Mhadhara wa I. Uamsho wa Dini ni Nini

MHADHARA WA I.

UAMSHO WA DINI NI NINI

Andiko.—Ee Bwana, uihuishe kazi yako katikati ya miaka, katikati ya miaka uidhihirishe; katika ghadhabu ukumbuke rehema.—Habakuki 3:2.

INADHANIWA kwamba nabii Habakuki aliishi wakati mmoja na Yeremia, na kwamba unabii huu ulitamkwa kwa kutazamia utumwa wa Babeli. Alipoyaangalia hukumu zilizokuwa karibu kulijia taifa lake, roho ya nabii ilifikia uchungu mkuu, naye analia katika dhiki yake, “Ee Bwana, uihuishe kazi yako.” Kana kwamba alisema, “Ee Bwana, uruhusu hukumu zako zisilifanye Israeli ukiwa. Katikati ya miaka hii ya kutisha, hukumu za Mungu na zifanyike njia ya kuihuisha dini kati yetu. Katika ghadhabu ukumbuke rehema.”

Dini ni kazi ya mwanadamu. Ni jambo ambalo mwanadamu anapaswa kulitenda. Inajumuisha kumtii Mungu kwa moyo na kutoka moyoni. Ni wajibu wa mwanadamu. Ni kweli, Mungu humshawishi kulitenda. Humwathiri kwa Roho wake, kwa sababu ya uovu wake mkuu na kusita kwake kutii. Kama isingekuwa lazima kwa Mungu kuwaathiri wanadamu—kama wanadamu wangekuwa tayari kumtii Mungu, kusingekuwa na sababu ya kuomba, “Ee Bwana, uihuishe kazi yako.” Msingi wa ulazima wa maombi kama haya ni kwamba wanadamu hawako tayari kabisa kutii; na Mungu asipoingiza uvuvio wa Roho wake, hakuna mwanadamu hata mmoja duniani atakayezitii amri za Mungu kamwe.

“Uamsho wa Dini” unadhihirisha kwamba kumekuwa na kudidimia. Karibu dini yote iliyomo ulimwenguni imetokezwa na amsho. Mungu ameona ni lazima kutumia ile hali ya kuchochewa iliyomo ndani ya wanadamu, ili kutokeza mishtuko yenye nguvu kati yao, kabla ya kuweza kuwaongoza watii. Wanadamu ni wazito kiroho kiasi hicho, na kuna mambo mengi mno yanayoyageuza mawazo yao mbali na dini, na kupinga uvutano wa Injili, hata kwamba ni lazima kuinua mchochezi kati yao, mpaka wimbi litakapoinuka juu kiasi cha kuyafagilia mbali makwazo yanayopinga. Ni lazima wachochewe kiasi cha kuvunja nguvu za vishawishi hivi vinavyopinga, kabla hawatamtii Mungu. Si kwamba hisia iliyochochewa ndiyo dini, kwa maana sivyo; bali ni tamaa, na shauku, na hisia iliyochochewa ndiyo inayozuia dini. Utashi, kwa maana fulani, umefungwa utumwa na tamaa za mwilini na za kidunia. Kwa hiyo ni lazima kuwaamsha wanadamu wapate hisia ya hatia na hatari, na hivyo kutokeza mchochezi wa hisia na tamaa inayopingana nazo, utakaovunja nguvu za tamaa za mwilini na za kidunia, na kuuacha utashi huru kumtii Mungu.

Tazama nyuma katika historia ya Wayahudi, nawe utaona kwamba Mungu alikuwa akiidumisha dini kati yao kwa nyakati maalum, ambapo kungekuwa na mchochezi mkuu, na watu wangemgeukia Bwana. Na baada ya kuamshwa hivyo, ungepita muda mfupi tu kabla ya kuletwa juu yao vishawishi vingi vinavyopinga, hata dini ingeanza kudidimia, na kuendelea kudidimia, mpaka Mungu apate wakati—kwa kusema hivyo—wa kuwahakikishia dhambi kwa Roho wake na kuwakemea kwa maongozi yake, na hivyo kuvuta usikivu wa umati kwenye jambo kuu la wokovu, kiasi cha kutokeza amko lililoenea la shauku ya kidini, na kwa hiyo uamsho wa dini. Kisha vishawishi vinavyopinga vingetenda kazi tena, na dini ingedidimia, na taifa lingefagiliwa mbali katika kimbunga cha anasa, na ibada ya sanamu, na kiburi.

