Utoto na Ujana

1805-1825.

KUZALIWA—UDANGANYIFU WA MAPEMA—UGUMU WA MOYO—KUTHIBITISHWA KATIKA KANISA LA SERIKALI—MAISHA YA UFISADI—NJIA NGUMU YA WAKOSAJI—SHULE YA NORDHAUSEN—CHUO KIKUU CHA HALLE—MATANGATANGA.

Nalizaliwa Kroppenstaedt, karibu na Halberstadt, katika ufalme wa Prussia, tarehe 27 Septemba 1805. Mnamo Januari 1810, wazazi wangu walihamia Heimersleben, umbali wa maili nne hivi kutoka Kroppenstaedt, ambapo baba yangu aliwekwa kuwa mtoza ushuru.

Baba yangu, aliyewalea watoto wake kwa kanuni za kidunia, alitupa fedha nyingi, kwa kadiri ya umri wetu. Matokeo yake yalikuwa kwamba jambo hilo lilinipeleka mimi na ndugu yangu katika dhambi nyingi. Kabla sijafikisha miaka kumi, mara kwa mara nalitwaa sehemu ya fedha za serikali zilizokabidhiwa baba yangu, ambazo ilimpasa kuzitolea hesabu; hata siku moja, kwa kuwa mara kadhaa alikuwa amegundua upungufu wa fedha, aligundua wizi wangu kwa kuweka kiasi kilichohesabiwa katika chumba nilimokuwa, kisha akaniacha peke yangu kwa muda. Nilipoachwa hivyo peke yangu, nalitwaa sehemu ya fedha, nikazificha chini ya wayo wangu ndani ya kiatu. Baba yangu aliporudi, alipohesabu na kuona fedha zimepungua, nilipekuliwa na wizi wangu ukagunduliwa.

Nilipokuwa na umri kati ya miaka kumi na kumi na moja nilipelekwa Halberstadt, ili nitayarishwe kwa chuo kikuu; kwa maana shauku ya baba yangu ilikuwa kwamba niwe mchungaji; si kwa kusudi la kumtumikia Mungu, bali ili nipate maisha ya starehe. Wakati wangu sasa ulitumika katika kujifunza, kusoma riwaya, na kujiingiza, ingawa nilikuwa mchanga hivyo, katika matendo ya dhambi. Ikaendelea hivyo hata nilipofikisha miaka kumi na minne, ndipo mama yangu alipoondolewa ghafula. Usiku ule aliokuwa akifariki, mimi, bila kujua ugonjwa wake, nilikuwa nikicheza karata hata saa nane usiku, na siku iliyofuata, iliyokuwa Siku ya Bwana, nilikwenda pamoja na baadhi ya wenzangu katika dhambi kwenye baa, kisha tukazururazurura mitaani hali tumelewa nusu.

Msiba huu haukuacha alama ya kudumu moyoni mwangu. Nalizidi kuwa mbaya zaidi na zaidi. Siku tatu au nne kabla sijathibitishwa, na hivyo kuruhusiwa kushiriki Meza ya Bwana, nalikuwa na hatia ya uasherati mkubwa; na siku ile ile kabla ya kuthibitishwa kwangu, nilipokuwa chumbani cha kanisa pamoja na mchungaji ili kuungama dhambi zangu, kwa namna ya kawaida tu, nalimdanganya; kwa maana nalimkabidhi sehemu ya kumi na mbili tu ya ada ambayo baba yangu alikuwa amenipa kwa ajili yake. Katika hali hii ya moyo, bila maombi, bila toba ya kweli, bila imani, bila kuijua njia ya wokovu, nalithibitishwa, na nikapokea Meza ya Bwana, siku ya Jumapili baada ya Pasaka, mwaka 1820. Lakini sikuwa bila hisia fulani kuhusu uzito wa jambo lile, nikakaa nyumbani mchana na jioni, wakati vijana wengine wa kiume na wa kike, waliothibitishwa pamoja nami, walipokuwa wakitembea mashambani.

Wakati wangu hata katikati ya kiangazi, 1821, ulitumika kwa sehemu katika masomo, lakini kwa kiasi kikubwa katika kupiga kinanda na gitaa, kusoma riwaya, kuzoelea baa, kufanya maazimio ya kuwa mtu tofauti, lakini nikiyavunja karibu upesi kama nilivyoyafanya. Fedha zangu mara nyingi zilitumika katika anasa zangu za dhambi, ambazo kwa njia yake mara kwa mara niliingizwa katika taabu, hata mara moja, ili kutuliza njaa yangu, naliiba kipande cha mkate mgumu, mgao wa askari aliyekuwa amefikishwa katika nyumba niliyokuwa nikikaa.

