Mhadhara wa XXI. Aliyerudi Nyuma Moyoni

MHADHARA WA XXI.

ALIYERUDI NYUMA MOYONI.

Andiko.—Aliyerudi nyuma moyoni atashibishwa kwa njia zake mwenyewe.—Mith. 14:14.

SIWEZI kuhitimisha mfululizo huu wa mihadhara, pasipo kuwaonya wongofu dhidi ya kurudi nyuma. Katika kujadili suala hili, nitaeleza,

I. Kurudi nyuma moyoni si nini.

II. Kurudi nyuma moyoni ni nini.

III. Ni ushahidi gani wa kurudi nyuma moyoni.

IV. Kuonesha ni matokeo gani ya kurudi nyuma moyoni.

V. Jinsi ya kupona kutoka hali hii.

I. Kurudi nyuma moyoni si nini.

1. Hakumo katika kutulia kwa hisia za kidini zilizochochewa sana. Kutulia kwa hisia za kidini yaweza kuwa ushahidi wa moyo uliorudi nyuma, lakini hakumo katika kupoa kwa hisia za kidini.

II. Kurudi nyuma moyoni ni nini.

1. Kumo katika kuurudisha nyuma ule wakfu kwa Mungu na utumishi wake, uunaoo wongofu wa kweli.

2. Ni kuuacha, kwa Mkristo, upendo wake wa kwanza.

3. Kumo katika Mkristo kujiondoa kutoka ile hali ya kujitoa kikamilifu na kwa jumla kwa Mungu, iundayo dini ya kweli, na kurudi tena chini ya utawala wa roho ya kujipendeza nafsi.

4. Andiko ladokeza kwamba yaweza kuwako moyo uliorudi nyuma, wakati sura ya dini na utii kwa Mungu vinadumishwa. Kama tujuavyo kwa dhamiri kwamba watu hufanya vitendo vile vile, au vinavyofanana, kwa nia tofauti sana, na mara nyingi kwa nia zilizo kinyume, tuna hakika kwamba watu waweza kudumisha sura zote za nje na maonesho ya dini, wakati kwa uhalisi, wamerudi nyuma moyoni. Hakuna shaka, kwamba ubinafsi ulio mkali kabisa mara nyingi huchukua umbo la kidini, na kuna mambo mengi, yawezayo kumfanya aliyerudi nyuma moyoni, aidumishe sura, wakati amepoteza nguvu ya utauwa katika nafsi yake

III. Ni ushahidi gani wa moyo uliorudi nyuma.

1. Utaratibu wa nje ulio dhahiri katika mazoezi ya kidini. Namna iliyozoeleka na rasmi ya kunena na kufanya mambo, ambayo ni wazi ni tokeo la mazoea, badala ya kububujika kwa uhai wa kidini. Utaratibu huu utakuwa pasipo hisia na baridi kama barafu, na utaonesha ukosefu kamili wa bidii katika utendaji wa wajibu wa kidini. Katika maombi na katika mazoezi ya kidini aliyerudi nyuma moyoni ataomba au kusifu, au kuungama, au kushukuru kwa midomo yake, hata wote waweze kumsikia, labda, lakini kwa namna ambayo hakuna mtu awezaye kumhisi. Utaratibu wa namna hiyo ungekuwa hauwezekani pale palipo na imani na upendo hai, uliopo, na bidii ya kidini.

2. Ukosefu wa furaha ya kidini ni ushahidi wa moyo uliorudi nyuma. Sikuzote twafurahia kunena na kutenda mambo yale yanayowapendeza wale tuwapendao zaidi; zaidi ya hayo, wakati moyo haujarudi nyuma, ushirika na Mungu unadumishwa, na kwa hiyo wajibu wote wa kidini hautekelezwi tu kwa furaha, bali ushirika na Mungu ulio ndani yao, ni chemchemi ya furaha tele na ya kudumu. Kama hatufurahii utumishi wa Mungu, ni kwa sababu hatumtumikii kweli. Kama tunampenda Yeye kuliko yote, haiwezekani kwamba tusiufurahie utumishi wake kila hatua. Kwa hiyo kumbuka sikuzote, wakati wo wote upotezapo furaha yako ya kidini, au furaha ya kumtumikia Mungu, waweza kujua kwamba hummtumikii sawasawa.

3. Utumwa wa kidini ni ushahidi mwingine wa moyo uliorudi nyuma. Mungu hana watumwa. Hakubali utumishi wa watumwa, wamtumikiao kwa sababu hawana budi. Hakubali ila utumishi wa upendo. Aliyerudi nyuma moyoni, huona wajibu wake wa kidini kuwa mzigo kwake. Ameahidi kumtumikia Bwana. Hathubutu kuachana kabisa na sura ya utumishi, naye hujaribu kuwa mtiifu, wakati hana moyo katika maombi, katika sifa, katika ibada, katika wajibu wa faragha, wala katika mazoezi yale yanayobubujika yenyewe na yenye kupendeza, palipo na upendo wa kweli kwa Mungu. Aliyerudi nyuma moyoni mara nyingi ni kama mke mtiifu, lakini asiye na upendo. Hujaribu kutimiza wajibu wake kwa mumewe, lakini hushindwa kabisa kwa sababu hampendi. Bidii yake ya kumpendeza mumewe ni ya kulazimishwa, si mbubujiko wa moyo wa upendo, na uhusiano wake, na wajibu wake, huwa mzigo wa maisha yake. Huzunguka akilalamika juu ya uzito wa masumbufu yaliyo juu yake, wala hana mwelekeo wa kuwashauri wasichana waolewe. Amejifunga kwa maisha yote, na kwa hiyo lazima atimize wajibu wa maisha ya ndoa, lakini lo, ni utumwa kama nini! Ndivyo ilivyo kwa utumwa wa kidini. Anayekiri lazima atimize wajibu wake. Hujiburuta kwa uchungu juu yake, nawe utamsikia akiimba nyimbo za waliorudi nyuma kwa kawaida.

“Akili nasikia, shauri zake nazipima,

Na maneno yake yote nayasifu;

Lakini bado naona vigumu kutii,

Na vigumu zaidi, kupenda.”