Kuna msingi mdogo mno kanisani, uthabiti mdogo mno na uimara wa kusudi, hata kwamba hisia za kidini zisipoamshwa na kuwekwa katika hali ya kuchochewa, hisia na mchochezi wa kidunia unaopingana nazo utashinda, na wanadamu hawatamtii Mungu. Wana ujuzi mdogo mno, na misingi yao ni dhaifu mno, hata kwamba wasipochochewa, watarudi nyuma kutoka njia ya wajibu, wala hawatafanya lolote kuutukuza utukufu wa Mungu. Hali ya ulimwengu bado ni hiyo, na yaelekea itakuwa hivyo mpaka miaka elfu ije kwa ukamilifu, kwamba dini lazima ikuzwe hasa kwa njia ya amsho. Ni mara ngapi na kwa muda gani jaribio limefanywa, la kulifanya kanisa litende kwa uthabiti kwa ajili ya Mungu, bila mishtuko hii ya mara kwa mara. Watu wengi wema wamedhani, na bado wanadhani, kwamba njia bora ya kukuza dini ni kwenda kwa mfululizo ulio sawa, na kuwakusanya waovu taratibu, bila mchochezi. Lakini hoja kama hiyo ijapoonekana yenye msingi kinadharia, mambo ya hakika yanaonyesha ubatili wake. Kama kanisa lingekuwa limesonga mbele vya kutosha katika ujuzi, na lingekuwa na uthabiti wa msingi wa kutosha wa kukesha, mwendo kama huo ungefaa; lakini kanisa limeangazwa kidogo mno, na kuna visababishi vingi mno vinavyopinga, hata halitaenda kazini kwa uthabiti bila shauku maalum kuamshwa. Kadiri miaka elfu inavyosonga mbele, yaelekea mishtuko hii ya mara kwa mara haitajulikana. Ndipo kanisa litakapoangazwa, na visababishi vinavyopinga vitaondolewa, na kanisa zima litakuwa katika hali ya utii wa kawaida na thabiti kwa Mungu. Kanisa zima litasimama na kuuchukua moyo wa mtoto mchanga, na kuulima kwa ajili ya Mungu. Watoto watalelewa katika njia impasayo kuiendea, wala hakutakuwa na mafuriko kama hayo ya udunia, na mtindo wa dunia, na tamaa, ya kuuchukua mbali uchamungu wa kanisa, mara tu mchochezi wa uamsho unapoondolewa.

Ni jambo la kutamanika sana liwe hivyo. Ni jambo la kutamanika sana kanisa liendelee kwa uthabiti katika mwendo wa utii bila mishtuko hii. Mishtuko kama hiyo yaweza kudhuru afya. Mfumo wetu wa neva umekazwa kiasi kwamba mchochezi wowote wenye nguvu, ukiendelea muda mrefu, hudhuru afya yetu na kutufanya tusifae kwa wajibu. Kama dini itakuja kuwa na uvutano uenaao ulimwenguni, haiwezi kuwa hivyo; dini hii ya vipindivipindi lazima ikomeshwe. Ndipo haitahitajika. Wakristo hawatalala sehemu kubwa ya wakati, na mara moja moja kuamka, na kusugua macho yao, na kufanya vurugu, na kupiga kelele kwa muda kidogo, kisha kurudi kulala tena. Ndipo hakutakuwa na haja kwa wahudumu kujichosha, na kujiua wenyewe, kwa jitihada zao za kulizuia furiko la uvutano wa kidunia liingiliao kanisa. Lakini hata sasa hali ya ulimwengu wa Kikristo ni hivi, kwamba kutazamia kukuza dini bila mishtuko ni jambo lisilo na busara na la kipumbavu. Mishtuko ile mikuu ya kisiasa, na mingine ya kidunia, inayoutikisa ulimwengu wa Kikristo, yote ni adui wa dini, nayo hugeuza akili mbali na masilahi ya nafsi. Basi mishtuko hii yaweza kuzuiwa tu kwa mishtuko ya kidini. Na mpaka pawe na msingi wa kidini ulimwenguni wa kuizima mishtuko isiyo ya kidini, ni bure kujaribu kukuza dini, isipokuwa kwa mishtuko inayopinga. Hii ni kweli katika falsafa, nayo ni jambo la kihistoria.

Haiwezekani hata kidogo kwamba dini itasonga mbele kati ya mataifa ya kipagani isipokuwa kwa uvutano wa amsho. Jaribio linafanywa sasa kufanya hivyo kwa elimu, na maendeleo mengine ya tahadhari na ya taratibu. Lakini maadamu sheria za akili zinabaki kama zilivyo, jambo hili haliwezi kufanyika kwa njia hii. Lazima pawe na mchochezi wa kutosha kuziamsha nguvu za maadili zilizolala, na kulizuia wimbi la uharibifu na dhambi. Na kadiri nchi yetu wenyewe inavyokaribia upagani, haiwezekani kwa Mungu wala kwa mwanadamu kukuza dini katika hali kama hiyo isipokuwa kwa mishtuko yenye nguvu. Hili ni dhahiri kutokana na ukweli kwamba hii daima ndiyo njia ambayo Mungu ameifanyia. Mungu haiumbi mishtuko hii, na kuichagua njia hii ya kukuza dini bure au bila sababu. Pale wanadamu walipo wazito hivyo kumtii Mungu, hawatatenda mpaka wachochewe. Kwa mfano, wapo wangapi wanaojua kwamba wanapaswa kuwa wa kidini, lakini wanaogopa kwamba wakiwa wachamungu watachekwa na wenzao. Wengi wamefungwa na sanamu, wengine wanaahirisha toba, mpaka watulie maishani, au mpaka wahakikishe faida fulani ya kidunia wanayoipenda. Watu kama hao kamwe hawataacha aibu yao ya uongo, wala kuziacha njama zao za tamaa, mpaka wachochewe kwa hisia ya hatia na hatari kiasi kwamba hawawezi kujizuia tena.