Katikati ya kiangazi, 1821, baba yangu alipata cheo Schoenebeck, karibu na Magdeburg, nami nikaikamata nafasi ile ya kumsihi anihamishie shule ya kikale ya kanisa kuu la Magdeburg; kwa maana nalidhani kwamba ikiwa ningeweza tu kuwaacha wenzangu katika dhambi, na kutoka katika mitego fulani, na kuwekwa chini ya walimu wengine, ndipo ningeishi maisha tofauti. Baba yangu alikubali, nami niliruhusiwa kuondoka Halberstadt, na kukaa Heimersleben hata Mikaeli. Kwa kuwa hivyo nilikuwa bwana wangu mwenyewe kabisa, nalizidi kuwa mvivu zaidi, nikaishi kama zamani katika kila aina ya dhambi. Mikaeli ilipofika, nalimshawishi baba yangu aniache Heimersleben hata Pasaka, na kuniruhusu nisome vitabu vya kikale pamoja na mchungaji aliyekuwa akiishi mahali pale pale. Sasa nalikuwa nikiishi katika mali ya baba yangu, chini ya uangalizi mdogo wa kweli, na nikikabidhiwa kiasi kikubwa cha fedha, ambazo ilinipasa kuzikusanya kwa ajili ya baba yangu, kutoka kwa watu waliokuwa na deni kwake. Tabia zangu upesi zilinipeleka kutumia sehemu kubwa ya fedha hizi, nikitoa risiti za viasi mbalimbali, lakini nikimwacha baba yangu adhani kwamba sikuzipokea.

Mwezi wa Novemba, nalikwenda safari ya anasa Magdeburg, ambapo nalitumia siku sita katika dhambi nyingi, na ingawa kutokuwepo kwangu nyumbani kulikuwa kumegunduliwa na baba yangu kabla sijarudi kutoka huko, hata hivyo nalitwaa fedha zote nilizoweza kuzipata, nikaenda Brunswick, baada ya kuwa, kwa uongo mwingi, nimepata ruhusa kutoka kwa mwalimu wangu. Nalikaa juma moja Brunswick, katika hoteli ya gharama kubwa. Mwishoni mwa juma fedha zangu zilikwisha. Ndipo nikaenda, bila fedha, kwenye hoteli nyingine, katika kijiji karibu na Brunswick, ambapo nalitumia juma jingine katika maisha ya gharama kubwa. Mwishowe, mwenye hoteli, akihisi kwamba sikuwa na fedha, aliomba malipo, nami nikalazimika kuacha nguo zangu bora kuwa dhamana. Ndipo nikatembea maili sita hivi, hata Wolfenbuttel, nikaenda kwenye nyumba ya wageni, nikaanza tena kuishi kana kwamba nina fedha tele. Asubuhi ya pili au ya tatu nalitoka kimya nje ya ua, kisha nikakimbia; lakini kwa kuwa nilishukiwa na kuonwa, na hivyo kuonekana nikienda zangu, mara nikaitwa, hivyo ikanibidi kurudi. Nalikamatwa, na kwa kuwa nalishukiwa kuwa mwizi, nalihojiwa kwa muda wa saa tatu hivi, kisha nikapelekwa gerezani. Sasa nalijikuta, nikiwa na umri wa miaka kumi na sita, mkaaji wa nyumba moja pamoja na wezi na wauaji. Nalifungiwa mahali hapa mchana na usiku, bila ruhusa ya kutoka chumba changu cha gereza.

Nalikuwa gerezani tangu tarehe 18 Desemba 1821, hata tarehe 12 Januari 1822, ndipo mlinzi aliponiambia niende naye ofisi ya polisi. Hapa naligundua kwamba yule kamishna niliyehukumiwa mbele yake, alikuwa amemjulisha baba yangu mwenendo wangu; na hivyo naliwekwa gerezani hata baba yangu alipopeleka fedha zilizohitajika kwa gharama za safari yangu, kulipa deni langu katika nyumba ya wageni, na kwa matunzo yangu gerezani. Nalikuwa mwenye kutokushukuru hivyo sasa kwa fadhili ndogo nilizoonyeshwa na mfungwa mwenzangu, hata, ingawa nilikuwa nimeahidi kumtembelea dada yake, ili kumfikishia ujumbe kutoka kwake, sikufanya hivyo; na kidogo hivyo nilivyokuwa nimenufaika kwa hii, adhabu yangu, hata, ingawa nalikuwa nikienda nyumbani kukutana na baba mwenye hasira, saa mbili tu baada ya kuuacha mji nilimokuwa nimefungwa, nalimchagua mtu aliyejulikana wazi kuwa mwovu kuwa mwenzangu wa safari kwa sehemu kubwa ya safari yangu.