4. Hasira isiyotawaliwa.

Wakati moyo umejaa upendo, hasira kwa kawaida itaadibishwa na kuwa tamu, au angalau, utashi utaiweka chini, wala hautaiacha ilipuke katika matusi ya kuchukiza, au ikitokea wakati wo wote, ikaponyoka kutoka utawala wa utashi hata kuachilika katika maneno ya chuki, punde italetwa chini, wala haitaachwa kamwe kuchukua utawala na kujidhihirisha kwa kero ya wengine. Hasa moyo wa upendo utaungama na kuvunjika, ikitokea wakati wo wote hasira mbaya ikapata utawala. Kwa hiyo, po pote palipo na hasira yenye kuwaka na isiyotawaliwa iliyoachwa kujidhihirisha kwa wanaomzunguka mtu, waweza kujua kuna moyo uliorudi nyuma.

5. Roho ya kukosa huruma ni ushahidi wa moyo uliorudi nyuma. Kwa hili, namaanisha ukosefu wa ile hali ya kutoa tafsiri iliyo bora kabisa iwezayo kuwa ya busara juu ya mwenendo wa kila mtu—ukosefu wa kuwa na tumaini katika nia njema na maungamo ya wengine. Kwa kawaida twaamini maungamo mema ya wale tuwapendao. Kwa kawaida twawahusisha na nia njema, na kutoa tafsiri iliyo bora kabisa inayoruhusiwa juu ya maneno na matendo yao. Palipo na ukosefu wa hili kuna ushahidi wa hakika wa moyo uliorudi nyuma au usio na upendo.

6. Roho ya kukashifu ni ushahidi wa hakika wa moyo uliorudi nyuma. Hii ni roho ya kutafuta makosa, ya kushutumu nia za wengine, wakati mwenendo wao unaruhusu tafsiri ya huruma. Ni hali ya kuwabandika wengine lawama, na kuwahukumu kwa ukali. Ni roho ya kutokuamini tabia na maungamo ya Kikristo. Ni hali ya akili ijidhihirishayo katika hukumu kali, maneno makali, na udhihirisho wa hisia zisizopendeza kuelekea watu binafsi. Hali hii ya akili haipatani kabisa na moyo wa upendo, na po pote roho ya kukashifu inapodhihirishwa na anayekiri dini, waweza kujua kuna moyo uliorudi nyuma.

7. Ukosefu wa hamu katika neno la Mungu, pia ni ushahidi wa moyo uliorudi nyuma. Labda hakuna kithibitishacho kwa uhakika zaidi kwamba anayekiri ana moyo uliorudi nyuma, kuliko kupoteza kwake hamu katika Biblia. Wakati moyo umejaa upendo, hakuna kitabu ulimwenguni chenye thamani kama Biblia. Lakini upendo utowekapo, Biblia huwa si tu isiyovutia bali mara nyingi yenye kuchukiza. Hakuna imani ya kuzikubali ahadi zake, lakini kumebaki usadikisho wa kutosha wa kuogopa vitisho vyake. Lakini kwa ujumla aliyerudi nyuma moyoni hajali kuhusu Biblia. Haisomi sana, na aisomapo, hana hamu ya kutosha ya kuielewa. Kurasa zake huwa za giza na zisizovutia, na kwa hiyo hupuuzwa.

8. Ukosefu wa hamu katika maombi ya faragha pia ni ushahidi wa moyo uliorudi nyuma.

Ee Mkristo kijana! Ukijikuta unapoteza hamu yako katika Biblia na katika maombi ya faragha, simama mara moja, mrudie Mungu, wala usijipe pumziko, hata uufurahie mwanga wa uso wake. Kama unahisi kutopenda kuomba, au kusoma Biblia yako, kama uombapo na kusoma Biblia yako, huna moyo ndani yake, huna furaha, kama una mwelekeo wa kufanya ibada zako za faragha kuwa fupi, au, unashawishika kwa urahisi kuzipuuza, kama mawazo yako, hisia zako na moyo wako vinatanga-tanga, na wajibu wako wa faragha unakuwa mzigo, waweza kujua kwamba wewe ni aliyerudi nyuma moyoni, na kazi yako ya kwanza ni, kuvunjika, na kuona kwamba upendo wako na bidii yako vimefanywa upya.

9. Ukosefu wa hamu katika wongofu wa nafsi na katika juhudi za kukuza uamsho wa dini. Hili bila shaka lafunua moyo uliorudi nyuma. Hakuna jambo lo lote ambalo moyo wa upendo huvutwa nalo zaidi kuliko wongofu wa nafsi katika uamsho wa dini, na juhudi za kuukuza.

10. Ukosefu wa hamu katika habari zilizochapishwa au masimulizi ya uamsho wa dini, pia ni ushahidi wa moyo uliorudi nyuma. Maadamu mtu anadumisha hamu yake katika wongofu wa nafsi, na katika uamsho wa dini atavutwa, bila shaka, na habari zote za uamsho wa dini po pote. Kwa hiyo, ukijikuta huna mwelekeo wa kusoma habari za namna hiyo, au ukijikuta huvutwi nazo, hakikisha kwamba umerudi nyuma moyoni.

11. Vivyo hivyo ni kweli kuhusu misheni, na kazi na shughuli za umisionari. Ukipoteza hamu yako katika kazi hiyo, na katika wongofu wa wapagani, wala hufurahii kusoma na kusikia juu ya mafanikio ya misheni, waweza kujua kwamba umerudi nyuma moyoni.

12. Kupoteza hamu katika shughuli za wema kwa ujumla ni ushahidi wa moyo uliorudi nyuma. Nasema kupoteza hamu, kwa maana bila shaka, kama uliwahi kuongolewa kwa Kristo, ulikuwa na hamu katika shughuli zote za wema zilizoingia katika ujuzi wako. Dini imo katika wema usiotaka faida binafsi. Bila shaka, nafsi iliyoongoka huvutwa kwa kina kabisa na juhudi zote za wema za kuwarekebisha na kuwaokoa wanadamu. Katika serikali njema, katika elimu ya Kikristo, katika kusudi la kiasi, katika kukomesha utumwa, katika kuwapatia maskini, na kwa kifupi, katika kila neno jema na kazi njema, kwa kadiri ile ile ulivyopoteza hamu yako katika haya, una ushahidi kwamba umerudi nyuma moyoni.

13. Kupoteza hamu katika maongezi yaliyo ya kiroho kweli ni ushahidi mwingine wa moyo uliorudi nyuma. “Kwa maana ukanwa hunena yale yaujazayo moyo.” Hili Bwana wetu Yesu Kristo alilitangaza kuwa sheria ya asili yetu. Hakuna maongezi matamu kwa moyo wa upendo wa kweli, kama yale yamhusuyo Kristo, na uzoefu wetu ulio hai wa Kikristo. Ukijikuta unapoteza hamu ya kuongea juu ya dini ya moyoni, na juu ya uzoefu mbalimbali na wa ajabu wa Wakristo, kama uliwahi kujua upendo wa kweli wa Mungu ni nini, umeuanguka, nawe ni aliyerudi nyuma moyoni.