Maneno haya yamekusudiwa tu kuwa utangulizi wa hotuba hii. Sasa nitaendelea na kusudi kuu, kuonyesha,

I. Uamsho wa dini si nini;

II. Ni nini; na,

III. Nyenzo zinazotumika katika kuukuza.

I. UAMSHO WA DINI SI MUUJIZA.

1. Muujiza kwa kawaida umefasiliwa kuwa ni kuingilia kwa Mungu, kunakoziweka kando au kuzisimamisha sheria za asili. Si muujiza kwa maana hii. Sheria zote za maada na za akili zinabaki zikitenda kazi. Hazisimamishwi wala hazitengwi kando katika uamsho.

2. Si muujiza kulingana na fasili nyingine ya neno muujiza—jambo lililo juu ya nguvu za asili. Hakuna kitu chochote katika dini kilicho zaidi ya nguvu za kawaida za asili. Inajumuisha kabisa katika utumizi ulio sahihi wa nguvu za asili. Ni hivyo tu, wala si kitu kingine. Wanadamu wanapokuwa wa kidini, hawawezeshwi kutoa jitihada ambazo hapo awali hawakuweza kuzitoa. Wanazitumia tu nguvu walizokuwa nazo awali kwa njia tofauti, na kuzitumia kwa utukufu wa Mungu.

3. Si muujiza, wala hautegemei muujiza, kwa maana yoyote ile. Ni tokeo la kifalsafa tupu la matumizi sahihi ya njia zilizowekwa—kama vile tokeo lingine lolote litokezwalo kwa kutumia njia. Yaweza kuwapo muujiza kati ya visababishi vyake vinavyotangulia, au yaweza kutokuwapo. Mitume walitumia miujiza, kwa kusudi tu la kuwa njia ambayo kwayo walivuta usikivu kwa ujumbe wao, na kuthibitisha mamlaka yake ya kimungu. Lakini muujiza haukuwa uamsho. Muujiza ulikuwa jambo moja; uamsho uliofuata ulikuwa jambo tofauti kabisa. Amsho za siku za mitume zilihusiana na miujiza, lakini hazikuwa miujiza.

Nilisema kwamba uamsho ni tokeo la matumizi sahihi ya njia zinazofaa. Njia ambazo Mungu ameziamuru kwa ajili ya kutokeza uamsho, bila shaka zina mwelekeo wa asili wa kutokeza uamsho. Kama sivyo, Mungu asingeziamuru. Lakini njia hazitatokeza uamsho, sote twajua, bila baraka ya Mungu. Wala nafaka haitatokeza mavuno, ipandwapo, bila baraka ya Mungu. Haiwezekani kwetu kusema kwamba hakuna uvutano au utendaji wa moja kwa moja utokao kwa Mungu, wa kutokeza mavuno ya nafaka, kama ulivyo wa kutokeza uamsho. Ni sheria gani za asili ambazo kwazo hudhaniwa kwamba nafaka hutoa mavuno? Si kitu kingine ila ni namna iliyowekwa ya matendo ya Mungu. Katika Biblia, neno la Mungu limefananishwa na nafaka, na kuhubiri kumefananishwa na kupanda mbegu, na matokeo na kuchipuka na kukua kwa mmea. Na tokeo ni la kifalsafa katika hali moja, kama lilivyo katika nyingine, nalo linaunganika kwa asili na kisababishi; au, kwa usahihi zaidi, uamsho ni tokeo la asili la matumizi ya njia zinazofaa kama vile mavuno yalivyo tokeo la matumizi ya njia zake zinazofaa. Ni kweli kwamba dini haiingii vyema katika kundi la kisababishi na tokeo; lakini ingawa haisababishwi na njia, hata hivyo ina fursa yake, nayo yaweza kutokea kwa asili na kwa hakika kutoka fursa yake kama vile mavuno yatokavyo kutoka kisababishi chake.

Natamani wazo hili likazwe katika akili zenu nyote, kwa maana kwa muda mrefu kumekuwako wazo lililoenea kwamba kukuza dini kuna jambo la ajabu sana ndani yake, lisilopaswa kuhukumiwa kwa kanuni za kawaida za kisababishi na tokeo; kwa kifupi, kwamba hakuna uhusiano wa njia na tokeo, wala hakuna mwelekeo katika njia wa kutokeza tokeo. Hakuna fundisho lililo hatari zaidi kuliko hili kwa ustawi wa kanisa, wala hakuna lililo la kipumbavu zaidi.

Fikiria mtu angeenda kuhubiri fundisho hili kati ya wakulima, kuhusu kupanda kwao nafaka. Na awaambie kwamba Mungu ni mwenye enzi, naye atawapa mavuno tu inapompendeza, na kwamba kwao kulima na kupanda na kufanya kazi kana kwamba wanatazamia kuvuna mazao ni kosa kubwa sana, na ni kuinyakua kazi kutoka mikononi mwa Mungu, kwamba kunaingilia enzi yake, na ni kuendelea kwa nguvu zao wenyewe: na kwamba hakuna uhusiano kati ya njia na tokeo ambao wanaweza kuutegemea. Na sasa, fikiria wakulima wangeliamini fundisho kama hilo. Kwani, wangeuua ulimwengu kwa njaa.

