Mhadhara wa XIV. Njia za Kukuza Uamsho

MHADHARA WA XIV.

NJIA ZA KUKUZA UAMSHO.

Andiko.—Watu hawa, kwa kuwa ni Wayahudi, wanaufadhaisha mno mji wetu, nao wanafundisha desturi ambazo si halali kwetu sisi kuzipokea wala kuzishika, kwa kuwa sisi ni Warumi.—Matendo 16:20, 21.

“Watu hawa,” wanaozungumzwa hapa, walikuwa Paulo na Sila, walioenda Filipi kuihubiri Injili, nao wakawavuruga sana watu wa mji ule, kwa sababu walidhani kwamba kuhubiri kule kungeingilia faida zao za kidunia. Kwa hiyo wakawapeleka wahubiri wa Injili mbele ya mahakimu wa mji, kama wahalifu, na kuwashtaki kwa kufundisha mafundisho, na hasa kwa kutumia njia, zisizo halali.

Katika kuhutubu kutokana na maneno haya nakusudia kuonyesha,

I. Kwamba chini ya utaratibu wa Injili, Mungu hakuweka mfumo wowote maalumu wa njia wa kutumiwa na kushikiliwa bila kubadilika katika kukuza dini.

II. Kuonyesha kwamba namna zetu za sasa za ibada ya hadhara, na kila kitu, kwa kadiri ya njia zinavyohusika, zimefikiwa hatua kwa hatua, na kwa mfululizo wa Njia Mpya.

I. Nitaonyesha kwamba chini ya Injili, Mungu hakuweka njia zozote maalumu za kutumiwa.

Chini ya utaratibu wa Kiyahudi, kulikuwa na namna maalumu zilizoamriwa na kuwekwa na Mungu mwenyewe, ambazo haikuwa halali kuziacha. Lakini namna hizo zote zilikuwa za kimfano, nazo zilikusudiwa kumwonyesha Kristo kwa kivuli, au jambo fulani lililohusiana na utaratibu mpya ambao Kristo angeuleta. Na kwa hiyo zilikuwa thabiti, na maelezo yake yote yaliwekwa kwa mahususi na mamlaka ya Kimungu. Lakini haikuwa hivyo kamwe chini ya Injili. Kristo alipokuja, utaratibu wa kitaratibu au wa kimfano ulifutwa, kwa sababu kusudi la namna hizo lilitimizwa, na kwa hiyo zenyewe hazikuwa na faida tena. Yeye, akiwa ndiye halisi wa mfano, mifano ile bila shaka iliondolewa kwa kuja kwake. INJILI ndipo ilihubiriwa kama njia iliyowekwa ya kukuza dini; na kanisa likaachiwa hiari yake kuamua, mara kwa mara, ni njia zipi zitakazotumika, na ni namna gani zitakazofuatwa, katika kuipa Injili nguvu yake. Tumeachwa gizani kuhusu njia zilizofuatwa na mitume na wahubiri wa awali, isipokuwa kwa kadiri tunavyoweza kuzikusanya kutokana na madokezo ya hapa na pale katika kitabu cha Matendo. Hatujui walimwimbia Mungu mara ngapi na waliomba mara ngapi katika ibada ya hadhara, wala hata kama waliimba au kuomba kabisa katika mikutano yao ya kawaida ya kuhubiri. Yesu Kristo alipokuwa duniani, akifanya kazi kati ya wanafunzi wake, hakuwa na shughuli na namna wala njia. Alifanya mara kwa mara katika jambo hili kama vile ingekuwa kawaida kwa mtu yeyote kufanya katika hali kama hizo, bila kitu chochote kama namna au mtindo uliowekwa wa kulifanya. Wayahudi walimshtaki kwa kuzipuuza namna zao. Kusudi lake lilikuwa kuhubiri na kuwafundisha wanadamu dini ya kweli. Na mitume walipohubiri baadaye, wakiwa na Roho Mtakatifu aliyetumwa kutoka mbinguni, hatusikii lolote kuhusu wao kuwa na mfumo maalumu wa njia wa kuiendesha kazi yao, au mtume mmoja kufanya jambo kwa namna fulani kwa sababu wengine walilifanya kwa namna hiyo. Agizo lao lilikuwa, “Nendeni mkaihubiri Injili, na kuwafanya mataifa yote kuwa wanafunzi.” Halikuamuru namna zozote. Halikukubali yoyote. Hakuna mtu awezaye kudai kupata seti yoyote ya namna au maelekezo maalumu kuhusu njia, kutokana na agizo hili. Fanyeni—kwa njia iliyo bora kadiri muwezavyo—ombeni hekima kwa Mungu—tumieni vipawa alivyowapa—tafuteni mwongozo wa Roho Mtakatifu—songeni mbele na kulifanya. Hili ndilo lilikuwa agizo lao. Na kusudi lao lilikuwa kuidhihirisha Injili kwa njia iliyo na matokeo zaidi, kuifanya kweli ijitokeze kwa kushangaza, ili kupata usikivu na kuhakikisha utii wa idadi kubwa iwezekanavyo. Hakuna mtu awezaye kupata namna yoyote ya kufanya hili iliyowekwa katika Biblia. Ni kuihubiri Injili ndiko kunakojitokeza waziwazi humo kama jambo kuu. Namna imeachwa nje ya swali.