14. Kupoteza hamu katika maongezi na ushirika wa watu walio wa kiroho sana, ni ushahidi wa moyo uliorudi nyuma. Twafurahia kwa kiwango kikubwa kabisa ushirika wa wale wanaovutwa zaidi na mambo yaliyo ya thamani kubwa kwetu. Kwa hiyo, moyo wa Kikristo wenye upendo daima utautafuta ushirika wa wale walio na nia ya kiroho zaidi, na ambao maongezi yao ni ya kiinjili na ya kiroho zaidi. Ukijikuta una upungufu katika jambo hili, jua kwa hakika kwamba umerudi nyuma moyoni.

15. Kupoteza hamu katika suala la utakaso ni ushahidi wa moyo uliorudi nyuma. Nasema tena, kupoteza hamu, kwa maana, kama uliwahi kuujua kweli upendo wa Mungu, lazima ulikuwa na hamu kubwa katika suala la kujitoa kikamilifu kwa Mungu, au la utakaso kamili. Kama wewe ni Mkristo, umehisi kwamba dhambi ilikuwa chukizo kwa nafsi yako. Umekuwa na shauku zisizoelezeka za kuiondokana nayo milele, na kila kitu kilichoweza kutia mwanga juu ya suala hilo lenye umuhimu wa kuhuzunisha, kilikuvutia sana kabisa. Kama suala hili limeachwa, na huna tena hamu nalo, ni kwa sababu umerudi nyuma moyoni.

16. Kupoteza hamu kwa wale walioongoka karibuni, pia ni ushahidi wa moyo uliorudi nyuma. Mtunga Zaburi asema, “Wakuchao watanionapo watafurahi, kwa kuwa nimelitumaini neno lako.” Hili aliliweka kinywani mwa mtu aliyeongoka, na ni nani asiyejua kwamba hili ni kweli? Kwani, kuna furaha mbele ya malaika wa Mungu, kwa ajili ya mwenye dhambi mmoja atubuye, na je, hakuna furaha miongoni mwa watakatifu duniani, kwa ajili ya wale wamjiao Kristo, walio kama watoto wachanga waliozaliwa karibuni katika ufalme wa mbinguni? Nionyeshe anayekiri dini, asiyeonesha hamu yenye kuvuta kwa waliomngukia Kristo, nami nitakuonyesha aliyerudi nyuma moyoni, na mnafiki; hukiri dini, na hana hata kidogo.

17. Hali ya akili isiyo na huruma kuhusu wanaokiri kuongoka, pia ni ushahidi wa moyo uliorudi nyuma. Huruma au upendo, hutumaini mambo yote, na huamini mambo yote, na iko tayari sana kuhukumu kwa wema na kwa upendeleo juu ya wale wanaokiri kuongolewa kwa Kristo, kwa kawaida itawachunga kwa hamu, kuwaombea, kuwafundisha, na kuwa na tumaini juu yao kadiri iwezavyo kuwa ya busara. Kwa hiyo hali ya kudonoa-donoa, kukosoa, na kuwakashifu, ni ushahidi wa moyo uliorudi nyuma.

18. Ukosefu wa roho ya maombi ni ushahidi wa moyo uliorudi nyuma. Maadamu upendo wa Kristo unabaki mpya katika nafsi, roho ya Kristo ikaayo ndani itajidhihirisha kama roho ya neema na dua. Itazaa shauku zenye nguvu katika nafsi kwa ajili ya wokovu wa wenye dhambi na utakaso wa watakatifu. Mara nyingi itafanya maombezi ndani yao, kwa shauku kubwa, kilio kikuu na machozi, na kwa kuugua kusikoweza kutamkwa kwa maneno, kwa ajili ya mambo yaliyo sawasawa na mapenzi ya Mungu, au kwa kuueleza kwa lugha ya Maandiko, kwa mujibu wa Paulo, Warumi 8:26 na 27, “Kadhalika Roho naye hutusaidia udhaifu wetu, kwa maana hatujui kuomba jinsi itupasavyo, lakini Roho mwenyewe hutuombea kwa kuugua kusikoweza kutamkwa. Na yeye aichunguzaye mioyo aijua nia ya Roho ilivyo, kwa kuwa huwaombea watakatifu kama apendavyo Mungu.” Roho ya maombi ikiondoka, ni dalili ya hakika ya moyo uliorudi nyuma, kwa maana maadamu upendo wa kwanza wa Mkristo unaendelea ni hakika kwamba atavutwa na Roho Mtakatifu kushindana sana katika maombi.

19. Moyo uliorudi nyuma mara nyingi hujidhihirisha kwa namna watu waombavyo. Kwa mfano, kuomba kana kwamba mtu yumo katika hali ya kujihukumu nafsi, au kama vile mwenye dhambi aliyeshtakiwa, ni ushahidi wa moyo uliorudi nyuma. Mtu wa namna hiyo atafunua ukweli, kwamba hana amani na Mungu. Maungamo yake na mashtaka yake juu ya nafsi yake yatawaonesha wengine lile ambalo labda yeye mwenyewe haelewi vizuri. Namna yake ya kuomba itafunua ukweli, kwamba hana ushirika na Mungu; kwamba badala ya kujaa imani na upendo, kwa kiasi fulani ameshtakiwa kwa dhambi, na anajua kwamba hayumo katika hali ya kukubaliwa na Mungu. Kwa kawaida ataomba kama mwenye dhambi aliyeshtakiwa, kuliko kama Mkristo. Itaonekana kwa maombi yake kwamba hayumo katika hali ya uhuru wa Kikristo—kwamba ana uzoefu wa Warumi wa 7, badala ya ule ulioelezwa katika Warumi wa 8.