Matokeo kama hayo hasa yatafuata pale kanisa linaposhawishika kwamba kukuza dini kwa namna fulani ni jambo la enzi ya Mungu lililo la fumbo kiasi hicho, hata kwamba hakuna uhusiano wa asili kati ya njia na mwisho. Matokeo ni yapi? Kwani, kizazi baada ya kizazi kimeshuka kuzimu. Bila shaka zaidi ya milioni elfu tano wameshuka kuzimu, wakati kanisa limekuwa likiota ndoto, na kumngoja Mungu awaokoe bila kutumia njia. Hii imekuwa njia ya Shetani iliyofanikiwa zaidi ya kuziangamiza nafsi. Uhusiano uko wazi katika dini kama ulivyo wazi mkulima apandapo nafaka yake.

Kuna jambo moja la hakika chini ya utawala wa Mungu, linalostahili kuangaliwa na wote, na kukumbukwa milele; nalo ni kwamba, vitu vyenye manufaa na muhimu zaidi hupatikana kwa urahisi zaidi na kwa hakika zaidi kwa kutumia njia zinazofaa. Hili ni dhahiri kuwa msingi katika utawala wa Mungu. Kwa hiyo, mahitaji yote ya maisha hupatikana kwa hakika kubwa kwa kutumia njia rahisi kabisa. Anasa ni ngumu zaidi kuzipata; njia za kuzipata ni tata zaidi na si za hakika katika matokeo yake; ilhali vitu vyenye kudhuru na sumu kabisa, kama vile pombe na vinavyofanana navyo, mara nyingi hupatikana tu kwa kuitesa asili, na kwa kutumia aina fulani ya uchawi wa kuzimu ili kupata kile kitu cha machukizo kiletacho mauti. Msingi huu ni kweli katika utawala wa maadili, na kwa kuwa baraka za kiroho ni za maana kupita kiasi, twapaswa kutazamia kupatikana kwake kuunganike kwa hakika kubwa na kutumia njia zinazofaa; na ndivyo tunavyokuta jambo lilivyo; nami naamini kabisa kwamba kama mambo ya hakika yangejulikana, ingeonekana kwamba njia zilizoamriwa zilipotumiwa ipasavyo, baraka za kiroho zimepatikana kwa mfululizo mkubwa zaidi kuliko za muda.

II. NAPASWA KUONYESHA UAMSHO NI NINI.

Ni kufanywa upya kwa pendo la kwanza la Wakristo, kunakotokeza kuamshwa na kuongoka kwa wenye dhambi kwa Mungu. Kwa maana iliyozoeleka, uamsho wa dini katika jamii ni kuchochewa, na kuhuishwa, na kurudishwa kwa kanisa lililorudi nyuma kwa kiwango fulani, na kuamshwa kwa jumla, kwa kiwango fulani, kwa watu wa tabaka zote, na kuhakikisha usikivu kwa madai ya Mungu.

Unadhihirisha kwamba kanisa limedidimia katika hali ya kurudi nyuma, na uamsho unajumuisha kurudi kwa kanisa kutoka kuasi kwake, na kuongoka kwa wenye dhambi.

I. Uamsho daima hujumuisha kuhakikishiwa dhambi kwa upande wa kanisa. Wenye kukiri imani waliorudi nyuma hawawezi kuamka na kuanza mara moja katika utumishi wa Mungu, bila kujichunguza moyoni kwa kina. Chemchemi za dhambi zapasa kuvunjwavunjwa. Katika uamsho wa kweli, Wakristo daima huletwa chini ya hakikisho kama hilo; huziona dhambi zao katika nuru kiasi kwamba mara nyingi huona haiwezekani kudumisha tumaini la kukubaliwa kwao na Mungu. Halifikii daima kiwango hicho; lakini daima, katika uamsho wa kweli, kuna hakikisho la kina la dhambi, na mara nyingi visa vya kuacha tumaini lote.

2. Wakristo waliorudi nyuma wataletwa kwenye toba. Uamsho si kitu kingine ila ni mwanzo mpya wa utii kwa Mungu. Kama vile ilivyo kwa mwenye dhambi aliyeongoka, hatua ya kwanza ni toba ya kina, kuvunjika kwa moyo, kujishusha hata mavumbini mbele za Mungu, kwa unyenyekevu wa kina, na kuiacha dhambi.

