Kurudi kwa Mwana Mpotevu

1825-1826.

HAZINA ILIYOPATIKANA—MAPAMBAZUKO YA MAISHA MAPYA—AMANI YA MUNGU—“NIMEKUJA KUMFARAKANISHA MTU NA BABA YAKE”—“NA YEYE ASIKIAYE NA ASEME, NJOO”—MAHUBIRI YA KWANZA—KUFURAHIA KATIKA BWANA—KOSA LA KAWAIDA—CHEMCHEMI ILIYOPUUZWA.

Sasa wakati ulikuwa umefika ambapo Mungu angenirehemu. Wakati ambapo nilikuwa mzembe kumhusu kama zamani zote, alituma Roho wake ndani ya moyo wangu. Sikuwa na Biblia, wala sikuwa nimeisoma kwa miaka mingi. Nilikwenda kanisani mara chache tu; lakini, kwa desturi, nilipokea Meza ya Bwana mara mbili kwa mwaka. Sikuwa nimewahi kuisikia injili ikihubiriwa. Sikuwa nimewahi kukutana na mtu aliyeniambia kwamba alikusudia, kwa msaada wa Mungu, kuishi kulingana na Maandiko Matakatifu. Kwa kifupi, sikuwa na wazo hata kidogo kwamba kulikuwa na watu waliokuwa tofauti kabisa nami, isipokuwa kwa kiwango tu.

Siku ya Jumamosi alasiri, karibu katikati ya Novemba, 1825, nilikuwa nimetembea pamoja na rafiki yangu Beta. Tuliporudi aliniambia kwamba alikuwa na desturi ya kwenda jioni za Jumamosi nyumbani kwa Mkristo mmoja, ambako palikuwa na mkutano. Nilipouliza zaidi, aliniambia kwamba walikuwa wakiisoma Biblia, wakiimba, wakiomba, na kusoma mahubiri yaliyochapishwa. Mara tu niliposikia hili ikawa kwangu kana kwamba nimepata kitu ambacho nilikuwa nimekitafuta maisha yangu yote. Tulikwenda pamoja jioni. Kwa kuwa sikuzijua tabia za waamini, na furaha waliyo nayo katika kuwaona wenye dhambi maskini, hata kwa kadiri yoyote, wakiyajali mambo ya Mungu, niliomba radhi kwa kuja. Jibu la fadhili la ndugu mpendwa sitalisahau kamwe. Alisema: “Njoo mara nyingi kadiri upendavyo; nyumba na moyo viko wazi kwako.” Tuliketi na tukaimba wimbo. Kisha ndugu Kayser, ambaye sasa ni mmisionari barani Afrika, alipiga magoti na kuomba baraka juu ya mkutano wetu. Kupiga magoti huku kulinigusa sana moyoni; kwa maana sikuwa nimewahi kumwona mtu yeyote akiwa amepiga magoti, wala sikuwa nimewahi mimi mwenyewe kuomba nikiwa nimepiga magoti. Kisha akasoma sura moja na mahubiri yaliyochapishwa; kwa maana hakuruhusiwa mikutano ya kawaida ya kuyafafanua Maandiko huko Prussia, isipokuwa kama mchungaji aliyewekwa wakfu alikuwapo. Mwishoni tuliimba wimbo mwingine, kisha mwenye nyumba akaomba. Alipokuwa akiomba, hisia yangu ilikuwa kama hii: “Nisingeweza kuomba vizuri hivyo, ingawa nimesoma zaidi sana kuliko mtu huyu asiyejua kusoma.” Yote yalinigusa sana moyoni. Nilikuwa na furaha; ingawa, kama ningeulizwa kwa nini nilikuwa na furaha, nisingeweza kuieleza wazi.

Tulipokuwa tukienda nyumbani, nilimwambia Beta: “Yote tuliyoyaona katika safari yetu kwenda Uswisi, na anasa zetu zote za zamani, si kitu ukilinganisha na jioni hii.” Kama nilipiga magoti niliporudi nyumbani, sikumbuki; lakini hili najua, kwamba nililala kitandani kwangu nikiwa na amani na furaha. Hili laonyesha kwamba Bwana aweza kuianza kazi yake kwa njia mbalimbali. Kwa maana sina shaka hata kidogo kwamba jioni ile alianza kazi ya neema ndani yangu, ingawa nilipata furaha bila huzuni yoyote ya kina moyoni, na karibu bila maarifa yoyote. Lakini jioni ile ndiyo iliyokuwa kigeuzi katika maisha yangu. Siku iliyofuata, na Jumatatu, na mara moja au mbili zaidi, nilikwenda tena nyumbani kwa ndugu huyu, ambako niliyasoma Maandiko pamoja naye na ndugu mwingine; kwa maana ilikuwa muda mrefu mno kwangu kusubiri hata Jumamosi ije tena.