20. Moyo uliorudi nyuma utajidhihirisha zaidi kwa kuomba karibu kwa ajili ya nafsi peke yake, na kwa ajili ya rafiki wale wanaohesabiwa kuwa sehemu za nafsi yake. Mara nyingi ni jambo la kushtua na hata la kutisha kuhudhuria mkutano wa maombi wa aliyerudi nyuma, na ninasikitika sana kusema kwamba mikutano mingi ya maombi ya kanisa si kitu kingine zaidi. Maombi yao ni ya woga na ya kusita-sita, na hufunua ukweli kwamba wana imani kidogo au hawana kabisa. Badala ya kukizunguka kiti cha enzi cha neema na kumimina mioyo yao kwa ajili ya baraka juu ya wale wanaowazunguka, wanapaswa kusukumwa hadi kwenye wajibu, kuuchukua msalaba wao. Mioyo yao haibubujiki, wala haitabubujika yenyewe kwa Mungu katika maombi. Wana kujali kidogo sana kwa wengine, na wafanyapo, kama wasemavyo, kuuchukua msalaba wao na kutimiza wajibu wao, na kujidai kuongoza maombi, itaonekana kwamba wanaomba kama kundi la wenye dhambi walioshtakiwa, karibu wote kwa ajili yao wenyewe. Wataomba kwa ajili ya kile, ambacho, wakikipata, kingekuwa dini, kama vile mwenye dhambi aliyeshtakiwa angeomba kwa ajili ya moyo mpya, na kuomba dini kama wafanyavyo, huonesha kwamba hawana, katika hali yao ya sasa ya akili. Waombe waombe kwa ajili ya wongofu wa wenye dhambi, nao ama watasahau kabisa, au watawataja tu kwa namna itakayoonesha kwamba hawana moyo wa kuwaombea. Nimewajua wazazi wanaokiri Ukristo kuingia katika hali kiasi hicho hata hawakuwa na moyo wa kuomba kwa ajili ya wongofu wa watoto wao wenyewe, hata wakati watoto hao walikuwa chini ya usadikisho. Wangedumisha maombi ya jamaa, na kuhudhuria mkutano wa maombi wa kila juma, na kamwe wasitoke katika njia ile ya zamani, ya kuomba mzunguko baada ya mzunguko kwa ajili yao wenyewe. Miaka michache iliyopita, nilikuwa nikitumika katika uamsho katika kanisa la Presbiteri. Mwishoni mwa mahubiri ya jioni, nilikuta kwamba binti wa mmoja wa wazee wa kanisa, alikuwa katika dhiki kubwa ya akili. Niliona usadikisho wake ulikuwa wa kina sana. Tulikuwa tukifanya mkutano na watafutaji katika chumba cha nyuma, nami ndipo tu nilipowaruhusu watafutaji waende, binti huyu, akanijia kwa fadhaa kubwa, akaniomba nimwombee. Watu wengi walikuwa wameondoka, isipokuwa wachache waliokuwa wakingoja ndani ya kanisa wale rafiki waliohudhuria mkutano wa uchunguzi waruhusiwe kwenda. Nilimwita baba wa binti huyu katika chumba cha nyuma ili aone hali ya wasiwasi mkuu ya akili ya binti yake. Baada ya maongezi mafupi ya faraghani naye mbele ya baba yake, nilimtaka aombe kwa ajili yake, na kusema kwamba ningemfuata, nikamhimiza binti autoe moyo wake kwa Kristo. Sote tukapiga magoti, naye akaenda hadi mwisho wa maombi yake, akipiga magoti kando ya binti yake aliyekuwa akilia kwa kwikwi, pasipo kutaja kabisa kesi yake. Maombi yake yalifunua kwamba hakuwa na dini zaidi ya aliyokuwa nayo binti yake, na kwamba alikuwa sana katika hali yake ile ya akili—chini ya hisia ya kutisha ya hukumu. Alikuwa amedumisha sura ya dini. Kama mzee wa kanisa, alilazimika kudumisha maonesho. Alikuwa amezunguka na kuzunguka juu ya kinu cha wajibu wake, wakati moyo wake ulikuwa umerudi nyuma kabisa. Mara nyingi ni jambo la kuchukiza kabisa kuhudhuria mkutano wa maombi wa waliorudi nyuma moyoni. Watazunguka, kuzunguka, mmoja baada ya mwingine, kwa uhalisi wakiomba kwa ajili ya wongofu wao wenyewe. Hawaelezi hivyo, lakini hiyo ndiyo maana halisi ya maombi. Wasingeweza kulifanya liwe dhahiri zaidi kwamba wao ni waliorudi nyuma moyoni, hata kama kila mmoja angeapa juu ya jambo hilo.

21. Kukosa kuhudhuria mikutano ya maombi iliyopangwa kwa sababu ndogo-ndogo ni dalili ya hakika ya moyo uliorudi nyuma. Hakuna mkutano wenye kuvutia zaidi kwa Mkristo aliye macho kuliko mkutano wa maombi, na maadamu wana moyo wo wote wa kuomba, hawatakosa kuhudhuria mkutano wa maombi isipokuwa wakizuiwa kuhudhuria kwa majaliwa ya Mungu. Kama ujio wa rafiki saa ya mkutano, waweza kuzuia kuhudhuria kwao, isipokuwa ujio huo utakapofanywa katika mazingira ya pekee sana, ni ushahidi mkubwa kwamba hawatamani kuhudhuria, na kwa hiyo, kwamba wao ni waliorudi nyuma moyoni. Ujio wa namna hiyo saa kama hiyo usingezuia kuhudhuria kwao arusi, karamu, matembezi ya starehe, au mhadhara wa kuchekesha. Ukweli ni kwamba, ni unafiki kwao kujidai kwamba wao kweli wanataka kwenda, wakati wanaweza kuzuiwa kwa sababu ndogo-ndogo. Kama ingekuwa mahali po pote walipotamani sana kwenda, wangejitetea, na kusema, “Nilikuwa ndipo tu naenda kupanda,” au, “Nilikuwa ndipo tu naenda mahali fulani,” na wangeenda zao.

22. Vivyo hivyo ni kweli kuhusu kupuuza maombi ya jamaa, kwa sababu ndogo-ndogo.

Maadamu moyo umeshughulika katika dini, Wakristo hawataacha kwa urahisi ibada za jamaa, na wakati wo wote wanapokuwa tayari kutafuta udhuru wa kuacha, ni ushahidi wa hakika kwamba wamerudi nyuma moyoni.

