Kazi ya Kuzaa Upya ya Roho Mtakatifu

Sura hii hufundisha kwamba kuzaliwa upya, au kuzaliwa mara ya pili, ni kazi ya Roho Mtakatifu, si juhudi ya kibinadamu. Kwa njia ya Roho, Mungu hutia uzima mpya wa kiroho, akibadili akili, moyo, na mapenzi ya mtu.

Neno la Mungu ndilo chombo, lakini ni Roho peke yake ampaye uzima. Kiasi chochote cha maadili, dini, au kujirekebisha nafsi hakiwezi kuchukua nafasi ya hitaji la kuzaliwa huku kupya. Mtu yeyote, hata awe amepotea kiasi gani, aweza kubadilishwa papo hapo kwa nguvu ya Roho.

Mtume Paulo aandika katika Tito 3:5, ‘si kwa sababu ya matendo ya haki tuliyoyatenda sisi; bali kwa rehema yake, kwa kuoshwa kwa kuzaliwa kwa pili, na kufanywa upya na Roho Mtakatifu.’ Mstari huu hufundisha kwamba wokovu huja kwa njia ya kazi ya Roho Mtakatifu ya kufanya upya, si kwa matendo yetu. Yesu aikariri kweli hii katika Yohana 3:5: ‘Amin, amin, nakuambia, Mtu asipozaliwa kwa maji na kwa Roho, hawezi kuuingia ufalme wa Mungu.’ Mazungumzo yake na Nikodemo huweka wazi kwamba kuzaliwa upya kwa kiroho kwa Roho Mtakatifu ni jambo la lazima ili kuuingia ufalme wa Mungu.

Kuzaliwa upya ni nini? Kuzaliwa upya ni kutiwa kwa uzima, uzima wa kiroho, kwa wale waliokufa kiroho kwa sababu ya makosa na dhambi zao (Waefeso 2:1). Roho Mtakatifu hutia uzima huu. Neno lililoandikwa kwa kweli ndilo chombo ambacho Roho Mtakatifu hukitumia katika kuzaa upya. Twasoma katika 1 Petro 1:23, ‘kwa kuwa mmezaliwa mara ya pili, si kwa mbegu iharibikayo, bali kwa ile isiyoharibika; kwa neno la Mungu lililo hai, likaalo hata milele.’ Twasoma katika Yakobo 1:18, ‘Kwa kupenda kwake mwenyewe alituzaa sisi kwa neno la kweli, tuwe kama malimbuko ya viumbe vyake.’ Mafungu haya huweka wazi kwamba Neno ndilo chombo kinachotumiwa katika kuzaa upya, lakini ni pale tu Roho Mtakatifu anapokitumia chombo hicho ndipo kuzaliwa upya kunapotokea. ‘Roho ndiyo itiayo uzima’ (Yohana 6:63).

Katika 2 Wakorintho 3:6, twaambiwa kwamba ‘andiko huua, bali Roho huhuisha.’ Jambo hili nyakati nyingine hufasiriwa kumaanisha kwamba tafsiri ya neno kwa neno ya Maandiko, tafsiri inayoyachukua katika maana yake kamili ya kisarufi na kuyafanya yamaanishe yale yasemayo, huua; bali kwamba tafsiri fulani ya kiroho, tafsiri ‘itoayo roho ya fungu,’ kwa kuyafanya yamaanishe kitu wasichokisema, huleta uzima; na wale wasisitizao kwamba Maandiko yamaanishe hasa yale yasemayo huitwa ‘wafuasi wa herufi wenye kuua.’

Huu ni upotoshaji unaopendwa wa Maandiko kwa wale wasiopenda kuichukua Biblia kuwa yamaanisha hasa yale yasemayo na ambao hujikuta wamefungiwa pembeni na wanatafuta njia fulani rahisi ya kutorokea. Mtu akiyasoma maneno katika muktadha wake, ataona kwamba wazo hili lilikuwa geni kabisa kwa nia ya Paulo. Kwa kweli, yule atakayechunguza kwa uangalifu nyaraka za Paulo atakuta kwamba alikuwa mfuasi wa herufi kuliko wafuasi wote wa herufi.