Sasa maisha yangu yakawa tofauti sana, ingawa si hivi kwamba dhambi zote ziliachwa mara moja. Wenzangu waovu waliachwa; kwenda kwenye mikahawa kulikoma kabisa; desturi ya kuzoea kusema uongo haikuendelezwa tena; lakini bado mara chache baada ya hili nilisema uongo. Niliyasoma Maandiko, niliomba mara nyingi, niliwapenda ndugu, nilikwenda kanisani kwa nia njema, nami nilisimama upande wa Kristo, ingawa nilichekwa na wanafunzi wenzangu.

Mnamo Januari, 1826, nilianza kusoma majarida ya umisionari, nami nilichochewa sana kuwa mmisionari mimi mwenyewe. Niliomba mara kwa mara kuhusu jambo hili, na hivyo nikapiga hatua ya uhakika zaidi kwa majuma machache. Karibu na Pasaka, 1826, nilimwona ndugu kijana mwaminifu, aliyeitwa Hermann Ball, mtu aliyesoma, na wa wazazi matajiri, ambaye, akisukumwa na upendo wa Kristo, alipendelea kufanya kazi huko Poland miongoni mwa Wayahudi kama mmisionari kuliko kuwa na maisha ya starehe karibu na jamaa zake. Mfano wake ulinigusa sana moyoni. Bwana alinitabasamia, na kwa mara ya kwanza katika maisha yangu, niliweza kikamilifu na bila kujizuia kujitoa kwake.

Wakati huu nilianza kweli kuifurahia amani ya Mungu ipitayo akili zote. Katika furaha yangu nilimwandikia baba yangu na ndugu yangu, nikiwasihi wamtafute Bwana, na kuwaambia jinsi nilivyokuwa na furaha; nikidhani kwamba, kama njia ya furaha ingewekwa tu mbele yao, wangeikubali kwa shangwe. Kwa mshangao wangu mkubwa jibu la hasira lilirudishwa. Karibu na kipindi hiki Bwana alimtuma mwamini mmoja, Dkt. Tholuck, kama profesa wa theolojia huko Halle, ambapo kwa sababu hiyo wanafunzi wachache waaminio walikuja kutoka vyuo vikuu vingine. Hivyo pia, kwa kupata kujuana na ndugu wengine, Bwana aliniongoza mbele.

Tamaa yangu ya awali ya kujitoa kwa huduma ya umisionari ilirudi, na hatimaye nilikwenda kwa baba yangu ili kupata ruhusa yake, ambayo bila hiyo nisingeweza kupokelewa katika taasisi yoyote ya umisionari ya Kijerumani. Baba yangu alichukizwa sana, na hasa akanilaumu, akisema kwamba alikuwa ametumia fedha nyingi sana kwa elimu yangu, kwa tumaini kwamba angeweza kwa raha kuishi siku zake za mwisho pamoja nami katika nyumba ya mchungaji, na kwamba sasa aliyaona matumaini haya yote yakija bure. Alikuwa na hasira, akaniambia kwamba hataniona tena kuwa mwanawe. Lakini Bwana alinipa neema ya kubaki imara. Kisha akanisihi, na kulia mbele yangu; lakini hata jaribu hili gumu zaidi kwa mbali Bwana aliniwezesha kulistahimili. Baada ya kumwacha baba yangu, ingawa nilihitaji fedha zaidi kuliko wakati wowote uliopita wa maisha yangu, kwa kuwa ilinipasa kubaki miaka miwili zaidi katika chuo kikuu, niliazimia kutochukua tena chochote kutoka kwake; kwa maana ilionekana kwangu kuwa si sawa, kwa kadiri nikumbukavyo, kujiruhusu nitegemezwe naye, wakati hakuwa na tumaini lolote kwamba ningekuwa vile angependa niwe, yaani, mchungaji mwenye maisha mazuri. Azimio hili niliwezeshwa kulishika.

