Sura 4 · dakika 33 za kusoma · dakika 43 za kusikiliza
Sehemu ya 1 — Asili ya Usimamizi Huu
Basi na tufikiri maana ya kujitunza nafsi zetu.
1. Hakikisheni kwamba kazi ya neema iokoayo imetendeka kikamilifu ndani ya roho zenu wenyewe. Jitunzeni nafsi zenu, msije mkakosa neema ile ya Mungu iokoayo ambayo mnawatolea wengine, na kuwa wageni kwa utendaji wenye nguvu wa Injili ile mnayoihubiri; na msije, mkiwa mnautangazia ulimwengu kwamba Mwokozi ni wa lazima, mioyo yenu wenyewe ikampuuza, nanyi mkakosa kuwa na sehemu ndani yake na katika baraka zake ziokoazo. Jitunzeni nafsi zenu, msije mkaangamia ninyi wenyewe huku mkiwaonya wengine wajihadhari na kuangamia; na msije mkafa kwa njaa ninyi wenyewe huku mkiwaandalia wao chakula. Ingawa kuna ahadi ya kung’aa kama nyota kwa ‘wale waongozao wengi kutenda haki,’ ahadi hiyo inawahusu tu kwa sharti kwamba wao wenyewe wameongozwa kwanza kuitenda. Unyofu wao wenyewe katika imani ndio sharti la utukufu wao, ukitazamwa kwa hali yake ya msingi, ingawa kazi zao kubwa za huduma zaweza kuwa sharti la ahadi ya utukufu wao ulio mkuu zaidi. Wengi wamewaonya wengine wasifike mahali pale pa mateso, hali wao wenyewe walikuwa wakipaharakia: wahubiri wengi sasa wamo jehanamu, ambao mara mia waliwasihi wasikilizaji wao watumie uangalifu na bidii yote ili kuiepuka. Je! mtu yeyote mwenye akili anaweza kudhani kwamba Mungu atawaokoa watu kwa sababu waliwatolea wengine wokovu, huku wao wenyewe wakiukataa; na kwa sababu waliwaambia wengine kweli zile ambazo wao wenyewe wanazipuuza na kuzitumia vibaya? Fundi cherehani wengi huvaa matambara, ingawa huwashonea wengine mavazi ya thamani; na mpishi wengi hulamba vidole vyake kwa shida, ingawa amewaandalia wengine vyakula vya gharama kubwa kuliko vyote. Aminini, ndugu, Mungu hajawahi kumwokoa mtu yeyote kwa sababu alikuwa mhubiri, wala kwa sababu alikuwa mhubiri hodari; bali kwa sababu alikuwa mtu aliyehesabiwa haki na kutakaswa, na kwa hiyo mwaminifu katika kazi ya Bwana wake. Basi, jitunzeni nafsi zenu kwanza, ili mwe vile mnavyowasihi wasikilizaji wenu wawe, na kuamini yale mnayowasihi waamini, na kumpokea kwa moyo wote yule Mwokozi mnayemtoa kwao. Yeye aliyewaamuru kuwapenda jirani zenu kama nafsi zenu, alimaanisha kwamba mjipende nafsi zenu, wala si kujichukia na kujiangamiza ninyi wenyewe na wao pia.
Ni jambo la kutisha kuwa mtu anayekiri imani bila kutakaswa, lakini ni la kutisha zaidi sana kuwa mhubiri asiyetakaswa. Je! haiwatetemeshi mnapofungua Biblia, msije mkasoma humo hukumu ya adhabu yenu wenyewe? Mnapoandika mahubiri yenu, hamfikiri hata kidogo kwamba mnaandaa mashtaka dhidi ya roho zenu wenyewe! Mnapohoji dhidi ya dhambi, kwamba mnaiongezea uzito dhambi yenu wenyewe! Mnapowatangazia wasikilizaji wenu utajiri wa Kristo usiopimika na wa neema yake, kwamba mnatangaza uovu wenu wenyewe wa kuukataa, na msiba wenu wa kuukosa! Mnaweza kufanya nini katika kuwavuta watu kwa Kristo, katika kuwatoa ulimwenguni, katika kuwahimiza waishi maisha ya imani na utakatifu, ila dhamiri, kama ingekuwa macho, ingewaambia kwamba mnasema haya yote kwa aibu yenu wenyewe? Mkinena juu ya jehanamu, mnanena juu ya urithi wenu wenyewe: mkieleza furaha za mbinguni, mnaeleza taabu yenu wenyewe, kwa kuwa hamna haki ya ‘urithi wa watakatifu katika nuru.’ Mnaweza kusema nini, kwa sehemu kubwa, ambacho hakitakuwa dhidi ya roho zenu wenyewe? Ee maisha ya taabu! kwamba mtu ajifunze na kuhubiri dhidi ya nafsi yake mwenyewe, na kuzitumia siku zake katika mwenendo wa kujihukumu mwenyewe! Mhubiri asiye na neema, asiye na uzoefu wa mambo ya Mungu, ni mmoja wa viumbe wenye msiba mkubwa kuliko wote duniani, na hata hivyo kwa kawaida hautambui kabisa msiba wake; kwa maana ana vipande vingi vya bandia vinavyofanana na dhahabu ya neema iokoayo, na mawe mengi ya kung’aa yanayofanana na vito vya Kikristo, hata mara chache husumbuliwa na mawazo ya umaskini wake; bali hudhani kwamba yeye ni ‘tajiri, amejitajirisha, wala hana haja ya kitu, kumbe yeye ni maskini, na mnyonge, na kipofu, na uchi.’ Anayajua Maandiko Matakatifu, amezoea kutenda wajibu mtakatifu, haishi katika dhambi ya wazi ya aibu, anatumika madhabahuni pa Mungu, anakemea makosa ya watu wengine, na kuhubiri utakatifu wa moyo na wa maisha; basi, mtu huyu anawezaje kukosa kuwa mtakatifu? Ee, ni taabu iliyoje iliyozidi, kuangamia katikati ya wingi! – kufa kwa njaa tukiwa na mkate wa uzima mikononi mwetu, huku tukiwapa wengine na kuwasihi waupokee! Kwamba maagizo yale ya Mungu yawe sababu ya kudanganyika kwetu, ambayo yamewekwa yawe njia ya kutuhakikishia dhambi na ya kutuokoa! na kwamba, huku tukiwashikia wengine kioo cha Injili, ili kuwaonyesha sura na hali ya roho zao, sisi wenyewe tuangalie upande wake wa nyuma, ambapo hatuwezi kuona kitu, au tukigeuze kando, kipate kutuonyesha sisi wenyewe sura isiyo ya kweli! Kama mtu wa namna hiyo mwenye msiba angekubali shauri langu, angesimama, na kuuita moyo wake na maisha yake kutoa hesabu, na kujihubiria mwenyewe kwa muda, kabla hajawahubiria wengine tena. Angefikiri kama chakula kilichomo kinywani, kisichoshuka tumboni, kitamlisha; kama si wajibu kwamba ‘Kila alitajaye jina la Kristo na auache uovu,’ kama Mungu atasikia maombi yake, iwapo ‘anawaza maovu moyoni mwake,’ kama itamfaa siku ya kutoa hesabu kusema, ‘Bwana, Bwana, hatukufanya unabii kwa jina lako,’ atakaposikia maneno haya ya kutisha, ‘Ondokeni kwangu, siwajui ninyi,’ na kama itakuwa faraja gani kwa Yuda, akiisha kwenda mahali pake mwenyewe, kukumbuka kwamba alihubiri pamoja na mitume wengine, au kwamba aliketi pamoja na Kristo, na kuitwa naye, ‘Rafiki.’ Mawazo kama haya yakiisha kuingia rohoni mwao, na kuzifanyia kazi dhamiri zao kwa upole kwa muda, ningewashauri waende kwa kusanyiko lao, na kuhubiri tena mahubiri ya Origen juu ya Zaburi 50:16-17. ‘Lakini mtu asiye haki Mungu amwambia, Una nini wewe kuzitangaza amri zangu, Na kuliweka agano langu kinywani mwako? Maana wewe umechukia maonyo, Na maneno yangu umeyatupa nyuma yako.’ Na wakiisha kusoma maandiko haya, waketi chini, wayaeleze na kuyatumia kwa machozi yao; kisha waungame dhambi yao kikamilifu na kwa uhuru, na kuomboleza hali yao mbele ya kusanyiko zima, na kuwaomba wawaombee kwa Mungu kwa bidii wapate neema ya kusamehewa na kufanywa upya; ili tangu hapo wapate kumhubiri Mwokozi wanayemjua, na kuyahisi yale wanayoyanena, na kuusifu utajiri wa Injili kutokana na uzoefu wao wenyewe.