Kama ufuasi wa herufi huua, basi mafundisho ya Paulo ni miongoni mwa yaliyo ya kuua kuliko yote yaliyopata kuandikwa. Paulo hujenga hoja juu ya mgeuko wa neno, juu ya tarakimu au wakati wa kitenzi. Fungu lamaanisha nini? Njia ya kutambua lolote fungu lamaanisha ni kuyachunguza maneno yaliyotumiwa katika muktadha wake. Paulo achora tofauti kati ya Neno la Mungu lililo nje yetu, lililoandikwa kwa wino juu ya ngozi au kuchorwa juu ya vibao vya mawe, na Neno la Mungu lililoandikwa ndani yetu katika vibao ambavyo ni mioyo ya nyama kwa Roho wa Mungu aliye hai (mstari 3), naye atuambia kwamba kama tuna Neno la Mungu nje yetu tu katika Kitabu au juu ya ngozi au juu ya vibao vya mawe, litatuua, litaleta hukumu na mauti tu, lakini kama tuna Neno la Mungu lililofanywa kitu kilicho hai mioyoni mwetu, lililoandikwa juu ya mioyo yetu na Roho wa Mungu aliye hai, litatuletea uzima.

Hakuna wingi wa Biblia juu ya meza zetu au katika maktaba zetu utakaotuokoa, bali kweli ya Biblia iliyoandikwa na Roho wa Mungu aliye hai mioyoni mwetu itatuokoa. Ili kuweka jambo la kuzaliwa upya kwa namna nyingine, kuzaliwa upya ni kutiwa kwa tabia mpya, tabia ya Mungu, kwa yule anayezaliwa mara ya pili (2 Petro 1:4).

Kila mwanadamu huzaliwa katika ulimwengu huu akiwa na tabia iliyopotoka; tabia yake yote ya akili, ya moyo, na ya mapenzi imepotoshwa na dhambi. Hata ukoo wetu wa kibinadamu uwe bora kiasi gani, twaingia katika ulimwengu huu tukiwa na akili iliyo kipofu kwa kweli ya Mungu.

(‘Basi mwanadamu wa tabia ya asili hayapokei mambo ya Roho wa Mungu; maana kwake huyo ni upuzi, wala hawezi kuyafahamu, kwa kuwa yatambulikana kwa jinsi ya rohoni.’ 1 Wakorintho 2:14.) Tukiwa na hisia zilizotengana na Mungu, tukipenda vitu tuvipasavyo kuvichukia na kuchukia vitu tuvipasavyo kuvipenda. (‘Basi matendo ya mwili ni dhahiri, ndiyo haya, uasherati, uchafu, ufisadi, ibada ya sanamu, uchawi, uadui, ugomvi, wivu, hasira, fitina, faraka, uzushi, husuda, ulevi, ulafi, na mambo yanayofanana na hayo.’

Wagalatia 5:19-21) tukiwa na mapenzi yaliyopotoka, yaliyowekwa juu ya kujipendeza yenyewe, badala ya kumpendeza Mungu.

(‘Kwa kuwa ile nia ya mwili ni uadui juu ya Mungu, kwa maana haitii sheria ya Mungu, wala haiwezi kuitii.’ Warumi 8:7) Katika kuzaliwa upya, tabia mpya ya akili, ya moyo, na ya mapenzi hutiwa ndani yetu. Twapokea akili ionayo kama Mungu aonavyo, ifikirayo mawazo ya Mungu kwa kumfuata (1 Wakorintho 2:12-14); hisia zilizo katika upatano na hisia za Mungu. (‘Lakini tunda la Roho ni upendo, furaha, amani, uvumilivu, utu wema, fadhili, uaminifu, upole, kiasi; juu ya mambo kama hayo hakuna sheria.’ Wagalatia 5:22-23) mapenzi yaliyo katika upatano na mapenzi ya Mungu, yanayofurahia kuyatenda mambo yanayompendeza. (Kama Yesu, twasema, ‘Chakula changu ndicho hiki, niyatende mapenzi yake aliyenipeleka, nikaimalize kazi yake.’ Yohana 4:34, Yohana 6:38, Wagalatia 1:10.) Ni Roho Mtakatifu anayeumba ndani yetu tabia hii mpya, au kutia tabia hii mpya ndani yetu. Kiasi chochote cha kuhubiri, hata kiwe cha sahihi kiasi gani, kiasi chochote cha kujifunza tu Neno hakitazaa upya isipokuwa Roho Mtakatifu atende kazi. Ni yeye peke yake amfanyaye mtu kuwa kiumbe kipya.

