tukawa katika hali bora kuliko wao; lakini ikiwa haya ni maovu makubwa, lazima tuwe wabaya zaidi sana kuliko wale wale watu tunaowahukumu kwa sauti kubwa hivyo. Sitawashauri watetezi wenye bidii, ambao pia ni wapuuzaji wakaidi wa nidhamu, wayakane yote waliyoyasema, mpaka watakapokuwa tayari kufanya kama wasemavyo; wala wayafute maandiko yao ya kuitetea nidhamu, mpaka watakapokusudia kuitekeleza; wala wavichome vitabu vyote walivyoandika kwa ajili yake, na kumbukumbu zote za gharama zao na hatari zao kwa ajili yake, visije vikasimama hukumuni dhidi yao, kwa kuwaaibisha. Lakini ningewashawishi, bila kukawia zaidi, wayapatanishe matendo yao na shuhuda hizi walizozitoa, isije ikawa kwamba kadiri inavyothibitishwa zaidi kwamba waliisifu nidhamu, ndivyo inavyothibitishwa zaidi kwamba walijihukumu wenyewe kwa kuipuuza. Imenishangaza kwa kiasi fulani kuwasikia baadhi, niliowadhania kuwa wanatheolojia wa kuheshimika na wacha Mungu, wakiwalaumu, kama madhehebu, Wasakramenti na Wanidhamu. Na, nilipotaka kujua waliwakusudia akina nani, waliniambia kwamba waliwakusudia wale wasiotaka kuwapa sakramenti watu wote wa parokia, na wale watakaofanya tofauti kwa nidhamu yao. Nilikuwa nimedhani kwamba mjaribu amepata ushindi mkubwa, kama angefaulu kumfanya mchungaji mmoja tu mcha Mungu wa kanisa aipuuze nidhamu, kama vile angemfanya apuuze kuhubiri; sembuse kama angemfanya akubali kupuuza huko: lakini yaonekana kwamba amewafanya baadhi wawadharau wale wanaotimiza wajibu ambao wao wenyewe wanaupuuza. Nina hakika kwamba, kama ingeeleweka vizuri ni sehemu kubwa kiasi gani ya mamlaka na kazi ya kichungaji iliyo katika kuliongoza kanisa, ingetambuliwa pia kwamba kuwa kinyume cha nidhamu ni karibu na kuwa kinyume cha huduma; na kuwa kinyume cha huduma ni karibu na kuwa kinyume kabisa cha kanisa; na kuwa kinyume cha kanisa ni karibu na kuwa kinyume kabisa cha Kristo. Msiulaumu ukali wa hitimisho hili, mpaka mweze kuliepuka, na kujiweka huru kutokana na shtaka lake mbele za Bwana.