Ole wetu! ni hatari na msiba wa kawaida wa Kanisa, kuwa na wachungaji wasiozaliwa upya na wasio na uzoefu wa mambo ya Mungu, na kuwa na watu wengi namna hii wanaokuwa wahubiri kabla hawajawa Wakristo; wanaotakaswa kwa kuwekwa wakfu madhabahuni kama makuhani wa Mungu, kabla hawajatakaswa kwa kujitoa wakfu kwa moyo wote kama wanafunzi wa Kristo; na hivyo kumwabudu Mungu wasiyemjua, na kumhubiri Kristo wasiyemjua, kuomba kwa Roho wasiyemjua, kupendekeza hali ya utakatifu na ya ushirika na Mungu, na utukufu na furaha, ambavyo vyote hawavijui, na huenda wasivijue milele. Huenda akawa mhubiri asiye na moyo, yule asiye na Kristo na neema anayoihubiri moyoni mwake. Laiti wanafunzi wetu wote katika vyuo vikuu vyetu wangelitafakari jambo hili vema! Ni jambo duni kama nini kwao wenyewe, kutumia wakati wao kupata ujuzi mdogo wa kazi za Mungu, na wa baadhi ya majina yale ambayo lugha zilizogawanyika za mataifa zimezipa kazi hizo, na hali hawamjui Mungu mwenyewe, wala hawamtukuzi mioyoni mwao, wala hawaijui ile kazi moja ya kufanywa upya ambayo ingewafanya wawe na heri! Wao ‘huenda tu kama kivuli,’ na kutumia maisha yao kama watu wanaoota ndoto, huku wakishughulisha akili zao na ndimi zao na wingi wa majina na mawazo, nao ni wageni kwa Mungu na kwa maisha ya watakatifu. Ikiwa Mungu atawaamsha siku moja kwa neema yake iokoayo, watakuwa na mawazo na shughuli zilizo nzito zaidi sana kuliko masomo na mabishano yao yasiyotakaswa, hata watakiri kwamba hapo kwanza walikuwa wakiota ndoto tu. Wanajitengenezea shughuli tele juu ya mambo yasiyo kitu, huku wakiwa wageni kwa makusudi kwa yule Aliye wa asili, asiyemtegemea mwingine, wa lazima, aliye yote katika yote. Hakuna kitu kinachoweza kujulikana ipasavyo, ikiwa Mungu hajulikani; wala hakuna somo linaloendeshwa vema, wala kwa faida kubwa yoyote, ikiwa Mungu hajifunzwi. Tunakijua kiumbe kidogo tu, mpaka tukijue jinsi kinavyohusiana na Muumba: herufi zilizo peke yake, na silabi zisizounganishwa, si bora kuliko maneno yasiyo na maana. Yeye anayemsahau yule aliye ‘Alfa na Omega, mwanzo na mwisho,’ wala hamwoni katika vyote yeye aliye Yote ya vyote, haoni kitu chochote kabisa. Viumbe vyote, kama viumbe tu, ni silabi zilizovunjika; havina maana yoyote vikitengwa na Mungu. Kama vingetengwa kweli kweli, vingekoma kuwako, na kutengwa huko kungekuwa kuangamizwa kabisa; na tunapovitenga katika mawazo yetu, tunavifanya kuwa si kitu kwetu. Ni jambo moja kuvijua viumbe kama Aristotle, na jambo jingine kuvijua kama Mkristo. Hakuna ila Mkristo awezaye kusoma mstari mmoja wa Fizikia yake kwa namna ya kuuelewa ipasavyo. Ni somo la juu na bora, na lenye faida kubwa kuliko wengi wanavyodhani; lakini ni sehemu ndogo kabisa ya somo hilo ambayo Aristotle anaweza kutufundisha.
Mwanadamu alipoumbwa mkamilifu, na kuwekwa katika ulimwengu mkamilifu, ambamo vitu vyote vilikuwa katika mpangilio mkamilifu, uumbaji wote ulikuwa wakati huo kitabu cha mwanadamu, ambamo angesoma asili na mapenzi ya Muumba wake mkuu. Kila kiumbe kilikuwa na jina la Mungu limechorwa juu yake kwa wazi kiasi kwamba mwanadamu angeweza kukimbia na kulisoma. Hangeweza kufumbua macho yake bila kuona mfano fulani wa Mungu; lakini hakuna mahali ambapo mfano huo ulionekana kwa ukamilifu na kwa uhai kama ndani yake mwenyewe. Kwa hiyo ilikuwa kazi yake kujifunza kitabu chote cha maumbile, lakini kwanza kabisa na zaidi ya yote kujifunza nafsi yake mwenyewe. Na kama mwanadamu angedumu katika njia hii, angeendelea na kuongezeka katika kumjua Mungu na kujijua mwenyewe; lakini alipotaka kwa lazima kukijua na kukipenda kiumbe na nafsi yake mwenyewe kwa namna iliyotengwa na Mungu, alipoteza ujuzi wa kiumbe na wa Muumba pia, kwa kadiri ujuzi huo ulivyoweza kumletea heri na ulivyostahili kuitwa ujuzi; na badala yake, amepata ujuzi ule wenye msiba alioutamani, yaani mawazo matupu na ujuzi wa kubuni juu ya kiumbe na juu yake mwenyewe, vikiwa vimetengwa hivyo. Na hivyo, yeye aliyeishi kwa ajili ya Muumba, na kwa kumtegemea yeye, sasa anaishi kwa ajili ya viumbe vingine na kwa kuvitegemea, na kwa ajili ya nafsi yake mwenyewe; na hivyo, ‘Kila mwanadamu, hata katika hali yake iliyo bora’ (msomi pamoja na asiyejua kusoma) ‘ni ubatili mtupu. Hakika kila mtu huenda tu kama kivuli; hakika wanajisumbua bure.’ Na lazima izingatiwe vema, kwamba kama vile Mungu hakuuweka kando uhusiano wake wa Muumba kwa kuwa Mkombozi wetu, bali kazi ya ukombozi, kwa namna fulani, iko chini ya kazi ya uumbaji, na sheria ya Mkombozi iko chini ya sheria ya Muumba; vivyo hivyo pia wajibu tuliokuwa nao kwa Mungu kama Muumba haujakoma, bali wajibu tulio nao kwa Mkombozi, kama Mkombozi, uko chini ya ule. Ni kazi ya Kristo kuturudisha kwa Mungu, na kuturejesha katika ukamilifu wa utakatifu na utii; na kama vile yeye ndiye njia ya kwenda kwa Baba, vivyo hivyo imani ndani yake ndiyo njia ya kurudi kwenye shughuli yetu ya awali na kumfurahia Mungu. Natumaini mnatambua ninalolikusudia katika haya yote, yaani, kwamba kumwona Mungu katika viumbe vyake, na kumpenda, na kuzungumza naye, ndiyo iliyokuwa shughuli ya mwanadamu katika hali yake ya unyoofu; kwamba jambo hili ni mbali sana na kukoma kuwa wajibu wetu, hata ni kazi ya Kristo kuturudisha kwalo kwa imani; na kwa hiyo watu walio watakatifu kuliko wote ndio wanafunzi bora kuliko wote wa kazi za Mungu, wala hakuna ila walio watakatifu wawezao kuzijifunza ipasavyo au kuzijua. ‘Matendo ya Bwana ni makuu, yanatafutwa na wote wapendezwao nayo,’ lakini si kwa ajili ya matendo yenyewe, bali kwa ajili yake yeye aliyeyafanya. Masomo yenu ya fizikia na ya sayansi nyingine hayana thamani hata ya unyasi mmoja, ikiwa si Mungu mnayemtafuta ndani yake. Kumwona na kumstaajabia, kumcha na kumwabudu, kumpenda na kumfurahia Mungu, kama anavyodhihirishwa katika kazi zake – hii ndiyo falsafa ya kweli na ya pekee; kinyume chake ni upumbavu mtupu, na ndivyo unavyoitwa tena na tena na Mungu mwenyewe. Huku ndiko kutakaswa kwa masomo yenu, yanapowekwa wakfu kwa Mungu, na yeye anapokuwa ndiye mwisho, na lengo, na uhai wa masomo hayo yote.