3. Wakristo watafanyiwa upya imani yao. Wakiwa katika hali yao ya kurudi nyuma ni vipofu kwa hali ya wenye dhambi. Mioyo yao ni migumu kama jiwe la marmari. Kweli za Biblia zinaonekana kama ndoto tu. Wanakiri kuwa ni kweli yote; dhamiri yao na busara yao vinaikubali; lakini imani yao haiioni ikijitokeza waziwazi, katika hali zote za milele zinazowaka moto. Lakini waingiapo katika uamsho, hawaoni tena watu kama miti inayotembea, bali wanaona mambo katika nuru ile yenye nguvu itakayolifanya upya pendo la Mungu mioyoni mwao. Hili litawaongoza kufanya kazi kwa bidii kuwaleta wengine kwake. Watasikitika kwamba wengine hawampendi Mungu, wao wanapompenda sana hivyo. Nao watajitia kwa hisia kuwashawishi jirani zao wampe Mungu mioyo yao. Hivyo pendo lao kwa watu litafanywa upya. Watajazwa pendo la wororo na liwakalo kwa nafsi. Watakuwa na shauku ya kutamani wokovu wa ulimwengu wote. Watakuwa katika uchungu mkuu kwa ajili ya watu ambao wanataka waokolewe—rafiki zao, jamaa zao, adui zao. Hawatawasihi tu wampe Mungu mioyo yao, bali watawachukua kwa Mungu katika mikono ya imani, na kwa kulia sana na machozi watamsihi Mungu awahurumie, na kuziokoa nafsi zao kutoka kwenye moto usio na mwisho.

4. Uamsho huvunja nguvu za ulimwengu na za dhambi juu ya Wakristo. Huwaleta mahali penye faida kiasi kwamba wanapata msukumo mpya kuelekea mbinguni. Wana ladha mpya ya awali ya mbinguni, na tamaa mpya za kuungana na Mungu; na uchawi wa ulimwengu umevunjwa, na nguvu za dhambi zimeshindwa.

5. Makanisa yanapoamshwa na kufanywa upya hivyo, mageuzi na wokovu wa wenye dhambi utafuata, ukipitia hatua zilezile za kuhakikishiwa dhambi, na toba, na mageuzi. Mioyo yao itavunjwa na kubadilishwa. Mara nyingi sana wapotovu waliozama zaidi wamo miongoni mwa wanaoguswa. Makahaba, na walevi, na wasioamini, na wenye tabia zote za upotovu, wanaamshwa na kuongoka. Walio wabaya zaidi kati ya wanadamu hulainishwa, na kurudishwa, na kufanywa waonekane kama mifano mizuri ya uzuri wa utakatifu.

III. NAPASWA KUZINGATIA NYENZO ZINAZOTUMIKA KATIKA KUUENDELEZA UAMSHO WA DINI.

Kwa kawaida, kuna watendaji watatu wanaotumika katika kazi ya wongofu, na chombo kimoja. Watendaji ni Mungu,—mtu fulani aletaye kweli iigose akili,—na mwenye dhambi mwenyewe. Chombo ni kweli. Kuna watendaji wawili daima, Mungu na mwenye dhambi, wanaotumika na kutenda kazi katika kila tukio la wongofu wa kweli.

1. Utendaji wa Mungu ni wa namna mbili; kwa Maongozi yake na kwa Roho wake.

(1.) Kwa utawala wake wa maongozi, hupanga matukio hivyo kiasi cha kuiweka pamoja akili ya mwenye dhambi na kweli. Humleta mwenye dhambi mahali ambapo kweli hufikia masikio yake au macho yake. Mara nyingi ni jambo la kuvutia kufuatilia namna ambavyo Mungu hupanga matukio ili kutimiza jambo hili, na jinsi wakati mwingine hufanya kila kitu kionekane kinaupendelea uamsho. Hali ya hewa, na ya afya ya umma, na hali nyingine hupatana ili kufanya kila kitu kiwe sawasawa kabisa cha kuupendelea utumizi wa kweli kwa nguvu kubwa iwezekanavyo. Jinsi wakati mwingine humtuma mhudumu, wakati ule ule anapohitajika! Jinsi hutokeza kweli fulani, wakati ule ule ambapo mtu ambaye imefaa kumfikia yumo njiani kuisikia!

(2.) Utendaji wa pekee wa Mungu kwa Roho wake Mtakatifu. Kwa kuwa anaufikia moyo moja kwa moja, na kwa kuijua vyema bila kikomo historia yote na hali ya kila mwenye dhambi mmoja mmoja, hutumia ile kweli inayolingana vyema zaidi na hali yake ya pekee, kisha huiweka moyoni kwa nguvu za kimungu. Huipa uhai, na nguvu, na uweza kiasi kwamba mwenye dhambi hutetemeka, na kuvitupa chini vita vyake vya uasi, na kumgeukia Bwana. Chini ya uvutano wake, kweli huwaka na kukata njia yake kama moto. Huifanya kweli isimame katika hali kiasi kwamba humwangusha chini mtu mwenye kiburi zaidi kwa uzito wa mlima. Kama wanadamu wangekuwa tayari kumtii Mungu, kweli imetolewa kwa uwazi wa kutosha katika Biblia; na kwa kuhubiriwa wangeweza kujifunza yote yanayowapasa kuyajua. Lakini kwa kuwa hawaelekei kabisa kuitii, Mungu huiweka wazi mbele ya akili zao, na kumwaga mwako wa nuru yenye kushawishi juu ya nafsi zao, ambayo hawawezi kuizuia, nao huinyenyekea, na kumtii Mungu, na kuokolewa.

2. Utendaji wa wanadamu hutumika kwa kawaida. Wanadamu si vyombo tu mikononi mwa Mungu. Kweli ndicho chombo. Mhubiri ni mtendaji wa kimaadili katika kazi hiyo; yeye hutenda; si chombo kisichotenda tu; hujitolea kwa hiari katika kukuza wongofu wa wenye dhambi.