Ni dhahiri kwamba, katika kuihubiri Injili, lazima kuwe na aina fulani ya njia zitakazotumika. Injili lazima ifikishwe mbele ya akili za watu, na njia lazima zichukuliwe ili waweze kuisikia, na kuwavuta wazingatie. Hili linafanywa kwa kujenga makanisa, kufanya mikutano ya kawaida au mingine, na kadhalika. Bila njia fulani, kamwe haiwezi kufanya matokeo kati ya wanadamu.

II. Nitaonyesha kwamba namna zetu za sasa za ibada ya hadhara, na kila kitu, kwa kadiri ya njia zinavyohusika, zimefikiwa hatua kwa hatua, na kwa mfululizo wa Njia Mpya.

1. Nitataja mambo kadhaa kuhusu huduma.

Miaka mingi iliyopita, wahudumu walikuwa na desturi ya kuvaa mavazi ya pekee. Ndivyo ilivyo sasa katika nchi za Kikatoliki. Ilikuwa hivyo hapa zamani. Wahudumu walikuwa na mavazi ya pekee kama vile askari walivyokuwa. Walikuwa wakivaa kofia iliyopindwa, na bendi za shingoni badala ya tai, na suruali fupi, na nywele bandia. Haidhuru mtu alikuwa na nywele nyingi kiasi gani kichwani mwake, ilimbidi azinyoe na kuvaa nywele bandia. Kisha ilimbidi avae joho. Mambo haya yote yalikuwa ya kawaida, na kila mchungaji alihesabiwa kuwa amefungwa kuyavaa, na haikuonekana kuwa jambo linalofaa kwake kuhudumu bila hayo. Yote haya bila shaka yalikuwa yameletwa kwa mfululizo wa mabadiliko, kwa maana hatuna sababu nzuri ya kuamini kwamba mitume na wahudumu wa awali walivaa tofauti na watu wengine.

Lakini sasa mambo haya yote yameachwa, moja baada ya lingine, kwa mfululizo wa mabadiliko au njia mpya, hata sasa katika makanisa mengi mhudumu aweza kupanda mimbarani na kuhubiri bila kutambuliwa, ingawa amevaa kama mtu mwingine yeyote. Na kila lilipofanywa kuhusu kila moja yao, kanisa lililalamika kama vile taasisi ya Kimungu ilikuwa imeachwa. Lilishutumiwa kuwa ni badiliko. Wahudumu walipoanza kuziweka kando kofia zao zilizopindwa, na kuvaa kofia kama watu wengine, iliwahuzunisha sana watu wazee; ilionekana “bila heshima,” walisema, kwa mhudumu kuvaa kofia ya mviringo. Mwaka 1827 nilipovaa kofia ya manyoya, mhudumu mmoja alisema, “hilo lilikuwa baya mno kwa mhudumu.”