23. Wakati maombi ya faragha yanapohesabiwa kuwa wajibu zaidi kuliko upendeleo, ni kwa sababu moyo umerudi nyuma. Sikuzote imeonekana kwangu kuwa jambo la kuchekesha karibu, kuwasikia Wakristo wakinena juu ya maombi kuwa wajibu. Ni mojawapo ya upendeleo mkuu wa kidunia. Tungefikiri nini juu ya mtoto ajaye kwa mzazi wake kwa ajili ya chakula chake, si kwa sababu ana njaa, bali kwa kuwa ni wajibu? Ingetugusaje kumsikia mwombaji akinena juu ya wajibu wa kutuomba sadaka? Ni upendeleo usio na kikomo kuruhusiwa kumjia Mungu, na kuomba mahitaji yetu yote yatimizwe. Lakini kuomba kwa sababu hatuna budi, badala ya kwa sababu twaruhusiwa, laonekana si la asili. Kuomba kile tunachotaka, na kwa sababu tunakitaka, na kwa sababu Mungu ametutia moyo tuombe, na ameahidi kujibu ombi letu, ni la asili na la busara. Lakini kuomba kama wajibu na kana kwamba tunamfadhili Mungu kwa maombi yetu, ni la kuchekesha kabisa, na ni dalili ya hakika ya moyo uliorudi nyuma.

24. Kutetea burudani za kidunia, pia ni dalili ya moyo uliorudi nyuma. Burudani zenye kupendeza zaidi ziwezekanazo, kwa akili iliyo ya kiroho kweli, ni zile shughuli zinazoileta nafsi katika ushirika ulio wa moja kwa moja kabisa na Mungu. Maadamu moyo umejaa upendo na imani, saa moja, au jioni iliyotumiwa peke yake, katika ushirika na Mungu, ni yenye kupendeza zaidi kuliko burudani zote ambazo ulimwengu waweza kutoa. Moyo wa upendo una wivu juu ya kila kitu kitakachovunja au kuingilia ushirika wake na Mungu. Kwa burudani za kidunia tu hauna raha. Wakati nafsi haipati furaha zaidi katika Mungu kuliko katika vitu vyote vya kidunia, moyo umerudi nyuma kwa kusikitisha.

25. Upofu wa kiroho ni ushahidi mwingine wa moyo uliorudi nyuma. Jicho lako likiwa safi, mwili wako wote utajaa mwanga wa kiroho, lakini jicho lako likiwa bovu, (ambalo ni moyo uliorudi nyuma) mwili wako wote utajaa giza.

Upofu wa kiroho hujidhihirisha katika ukosefu wa hamu katika neno la Mungu, na katika kweli ya kidini kwa ujumla. Pia utaonesha ukosefu wa utambuzi wa kiroho, na utadanganyika kwa urahisi kwa vishawishi vya Shetani. Moyo uliorudi nyuma utaongoza kwenye kufuata kanuni legevu za maadili. Hautambui uroho wa sheria ya Mungu, na wa matakwa yake kwa ujumla. Upofu huu wa kiroho unapodhihirika ni dalili ya hakika kwamba moyo umerudi nyuma.

26. Kutojali kwa kidini, pamoja na kuwa macho na uwezo wa kuhisi wa kidunia, ni dalili ya hakika ya moyo uliorudi nyuma. Nyakati fulani twawaona watu wanaohisi kwa kina na kwa haraka juu ya mambo ya kidunia, lakini ambao hawawezi kufanywa kuhisi kwa kina juu ya mambo ya kidini. Hili laonesha waziwazi hali ya akili iliyorudi nyuma.

27. Roho ya kujistarehesha nafsi ni dalili ya hakika ya moyo uliorudi nyuma. Kwa kujistarehesha nafsi, namaanisha hali ya kutosheleza tamaa, shauku na mielekeo, “kuyatimiza mapenzi ya mwili na ya nia.”

Hili, katika Biblia, laoneshwa kuwa hali ya kifo cha kiroho. Nimeridhika kwamba kisababu cha kawaida zaidi cha kurudi nyuma moyoni, chapatikana katika ukelele wa kudai kutosheleza tamaa na mielekeo mbalimbali. Tamaa ya chakula mara nyingi, na labda mara nyingi zaidi kuliko nyingine yo yote, ndicho kisababu cha kurudi nyuma. Wakristo wachache, naogopa, hutambua hatari yo yote katika upande huu. Amri ya Mungu ni, “Basi mlapo, au mnywapo, au mtendapo neno lo lote, fanyeni yote kwa utukufu wa Mungu.” Wakristo husahau hili, na kula na kunywa ili kujipendeza—kushauriana na tamaa zao, badala ya sheria za uhai na afya. Watu wengi zaidi wamenaswa na meza zao kuliko kanisa linavyofahamu. Meza ni mtego wa mauti kwa umati usiohesabika. Watu wengi mno wanaoepuka kabisa vinywaji vya kilevi, watajistarehesha kwa chai na kahawa, na hata tumbaku, na katika chakula, kwa wingi na aina inayovunja kila sheria ya afya. Waonekana hawana sheria nyingine, ila ile ya tamaa, na hii wanaiharibu kwa kupindukia hata, kuistarehesha, ni kuuangamiza mwili na nafsi pamoja. Nionyeshe anayekiri aliye mlafi, nami nitakuonyesha aliyerudi nyuma.

28. Dhamiri iliyotiwa kovu pia ni ushahidi wa moyo uliorudi nyuma. Maadamu nafsi iko macho na yenye upendo, dhamiri ni laini kama mboni ya jicho. Lakini moyo unaporudi nyuma, dhamiri hunyamaza na kutiwa kovu, juu ya mambo mengi. Mtu wa namna hiyo atakuambia kwamba haivunji dhamiri yake, katika kula au kunywa, au katika kujistarehesha nafsi kwa namna yo yote. Utakuta aliyerudi nyuma ana dhamiri kidogo tu. Vivyo hivyo itakuwa kweli kuhusu dhambi za kuacha kwa ujumla sana. Umati wa wajibu waweza kupuuzwa na dhamiri iliyotiwa kovu itabaki kimya. Pale ambapo dhamiri haiko macho, moyo hakika umerudi nyuma.

29. Kanuni legevu za maadili ni dalili ya hakika ya moyo uliorudi nyuma. Aliyerudi nyuma moyoni, ataandika barua siku ya Sabato, kujishughulisha na masomo ya kidunia, na na maongezi mengi ya kidunia. Katika biashara, mtu wa namna hiyo atachukua faida ndogo-ndogo, na kucheza hila za kibiashara, kufuana na mazoea ya wafanyabiashara wa kidunia, katika kuendesha biashara, atakuwa na hatia ya udanganyifu na upotoshaji katika kufanya mikataba, atadai riba ya kupindukia, na kuchukua faida ya mahitaji ya wanadamu wenzake.