Kuzaliwa upya kunafananishwa katika Biblia na kukua kutoka katika mbegu. Moyo wa mwanadamu ndio udongo, Neno la Mungu ndiyo mbegu (Luka 8:11; 1 Petro 1:23; Yakobo 1:18; 1 Wakorintho 4:15), kila mhubiri au mwalimu wa Neno ni mpanzi, lakini Roho wa Mungu ndiye yule aihuishaye mbegu iliyopandwa hivyo na tabia ya Kimungu huchipuka kama tokeo. Kuna udongo tele kila mahali wa kupanda mbegu, katika mioyo ya wanadamu iliyo pande zote zetu. Kuna mbegu tele ya kupandwa, yeyote kati yetu aweza kuipata katika ghala ya Neno la Mungu; na leo kuna wapanzi wengi: lakini kwaweza kuwako udongo na mbegu na wapanzi, ila tusipopanda mbegu, Roho wa Mungu akaihuisha na moyo wa msikiaji ukaifunga kwa imani, hakutakuwa na mavuno. Kila mpanzi anahitaji kuhakikisha kwamba anatambua kutegemea kwake Roho Mtakatifu ili aihuishe mbegu aipandayo, naye anahitaji kuhakikisha pia kwamba yuko katika uhusiano wa namna hiyo na Mungu hata Roho Mtakatifu aweze kutenda kazi kwa njia yake na kuihuisha mbegu aipandayo.

Roho Mtakatifu huwazaa upya wanadamu. Ana nguvu ya kuwafufua wafu. Ana nguvu ya kutia uzima kwa wale ambao kimaadili wamekufa na wanaoza. Ana nguvu ya kutia tabia mpya kabisa kwa wale ambao tabia yao imeharibika kiasi kwamba kwa wanadamu huonekana kuwa nje ya tumaini. Mara ngapi nimeliona jambo hili likithibitishwa. Mara ngapi nimewaona wanaume na wanawake waliopotea kabisa na kuharibiwa na kuwa waovu wakiingia mkutanoni bila kujua sababu waliyokuja, na walipoketi hapo Neno likanenwa, Roho wa Mungu ameihuisha Neno iliyopandwa hivyo mioyoni mwao na kwa muda mfupi mtu yule mwanamume au mwanamke, kwa nguvu kuu ya Roho Mtakatifu, amekuwa kiumbe kipya.

Namjua mtu aliyeonekana kuwa ameachwa kabisa na asiye na tumaini kama wanadamu wawezavyo kuwa. Alikuwa na umri wa karibu miaka arobaini na mitano. Alikuwa ameingia katika njia za uovu tangu ujana wake wa mapema. Alikuwa amekimbia nyumbani, alikuwa amejiunga na jeshi la wanamaji na baadaye jeshi la nchi kavu, na kujifunza maovu yote ya yote mawili. Alikuwa ameachishwa kwa aibu jeshini kwa sababu ya ufisadi wake uliopita kiasi na ukosefu wake wa nidhamu.

Alikuwa amepata urafiki wake miongoni mwa walio wa chini kuliko wote na walio wachafu kuliko wote. Alipokuwa akipanda barabara ya mji mmoja wa Magharibi usiku, na wafanyabiashara waliposikia ukelele wake, walikuwa wakifunga milango yao kwa hofu. Lakini mtu huyu alikwenda usiku mmoja katika mkutano wa uamsho katika kanisa la kijijini kwa udadisi. Aliufanyia dhihaka mkutano usiku ule pamoja na rafiki yake mchezaji aliyeketi kando yake, lakini alikwenda tena usiku uliofuata, na Roho wa Mungu akaugusa moyo wake. Alikwenda mbele na kupiga magoti madhabahuni.

Alisimama kama kiumbe kipya na kubadilishwa kuwa mmoja wa watu walio watukufu, wa kweli, wasafi, wasio na ubinafsi, wapole, na walio kama Kristo kuliko wote niliopata kuwajua. Nyakati nyingine naulizwa, ‘Je, waamini wongofu wa ghafula?’

Naamini katika jambo lililo la ajabu zaidi sana kuliko wongofu wa ghafula na kuzaliwa upya kwa ghafula. Wongofu ni jambo la nje tu, kugeuka. Kuzaliwa upya hushuka hata vilindi vilivyo ndani kabisa vya nafsi ya ndani, kikibadili mawazo, hisia, mapenzi, na mtu wote wa ndani. Naamini katika kuzaliwa upya kwa ghafula kwa sababu Biblia hufundisha jambo hilo na kwa sababu nimeliona mara zisizohesabika. Naamini katika kuzaliwa upya kwa ghafula kwa sababu nimeupata wenyewe. Nyakati nyingine twaambiwa kwamba ‘dini ya wakati ujao haitafundisha wongofu wa ghafula wa kimuujiza.’