Wahudumu walipoanza kwa mara ya kwanza, miaka michache iliyopita, kuvaa kofia nyeupe, ilihesabiwa na wengi kuwa badiliko la kusikitisha na lisilo na heshima kabisa. Na hata sasa, wana ushupavu wa upofu kiasi katika baadhi ya sehemu, hata mchungaji mmoja aliniambia siku chache tu zilizopita, kwamba katika kusafiri kupitia New England kiangazi kilichopita akiwa na kofia nyeupe, aliweza kutambua kwamba iliidhuru ushawishi wake. Roho hii haipaswi kuhesabiwa kuwa haina madhara; nina sababu nzuri ya kujua kwamba haina madhara si kweli. Watu wanaofikiri wanaiona kuwa ni ushupavu wa upofu mtupu, nao wako katika hatari kubwa mno ya kuyaona mambo yote ya dini kwa mtazamo huohuo kwa sababu hii. Hili limekuwa ndilo tokeo katika visa vingi. Siku hizi karibu hakuna mhudumu katika nchi asiyejihisi kuwa analazimika kuvaa koti jeusi, kana kwamba ni taasisi ya kimungu. Kanisa bado limejaa aina fulani ya heshima ya kishirikina kwa mambo kama hayo. Hili ni kikwazo kikubwa kwa akili nyingi.

Vivyo hivyo, wahudumu walipoziweka kando bendi zao, na kuvaa tai, ilisemekana kwamba wanakuwa wa kilimwengu, na wengi walilaumu. Hata sasa, katika baadhi ya sehemu, mhudumu asingethubutu kuonekana mimbarani akiwa na tai. Watu wangehisi kama hawana mchungaji, kama hakuwa na bendi. Mhudumu mmoja katika mji huu alimwuliza mwingine, siku chache tu zilizopita, kama ingefaa kuvaa tai jeusi mimbarani. Alikuwa akiivaa katika mahusiano yake ya kawaida na watu wake, lakini alitilia shaka kama ingefaa kuivaa mimbarani.

Vivyo hivyo kuhusu suruali fupi; zilikuwa zikihesabiwa kuwa muhimu kwa tabia ya kihuduma. Hata sasa, katika nchi za Kikatoliki, kila kasisi huvaa suruali fupi. Hata wavulana wadogo huko, wanaofunzwa kwa ajili ya cheo cha ukasisi, huvaa kofia zao zilizopindwa, na soksi nyeusi, na suruali fupi. Hili lingeonekana la kuchekesha kati yetu. Lakini lilikuwa likifanywa katika nchi hii. Kulikuwa na wakati ambapo watu wema wangeshtuka kama mhudumu angeingia mimbarani akiwa amevaa suruali ndefu. Wangedhani kwa hakika alikuwa akiliharibu kanisa kwa mabadiliko yake. Nimeambiwa kwamba miaka kadhaa iliyopita, huko New England, mchungaji mmoja mzee alikuwa akiipinga sana njia mpya ya mhudumu kuvaa suruali ndefu, hata asingeruhusu kwa vyovyote mimbarani mwake. Kijana mmoja alikuwa akienda kuhubiri kwa ajili yake, ambaye hakuwa na suruali fupi, na yule mhudumu mzee hakumruhusu ahudumu akiwa na suruali ndefu. “Kwani,” akasema, “watu wangu wangedhani nimeleta mtu wa madaha mimbarani, kumwona mtu pale akiwa na suruali ndefu, na jambo hilo lingeleta msisimko kati yao.” Na hivyo, mwishoni, yule kijana alilazimika kuazima suruali za yule mzee, nazo zilikuwa fupi mno kwake, zikamfanya awe kichekesho cha kutosha. Lakini kitu chochote kilikuwa bora kuliko badiliko baya la kutisha kama kuhubiri akiwa na suruali ndefu. Lakini akili imeshinda.