Na kwa hiyo, nitathubutu kuwaambia, kwa kupita tu, kwamba ni kosa kubwa, lenye matokeo ya hatari katika vyuo vya Kikristo, (nisameheni lawama hii kutoka kwa mtu asiyestahili kuitoa, kwa kuwa ulazima wa jambo hili unaiamuru,) kwamba wanajifunza kiumbe kabla ya Mkombozi, na kujitia katika fizikia, na metafizikia, na hisabati, kabla ya kujitia katika theolojia; ilhali hakuna mtu asiye na misingi hai ya theolojia awezaye kupita hali ya mpumbavu katika falsafa. Theolojia lazima iweke msingi, na kuongoza njia ya masomo yetu yote. Ikiwa Mungu lazima atafutwe katika kukichunguza kwetu kiumbe, (nasi hatupaswi kutamani ujuzi wowote wa viumbe uliotengwa na Mungu) basi walimu lazima wawasomee wanafunzi wao Mungu katika yote; na elimu ya mambo ya Mungu lazima iwe mwanzo, na katikati, na mwisho, na uhai, na yote, ya masomo yao. Fizikia yetu na metafizikia yetu lazima zirudishwe chini ya theolojia; na maumbile lazima yasomwe kama mojawapo ya vitabu vya Mungu, kilichoandikwa kwa makusudi ili kumfunua yeye mwenyewe. Maandiko Matakatifu ni kitabu kilicho rahisi zaidi: mkiisha kujifunza kwanza humo habari za Mungu na mapenzi yake, kwa mambo yaliyo ya lazima zaidi, jitieni katika kujifunza kazi zake, na msome kila kiumbe kama Mkristo na kama mwanatheolojia. Msipojiona ninyi wenyewe, na vitu vyote, kama vinavyoishi, na kwenda, na kuwa na uhai ndani ya Mungu, hamwoni kitu, hata mdhanipo mnaona nini. Msipotambua, katika kujifunza kwenu viumbe, kwamba Mungu ndiye yote, na ndani ya yote, na kwamba ‘vitu vyote vyatoka kwake, na kwa yeye, na huelekea kwake,’ huenda mkadhani kwamba ‘mnajua neno; lakini hamjui bado kama iwapasavyo kujua.’ Msiifikirie fizikia yenu, na kazi za Mungu, kwa unyonge kiasi cha kudhani kwamba ni masomo ya maandalizi tu kwa ajili ya wavulana. Ni sehemu ya juu sana na tukufu ya utakatifu, kumtafuta, kumtazama, kumstaajabia, na kumpenda Muumba mkuu katika kazi zake zote. Ni kwa kiasi gani watakatifu wa Mungu wameshughulika na zoezi hili la juu na takatifu! Kitabu cha Ayubu, na Zaburi, vyaweza kutuonyesha kwamba fizikia yetu si ndugu wa mbali wa theolojia kama wengine wanavyodhani.
Kwa hiyo, kwa wivu kwa ajili ya mema ya Kanisa, na kwa ajili ya kufanikiwa kwao wenyewe katika kazi zao zilizo za lazima kuliko zote, naliweka jambo hili mbele ya walimu wote wacha Mungu walifikirie: je! hawapaswi kuwasomea wanafunzi wao, au kuwafanya wasome, sehemu kuu za elimu ya mambo ya Mungu ya kimatendo (wala hakuna elimu nyingine ya mambo ya Mungu), mapema na kwa bidii kama wanavyofanya kwa sayansi yoyote; na je! hayo hayapaswi kwenda pamoja tangu mwanzo kabisa? Ni vema kwamba wanasikiliza mahubiri; lakini hayo hayatoshi. Kama walimu wangefanya kuwa shughuli yao kuu kuwafahamisha wanafunzi wao mafundisho ya wokovu, na kujitahidi kuyakaza mioyoni mwao, ili yote yapokewe kulingana na uzito wake, na kusomwa kwa mioyo yao kama vile kwa vichwa vyao, na kuendesha mafundisho yao mengine yote kwa namna ambayo itaonekana kwamba wanayafanya yatumikie hili tu, na ili wanafunzi wao wahisi wanachokikusudia katika yote; na hivyo kwamba wangefundisha falsafa yao yote in habitu theologico, – hii ingeweza kuwa njia yenye heri ya kufanya Kanisa lenye heri na nchi yenye heri. Lakini, lugha na falsafa zinapochukua karibu wakati wao wote na bidii yao yote, na, badala ya kusoma falsafa kama wanatheolojia, wanasoma theolojia kama wanafalsafa, kana kwamba ni jambo lisilo na uzito zaidi kuliko somo la muziki, au la hesabu, wala si mafundisho ya uzima wa milele; – hili ndilo linalowakausha wengi namna hii wangali machipukizi, na kulisumbua Kanisa kwa walimu wasiotakaswa! Ndiyo sababu tuna watu wengi namna hii wa kidunia wanaohubiri juu ya heri isiyoonekana, na watu wengi namna hii wa mwili wanaotangaza siri za Roho; na laiti nisingelazimika kusema, makafiri wengi namna hii wanaomhubiri Kristo, au wakanao Mungu wengi namna hii wanaomhubiri Mungu aliye hai: na wanapofundishwa falsafa kabla ya dini au bila dini, ni ajabu gani ikiwa falsafa yao ndiyo dini yao yote au sehemu kubwa ya dini yao!