3. Utendaji wa mwenye dhambi mwenyewe. Wongofu wa mwenye dhambi unajumuisha kuitii kwake kweli. Kwa hiyo haiwezekani utukie bila utendaji wake, kwa maana unajumuisha yeye kutenda vilivyo. Yeye hushawishiwa kwa hili na utendaji wa Mungu, na utendaji wa wanadamu. Wanadamu hutenda juu ya wenzao, si kwa maneno tu, bali kwa mitazamo yao, na machozi yao, na mwenendo wao wa kila siku. Mtazame yule mtu asiyetubu, aliye na mke mchamungu. Mitazamo yake hiyohiyo, na wororo wake, na heshima yake ya adhama na huruma, iliyolainishwa na kufinyangwa kuwa mfano wa Kristo, ni mahubiri kwake wakati wote. Yampasa kuigeuza akili yake mbali, kwa sababu ni lawama kubwa kwake. Husikia mahubiri yakivuma masikioni mwake mchana kutwa.

Wanadamu wamezoea kusoma nyuso za jirani zao. Wenye dhambi mara nyingi husoma hali ya moyo wa Mkristo machoni mwake. Kama macho yake yamejaa ubatili, au wasiwasi wa kidunia na hila, wenye dhambi huyasoma. Kama yamejaa Roho wa Mungu, wenye dhambi huyasoma; nao mara nyingi huletwa kwenye hakikisho la dhambi kwa kuiona tu sura ya Wakristo.

Mtu mmoja siku moja aliingia katika kiwanda ili kuiona mitambo. Akili yake ilikuwa na uzito, kwa kuwa alikuwa amekuwa mahali palipokuwa na uamsho. Watu waliofanya kazi humo wote walimjua kwa kumwona, na walijua yeye ni nani. Msichana mmoja aliyekuwa kazini alimwona, akamnong’oneza mwenzake neno fulani la kipumbavu, na kucheka. Mtu yule alisimama akamtazama kwa hisia ya huzuni. Yule msichana alisimama, uzi wake ukakatika, naye alifadhaika sana hata hakuweza kuuunga. Alitazama nje dirishani ili kujituliza, kisha akajaribu tena; tena na tena alijitahidi kujipatia utulivu wake. Mwishowe aliketi chini, akizidiwa na hisia zake. Ndipo mtu yule akakaribia akazungumza naye; punde alionyesha hisia ya kina ya dhambi. Hisia hiyo ilienea kiwandani kote kama moto, na katika saa chache karibu kila mtu aliyeajiriwa humo alikuwa chini ya hakikisho la dhambi, kiasi kwamba mwenye kiwanda, ijapokuwa alikuwa mtu wa kidunia, alishangaa, akaomba kazi zisimame na kufanya mkutano wa maombi; kwa maana alisema ni jambo la maana zaidi sana kuwaona watu hawa wameongoka kuliko kuziona kazi zikiendelea. Na katika siku chache, mwenye kiwanda na karibu kila mtu aliyeajiriwa katika kiwanda hicho waliongoka kwa tumaini. Jicho la mtu huyu, na sura yake yenye uzito, na hisia yake ya huruma, vilikemea ubatili wa yule mwanamke kijana, na kumleta chini ya hakikisho la dhambi: na uamsho huu wote ulifuata, yaelekea kwa kiasi kikubwa, kutokana na tukio dogo hivyo.

Kama Wakristo wenyewe wana hisia ya kina juu ya jambo la dini, watatokeza hisia ya kina popote waendapo. Na kama ni baridi, au wepesi na wa kipuuzi, bila shaka huharibu hisia zote za kina, hata katika wenye dhambi walioamshwa.

Nilijua kisa, siku moja, cha mtu mmoja aliyekuwa na wasiwasi mkubwa, lakini siku moja nilihuzunika kukuta kwamba hakikisho lake la dhambi lilionekana limetoweka lote. Nilimwuliza amekuwa akifanya nini. Aliniambia alikuwa amekaa mchana mahali fulani, kati ya baadhi ya wenye kukiri dini, bila kufikiri kwamba kukaa mchana na wenye kukiri dini kungelitawanya hakikisho lake. Lakini walikuwa wapuuzi na wabatili, na hivyo hakikisho lake likapotea. Na bila shaka wale wenye kukiri dini, kwa upumbavu wao, waliiangamiza nafsi, kwa maana hakikisho lake halikurudi.

Kanisa linatakiwa kutumia njia kwa ajili ya wongofu wa wenye dhambi. Wenye dhambi haiwezi kusemwa vyema kwamba wanatumia njia kwa ajili ya wongofu wao wenyewe. Kanisa ndilo litumialo njia. Wafanyalo wenye dhambi ni kuinyenyekea kweli, au kuipinga. Ni kosa la wenye dhambi, kudhani kwamba wanatumia njia kwa ajili ya wongofu wao wenyewe. Mwelekeo wote wa uamsho, na kila kitu juu yake, umekusudiwa kuiweka kweli mbele ya akili yako, kwa ajili ya utii wako au upinzani wako.