Vivyo hivyo ilikuwa kuhusu nywele bandia. Ninamkumbuka mhudumu mmoja, ambaye, ingawa alikuwa kijana kabisa, alikuwa akivaa nywele bandia nyeupe kubwa mno. Na watu waliongea kana kwamba kulikuwa na haki ya kimungu kuhusu hilo, na ilikuwa vigumu kuiacha, karibu, kama kuiacha Biblia yenyewe. Majoho pia yalihesabiwa kuwa muhimu kwa tabia ya kihuduma. Na hata sasa, katika makutaniko mengi katika nchi hii, watu hawatamvumilia mhudumu mimbarani, isipokuwa awe na joho la hariri linaloteleza, lenye mikono mikubwa mno kama mwili wake. Hata katika baadhi ya Makanisa ya Kikutaniko huko New England, hawawezi kuvumilia kuliacha. Basi, iliwezekanaje watu wadhani mhudumu lazima awe na joho au nywele bandia, ili ahubiri kwa matokeo? Kwa nini kila mchungaji alihesabiwa kuwa analazimika kutumia vitu hivi? Imekuwaje kwamba hakuna hata kimoja kati ya vitu hivi kilichoachwa makanisani, bila kuleta mshtuko kati yao? Vyote vimeachwa, kimoja baada ya kingine, na makutaniko mengi yamevurugwa kwa muda kwa sababu ya badiliko hilo. Lakini je, kuna mtu atakayedai kwamba shabaha ya dini imedhurika kwa hilo? Watu walihisi kama hawawezi kumwabudu Mungu bila hivyo, lakini ni dhahiri kwamba kushikamana kwao na vitu hivyo hakukuwa sehemu ya dini yao, yaani, si sehemu ya dini ya Kikristo. Ulikuwa ushirikina mtupu. Na vitu hivi vilipoondolewa walilalamika, kama Mika alivyofanya, “Mmeniondolea miungu yangu.” Lakini bila shaka tabia yao ya kidini iliboreshwa, kwa kuondoa vitu hivyo vya heshima ya kishirikina. Hata kwamba kanisa, kwa ujumla, limefaidika sana kwa mabadiliko hayo. Hivyo mwaona kwamba mtindo wa sasa wa mavazi ya mhudumu umepatikana kwa mfululizo wa njia mpya.

2. Kuhusu utaratibu wa ibada ya hadhara.

Magumu yaleyale yamekutwa katika kufanya kila badiliko, kwa sababu kanisa limehisi kana kwamba Mungu alikuwa ameweka ule tu mtindo waliouzoea.

(1.) Vitabu vya Zaburi. Zamani ilikuwa desturi kuimba Zaburi za Daudi. Baada ya muda kukaletwa toleo la Zaburi katika mashairi yenye vina. Hili lilikuwa baya sana, kwa hakika. Wahudumu walipojaribu kuziingiza, makanisa yalivurugwa, watu walipinga kwa nguvu, na taabu kubwa ikasababishwa na badiliko hilo. Lakini njia mpya ikashinda.

Baadaye toleo lingine likaletwa katika mtindo bora zaidi wa ushairi, na kuletwa kwake kulipingwa kwa ubishi mwingi, kama njia mpya. Na mwishowe toleo la Watts, ambalo bado linapingwa katika makanisa mengi. Si zamani zaidi ya mwaka 1828, nilipokuwa Philadelphia, niliambiwa kwamba mhudumu mmoja huko alikuwa akihubiri mfululizo wa mihadhara kuhusu uimbaji wa zaburi kwa kutaniko lake, kwa kusudi la kuwaleta watumie toleo bora la zaburi na nyimbo kuliko lile walilolizoea. Na hata sasa, katika makutaniko mengi mno, kuna watu watakaotoka kanisani, kama zaburi au wimbo utatolewa kutoka kitabu kipya. Na kama Zaburi za Watts zingekubaliwa, wangejitenga na kuunda kutaniko jipya, kuliko kuvumilia badiliko kama hilo. Hisia za namna hiyohiyo zimeamshwa kwa kuleta “Nyimbo za Kijijini” katika mikutano ya maombi. Katika kutaniko moja la Kipresbiteri katika mji huu, ndani ya miaka michache, mke wa mhudumu alitaka kuleta Nyimbo za Kijijini katika mikutano ya maombi ya wanawake, bila kuthubutu kwenda mbali zaidi. Alidhani angefanikiwa. Lakini baadhi ya nafsi zenye tahadhari zilivumbua kwamba zilitengenezwa New England, na kukataa kuzikubali. “Ni jambo la Kihopkins, nathubutu kusema.”

(2.) Kusomea Nyimbo Mstari kwa Mstari. Zamani, wakati vitabu vilipokuwa vichache, ilikuwa desturi kuisomea nyimbo mstari kwa mstari, kama ilivyoitwa. Shemasi alikuwa akisimama mbele ya mimbara, na kusoma zaburi au wimbo, mstari mmoja kwa wakati, au mistari miwili kwa wakati, kisha kuimba, na wengine wote wangeungana. Baada ya muda, wakaanza kuingiza vitabu, na kumwacha kila mtu aimbe kutoka kitabu chake. Na badiliko lililoje! Ole, machafuko na fujo iliyoje ilileta! Watu wema wangewezaje kumwabudu Mungu kwa kuimba, bila kuwa na shemasi wa kusomea wimbo mstari kwa mstari kwa toni yake takatifu, kwa maana utakatifu wake ulionekana kutegemea sana toni, ambayo ilikuwa hivi kwamba karibu usingeweza kutambua kama alikuwa akisoma au akiimba.