Kwa hiyo, tena, nawageukia wote walio na jukumu la kuwalea vijana, hasa kwa ajili ya kuwaandaa kwa huduma. Ninyi mlio walimu wa shule na wakufunzi, anzeni na kumalizia kwa mambo ya Mungu. Semeni kila siku na mioyo ya wanafunzi wenu yale mambo ambayo lazima yatiwe mioyoni mwao, la sivyo wamepotea. Maneno fulani yanayochoma na yatoke mara kwa mara vinywani mwenu, juu ya Mungu, na hali ya roho zao, na uzima ujao. Msiseme kwamba ni wadogo mno kuyaelewa na kuyapokea. Hamjui hata kidogo ni mguso gani yanaweza kuacha. Si roho ya mvulana tu, bali roho nyingi zaweza kuwa na sababu ya kumshukuru Mungu kwa ajili ya juhudi yenu na bidii yenu, naam, kwa ajili ya neno moja la namna hiyo lililonenwa kwa wakati wake. Mna nafasi kubwa kuliko wengine ya kuwatendea mema; mnao kabla hawajakua kufikia utu uzima, nao watawasikiliza ninyi wakati hawatamsikiliza mwingine. Ikiwa wamekusudiwa kwa huduma, mnawaandaa kwa ajili ya utumishi maalum wa Mungu, na je! si lazima kwanza wamjue yeye watakayemtumikia? Ee, fikirini mioyoni mwenu, itakuwa jambo la huzuni kama nini kwa roho zao wenyewe, na dhuluma kama nini kwa Kanisa la Mungu, ikiwa watatoka kwenu na mioyo ya kawaida na ya kimwili, kwenda kwenye kazi kubwa, takatifu na ya kiroho namna hii! Kati ya wanafunzi mia katika mojawapo ya vyuo vyetu, ni wangapi waweza kuwa vijana wenye moyo wa dhati, wenye uzoefu wa mambo ya Mungu, wacha Mungu! Kama mngepeleka nusu yao kwenye kazi wasiyoifaa, ni uharibifu mkali kama nini watakaoufanya katika Kanisa au katika nchi! Ilhali, kama mkiwa njia ya kuongoka kwao na ya utakaso wao, ni roho ngapi zitakazowabariki, na ni mema gani makubwa zaidi mnayoweza kulitendea Kanisa? Mara mioyo yao inapoguswa kwa namna iokoayo na mafundisho wanayojifunza na kuyahubiri, watayajifunza kwa moyo zaidi, na kuyahubiri kwa moyo zaidi: uzoefu wao wenyewe utawaongoza kwenye mada zinazofaa zaidi, na kuwapa vitu vya kusema, na kuwahuisha wavikaze kwenye dhamiri za wasikilizaji wao. Basi, angalieni msiandae kazi ya kuugua na kuomboleza kwa Kanisa, wala kwa ajili ya mtesaji mkuu wa wauaji wa roho.
2. Msiridhike na kuwa katika hali ya neema tu, bali pia jihadharini kwamba neema zenu zinadumishwa katika utendaji wenye nguvu na uhai, na kwamba mnajihubiria wenyewe mahubiri mnayoyaandaa, kabla hamjawahubiria wengine. Kama mngefanya hivi kwa ajili yenu wenyewe, isingekuwa kazi iliyopotea bure; lakini nasema nanyi kwa ajili ya faida ya watu wote, kwamba mfanye hivyo kwa ajili ya Kanisa. Nia zenu zikiwa katika hali takatifu ya kimbingu, watu wenu huenda wakashiriki matunda yake. Maombi yenu, na sifa zenu, na mafundisho yenu yatakuwa matamu na ya kimbingu kwao. Huenda wakahisi mnapokuwa mmekaa sana na Mungu: kile kilicho zaidi mioyoni mwenu, huenda kikawa zaidi masikioni mwao. Nakiri kwamba lazima niseme kwa uzoefu wa kusikitisha, kwamba ninawatangazia kundi langu maradhi ya roho yangu mwenyewe. Ninapouacha moyo wangu upoe, mahubiri yangu ni baridi; na unapovurugika, mahubiri yangu yamevurugika; na hivyo naweza mara nyingi kuona pia katika walio bora wa wasikilizaji wangu, kwamba nilipopoa katika kuhubiri, nao wamepoa pia; na maombi yaliyofuata niliyoyasikia kutoka kwao yalifanana mno na mahubiri yangu. Sisi ni walezi wa wadogo wa Kristo. Tukiacha kula chakula sisi wenyewe, tutawaua kwa njaa; itaonekana upesi katika kukonda kwao, na katika kutimiza kwao kwa ulegevu wajibu wao mbalimbali. Tukiuacha upendo wetu upungue, hatuna uwezekano wa kuuamsha upendo wao. Tukipunguza uangalifu wetu mtakatifu na hofu yetu takatifu, itaonekana katika mahubiri yetu: kama jambo linalohubiriwa halitaionyesha, namna ya kuhubiri itaionyesha. Tukila chakula kisichofaa kwa afya, iwe makosa ya mafundisho au mabishano yasiyo na matunda, wasikilizaji wetu huenda wakadhurika kwa hilo. Ilhali, kama tukizidi kuwa na imani, na upendo, na juhudi, jinsi ingefurika kwa kuburudisha makusanyiko yetu, na jinsi ingeonekana katika kuongezeka kwa neema hizo hizo ndani yao! Ee ndugu, kwa hiyo, ilindeni mioyo yenu wenyewe: zuieni tamaa na hasira na mielekeo ya kidunia; dumisheni uhai wa imani, na upendo, na juhudi: kaeni sana nyumbani, na kaeni sana pamoja na Mungu. Ikiwa si shughuli yenu ya kila siku kujifunza mioyo yenu wenyewe, na kuushinda uharibifu, na kutembea pamoja na Mungu – ikiwa hamfanyi jambo hili kuwa kazi mnayoishughulikia daima, yote yataharibika, nanyi mtawaua wasikilizaji wenu kwa njaa; au, ikiwa mna bidii ya kujifanya, hamwezi kutazamia baraka kutoka juu iambatane nayo. Zaidi ya yote, kaeni sana katika maombi ya sirini na kutafakari. Huko ndiko mnakopaswa kuuchota moto wa mbinguni utakaowasha dhabihu zenu: kumbukeni, hamwezi kurudi nyuma na kupuuza wajibu wenu kwa hasara yenu wenyewe peke yenu; wengi watapata hasara kwa hilo pamoja nanyi. Kwa hiyo, kwa ajili ya watu wenu, iangalieni mioyo yenu. Kama uchungu wa kiburi cha kiroho ungewapata, nanyi mkaanguka katika kosa lolote la hatari, na kutangaza uzushi wenu wenyewe ili kuwavuta wanafunzi wawafuate ninyi, ni jeraha kama nini hili laweza kuwa kwa Kanisa ambalo mmepewa usimamizi wake; nanyi mwaweza kuwa tauni kwao badala ya baraka, nao wakatamani wasingaliziona nyuso zenu kamwe. Ee, kwa hiyo, jihadharini na hukumu zenu na hisia zenu. Ubatili na makosa huingia kwa ujanja, na mara chache huja bila visingizio vizuri: maradhi makubwa ya kiroho na uasi kwa kawaida huwa na mwanzo mdogo. Mkuu wa giza mara nyingi hujifanya malaika wa nuru, ili kuwavuta wana wa nuru warudi tena gizani. Tena jinsi maradhi yanavyoweza kunyemelea kwa urahisi hisia zetu na upendo wetu wa kwanza, na hofu na uangalifu vikapungua! Kwa hiyo, kesheni, kwa ajili yenu wenyewe na kwa ajili ya wengine.