MAELEZO.

1. Uamsho hapo zamani ulihesabiwa kuwa miujiza. Na imekuwa hivyo kwa baadhi hata katika siku zetu. Na wengine wana mawazo juu ya jambo hili yasiyo na mpangilio na yasiyoridhisha kiasi kwamba, kama wangeli fikiri tu, wangeuona upumbavu wao. Kwa muda mrefu, kanisa lilidhani kwamba uamsho ulikuwa muujiza, kuingilia kwa nguvu za kimungu ambako hawakuwa na sehemu ndani yake, na ambako hawakuwa na utendaji wa kuutokeza, zaidi ya walivyokuwa nao katika kutokeza radi, au dhoruba ya mvua ya mawe, au tetemeko la nchi. Ni katika miaka michache tu ambapo wahudumu kwa jumla wamedhani kwamba uamsho ulipaswa kukuzwa, kwa kutumia njia zilizobuniwa na kuandaliwa mahususi kwa kusudi hilo. Hata huko New England, imedhaniwa kwamba amsho zilikuja kama vile manyunyu yajavyo, wakati mwingine katika mji mmoja, na wakati mwingine katika mwingine, na kwamba wahudumu na makanisa hawangeweza kufanya lolote zaidi kuzitokeza kuliko walivyoweza kufanya manyunyu ya mvua yaje juu ya mji wao wenyewe, yanapokuwa yakinyesha juu ya mji jirani.

Ilikuwa ikidhaniwa kwamba uamsho ungekuja mara moja katika miaka kumi na mitano, na wote ambao Mungu alikusudia kuwaokoa wangeongoka, kisha wangelazimika kungoja mpaka kizazi kingine kije jukwaani mwa maisha. Mwishowe, muda ulipunguzwa hata miaka mitano, nao wakadhani kwamba yaweza kuwako uamsho karibu mara nyingi kama hivyo.

Nimesikia jambo la hakika kuhusu mmoja wa wachungaji hawa, aliyedhani uamsho ungeweza kuja mara moja katika miaka mitano. Kulikuwa kumekuwa na uamsho katika kusanyiko lake. Mwaka uliofuata, kulikuwa na uamsho katika mji jirani, naye akaenda huko kuhubiri, na kukaa siku kadhaa, mpaka roho yake yote ilipojiingiza katika kazi hiyo. Alirudi nyumbani siku ya Jumamosi, akaingia chumbani mwake cha kujifunza ili kujiandaa kwa Sabato. Na roho yake ilikuwa katika uchungu mkuu. Alifikiri ni watu wazima wangapi waliokuwa katika kusanyiko lake wakiwa maadui wa Mungu—wengi bado hawajaongoka—watu wengi hufa kila mwaka—sehemu kama hiyo yao hawajaongoka—kama uamsho hautakuja ndani ya miaka mitano, wakuu wa jamaa wazima wengi kiasi hicho watakuwa kuzimu. Aliziandika hesabu zake kwenye karatasi, na kuziweka katika mahubiri yake ya siku iliyofuata, huku moyo wake ukivuja damu kwa picha ile ya kutisha. Kama nilivyofahamu, hakufanya hivi kwa tumaini lolote la uamsho, bali alihisi kwa kina, na kuumimina moyo wake kwa watu wake. Na mahubiri hayo yaliwaamsha wakuu wa jamaa arobaini, na uamsho wenye nguvu ukafuata; na hivyo nadharia yake juu ya uamsho mara moja katika miaka mitano ikavurugwa yote.

Hivyo Mungu ameipindua, kwa jumla, nadharia ile kwamba amsho ni miujiza.

2. Mawazo yaliyopotoka kuhusu enzi ya Mungu yamezuia sana amsho.

Watu wengi wamedhani enzi ya Mungu kuwa jambo tofauti sana na jinsi ilivyo. Wamedhani kuwa ni kuyatoa matukio kiholela, na hasa karama ya Roho wake, kiasi cha kuzuia matumizi yenye busara ya njia kwa ajili ya kukuza uamsho wa dini. Lakini hakuna ushahidi kutoka katika Biblia kwamba Mungu hutumia enzi yoyote kama hiyo. Hakuna mambo ya hakika ya kulithibitisha. Bali kila kitu huonyesha kwamba Mungu ameunganisha njia na mwisho katika idara zote za utawala wake—katika asili na katika neema. Hakuna tukio la asili ambalo utendaji wake mwenyewe haumo. Hakuuumba uumbaji kama mtambo mkubwa utakaoendelea wenyewe bila uangalizi wake zaidi. Hakuustaafu ulimwengu, ili ujitendee kazi wenyewe. Hii ni kutokuamini Mungu tu. Yeye hutumia usimamizi na udhibiti ulioenea kote. Na bado kila tukio katika asili limeletwa kwa njia. Hasimamii maongozi wala neema kwa aina ile ya enzi inayoacha kutumia njia. Hakuna enzi zaidi katika moja kuliko katika nyingine.