Muda mfupi baada ya hili kutokea, mabwana kadhaa Wamarekani, watatu kati yao waliokuwa maprofesa katika vyuo vya Marekani, walikuja Halle kwa madhumuni ya kifasihi, na, kwa kuwa hawakukielewa Kijerumani, nilipendekezwa na Dkt. Tholuck kuwafundisha. Mabwana hawa, ambao baadhi yao walikuwa waamini, walilipa kwa ukarimu sana kwa mafundisho niliyowapa, na kwa mihadhara ya baadhi ya maprofesa niliyowaandikia, hata nilikuwa na cha kutosha na cha ziada. Hivyo ndivyo Bwana alivyonirudishia kwa wingi kile kidogo nilichokiacha kwa ajili yake. “Mcheni Bwana, enyi watakatifu wake; kwa maana hakuna upungufu kwao wamchao.”

Pentekoste, na siku mbili zilizofuata, nilizitumia nyumbani kwa mchungaji mcha Mungu huko mashambani; kwa maana wachungaji wote huko Halle, mji wenye wakazi zaidi ya elfu ishirini, walikuwa watu wasio na nuru. Mungu alinituliza sana kupitia ziara hii. Beta mpendwa alikuwa pamoja nami. Tuliporudi tuliwasimulia wawili wa marafiki zetu wa zamani, ambao urafiki wao hatukuwa tumeuacha kabisa, ingawa hatukuishi tena nao katika dhambi, jinsi tulivyokuwa na furaha katika ziara yetu. Kisha nikawaambia jinsi nilivyotamani wangekuwa na furaha kama sisi. Wakajibu, Hatujihisi kuwa sisi ni wenye dhambi. Baada ya hili nilipiga magoti, nikamwomba Mungu awaonyeshe kwamba walikuwa wenye dhambi. Nilipokuwa nimemaliza kufanya hivyo, niliingia katika chumba changu cha kulala, ambako niliendelea kuwaombea. Baada ya muda kidogo, nilirudi katika chumba changu cha kuketi na kuwakuta wote wawili wakilia, na wote wawili waliniambia kwamba sasa walijihisi kuwa wenye dhambi. Tangu wakati huo kazi ya neema ilianza mioyoni mwao.

Ingawa nilikuwa dhaifu na mjinga sana, hata hivyo sasa nilikuwa, kwa neema ya Mungu, na tamaa fulani ya kuwafaidi wengine, na yeye ambaye zamani kwa uaminifu hivyo alikuwa amemtumikia Shetani, sasa alitafuta kuziwinda roho kwa ajili ya Kristo. Nilisambaza kila mwezi karibu majarida mia tatu ya umisionari. Pia niligawa idadi kubwa ya vijitabu, na mara nyingi nilichukua mifuko yangu ikijaa katika matembezi yangu, na kuvigawa, na kuzungumza na watu maskini niliokutana nao. Pia niliwaandikia barua baadhi ya wenzangu wa zamani katika dhambi. Nilimtembelea, kwa majuma kumi na matatu, mtu mmoja mgonjwa, ambaye, nilipoanza kwanza kuzungumza naye kuhusu mambo ya Mungu, alikuwa hajui kabisa hali yake kama mwenye dhambi, akiutumainia wokovu katika maisha yake ya unyofu na ya maadili. Baada ya majuma kadhaa, hata hivyo, Bwana aliniruhusu kuona badiliko la wazi ndani yake, na baadaye alionyesha shukrani mara kwa mara kwamba nilikuwa nimetumwa kwake na Mungu kuwa njia ya kuyafumbua macho yake yaliyokuwa vipofu.

Nilipokuwa nimesikia kwamba alikuwako mwalimu mmoja aliyeishi katika kijiji kama maili sita kutoka Halle, ambaye alikuwa na desturi ya kufanya mkutano wa maombi saa kumi alfajiri kila asubuhi, pamoja na wachimbaji, kabla hawajaingia shimoni, akiwapa pia hotuba, nilidhani alikuwa mwamini; na kwa kuwa niliwajua ndugu wachache sana, nilikwenda kumwona, ili, kama ingewezekana, kuitia nguvu mikono yake. Kama miaka miwili baadaye, aliniambia kwamba nilipomjia kwanza hakumjua Bwana, bali kwamba alikuwa ameifanya mikutano hii ya maombi kwa fadhili tu kwa ndugu yake, ambaye kazi hiyo ilikuwa yake, lakini aliyekuwa amekwenda safari; na kwamba zile hotuba alizozisoma hazikuwa zake mwenyewe, bali zilinakiliwa kutoka katika kitabu. Aliniambia pia kwamba aliguswa sana na fadhili yangu, na kile alichokiona kuwa ni unyenyekevu kwa upande wangu kwa kuja kumwona, na hili, pamoja na mazungumzo yangu, kilikuwa chombo cha kumwongoza kuyajali mambo ya Mungu, nami nikamjua tangu hapo daima kama ndugu wa kweli.