Lakini, zaidi ya mwenendo huu wa jumla wa kukesha, naona kwamba mhudumu anapaswa kuushughulikia moyo wake kwa bidii ya pekee kabla hajaenda kwenye kusanyiko: ikiwa wakati huo moyo wake ni baridi, atawezaje kuipasha moto mioyo ya wasikilizaji wake? Kwa hiyo, wakati huo nenda kwa Mungu hasa ukaombe uzima: soma kitabu fulani kinachochochea na kuamsha, au tafakari uzito wa jambo utakalolinena, na hitaji kubwa la roho za watu wako, ili uende nyumbani mwake kwa wivu wa Bwana. Dumisheni, kwa namna hii, uzima wa neema ndani yenu wenyewe, ili uonekane katika mahubiri yenu yote mimbarani, – ili kila mmoja ajaye kusanyikoni akiwa baridi, apewe joto fulani kabla hajaondoka.
3. Jitunzeni nafsi zenu, mfano wenu usije ukayapinga mafundisho yenu, wala msije mkaweka mbele ya vipofu vikwazo vya namna ambayo vinaweza kuwa sababu ya maangamizi yao; msije mkayakana kwa maisha yenu yale mnayoyasema kwa ndimi zenu; na kuwa wazuiaji wakubwa kuliko wote wa kufanikiwa kwa kazi zenu wenyewe. Kazi yetu huzuiwa sana pale watu wengine wanapotumia juma zima kuwapingia maskini hao faraghani yale tuliyowaambia hadharani kutoka katika Neno la Mungu, kwa sababu sisi hatuwezi kuwapo karibu kuufichua upumbavu wao; lakini itaizuia kazi yenu zaidi sana ikiwa ninyi mtajipinga wenyewe, na ikiwa matendo yenu yataufanya ulimi wenu kuwa mwongo, na ikiwa mtajenga kwa vinywa vyenu kwa saa moja au mbili, kisha juma zima linalofuata mkabomoa kwa mikono yenu! Hii ndiyo njia ya kuwafanya watu wadhani kwamba Neno la Mungu ni hadithi tupu tu, na kuyafanya mahubiri yaonekane si bora kuliko maneno matupu ya porojo. Yeye anayemaanisha anachosema, hakika atatenda kama anavyosema. Neno moja la kiburi, la ukali, la kujitwalia ubwana, ugomvi mmoja usio na lazima, tendo moja la tamaa ya mali, laweza kuyakata koo mahubiri mengi, na kuyakausha matunda ya yote mliyokuwa mkiyafanya. Niambieni, ndugu, katika kumcha Mungu, je, mnajali kufanikiwa kwa kazi zenu, au hamjali? Je, mnatamani kukuona kukitokea katika roho za wasikilizaji wenu? Ikiwa hamtamani, basi mnahubiri kwa ajili ya nini; mnajifunza kwa ajili ya nini; na mnajiita wahudumu wa Kristo kwa ajili ya nini? Lakini ikiwa mnatamani, basi hakika hamwezi kukubali moyoni kuiharibu kazi yenu kwa ajili ya jambo lisilo na thamani yoyote. Nini! Je, mnajali kufanikiwa kwa kazi zenu, na bado hamtaki kuwapa maskini hata kidogo, wala kuvumilia jeraha, au neno chafu, wala kujishusha kwa walio duni kabisa, wala kuuacha mwenendo wenu wa hasira au wa kujitwalia ubwana, – la, hata kwa ajili ya kuzivuta roho, na kuufikia mwisho wa kazi zenu zote! Kwa kweli mnathamini kidogo sana kufanikiwa, ninyi mnaokuuza kwa bei rahisi namna hiyo, au msiotaka kufanya jambo dogo hivyo ili kukupata.
Ni kosa lililo wazi la baadhi ya wahudumu, ambao huweka tofauti kubwa kama hiyo kati ya kuhubiri kwao na kuishi kwao; ambao hujifunza kwa bidii ili kuhubiri kwa usahihi, na hujifunza kidogo au hawajifunzi kabisa ili kuishi kwa usahihi. Juma zima ni kidogo mno kujifunza jinsi ya kunena saa mbili; na bado saa moja inaonekana kuwa nyingi mno kujifunza jinsi ya kuishi juma zima. Huchukia kuliweka neno mahali pasipo pake katika mahubiri yao, au kuwa na hatia ya udhaifu wowote unaoonekana, (wala siwalaumu, kwa maana jambo lenyewe ni takatifu na zito,) lakini hawaoni kuwa ni kitu kuweka mahali pasipo pake hisia, maneno, na matendo, katika mwenendo wa maisha yao. Ee, jinsi gani nimewasikia watu fulani wakihubiri kwa uangalifu mwingi; na jinsi gani nimewaona wakiishi bila kujali! Wamekuwa waangalifu mno katika kuyaandaa mahubiri yao, hata kuhubiri mara chache kulionekana kwao kuwa fadhila, ili lugha yao iwe ya adabu zaidi, na waandishi wote wa ufasaha wa usemi waliowapata walilazimishwa kuwatumikia kwa ajili ya kuupamba mtindo wao, (na mapambo matupu mara nyingi yalikuwa ndiyo pambo lao kuu.) Walikuwa wachaguzi mno katika kuwasikiliza wengine, hata hakuna mtu aliyewapendeza ambaye alinena kama alivyofikiri, au ambaye hakuzizamisha hisia, au hakuufifisha, au hakuuvuruga moyo kwa mvumo mkuu wa akili ya kubuni-buni. Na bado, ilipofika kwenye jambo la matendo, na mara walipokuwa nje ya kanisa, jinsi gani watu hao walivyokosa uangalifu, na jinsi gani walivyojali kidogo walichosema au kutenda, ilimradi tu hakikuwa kiovu waziwazi kiasi cha kuwaaibisha! Wale waliohubiri kwa usahihi, hawakutaka kuishi kwa usahihi! Je, kulikuwa na tofauti gani kati ya hotuba zao za mimbarani na mazungumzo yao ya kawaida? Wale ambao hawakuweza kabisa kuvumilia ukorofi wa lugha, makosa ya sarufi, na makosa ya hoja katika mahubiri, waliweza kwa urahisi kuyavumilia katika maisha na mwenendo wao.
Hakika, ndugu, tuna sababu kubwa sana ya kuangalia tunachokitenda, sawasawa na tunachokisema: ikiwa tutakuwa watumishi wa Kristo kweli, hatupaswi kuwa watumishi wa ulimi tu, bali tumtumikie kwa matendo yetu, na kuwa ‘watendaji wa kazi, ili tuwe heri katika kutenda kwetu.’ Kama vile watu wetu wanavyopaswa kuwa ‘watendaji wa neno, wala si wasikiaji tu,’ ndivyo sisi tunavyopaswa kuwa watendaji wala si wasemaji tu, tusije ‘tukajidanganya nafsi zetu.’ Mafundisho ya kimatendo hayana budi kuhubiriwa kimatendo. Tunapaswa kujifunza kwa bidii jinsi ya kuishi vema, sawasawa na jinsi ya kuhubiri vema. Tunapaswa kufikiri na kufikiri tena, jinsi ya kuyapanga maisha yetu, kwa namna itakayoelekea zaidi kwenye wokovu wa watu, sawasawa na mahubiri yetu.