Na bado watu wengine wanaogopa mno jitihada zote za moja kwa moja za kukuza uamsho, nao hupiga kelele, “Mnajaribu kuanzisha uamsho kwa nguvu zenu wenyewe. Angalieni, mnaingilia enzi ya Mungu. Afadhali endeleeni katika mwendo wa kawaida, na mwacheni Mungu atoe uamsho anapoona ni vyema. Mungu ni mwenye enzi, nalo ni kosa kubwa sana kwenu kujaribu kuanzisha uamsho, kwa sababu tu ninyi mnadhani uamsho unahitajika.” Haya ni mahubiri kama yale hasa Shetani anayotaka. Nao wanadamu hawawezi kuifanya kazi ya Shetani kwa ufanisi zaidi kuliko kwa kuihubiri enzi ya Mungu, kuwa sababu ya kwa nini tusitoe jitihada za kutokeza uamsho.

3. Waona kosa la wale wanaoanza kudhani kwamba dini yaweza kukuzwa vyema zaidi ulimwenguni bila amsho, na ambao wako tayari kuacha jitihada zote za kutokeza amko za kidini. Kwa sababu kuna maovu yatokeayo katika visa fulani kutokana na mishtuko mikuu juu ya jambo la dini, wana maoni kwamba ni bora kuiacha kabisa. Hili haliwezi, wala halipaswi kuwa. Ni kweli, kuna hatari ya matumizi mabaya. Katika visa vya mishtuko mikuu ya kidini na vilevile mishtuko mingine yote, maovu ya bahati mbaya kwa kiwango fulani yaweza kutazamiwa bila shaka. Lakini hii si sababu ya kuiacha. Vitu vilivyo bora zaidi daima huwa katika hatari ya kutumiwa vibaya. Maovu makuu na ya namna nyingi yametokea katika utawala wa maongozi na wa maadili wa Mungu. Lakini upotovu na maovu haya yaliyotazamiwa mbele hayakuhesabiwa kuwa sababu ya kutosha ya kuyaacha. Kwa maana kuwekwa kwa tawala hizi kwa ujumla kulikuwa jambo bora zaidi lililoweza kufanywa kwa ajili ya kutokeza kiasi kikubwa zaidi cha furaha. Vivyo hivyo katika amsho za dini, imeonekana kwa uzoefu kwamba, katika hali ya sasa ya ulimwengu, dini haiwezi kukuzwa kwa kiasi chochote kikubwa bila hizo. Maovu yanayolalamikiwa nyakati fulani, yanapokuwa ya kweli, ni ya bahati mbaya, na ya umuhimu mdogo yakilinganishwa na kiasi cha wema utokezwao na amsho. Wazo hilo lisikubaliwe na kanisa hata kwa dakika moja, kwamba amsho zaweza kuachwa. Limejaa yote yaliyo hatari kwa masilahi ya Sayuni, ni mauti kwa kazi ya umisionari, nalo huleta pamoja nalo hukumu ya ulimwengu.

Mwishowe.—Nina pendekezo la kuwafanyia ninyi mliopo hapa. Sikuanza mfululizo huu wa Mihadhara juu ya Amsho ili kubuni nadharia yangu mwenyewe ya ajabu juu ya jambo hili. Nisingetumia wakati wangu na nguvu zangu kwa kuwapa maagizo tu, kuridhisha udadisi wenu, na kuwapa jambo la kuzungumza. Sina nia ya kuhubiri juu ya amsho. Si kusudi langu kuhubiri hivi kiasi cha kuwafanya muweze kusema mwishoni, “Sasa twaelewa yote juu ya amsho,” hali hamfanyi lolote. Bali nataka kuwauliza swali. Mnasikiliza mihadhara juu ya amsho kwa ajili gani? Je, mnamaanisha kwamba kila mtakaposadikishwa wajibu wenu ni upi katika kukuza uamsho, mtaenda kazini na kuutekeleza?

Je, mtayafuata maagizo nitakayowapa kutoka katika neno la Mungu, na kuyatia katika matendo maishani mwenu wenyewe? Je, mtayaleta yaguse jamaa zenu, na wenu mnaowajua, na jirani, na katika mji mzima? Au mtatumia majira ya baridi katika kujifunza juu ya amsho, na kutozifanyia chochote? Nawataka, kwa haraka kama mnavyojifunza lolote juu ya jambo la amsho, mliweke katika matendo, na kuenda kazini na kuona kama hamwezi kukuza uamsho kati ya wenye dhambi hapa. Kama hamtafanya hili, nataka mnijulishe tangu mwanzo, ili nisipoteze nguvu zangu bure. Yawapasa kuamua sasa kama mtafanya hili au la. Mnajua kwamba twawaita wenye dhambi waamue papo hapo kama wao watatii Injili. Nasi hatuna mamlaka zaidi ya kuwaacha mchukue muda wa kufikiri kama ninyi mtamtii Mungu, kuliko tulivyo nayo ya kuwaacha wenye dhambi wafanye hivyo. Twawaita muungane sasa katika ahadi ya dhati kwa Mungu, kwamba mtafanya wajibu wenu kwa haraka kama mnavyojifunza ni upi, na kuomba kwamba Yeye atamimina Roho wake juu ya kanisa hili na juu ya mji wote majira haya ya baridi.