Baba yangu, aliyewasili siku mbili baada ya kufika kwangu Heimersleben, baada ya kunipiga vikali, alinipeleka nyumbani Schoenebeck, akikusudia, wakati wa Pasaka, kunipeleka shule ya kikale huko Halle, ili niwe chini ya nidhamu kali na uangalizi wa daima wa mwalimu. Pasaka ilifika, nami kwa urahisi nalimshawishi aniache nyumbani hata Mikaeli. Lakini baada ya kipindi kile hakukubali niendelee kukaa naye tena, nami nikaondoka nyumbani, nikijifanya kwenda Halle kufanyiwa mtihani. Lakini kwa kuwa nalikuwa na machukio makali dhidi ya ile nidhamu kali niliyokuwa nimesikia habari zake, nalikwenda Nordhausen, nikajifanyia mtihani ili nipokewe katika shule ile. Ndipo nikaenda nyumbani, lakini sikumwambia baba yangu neno lolote la udanganyifu huu wote hata siku iliyotangulia kuondoka kwangu, jambo lililonilazimisha kubuni mnyororo mzima wa uongo. Ndipo alikasirika sana; lakini mwishowe, kwa vilio na ushawishi wangu, alikubali akaniruhusu niende. Hii ilikuwa mwezi wa Oktoba, 1822.

Naliendelea kukaa Nordhausen miaka miwili na miezi sita. Katika muda huu nalijifunza kwa bidii kubwa vitabu vya kikale vya Kilatini, Kifaransa, historia, lugha yangu mwenyewe, na kadhalika; lakini nalifanya kidogo katika Kiebrania, Kiyunani, na hesabu. Naliishi katika nyumba ya mkurugenzi, na kwa mwenendo wangu nikapata kibali chake kikubwa, kiasi kwamba nalisimikwa naye katika daraja la kwanza kuwa kielelezo kwa wengine. Sasa nalizoea kuamka daima saa kumi alfajiri, wakati wa baridi na wa kiangazi, na kwa kawaida nalisoma mchana kutwa, isipokuwa kidogo, hata saa nne usiku.

Lakini wakati nilipokuwa hivi kwa nje nikipata heshima ya wenzangu wanadamu, sikumjali Mungu hata kidogo, bali naliishi kwa siri katika dhambi nyingi, ambayo kwa sababu yake naliugua, nikafungwa chumbani kwangu kwa majuma kumi na matatu. Wakati wa ugonjwa wangu sikuwa na huzuni ya kweli moyoni, lakini, nikiwa chini ya hisia fulani za asili za dini, nalisoma kazi zote za Klopstock bila kuchoka. Sikulijali neno la Mungu. Nalikuwa na vitabu vyangu mwenyewe kama mia tatu, lakini sikuwa na Biblia. Mara kwa mara nalihisi kwamba imenipasa kuwa mtu tofauti, nami nalijaribu kurekebisha mwenendo wangu, hasa nilipokwenda kwenye Meza ya Bwana, kama nilivyozoea kufanya mara mbili kila mwaka, pamoja na vijana wengine. Siku iliyotangulia kuhudhuria ibada ile, nalizoea kujizuia na mambo fulani; na siku ile yenyewe nalikuwa mzito, na tena naliapa mara moja au mbili kwa Mungu, hali ishara ya mwili uliovunjika ikiwa kinywani mwangu, kwamba nitakuwa bora zaidi, nikidhani kwamba kwa ajili ya kiapo nitasukumwa kujirekebisha. Lakini baada ya siku moja au mbili kupita, yote yalisahaulika, nami nikawa mbaya kama zamani.