Mnapojifunza mtakachowaambia watu wenu, ikiwa mnajali roho zao kwa kiasi chochote, mara nyingi mtajiwazia moyoni, ‘Nitawezaje kuingia ndani yao? Na niseme nini, kitakachoelekea zaidi kuwasadikisha, na kuwaongoa, na kuuendeleza wokovu wao!’ Na je, hampaswi kujiwazia kwa bidii ileile, ‘Nitaishije, na nitende nini, na nitavitumiaje vyote nilivyo navyo, kwa namna itakayoelekea zaidi kwenye kuziokoa roho za watu?’ Ndugu, ikiwa kuziokoa roho ndio lengo lenu, hakika mtalikusudia nje ya mimbari sawasawa na ndani yake! Ikiwa ndilo lengo lenu, mtaishi kwa ajili yake, na kuzitoa juhudi zenu zote ili kulifikia. Mtauliza kuhusu fedha zilizomo mfukoni mwenu, sawasawa na kuhusu neno la kinywa chenu, ‘Nizitumie kwa njia gani kwa ajili ya mema makuu kuliko yote, hasa kwa roho za watu?’ Laiti hili lingekuwa ndilo funzo lenu la kila siku, jinsi ya kutumia mali zenu, marafiki zenu, na vyote mlivyo navyo kwa ajili ya Mungu, sawasawa na ndimi zenu! Hapo ndipo tungeyaona matunda yale ya kazi zenu, ambayo vinginevyo huenda yasionekane kamwe. Ikiwa mnalikusudia lengo la huduma mimbarani tu, ingeonekana kwamba mnajihesabu kuwa wahudumu kwa muda tu mnaokuwa pale. Na, ikiwa ni hivyo, naona hamstahili kuhesabiwa kuwa wahudumu hata kidogo.
Basi niwasihi, ndugu, mtende vema, sawasawa na kusema vema. Iweni ‘na juhudi katika matendo mema.’ Msiogope gharama yoyote, ikiwa inaweza kuiendeleza kazi ya Bwana wenu.
(1) Dumisheni kutokuwa na hatia kwenu, na kwenda bila kukwaza. Maisha yenu na yaihukumu dhambi, na kuwavuta watu kwenye wajibu wao. Je, mngependa watu wenu wawe waangalifu zaidi kwa roho zao kuliko mlivyo ninyi kwa roho zenu? Ikiwa mngependa waukomboe wakati wao, msiupoteze wenu bure. Ikiwa hamtaki wawe na maneno matupu katika mazungumzo yao, angalieni kwamba ninyi wenyewe mnanena yale yanayoweza kujenga, na yanayoelekea ‘kuwapa neema wale wasikiao.’ Ziongozeni familia zenu wenyewe vema, ikiwa mngependa wao wafanye vivyo hivyo kwa familia zao. Msiwe na kiburi wala kujitwalia ubwana, ikiwa mngependa wao wawe wanyenyekevu. Hakuna fadhila ambazo mfano wenu utafanya kazi kubwa zaidi kupitia kwazo, angalau katika kupunguza chuki ya watu, kuliko unyenyekevu na upole na kujikana nafsi. Sameheni majeraha; na ‘usishindwe na ubaya, bali uushinde ubaya kwa wema.’ Fanyeni kama Bwana wetu, ‘yeye alipotukanwa, hakurudisha matukano.’ Ikiwa wenye dhambi ni wakaidi na wenye jeuri na wenye dharau, mwili na damu vitawashawishi kuzichukua silaha zao, na kuwashinda kwa njia zao za kimwili: lakini hiyo siyo njia, (zaidi ya kadiri ambayo kujilinda kunakohitajika au faida ya umma kunavyoweza kudai,) bali washindeni kwa wema na uvumilivu na upole. Ile ya kwanza yaweza kuonyesha kwamba mna uwezo mwingi wa kidunia kuliko wao (ambao hata hivyo kwa kawaida wao huwazidi waaminifu); lakini ni ile ya pili peke yake itakayowaambia kwamba mnawapita katika ubora wa kiroho. Ikiwa mnaamini kwamba Kristo anastahili zaidi kuigwa kuliko Kaisari au Iskanda, na kwamba ni utukufu mkubwa zaidi kuwa Mkristo kuliko kuwa mshindi wa vita, naam kuwa mwanadamu kuliko kuwa mnyama – ambaye mara nyingi hutuzidi kwa nguvu – shindaneni kwa upendo, wala si kwa jeuri; wekeni upole na upendo na uvumilivu dhidi ya nguvu, wala si nguvu dhidi ya nguvu. Kumbukeni, mmewajibika kuwa watumishi wa wote. ‘Jishusheni kwa watu wa hali ya chini.’ Msiwe wageni kwa maskini wa kundi lenu; wao huelekea kuuchukulia ugeni wenu kuwa dharau. Ukaribu, ukitumiwa kwa makusudi matakatifu, waweza kufanya mema mengi mno. Msinene na mtu yeyote kwa ukali au bila heshima; bali iweni wenye adabu kwa walio duni kabisa, kama kwa aliye sawa nanyi katika Kristo. Mwenendo wa upole na wa kuvutia ni njia rahisi ya kuwatendea watu mema.
(2) Niwasihi mzidi sana katika matendo ya upendo na ukarimu. Nendeni kwa maskini, mkaone wanachokosa, na kuonyesha huruma yenu kwa roho zao na miili yao kwa pamoja. Wanunulieni katekisimu, na vitabu vingine vidogo vinavyoelekea kuwafaa, na mwafanye waahidi kuvisoma kwa uangalifu na kwa makini. Panueni mfuko wenu hadi mwisho kabisa, na tendeni mema yote mnayoweza. Msifikiri juu ya kuwa matajiri; msijitafutie mambo makuu kwa ajili yenu wenyewe au kwa ajili ya wazao wenu. Itakuwaje ikiwa mtajifanya maskini ili kutenda mema makubwa zaidi; je, hiyo itakuwa hasara au faida? Ikiwa mnaamini kwamba Mungu ndiye mtunza-mfuko aliye salama kuliko wote, na kwamba kutumia mali katika utumishi wake ndiko faida kubwa kuliko riba yoyote, waonyesheni kwamba mnaamini hivyo. Najua kwamba mwili na damu vitabishana kabla ya kuachilia mawindo yake, na kamwe havitakosa neno la kusema dhidi ya wajibu huu ulio kinyume na maslahi yake; lakini angalieni nisemalo (na Bwana aliingize mioyoni mwenu), mtu yule aliye na kitu chochote ulimwenguni kilicho cha thamani kwake kiasi kwamba hawezi kukiacha kwa ajili ya Kristo, ikiwa Kristo atakihitaji, si Mkristo wa kweli. Na kwa sababu moyo wa kimwili hautaamini kwamba Kristo anakihitaji wakati hauwezi kukiacha, na kwa hiyo hufanya hilo kuwa hila yake ya kujidanganya, nasema zaidi, kwamba mtu asiyetaka kusadikishwa kwamba wajibu ni wajibu, kwa sababu hawezi kukiacha kwa ajili ya Kristo kile kinachopaswa kutumiwa katika wajibu huo, si Mkristo wa kweli; kwa maana moyo wa uongo huharibu akili, na akili hiyo nayo huyaongeza madanganyo ya moyo. Kwa hiyo msikuhesabu kuwa maangamizi, kujipatia marafiki kwa mali ya udhalimu na kujiwekea hazina mbinguni, hata kama mnajibakizia kidogo tu duniani. Hampotezi faida kubwa kwa ajili ya mbinguni kwa kuwa maskini: ‘Katika kuifuata njia yake, mtu asafiriye akiwa mwepesi ndiye asafiriye vizuri zaidi.’