Mwalimu huyu aliniuliza kama nisingehubiri katika parokia yake, kwa kuwa mchungaji mzee angefurahi sana kupata msaada wangu. Hadi wakati huu sikuwa nimewahi kuhubiri; hata hivyo nilidhani kwamba kwa kuchukua mahubiri, au sehemu kubwa ya mahubiri, yaliyoandikwa na mtu wa kiroho, na kuyahifadhi kichwani, ningeweza kuwafaidi watu. Nilianza kuyaweka mahubiri yaliyochapishwa katika muundo unaofaa, na kuyakariri kichwani. Hakuna furaha katika matendo na machaguo ya mtu mwenyewe. Niliyapitisha, lakini sikuwa na furaha yoyote katika kazi hiyo. Ilikuwa tarehe 27 Agosti, 1826, saa mbili asubuhi, katika kanisa dogo la msaada. Kulikuwa na ibada nyingine moja zaidi, alasiri, ambayo isingenilazimu kufanya lolote; lakini kwa kuwa nilikuwa na tamaa ya kumtumikia Bwana, ingawa mara nyingi sikujua jinsi ya kufanya hivyo kimaandiko, na kwa kujua kwamba mchungaji huyu mzee asiye na nuru alikuwa na parokia hii kwa miaka arobaini na minane, na hivyo kuwa na sababu ya kuamini kwamba injili haikuwa karibu kamwe imehubiriwa mahali pale, nilikuwa na moyoni mwangu kuhubiri tena alasiri. Ilinijia moyoni kuisoma sura ya tano ya Mathayo, na kutoa maelezo kama nilivyoweza. Nilifanya hivyo. Mara tu nilipoanza kufafanua “Heri walio maskini wa roho,” na kadhalika, nilijihisi nikisaidiwa sana; na ambapo asubuhi mahubiri yangu hayakuwa rahisi vya kutosha kwa watu kuyaelewa, sasa nilisikilizwa kwa makini makubwa, nami nadhani pia nilieleweka. Amani na furaha yangu mwenyewe zilikuwa kubwa. Nilihisi hii ni kazi iliyobarikiwa.

Njiani kuelekea Halle nilifikiri, hii ndiyo njia ningependa kuhubiri sikuzote. Lakini mara ikanijia moyoni kwamba mahubiri ya namna hii yangefaa kwa watu wa mashambani wasiojua kusoma, lakini kwamba kamwe yasingefaa mbele ya kusanyiko lililosoma vizuri mjini. Nilifikiri kwamba kweli ingepaswa kuhubiriwa kwa gharama yoyote, lakini ingepaswa kutolewa katika muundo tofauti, unaowafaa wasikilizaji. Hivyo nilibaki bila kutulia akilini mwangu kuhusu namna ya kuhubiri; na si ajabu kwamba wakati ule sikuiona kweli kuhusu jambo hili, kwa maana sikuielewa kazi ya Roho, na kwa hiyo sikuiona kutokuwa na nguvu kwa ufasaha wa kibinadamu. Zaidi ya hayo, sikuweka akilini kwamba kama watu wasiojua kusoma kabisa katika kusanyiko wanaweza kuufahamu mhadhara, waliosoma zaidi watauelewa pia; lakini kwamba kinyume chake si kweli.

Haikuwa hadi miaka mitatu baadaye ambapo niliongozwa, kwa neema, kukiona kile ninachokiona sasa kuwa ndiyo njia sahihi ya maandalizi kwa ajili ya kulihubiri neno hadharani. Lakini kuhusu hili, kama Mungu akiruhusu, nitasema zaidi nitakapofika kipindi kile cha maisha yangu.

Ilikuwa karibu na wakati huu ambapo nilibuni mpango wa kukibadilisha Chuo Kikuu cha Halle kwa kile cha Berlin, kwa sababu ya kuwako idadi kubwa zaidi ya maprofesa na wanafunzi waaminio mahali pale pa mwisho. Lakini mpango wote ulibuniwa bila maombi, au angalau bila maombi ya bidii. Hata hivyo, asubuhi ilipofika ambapo ilinipasa kuomba vyeti vya chuo kikuu, Bwana kwa neema alinichochea kulitafakari jambo hilo kwa maombi; na nilipoona kwamba sikuwa na sababu ya kutosha ya kuiacha Halle, niliuacha mpango huo, wala sijawahi kuwa na sababu ya kujuta kwa kufanya hivyo.