30. Kuenea kwa kumwogopa mwanadamu, ni ushahidi wa moyo uliorudi nyuma. Maadamu moyo umejaa upendo wa Mungu, Mungu huogopwa, wala si mwanadamu. Tamaa ya kusifiwa na watu huwekwa chini, na yatosha kwa mtu wa namna hiyo kumpendeza Mungu, wawe watu wamependezwa au hawajapendezwa. Lakini upendo wa Mungu upunguapo, “kuwaogopa wanadamu huleta mtego,” humkamata mwanadamu. Kumpendeza mwanadamu kuliko Mungu, ndiyo kusudi lake wakati huo. Katika hali kama hiyo atamkosea Mungu haraka kuliko mwanadamu.

31. Kushikilia sana taratibu, sherehe, na mambo yasiyo ya msingi, ni ushahidi wa moyo uliorudi nyuma. Moyo wa upendo, huangalia sana tu kiini na nguvu ya dini, wala hautashikilia juu ya taratibu zake.

32. Kudonoa-donoa juu ya njia za kukuza uamsho wa dini, ni ushahidi wa hakika wa moyo uliorudi nyuma. Pale ambapo moyo umeelekezwa kikamilifu juu ya wongofu wa wenye dhambi, na utakaso wa waaminio, kwa kawaida utalikaribia suala hilo kwa namna iliyo ya moja kwa moja kabisa, na kwa njia zilizokusudiwa kwa kiwango cha juu kabisa kutimiza lengo. Hautapinga, wala kujikwaa juu ya, njia zilizo wazi kubarikiwa na Mungu, bali utatumia busara yake yote kabisa katika kubuni njia zinazofaa zaidi kutimiza lengo kuu ambalo juu yake moyo umeelekezwa.

IV. Kuonesha ni matokeo gani ya kurudi nyuma moyoni. Andiko lasema, kwamba aliyerudi nyuma moyoni atashibishwa kwa njia zake mwenyewe.

1. Atashibishwa kwa kazi zake mwenyewe. Lakini hizi ni kazi zilizokufa, si kazi za imani na upendo, zinazokubalika kwa Mungu, bali ni matambaa machafu ya haki yake mwenyewe. Kama zinafanywa kama huduma za kidini, ni unafiki wa kuchukiza tu, na chukizo kwa Mungu, hakuna moyo ndani yake, na kwa mtu wa namna hiyo, Mungu asema, “Ni nani aliyelitaka neno hili mikononi mwenu?” “Ninyi ndinyi mnaojidai haki mbele ya wanadamu, lakini Mungu awajua mioyo yenu; kwa kuwa lililo tukufu mbele ya wanadamu huwa chukizo mbele za Mungu.” “Nawajua ninyi, ya kuwa hamna upendo wa Mungu ndani yenu.”

2. Atashibishwa kwa hisia zake mwenyewe. Badala ya ile amani tamu na pumziko, na furaha katika Roho Mtakatifu, aliyoipata zamani, atajikuta katika hali ya kutokutulia, asiyeridhika na nafsi yake na na kila mtu mwingine, hisia zake mara nyingi zenye uchungu, za kudhalilisha, na zisizopendeza na zisizovutia, kadiri iwezavyo kuwaziwa vizuri. Mara nyingi ni jambo gumu sana kuishi na aliyerudi nyuma. Mara nyingi wana nuna, wenye kukashifu, na wenye kuudhi, katika njia zao zote. Wamemwacha Mungu, na katika hisia zao kuna zaidi ya jehanamu kuliko mbingu.

3. Watashibishwa kwa chuki zao za awali. Utayari wao wa kuijua na kuitenda kweli umetoweka. Kwa kawaida kabisa watajiweka kinyume na kweli yo yote iwabanayo kwa nguvu roho yao ya kujistarehesha nafsi. Watajitahidi kujihesabia haki, hawatasoma wala kusikia kile kitakachokemea hali yao iliyorudi nyuma, nao watakuwa na chuki kubwa dhidi ya kila mtu atakayewapinga njiani. Mtu ye yote akiwakemea, humhesabu kuwa adui. Hujizungushia uzio, na kufumba macho yao dhidi ya mwanga, husimama kujitetea, na kukosoa kila kitu kitakachowachunguza.

4. Aliyerudi nyuma moyoni atashibishwa kwa uadui wake mwenyewe. Mtu wa namna hiyo karibu hakika atawaandalia mambo wale ambao ana biashara au uhusiano mwingine nao. Atakereka katika karibu kila uhusiano wa maisha, atajiacha akerwe na kukasirika, na kuingia katika uhusiano wa namna hiyo na baadhi, na labda watu wengi, hata hawezi kuwaombea kwa unyofu, na hawezi karibu kuwatendea kwa adabu ya kawaida. Hili ni tokeo la karibu hakika la moyo uliorudi nyuma.

5. Aliyerudi nyuma moyoni atashibishwa kwa makosa yake mwenyewe. Hatembei na Mungu. Ameanguka kutoka mpango wa Kimungu. Haongozwi na Roho, bali anatembea katika giza la kiroho. Katika hali hii ni hakika kuanguka katika makosa mengi na mazito, na aweza kunaswa kwa namna itakayoharibu furaha yake, na, labda, kuangamiza manufaa yake kwa maisha yote. Makosa katika biashara, makosa katika kuunda uhusiano mpya maishani, makosa katika kutumia wakati wake, ulimi wake, fedha zake, uvutano wake—yote yatakwenda vibaya kwake maadamu anabaki katika hali iliyorudi nyuma.

6. Aliyerudi nyuma moyoni atashibishwa kwa tamaa zake mwenyewe. Tamaa zake na shauku zake, zilizokuwa zimewekwa chini, sasa zimeurudia utawala wao, na kwa kuwa zimekandamizwa muda mrefu hivyo, zitaonekana kujilipizia kisasi kwa kuwa na ukelele na udhalimu zaidi kuliko wakati wo wote. Tamaa na shauku za kinyama zitalipuka, kwa mshangao wa aliyerudi nyuma, na karibu hakika, atajikuta chini ya uvutano wao zaidi, na kufanywa mtumwa nao zaidi kuliko wakati wo wote uliopita.

7. Aliyerudi nyuma moyoni atashibishwa kwa maneno yake mwenyewe. Akiwa katika hali hiyo, hataweza, wala hawezi, kuutawala ulimi wake. Utajithibitisha kuwa kiungo kisichozuilika, kilichojaa sumu iuayo, utaiwasha moto njia yote ya maumbile, nao wenyewe unawaka moto wa jehanamu. Kwa maneno yake atajitia katika matatizo na mashaka mengi, ambayo hataweza kamwe kujiondoa, hata atakaporudi kwa Mungu.

