“Sistahili”

“Humwinua mnyonge kutoka mavumbini, Humpandisha mhitaji kutoka jaani, Awaketishe pamoja na wakuu, Kurithi kiti cha enzi cha utukufu” — 1 Samweli 2:8

Kufikia mwaka 1864 misheni ya Niger ilikuwa na wachungaji Waafrika katika vituo kadhaa, nayo ilihitaji askofu ambaye angeweza kuwapa daraja wengine zaidi, kuwathibitisha waumini wapya na kuishi miongoni mwao. Henry Venn, kiongozi wa shirika hilo la kimisionari, aliamini kwamba lengo la misheni ni kujifanya isihitajike tena: panda kanisa, fundisha viongozi wa mahali hapo, kisha jiondoe. Jibu lake lilikuwa wazi. Niger inapaswa kuwa na askofu wake yenyewe, na askofu huyo awe Mwafrika. Mtu aliyefaa wazi alikuwa Samuel Crowther.

Si kila mtu alikubali. Baadhi ya wamisionari Wazungu katika Afrika Magharibi walikuwa na mashaka makubwa kuhusu askofu Mwafrika, nao walisema hivyo waziwazi. Hata hivyo, mtu aliyepinga kwa nguvu kuliko wote alikuwa Crowther mwenyewe.

Mwanawe alisimulia kisa hiki miaka mingi baadaye, kwa hiyo kipokee kwa tahadhari kidogo, lakini kinalingana na kila kitu kingine tunachojua. Crowther alifika mbele ya kamati huko London akiwa amevaa koti zito la zamani la rubani wa meli lenye vifungo vya shaba, na baadhi ya wajumbe walilicheka. Venn alipomweleza mpango huo, alisema: “Sistahili. La, bwana, mimi ni mtumishi wao katika uwanja wa kazi; siwezi kulikubali jambo hili.” Venn alimpa siku mbili akatafakari. Alirudi na kukataa tena. Ndipo Venn akauliza: “Samuel Ajayi, mwanangu, je, utaninyima ombi langu la mwisho ninalokuomba kabla sijafa?” Crowther alijibu kwa maneno ya Eli mzee: “Ndiye Bwana; na afanye alionalo kuwa jema.” Wanaume hao wawili walipiga magoti pamoja, na Venn akalia.

Tarehe 29 Juni 1864, katika Kanisa Kuu la Canterbury, aliwekwa wakfu kuwa askofu wa kwanza Mwafrika wa Kanisa la Anglikana. Kwa mujibu wa mwandishi wa wasifu wake, afisa wa jeshi la wanamaji aliyemweka huru, ambaye sasa alikuwa Admirali Sir Henry Leeke, alikuwa miongoni mwa waliohudhuria ibada. Vivyo hivyo alikuwepo mjane mmoja mzee, Bi. Weeks, ambaye, alipoitwa Bi. Davey, alikuwa amemfundisha huko Bathurst. Inasimuliwa kwamba alikuta kiti chake kimehifadhiwa kwa ajili ya mtu mwingine, naye akakataa kuondoka: “yule mchungaji mweusi atakayewekwa wakfu kuwa Askofu asubuhi hii, mimi ndiye niliyemfundisha alfabeti.” Alibaki palepale.

Gazeti moja lililiita tukio hilo jibu linalowakanusha wanasayansi waliodai kwamba Waafrika hawana akili ya kutosha kwa kazi ya kitaaluma. Fikiria hilo: mwaka 1864 hata waliomuunga mkono Crowther waliona ni lazima wathibitishe kwamba Mwafrika anaweza kufikiri. Tena kulikuwa na mipaka. Alifanywa askofu wa nchi zilizo “nje ya mipaka” ya himaya ya Uingereza tu. Askofu Mwafrika juu ya Waafrika alikubalika. Askofu Mwafrika juu ya Waingereza, bado.

Aliomba aitwe “Mhashamu Askofu, na kamwe si Bwana Wangu.” Aliiambia kamati kwamba alijua sasa yeye ni “aina ya mnara wa alama” na kwamba “hatua yoyote potofu nitakayochukua itayadhuru Makanisa yote ya Wenyeji.” Aliporudi Afrika, akiwapa daraja wachungaji Waafrika kando ya Mto Niger, aliandika: “Je, hili laweza kuwa kweli?” Katika mji huo huo, wakati huo huo, mazishi ya mwana wa mfalme yalihusisha kafara za wanadamu, kati yao msichana wa miaka minane. Cheo chake kilikuwa kimebadilika. Niger haikuwa imebadilika. Bado kulikuwa na kila kitu cha kufanya.

Wimbo wa Hana katika 1 Samweli unasema Mungu humwinua mhitaji kutoka mavumbini “awaketishe pamoja na wakuu.” Mama yake Crowther, aliyepewa jina la Hana huyo, alikuwa bado hai kuliona hilo. Lakini angalia jinsi Crowther alivyopokea kuinuliwa huko: hakukutaka, hakukunyakua, na alipokwisha kukipata cheo hicho, alikichukulia kama mzigo, si taji.

Jambo moja la kufanya wiki hii: wakati ujao utakapopewa nafasi yoyote, nahodha wa timu, kiongozi, kiranja, jukumu kanisani, jaribu kipimo cha Crowther: jiulize itawagharimu nini watu unaowatumikia ukichukua hatua potofu. Kisha fanya jambo moja wiki hii linalomhudumia mtu aliye “chini” yako kwa cheo.