(3.) Kwaya. Baadaye badiliko lingine likatekelezwa. Ilionekana bora kuwa na kwaya teule ya waimbaji wakae peke yao na kuimba, ili kutoa nafasi ya kuboresha muziki. Lakini hili lilipingwa kwa uchungu. Loo, makutaniko mangapi yalichanwa na kupasuliwa vipande, kwa tamaa ya wahudumu na baadhi ya watu maarufu ya kuleta uboreshaji wa ukuzaji wa muziki, kwa kuunda kwaya za waimbaji. Watu waliongea kuhusu mabadiliko na njia mpya, na kudhani maovu makubwa yanayakuja makanisani, kwa sababu waimbaji waliketishwa peke yao, na kukuza muziki, na kujifunza nyimbo mpya ambazo wazee hawakuweza kuziimba. Haikuwa hivyo walipokuwa vijana, nao hawakutaka kuvumilia mianga mipya na mambo mapya kama hayo kanisani.

(4.) Firimbi za Kupanga Sauti. Muziki ulipokuzwa, na kwaya kuketishwa pamoja, ndipo waimbaji wakataka firimbi ya kupanga sauti. Zamani, mistari ilipotolewa na shemasi au karani, angeanzisha wimbo, na wengine wangefuata kadiri walivyoweza. Lakini viongozi wa kwaya walipoanza kutumia firimbi za kupanga sauti kwa kusudi la kupanga sauti zao zote katika mahadhi yaleyale hasa, machafuko makubwa iliyoje ilileta! Nilimsikia mchungaji mmoja akisema kwamba mzee mmoja katika mji alioishi, angeamka na kuondoka nyumbani kila aliposikia kiongozi wa kwaya akipuliza firimbi yake. “Ondoa firimbi yako,” akasema. “Nini! kupuliza firimbi katika nyumba ya Mungu!” Aliona ni unajisi.

(5.) Muziki wa Ala. Baada ya muda, katika baadhi ya makutaniko, ala mbalimbali ziliingizwa kwa kusudi la kuwasaidia waimbaji, na kuboresha muziki. Fidla kubwa ilipoingizwa kwa mara ya kwanza, ilileta mtafaruku mkubwa. Watu walisisitiza kwamba wangeweza vilevile kuwa na fidla katika nyumba ya Mungu. “Kwani, ni fidla, imetengenezwa kama fidla haswa, ila ni kubwa kidogo, na ni nani awezaye kuabudu palipo na fidla? Baada ya muda mtataka kucheza dansi ndani ya nyumba ya mikutano.” Ni nani ambaye hajayasikia mambo haya yakizungumzwa, kama mambo ya umuhimu mkubwa kabisa kwa shabaha ya dini na usafi wa kanisa? Wahudumu, katika makusanyiko mazito ya kikanisa, wametumia siku nzima kuyajadili. Katika sinodi moja ya kanisa la Kipresbiteri, miaka michache tu iliyopita, ilijadiliwa kwa uzito na baadhi, kama jambo linalostahili adhabu katika kanisa fulani, kwamba walikuwa na ogani katika nyumba ya Mungu. Hili ndani ya miaka michache. Na kuna makanisa mengi sasa ambayo hayangevumilia ogani. Hawangesisimka hata nusu kuambiwa kwamba wenye dhambi wanaenda motoni, kama vile kuambiwa kwamba kutakuwa na ogani ndani ya nyumba ya mikutano. Loo, katika sehemu ngapi unaweza kulifanya kanisa lifanye jambo jingine lolote, kwa urahisi zaidi kuliko kuja kwa njia rahisi na ya kawaida kufanya lililohitajika, na lililo la busara zaidi, na lililo bora zaidi, kwa kukuza dini na kuokoa roho! Wanatenda kana kwamba wana “Bwana asema hivi,” kwa kila desturi na zoea lililorithishwa kwao, au ambalo wamelifuata wenyewe kwa muda mrefu, hata liwe la kipuuzi au la kudhuru kiasi gani.