Najua kwamba, pale moyo ulipo wa kimwili na wenye tamaa ya mali, maneno hayatazikamua fedha za watu kutoka mikononi mwao; wanaweza kusema haya yote, na zaidi, kwa wengine; lakini kusema ni jambo moja, na kuamini ni jambo jingine. Lakini kwa wale walio waamini wa kweli, naona mawazo kama haya yangepaswa kushinda. Ee, ni mema mengi kiasi gani ambayo wahudumu wangeweza kuyatenda, laiti wangeishi kwa kuudharau ulimwengu, na utajiri wake na utukufu wake, na kuvitumia vyote walivyo navyo katika utumishi wa Bwana wao, na kuubana mwili wao, ili wapate cha kutendea mema! Jambo hili lingefungua mioyo mingi zaidi kuyapokea mafundisho yao, kuliko ufasaha wao wote wa usemi; na, bila hili, upekee katika dini utaonekana kuwa unafiki tu; na yamkini ndivyo ulivyo. ‘Yeye anayezoea kutojitafutia faida humwomba Bwana; yeye anayemnyakua mtu kutoka hatarini hutoa dhabihu nono; hizi ndizo dhabihu zetu; hizi ni takatifu kwa Mungu. Hivyo, yeye aliye mcha Mungu zaidi kati yetu ndiye anayejiweka nyuma zaidi,’ asema Minucius Felix. Ingawa hatuhitaji kufanya kama Wapapa, wanaojikimbiza kwenye nyumba za watawa, na kuitupilia mbali mali, hata hivyo hatupaswi kuwa na kitu chochote ila kile tulicho nacho kwa ajili ya Mungu.
4. Jitunzeni nafsi zenu, msije mkaishi katika dhambi zile mnazozihubiri dhidi yake kwa wengine, wala msije mkawa na hatia ya kile mnachokihukumu kila siku. Je, mtaifanya kuwa kazi yenu kumtukuza Mungu, na mkimaliza, mkamwaibisha kama wengine wanavyofanya? Je, mtautangaza uweza wa Kristo wa kutawala, na bado mkaudharau, na kuasi ninyi wenyewe? Je, mtazihubiri sheria zake, na kuzivunja kwa makusudi? Ikiwa dhambi ni mbaya, kwa nini mnaishi ndani yake? Ikiwa si mbaya, kwa nini mnawazuia watu wasiitende? Ikiwa ni ya hatari, mnathubutuje kujitosa ndani yake? Ikiwa si ya hatari, kwa nini mnawaambia watu hivyo? Ikiwa maonyo ya Mungu ni ya kweli, kwa nini hamyaogopi? Ikiwa ni ya uongo, kwa nini mnawasumbua watu bure kwa hayo, na kuwatia hofu kubwa namna hiyo bila sababu? Je, ‘mnaijua hukumu ya Mungu, ya kwamba watu watendao mambo kama hayo wamestahili mauti,’ na bado mtayatenda? ‘Basi wewe umfundishaye mwingine, je! hujifundishi mwenyewe? Wewe usemaye kwamba mtu asizini,’ au asilewe, au asiwe na tamaa ya mali, je, wewe mwenyewe u hivyo? ‘Wewe ujivunaye katika torati, je! wamwaibisha Mungu kwa kuivunja torati?’ Nini! Je, ulimi uleule unaonena dhidi ya uovu utanena uovu? Je, midomo ile inayoyakemea mambo haya na mengine kama hayo kwa wengine, itamlaumu, na kumsingizia, na kumsengenya jirani yenu? Jitunzeni nafsi zenu, msije mkaikemea dhambi, na bado msiishinde; msije, wakati mnapotafuta kuiangusha kwa wengine, ninyi wenyewe mkaisujudia, na kuwa watumwa wake: ‘Kwa maana mtu ameshindwa na kitu, basi amekuwa mtumwa wa kitu kile.’ ‘Kwake yeye ambaye mnajitoa kuwa watumwa wake na kumtii, ninyi ni watumwa wake yeye mnayemtii; ikiwa ni watumwa wa dhambi iletayo mauti, au watumwa wa utii uletao haki.’ Ee ndugu! ni rahisi kuikaripia dhambi, kuliko kuishinda.
Mwisho, jitunzeni nafsi zenu, msije mkakosa sifa zinazohitajika kwa ajili ya kazi yenu. Yeye atakayewafundisha watu mambo yale yote ya siri yanayopaswa kujulikana ili wapate wokovu, hapaswi yeye mwenyewe kuwa mtoto mchanga katika maarifa. Ee, ni sifa gani zinazohitajika kwa mtu aliye na dhamana kama tuliyo nayo sisi! Ni matatizo mangapi ya theolojia yanayopaswa kutatuliwa! Na hayo, tena, kuhusu kanuni za msingi za dini! Ni maandiko mangapi magumu ya Biblia yanayopaswa kufafanuliwa! Ni wajibu mangapi unaopaswa kutimizwa, ambamo sisi na wengine tunaweza kukosea, ikiwa hatujaelimishwa vema katika jambo lenyewe, na namna yake, na lengo lake! Ni dhambi ngapi zinazopaswa kuepukwa, jambo lisiloweza kufanyika bila ufahamu na kuona mbele! Ni idadi gani ya majaribu ya hila na ya ujanja tunayopaswa kuyafunua mbele ya macho ya watu wetu, ili wapate kuyaepuka! Ni mambo mangapi mazito na hata hivyo yaliyotatanika ya dhamiri tunayopaswa kuyatatua karibu kila siku! Na je, kazi kubwa hivi, na kazi ya namna hii, yaweza kufanywa na watu wachanga wasio na sifa? Ee, ni ngome gani imara tunazopaswa kuzibomoa, na ni ngapi! Ni upinzani gani wa hila na wa ukaidi tunaopaswa kuutarajia kutoka kwa kila moyo tunaoushughulikia! Chuki imeiziba njia yetu kiasi kwamba hatuwezi hata kupata kusikilizwa kwa uvumilivu. Hatuwezi kufanya ufa katika matumaini yao yasiyo na msingi na amani yao ya kimwili, ila wana visingizio ishirini na sababu zinazoonekana kuwa za haki za kuuziba tena; na adui ishirini, wanaoonekana kuwa marafiki, wako tayari kuwasaidia. Hatubishani nao kwa masharti yaliyo sawa. Tuna watoto wa kuhojiana nao, wasioweza kutuelewa. Tuna watu waliorukwa na akili (katika mambo ya kiroho) wa kujadiliana nao, watakaotunyamazisha kwa kelele za upuuzi wa ghadhabu. Tuna watu wakaidi, wasiotumia akili, wa kushughulika nao, ambao, wanaponyamazishwa, hawasadiki hata kidogo zaidi, na ambao, wasipoweza kukupa sababu, watakupa uamuzi wao; kama yule mtu ambaye Salvian alipaswa kushughulika naye, ambaye, akiwa ameazimia kuila mali ya maskini mmoja, na akisihiwa naye aache, alijibu, ‘Hakuweza kulikubali ombi lake, kwa maana alikuwa ameweka nadhiri ya kuichukua,’ hata yule mhubiri, kwa sababu ya tendo hili ovu lililo la kidini kabisa, alilazimika kuondoka. Tunalijadili jambo dhidi ya mapenzi na tamaa za watu, kama vile dhidi ya akili zao; na hayo hayana akili wala masikio. Hoja zao bora kabisa ni, ‘Sitakuamini wewe, wala wahubiri wote ulimwenguni, katika mambo kama hayo. Sitabadili nia yangu, wala maisha yangu; sitaziacha dhambi zangu; kamwe sitakuwa mwenye kushika dini kwa ukali namna hiyo, liwalo na liwe.’ Hatuna tamaa kali moja tu, bali umati wa tamaa kali, na maadui wanaopinga, wa kushindana nao kwa wakati mmoja, kila tunapoanza kushughulikia kuongoka kwa mwenye dhambi; kana kwamba mtu angepaswa kujadiliana katika soko au katika ghasia, au katikati ya kundi la wagomvi wenye ukali. Je, ni haki ya usawa gani, na ni mafanikio gani, ambayo yangeweza kutarajiwa hapa? Hata hivyo hiyo ndiyo kazi yetu; nayo ni kazi ambayo haina budi kufanywa.