Ikiwa dini ya wakati ujao haitafundisha wongofu wa ghafula wa kimuujiza, na jambo lililo na maana zaidi sana, kuzaliwa upya kwa ghafula kwa kimuujiza kwa nguvu ya Roho Mtakatifu, basi dini ya wakati ujao haitalingana na hakika za uzoefu na hivyo haitakuwa ya kisayansi. Itakosa mojawapo ya kweli zilizo hakika zaidi na tukufu zaidi kuliko zote. Dini zilizobuniwa na binadamu zamani mara nyingi zimekosa kweli, na dini zitakazobuniwa na binadamu wakati ujao bila shaka zitafanya vivyo hivyo. Lakini dini ambayo Mungu ameifunua katika Neno lake na kuithibitisha katika uzoefu hufundisha kuzaliwa upya kwa ghafula kwa nguvu kuu ya Roho Mtakatifu. Kama nisingaliamini kuzaliwa upya kwa nguvu ya Roho Mtakatifu, ningaliacha kuhubiri.

Kungekuwa na faida gani kukabili makutano makubwa yaliyokuwa na wingi wa wanaume na wanawake waliokuwa wagumu na wenye dhamiri iliyofa ganzi, wasiojali kitu ila mambo ya ulimwengu na mwili, wasio na tamaa za juu na takatifu, wasio na mtazamo unaovuka fedha, umaarufu, nguvu na anasa, kama isingalikuwa nguvu ya kuzaa upya ya Roho Mtakatifu? Lakini pamoja na nguvu ya kuzaa upya ya Roho Mtakatifu, kuna faida kila upande; kwa maana mhubiri hawezi kamwe kujua Roho wa Mungu atapiga wapi na kuifanya kazi yake kuu. Yuko akikaa mbele yako mtu aliye mchezaji wa kamari, au mlevi, au mfisadi. Haonekani kuwa na faida nyingi kumhubiria, lakini huwezi kamwe kujua ila usiku ule ule, Roho wa Mungu ataugusa moyo wa mtu yule na kumbadili kuwa mmoja wa watu walio watakatifu na wenye faida zaidi.

Jambo hilo limetokea mara nyingi zamani na bila shaka litatokea mara nyingi wakati ujao. Yuko akikaa mbele yako mwanamke aliye kipepeo tu cha mitindo. Aonekana kutokuwa na wazo lolote lililo juu ya jamii, anasa, na kusifiwa. Kwa nini kumhubiria? Bila nguvu ya kuzaa upya ya Roho Mtakatifu, ingekuwa upumbavu na kupoteza wakati; lakini huwezi kamwe kujua, labda usiku huu ule ule Roho wa Mungu atang’aa katika moyo ule uliotiwa giza na kuyafungua macho ya mwanamke yule aone uzuri wa Yesu Kristo naye aweza kumpokea na hapo hapo uzima wa Mungu utiwe kwa nguvu ya Roho Mtakatifu kwa nafsi ile isiyojali.

Fundisho la nguvu ya kuzaa upya ya Roho Mtakatifu ni tukufu. Hufagia mbali matumaini ya uongo. Humjia yule anayetumaini elimu na utamaduni na kusema, ‘Elimu na utamaduni havitoshi. Ni lazima uzaliwe mara ya pili.’ Humjia yule anayetumaini maadili ya nje tu, na kusema, ‘Maadili ya nje hayatoshi, ni lazima uzaliwe mara ya pili.’ Humjia yule anayetumaini mambo ya nje ya dini, katika kwenda kanisani, kusoma Biblia, kusali sala, kuthibitishwa, kubatizwa, kushiriki meza ya Bwana, na kusema, ‘Mambo ya nje tu ya dini hayatoshi, ni lazima uzaliwe mara ya pili.’ Humjia yule anayetumaini kugeuza jani jipya, katika mabadiliko ya nje, katika kuacha uovu wake; husema, ‘Mabadiliko ya nje, kuacha uovu wako, hakutoshi. Ni lazima uzaliwe mara ya pili.’ Lakini badala ya matumaini yasiyo dhahiri na yenye kina kifupi anayoyafagia mbali, huleta tumaini jipya, tumaini jema, tumaini lililobarikiwa, tumaini tukufu. Husema, ‘Waweza kuzaliwa mara ya pili.’ Humjia yule asiye na tamaa iliyo juu kuliko tamaa ya mambo ya kinyama au ya ubinafsi au ya kidunia na kusema, ‘Waweza kuwa mshirika wa tabia ya Uungu, na kupenda vitu ambavyo Mungu huvipenda na kuchukia vitu ambavyo Mungu huvichukia. Waweza kuwa kama Yesu Kristo. Waweza kuzaliwa mara ya pili.’