8. Atashibishwa kwa majaribu yake mwenyewe. Badala ya kujiepusha na majaribu, atakimbilia moja kwa moja katika majaribu. Atajiletea majaribu mengi ambayo asingekuwa nayo kamwe, kama asingemwacha Mungu. Atalalamika juu ya majaribu yake, na hata hivyo daima huyaongeza. Aliyerudi nyuma huhisi majaribu yake kwa ukali, na, wakati analalamika kujaribiwa hivyo na kila kitu kinachomzunguka, daima anayazidisha, na kwa kuwa ndiye mtungaji wake, huonekana mwenye bidii kuyaleta juu yake mwenyewe kama maporomoko ya theluji.

9. Aliyerudi nyuma moyoni atashibishwa kwa upumbavu wake mwenyewe. Kwa kuwa amekataa uongozi wa Kimungu, ni dhahiri atatumbukia katika vilindi vya upumbavu wake mwenyewe. Bila shaka atanena na kutenda mambo mengi ya kipumbavu na ya kuchekesha. Kwa kuwa ni anayekiri dini, mambo haya yataonekana zaidi, na bila shaka yatamletea dhihaka na dharau zaidi. Aliyerudi nyuma ni, kweli, mpumbavu mkuu kuliko wote ulimwenguni. Kwa kuwa ana ujuzi wa kwa uzoefu wa njia ya kweli ya uzima, ana upumbavu usio na kikomo wa kuiacha. Kwa kuijua chemchemi ya maji ya uzima, ameiacha, na kujichongea mabirika—mabirika yaliyovunjika yasiyoweza kuchukua maji. Kwa kuwa na hatia ya upumbavu huu usio na kikomo, mwenendo wote wa maisha yake yaliyorudi nyuma lazima uwe wa mpumbavu, kwa maana ya Biblia ya neno hilo.

10. Aliyerudi nyuma moyoni atashibishwa kwa taabu zake mwenyewe. Mungu yu kinyume naye, naye yu kinyume na nafsi yake. Hana amani na Mungu, na nafsi yake, na kanisa, wala na ulimwengu. Hana pumziko la ndani. Dhamiri humhukumu. Mungu humhukumu. Wote wanaoijua hali yake humhukumu. “Hakuna amani kwa wabaya, asema Mungu wangu.” Hakuna nafasi katika wakati au anga ambamo aweza kupumzika.

11. Aliyerudi nyuma moyoni atashibishwa kwa masumbufu yake mwenyewe. Amerudi katika ubinafsi. Hujihesabu nafsi yake na mali yake kuwa vyake mwenyewe. Ana kila kitu cha kusumbukia. Hataishika nafsi yake na mali yake kuwa ni ya Mungu, na kuuweka kando wajibu wa kujitunza nafsi yake na vyote alivyo navyo. Hautupi, wala hatataka kuutupa, mzigo wake juu ya Bwana, bali hujitwika kusimamia kila kitu mwenyewe, na kwa hekima yake mwenyewe, na kwa malengo yake mwenyewe. Kwa hiyo, masumbufu yake yatazidishwa, na kumjia kama gharika.

12. Aliyerudi nyuma moyoni atashibishwa kwa mashaka yake mwenyewe. Kwa kuwa amemwacha Mungu, ameanguka kutoka mpango wake, na kuingia katika giza la upumbavu wake mwenyewe, atajaa mashaka na shaka kuhusu njia gani atakayoifuata kutimiza malengo yake ya ubinafsi. Hatembei na Mungu, bali kinyume naye. Kwa hiyo, majaliwa ya Mungu daima yatampinga njiani, na kutatiza mipango yake yote. Mungu ataleta giza la ukunjufu juu ya njia yake, na kujitaabisha kuvuruga miradi yake, na kupeperusha mipango yake kwa upepo.

13. Aliyerudi nyuma moyoni atashibishwa kwa wasiwasi wake mwenyewe. Atakuwa na wasiwasi juu ya nafsi yake, juu ya biashara yake, juu ya sifa yake, juu ya kila kitu. Ameviondoa vitu hivi vyote mikononi mwa Mungu, na kuvidai na kuvitendea kama vyake mwenyewe, na kwa kuwa hana tena imani katika Mungu, na hawezi kuvitawala vitukio, lazima ajae wasiwasi kuhusu wakati ujao. Wasiwasi huu ni tokeo lisiloepukika la wazimu na upumbavu wake katika kumwacha Mungu.

14. Aliyerudi nyuma moyoni atashibishwa kwa masikitiko yake mwenyewe. Kwa kuwa amemwacha Mungu, na kuchukua msimamo wa utashi wa nafsi mbele yake, bila shaka Mungu atamkatisha tamaa katika kufuata malengo yake ya ubinafsi. Atazipanga njia zake ili kujipendeza mwenyewe, pasipo kushauriana na Mungu. Bila shaka Mungu atazipanga njia zake ili kumkatisha tamaa. Kwa kuwa ameazimia kupata njia yake mwenyewe, atakatishwa tamaa sana kama mipango yake itavurugwa, na mwenendo wa hakika wa vitukio chini ya utawala wa Mungu bila shaka lazima ulete mfululizo wa masikitiko juu ya raia walioasi dhidi yake.

15. Aliyerudi nyuma moyoni lazima ashibishwe kwa hasara zake mwenyewe. Huihesabu mali yake kuwa yake mwenyewe, wakati wake kuwa wake mwenyewe, uvutano wake kuwa wake mwenyewe, sifa yake kuwa yake mwenyewe. Hasara ya cho chote kati ya hivi huihesabu kuwa hasara yake mwenyewe. Kwa kuwa amemwacha Mungu, na hawezi kuvitawala vitukio ambavyo kudumu kwa vitu hivyo kunategemea, atajikuta akipata hasara kila upande. Huipoteza amani yake. Huipoteza mali yake. Hupoteza sehemu kubwa ya wakati wake. Huipoteza sifa yake ya Kikristo. Huupoteza uvutano wake wa Kikristo, na akidumu huipoteza nafsi yake.