Njia za neema za hadhara ambazo ningeweza kufaidika nazo zilikuwa chache sana. Ingawa nilikwenda kanisani kwa ukawaida nilipokuwa sihubiri mwenyewe, hata hivyo karibu sikuwahi kuisikia kweli; kwa maana hakukuwa na mchungaji mwenye nuru mjini. Na ilipotokea kwamba ningeweza kumsikia Dkt. Tholuck, au mchungaji mwingine yeyote mcha Mungu, matarajio yake kabla, na kuyatazama nyuma baadaye, yalinijaza furaha. Mara kwa mara nilitembea maili kumi au kumi na tano ili kulifurahia pendeleo hili.

Njia nyingine ya neema niliyoihudhuria, mbali na mikutano ya jioni za Jumamosi nyumbani kwa ndugu Wagner, ilikuwa mkutano kila jioni ya Siku ya Bwana pamoja na wanafunzi waaminio, sita au zaidi kwa idadi, walioongezeka, kabla sijaiacha Halle, hata kufikia karibu ishirini. Katika mikutano hii, mmoja au wawili, au zaidi, wa ndugu waliomba, nasi tuliyasoma Maandiko, tuliimba nyimbo, na wakati mwingine pia mmoja au mwingine wa ndugu alizungumza kidogo kwa njia ya kuonya, nasi tulisoma pia maandishi ya watu wacha Mungu yaliyofaa kwa kujenga. Mara nyingi nilichochewa sana na kuburudishwa katika mikutano hii; na mara mbili, nikiwa katika hali ya kurudi nyuma, na kwa hiyo baridi na mnyonge, nilifungua moyo wangu kwa ndugu, nami nikatolewa kutoka katika hali ile kwa njia ya maonyo na maombi yao.

Kuhusu njia nyingine za neema, ningesema, nilianguka katika mtego ambao waamini vijana wengi sana huanguka ndani yake, yaani kusoma vitabu vya kidini badala ya Maandiko. Nilisoma vijitabu, majarida ya umisionari, mahubiri, na wasifu wa watu wacha Mungu. Sikuwahi wakati wowote wa maisha yangu kuwa na desturi ya kuyasoma Maandiko Matakatifu. Nilipokuwa chini ya umri wa miaka kumi na mitano, mara kwa mara nilisoma kidogo yake shuleni; baadaye kitabu cha thamani cha Mungu kiliwekwa kando kabisa, hata sikusoma hata sura moja yake mpaka ilipompendeza Mungu kuianza kazi ya neema ndani ya moyo wangu. Sasa njia ya kimaandiko ya kufikiri ingekuwa: Mungu mwenyewe amekubali kuwa mwandishi, nami sijui kuhusu kitabu kile cha thamani, ambacho Roho wake Mtakatifu amesababisha kiandikwe kwa mikono ya watumishi wake, nacho kina kile ninachopaswa kukijua, ambacho maarifa yake yataniongoza kwenye furaha ya kweli; kwa hiyo ningepaswa kukisoma tena na tena kitabu hiki cha thamani zaidi kuliko vitabu vyote, kwa bidii kubwa, kwa maombi mengi, na kwa kutafakari sana; na katika zoezi hili ningepaswa kudumu siku zote za maisha yangu. Lakini badala ya kutenda hivyo, ugumu wangu wa kukielewa, na furaha ndogo niliyokuwa nayo ndani yake, vilinifanya nizembee kukisoma; na hivyo, kama waamini wengi, kwa vitendo nilipendelea, kwa miaka minne ya kwanza ya maisha yangu ya kimungu, kazi za watu wasiovuviwa kuliko maneno ya Mungu aliye hai. Matokeo yake yalikuwa, kwamba nilibaki mtoto mchanga, katika maarifa na katika neema pia.

Njia ya mwisho na iliyo muhimu zaidi ya neema, yaani maombi, ilitumiwa nami kwa kadiri ndogo kwa kulinganisha. Niliomba, na niliomba mara nyingi, na kwa ujumla, kwa neema ya Mungu, kwa unyofu; lakini kama ningeliomba kwa bidii kama nilivyoomba katika miaka ya karibuni, ningelipiga hatua ya kasi zaidi sana.