Wakati wa Pasaka, 1825, nalikuwa mwanachama wa Chuo Kikuu cha Halle, na hilo kwa vyeti vya heshima kubwa. Hivyo nalipata ruhusa ya kuhubiri katika Kanisa la Kilutheri; lakini nalikuwa mwenye kutokuwa na furaha kwa kweli na mbali na Mungu kama daima. Nalikuwa nimefanya maazimio imara sasa hatimaye kubadili mwenendo wa maisha yangu, kwa sababu mbili: kwanza, kwa sababu, bila hilo, nalidhani hakuna parokia ingenichagua kuwa mchungaji wao; na pili, kwamba bila ujuzi mkubwa wa mambo ya uungu nisingepata kamwe maisha mema. Lakini mara nilipoingia Halle, mji ule wa chuo kikuu, maazimio yangu yote yaligeuka kuwa bure. Kwa kuwa sasa nilikuwa bwana wangu mwenyewe zaidi ya kawaida, naliyafanya upya maisha yangu ya ufisadi, ingawa sasa nikiwa mwanafunzi wa elimu ya uungu. Lakini katikati ya yote hayo nalikuwa na shauku ya kuyaacha maisha haya ya taabu, kwa maana sikupata furaha ndani yake, na nilikuwa na akili ya kutosha iliyobaki kuona kwamba mwisho, siku moja au nyingine, ungekuwa wa mashaka. Lakini sikuwa na huzuni ya moyo kwa ajili ya kumkosea Mungu.

Siku moja, nilipokuwa katika baa pamoja na baadhi ya wanafunzi wenzangu wapotovu, nalimwona miongoni mwao mmoja wa wanashule wenzangu wa zamani, jina lake Beta, niliyemjua miaka minne iliyopita huko Halberstadt, lakini ambaye wakati ule nalikuwa nimemdharau, kwa sababu alikuwa mtulivu na mzito hivyo. Sasa ilionekana vema kwangu kumchagua kuwa rafiki yangu, nikidhani kwamba, ikiwa ningeweza tu kuwa na wenzi bora, kwa njia hiyo ningeuboresha mwenendo wangu mwenyewe. “Amelaaniwa mtu amtegemeaye mwanadamu, na kuufanya mwili kuwa mkono wake.”

Beta huyu alikuwa mwenye kurudi nyuma. Zamani alipokuwa mtulivu hivyo shuleni, nina sababu ya kuamini ilikuwa kwa sababu Roho wa Mungu alikuwa akitenda kazi moyoni mwake; lakini sasa, akiwa amemwacha Bwana, alijaribu kuziweka mbali njia za Mungu zaidi na zaidi, na kuufurahia ulimwengu ambao awali alikuwa ameujua kidogo tu. Mimi nalitafuta urafiki wake, kwa sababu nalidhani ungenipeleka katika maisha imara; na yeye kwa furaha alifanya urafiki nami, kama alivyoniambia baadaye, kwa sababu alidhani ungemleta katika jamii ya anasa.

Mwanzoni mwa Agosti, Beta na mimi, pamoja na wanafunzi wengine wawili, tulizunguka nchi kwa siku nne. Tuliporudi, badala ya kuwa na majuto ya kweli kwa ajili ya dhambi hii, tulifikiria anasa mpya; na kwa kuwa upendo wangu wa kusafiri ulikuwa mkuu kuliko wakati wowote, kwa sababu ya niliyoyaona katika safari hii ya mwisho, naliwapendekezea rafiki zangu tuondoke kwenda Uswisi. Vizuizi vilivyokuwa njiani, ukosefu wa fedha, na ukosefu wa hati za kusafiria, viliondolewa na mimi. Kwa maana, kwa barua za uongo kutoka kwa wazazi wetu, tulipata hati za kusafiria, na kwa kuweka rehani kila tulichoweza, hasa vitabu vyetu, tulipata fedha kadiri tulivyodhani zitatosha. Siku arobaini na tatu tulikuwa tukisafiri siku baada ya siku, karibu daima kwa miguu.

Sasa nalikuwa nimepata shauku ya moyo wangu. Nalikuwa nimeiona Uswisi. Lakini bado nalikuwa mbali na kuwa na furaha. Nalikuwa katika safari hii kama Yuda; kwa maana, nikiwa na mfuko wa pamoja, nalikuwa mwizi. Nalifanya hivyo kwamba safari iligharimu theluthi mbili tu za iliyowagharimu rafiki zangu. Ilinibidi, kwa uongo mwingi, kumtuliza baba yangu kuhusu gharama za safari. Katika majuma matatu niliyokaa nyumbani, nalikusudia kuishi tofauti wakati ujao. Nalikuwa tofauti kwa siku chache; lakini likizo ilipokwisha, na wanafunzi wapya walipofika, na, pamoja nao, fedha mpya, yote upesi yalisahaulika.

---