16. Aliyerudi nyuma moyoni atashibishwa kwa misalaba yake mwenyewe. Wajibu wote wa kidini utakuwa wa kuchosha, na, kwa hiyo, msalaba kwake. Hali yake ya akili itafanya mambo mengi kuwa misalaba ambayo katika hali ya akili ya Kikristo yangekuwa yenye kupendeza kwa kiwango cha juu. Kwa kuwa amepoteza moyo wote katika dini, utendaji wa wajibu wote wa kidini ni wa kupinga hisia zake. Hakuna msaada kwake, asiporudi kwa Mungu. Mwenendo wote wa majaliwa ya Kimungu utapita kinyume na njia yake, na maisha yake yote yatakuwa mfululizo wa misalaba na majaribu. Hawezi kupata njia yake mwenyewe. Hawezi kujiridhisha kwa kutimiza matakwa na tamaa zake mwenyewe. Aweza kujipiga na kujigonga dhidi ya miamba ya milele ya mapenzi ya Mungu na njia ya Mungu, lakini kupenya na kubeba vyote mbele yake hawezi. Lazima apingwe na kupingwa tena, na kupingwa tena, hata atakapoingia katika mpango wa Kimungu, na kuzama katika mapenzi ya Mungu.

17. Aliyerudi nyuma moyoni atashibishwa kwa hasira zake mwenyewe. Kwa kuwa amemwacha Mungu, ni hakika atakuwa na mengi ya kumkera. Katika hali iliyorudi nyuma, hawezi kuimiliki nafsi yake kwa saburi. Vikero vya maisha yake yaliyorudi nyuma vitamfanya mwenye wasiwasi na mwepesi wa hasira; hasira yake itakuwa ya kulipuka na isiyotawalika.

18. Aliyerudi nyuma moyoni atashibishwa kwa aibu zake mwenyewe. Yeye ni anayekiri dini. Macho ya ulimwengu yamemwelekea, na kutolingana kwake kote, nia yake ya kidunia, upumbavu wake, hasira zake mbaya, na maneno na matendo yake ya chuki, humwaibisha katika makadirio ya watu wote wamjuao.

19. Aliyerudi nyuma moyoni atashibishwa kwa madanganyo yake mwenyewe. Kwa kuwa ana jicho bovu, mwili wake wote utajaa giza. Karibu hakika ataanguka katika madanganyo kuhusu mafundisho, na kuhusu matendo. Kwa kutanga-tanga katika giza, kama afanyavyo, huenda sana, atameza madanganyo yaliyo mabaya kabisa. Uroho wa mizimu, Umormoni, Uuniversali, na kila fundisho jingine lililo mbali na kweli, huenda sana kumtwaa. Ni nani asiyeliona hili kwa waliorudi nyuma moyoni?

20. Aliyerudi nyuma moyoni atashibishwa kwa utumwa wake mwenyewe. Kukiri kwake dini humtia katika utumwa kwa kanisa. Hana moyo wa kushauriana na masilahi ya kanisa, au kufanya kazi kwa ajili ya ujenzi wake, na hata hivyo yu chini ya wajibu wa agano kufanya hivyo, na sifa yake iko hatarini. Lazima afanye jambo fulani kuendeleza taasisi za kidini, lakini kufanya hivyo, ni utumwa. Akifanya, ni kwa sababu hana budi wala si kwa sababu anaruhusiwa. Tena, yu katika utumwa kwa Mungu. Akifanya lo lote, alitalo wajibu wa kidini, ni kama mtumwa kuliko kama mtu huru. Hutumika kwa hofu au tumaini, kama vile mtumwa, wala si kwa upendo. Tena, yu katika utumwa kwa dhamiri yake mwenyewe. Ili kuepuka usadikisho na majuto, atafanya au kuacha mambo mengi, lakini ni kwa kutopenda kote, wala si kwa hiari yake njema kabisa.

21. Aliyerudi nyuma moyoni amejaa kujihukumu nafsi yake mwenyewe. Kwa kuwa ameufurahia upendo wa Mungu, na kumwacha, hujihisi amehukumiwa kwa kila kitu. Akijaribu wajibu wa kidini, ajua hakuna moyo ndani yake, na kwa hiyo hujihukumu. Akipuuza wajibu wa kidini, bila shaka hujihukumu. Akisoma Biblia yake, humhukumu. Asipoisoma, hujihisi amehukumiwa. Akienda mkutanoni, huduma humhukumu, na akikaa mbali, amehukumiwa. Akiomba faraghani, katika jamaa yake, au hadharani, ajua kwamba si mnyofu, na hujihisi amehukumiwa. Akipuuza au kukataa kuomba, hujihisi amehukumiwa. Kila kitu humhukumu. Dhamiri yake imeinuka silaha dhidi yake, na ngurumo na umeme wa hukumu humfuata, po pote aendapo.

V. Jinsi ya kupona kutoka hali ya kurudi nyuma.

1. Kumbuka ni wapi ulikoanguka. Lishike suala hilo mara moja, na kwa makusudi ulinganishe hali yako ya sasa na ile uliyotembea na Mungu.

2. Uchukue moyoni usadikisho wa hali yako halisi. Usikawie tena kuelewa hali kamili iliyopo kati ya Mungu na nafsi yako.

3. Tubu mara moja, na uzifanye tena kazi zako za kwanza.

4. Usijaribu kurudi, kwa kurekebisha mwenendo wako wa nje tu. Anza na moyo wako, na mara moja ujiweke sawasawa na Mungu.

5. Usitende kama mwenye dhambi aliyeshtakiwa tu, na kujaribu kujipendekeza kwa Mungu, kwa kazi au maombi yasiyo ya toba. Usidhani kwamba lazima urekebike, na kujifanya bora kabla ya kumjia Kristo, bali elewa waziwazi, kwamba kumjia Kristo, peke yake, ndiko kuwezako kukufanya bora. Hata ukihisi dhiki kiasi gani, jua kwa hakika kwamba hata utakapotubu na kuyakubali mapenzi yake, pasipo masharti, wewe si bora, bali daima unazidi kuwa mbaya. Hata utakapojitupa juu ya rehema yake kuu, na hivyo kumrudia Mungu, hatakubali cho chote mikononi mwako.

6. Usijidhanie kuwa katika hali iliyohesabiwa haki, kwa maana wajua kwamba hujaingia. Dhamiri yako inakuhukumu, nawe wajua kwamba Mungu apaswa kukuhukumu, na kama angekuhesabia haki katika hali yako ya sasa, dhamiri yako isingeweza kumhesabia yeye haki. Njoo, basi, kwa Kristo mara moja, kama mwenye dhambi mwenye hatia, aliyehukumiwa, kama ulivyo, kiri, na uchukue aibu yote na lawama juu ya nafsi yako, na uamini kwamba pamoja na kutanga-tanga kwako kote kutoka kwa Mungu, bado anakupenda—kwamba amekupenda kwa upendo wa milele, na, kwa hiyo, kwa fadhili anakuvuta.