Ee ndugu! Je, sisi tunaopaswa kufanya haya yote tunapaswa kuwa watu wa namna gani katika ustadi, uthabiti wa nia, na bidii isiyochoka? Je, Paulo alilia, ‘Naye ni nani atoshaye kwa mambo hayo?’ Na je, sisi tutakuwa na kiburi, au uzembe, au uvivu, kana kwamba tunatosha? Kama Petro anavyomwambia kila Mkristo, kwa kuyafikiria mabadiliko yetu makuu yanayokaribia, ‘imetupasa kuwa watu wa namna gani katika mwenendo mtakatifu wote na utauwa!’ ndivyo nami niwezavyo kumwambia kila mhudumu, ‘Kwa kuwa mambo haya yote yamo mikononi mwetu, imetupasa kuwa watu wa namna gani katika juhudi zote takatifu na maazimio kwa ajili ya kazi yetu!’ Huu si mzigo wa mabega ya mtoto. Ni ustadi gani unaohitajika katika kila sehemu ya kazi yetu! – na kila sehemu ina uzito gani! Kuhubiri mahubiri, nadhani, si sehemu iliyo ngumu kuliko zote; na bado ni ustadi gani unaohitajika ili kuifanya kweli iwe wazi; kuwasadikisha wasikilizaji, kuiingiza nuru isiyozuilika katika dhamiri zao, na kuiweka humo, na kuyapeleka yote hadi ndani kabisa; kuikaza kweli akilini mwao, na kumtia Kristo katika hisia zao; kulikabili kila pingamizi, na kulitatua waziwazi; kuwafikisha wenye dhambi mahali pa kusimama, na kuwafanya waone kwamba hakuna tumaini, ila hawana budi bila shaka kuongoka au kuhukumiwa – na kufanya haya yote, kwa habari ya lugha na namna, kama inavyoipasa kazi yetu, na bado kwa namna inayofaa zaidi kwa uwezo wa wasikilizaji wetu. Jambo hili, na mengi zaidi yanayopaswa kufanywa katika kila hotuba, hakika lahitaji ustadi mtakatifu mwingi. Mungu mkuu namna hiyo, ambaye ujumbe wake tunauwasilisha, anapaswa kuheshimiwa kwa jinsi tunavyouwasilisha. Ni jambo la kusikitisha, kwamba katika ujumbe kutoka kwa Mungu wa mbinguni, wenye uzito wa milele kwa roho za watu, tujiendeshe kwa udhaifu namna hiyo, kwa kukosa uzuri namna hiyo, kwa kukosa busara namna hiyo, au kwa wepesi namna hiyo, hata shughuli nzima iharibike mikononi mwetu, na Mungu aaibishwe, na kazi yake itiwe aibu, na wenye dhambi wafanywe wagumu badala ya kuongoka; na haya yote kwa sababu ya udhaifu wetu au uzembe wetu! Ni mara ngapi wasikilizaji wa kimwili wamerudi nyumbani wakiyadhihaki makosa ya wazi na ya aibu ya mhubiri! Ni wangapi wanaolala usingizi tukihubiri, kwa sababu mioyo yetu na ndimi zetu zina usingizi, wala hatuleti pamoja nasi ustadi na wivu wa kutosha kuwaamsha!
Zaidi ya hayo, ni ustadi gani unaohitajika kuitetea kweli dhidi ya wapinzani, na kushughulika na wabishi wanaojadiliana, kulingana na njia zao mbalimbali na hali zao! Na tukishindwa kwa sababu ya udhaifu, jinsi gani watakavyotushangilia! Hata hivyo hilo ndilo jambo dogo kuliko yote: lakini ni nani ajuaye ni wanyonge wangapi ambao kwa hilo wanaweza kupotoshwa, kwa maangamizi yao wenyewe, na kwa taabu ya Kanisa?
Ni ustadi gani unaohitajika kushughulika faraghani na roho moja maskini isiyo na maarifa ili iongoke!
Ee ndugu! Je, hamrudi nyuma na kutetemeka mnapoitambua kazi hii yote? Je, kipimo cha kawaida cha ustadi na uwezo mtakatifu, cha busara na sifa nyinginezo, kitatosha kwa kazi kama hii? Najua kwamba hali ya lazima yaweza kulifanya Kanisa liwavumilie walio dhaifu; lakini ole wetu, ikiwa tutauvumilia na kuubembeleza udhaifu wetu wenyewe! Je, akili na dhamiri hazikuambieni kwamba, ikiwa mnathubutu kujitosa katika kazi iliyo kuu namna hii, hampaswi kuacha juhudi yoyote ili mstahilishwe kuitekeleza? Si kuonja-onja masomo kwa uvivu mara moja moja kutakakotosha kumfanya mtu kuwa mwanatheolojia mwenye uwezo na aliye imara. Najua kwamba uvivu umejifunza kudai ubatili wa masomo yetu yote, na jinsi Roho anavyopaswa kabisa kutustahilisha kwa ajili ya kazi yetu, na kutusaidia ndani yake; kana kwamba Mungu alituamuru kutumia njia, kisha akatupa ruhusa ya kuzipuuza; kana kwamba ni njia yake kutufanya tustawi katika mwenendo wa uvivu, na kutuletea maarifa kwa ndoto tunapolala usingizi, au kutuchukua juu mbinguni, na kutuonyesha mashauri yake, wakati hatufikiri jambo kama hilo hata kidogo, bali tunaupoteza wakati wetu bure duniani! Ee, kwamba watu wathubutu, kwa uvivu wao, ‘kumzima Roho,’ kisha wajisingizie Roho kwa kufanya hivyo! ‘Ee, tendo la jeuri, la aibu na lisilo la asili!’ Mungu ametuagiza tuwe ‘kwa bidii msiwe wavivu,’ bali ‘mkiwa na juhudi katika roho; mkimtumikia Bwana.’ Ndivyo tunavyopaswa kuwachochea wasikilizaji wetu wawe, na ndivyo tunavyopaswa kuwa sisi wenyewe. Ee, kwa hiyo, ndugu, msipoteze wakati! Jifunzeni, na ombeni, na shaurianeni, na tendeni; kwa maana katika njia hizi nne uwezo wenu hauna budi kuongezeka. Jitunzeni nafsi zenu, msije mkawa dhaifu kwa sababu ya uzembe wenu wenyewe, na msije mkaiharibu kazi ya Mungu kwa udhaifu wenu.