(6.) Maombi ya Papo kwa Papo. Kuna watu wangapi, wanaoongea kana kwamba Kitabu cha Maombi kilikuwa taasisi ya kimungu! Nami nadhani makutano ya watu wanaamini kuwa ni hivyo. Na katika baadhi ya sehemu za kanisa mtu asingeruhusiwa kuomba bila kitabu chake mbele yake.

(7.) Kuhubiri bila Maandishi. Miaka michache iliyopita, bibi mmoja huko Philadelphia alialikwa kumsikia mhudumu fulani akihubiri, naye alikataa, kwa sababu hakusoma mahubiri yake. Alionekana kudhani kwamba ingekuwa unajisi kwa mtu kuingia mimbarani na kuongea, kama vile akiwaongelesha watu kuhusu jambo fulani la kuvutia na muhimu. Kana kwamba Mungu alikuwa ameagiza matumizi ya maandishi na mahubiri yaliyoandikwa. Hawajui kwamba maandishi yenyewe ni badiliko, na la kisasa pia. Yaliletwa wakati wa magumu ya kisiasa huko Uingereza. Wahudumu waliogopa wasije wakashtakiwa kwa kuhubiri jambo dhidi ya serikali, isipokuwa waweze kuonyesha waliyoyahubiri, kwa kuwa na yote yaliyoandikwa mapema. Na kwa roho ya kutumikia wakati, walikubali mambo ya kisiasa, na kuweka nira ya utumwa juu ya kanisa. Na, sasa katika sehemu nyingi, hawawezi kuvumilia kuhubiri kwa papo kwa papo.

(8.) Kupiga Magoti katika Maombi. Hili limeleta fujo kubwa katika sehemu nyingi za nchi. Kumekuwa na wakati katika makanisa ya Kikutaniko huko New England, ambapo mwanamume au mwanamke angeona aibu kuonekana akipiga magoti katika mkutano wa maombi, kwa kuhofu kudhaniwa kuwa Mmethodisti. Nimeomba katika jamaa ambako mimi ndiye mtu pekee aliyepiga magoti. Wengine wote walisimama, wasije wakawaiga Wamethodisti, nadhani, na hivyo kukubali mabadiliko juu ya namna iliyowekwa. Wengine, tena, huongea kana kwamba hakuna mkao mwingine ila kupiga magoti, ambao ungeweza kukubalika katika maombi.

3. Kazi za Walei.

(1.) Maombi ya Walei. Zamani kulikuwa na upinzani mwingi dhidi ya kumruhusu mtu yeyote kuomba au kushiriki katika kuendesha mkutano wa maombi, isipokuwa awe mchungaji. Ilikuwa ikisemwa kwamba mlei kuomba hadharani, ni kuingilia heshima ya wahudumu, na haikupaswa kuvumiliwa. Mhudumu mmoja huko Pennsylvania aliniambia kwamba, miaka michache iliyopita, aliweka mkutano wa maombi kanisani, na wazee walipinga na kuutoa nje ya nyumba. Walisema hawatakuwa na kazi kama hiyo, walikuwa wamemwajiri mhudumu kufanya maombi, naye ndiye afanye, nao hawatakuwa na watu wa kawaida wakiomba.

Wahudumu na wengine wengi wamepinga kwa wingi mno mlei kuomba hadharani, na hasa mbele ya mhudumu. Hilo lingeshusha mamlaka ya wachungaji, na haikupaswa kuvumiliwa. Katika sinodi iliyofanyika katika Jimbo hili, kulipangwa mkutano wa maombi wa kisinodi. Kamati ya matayarisho, kwa kuwa lilikuwa jambo rasmi, iliwateua mapema watu waliopaswa kushiriki, na kuwataja wachungaji wawili na mlei mmoja. Yule mlei alikuwa mtu wa vipawa na maarifa sawa na wahudumu wengi. Lakini daktari mmoja wa theolojia alisimama na kupinga kwa uzito mlei kuombwa kuomba mbele ya sinodi ile. Haikuwa kawaida, akasema; iliingilia haki za wachungaji, naye hakutaka mabadiliko yoyote. Hali iliyoje!

(2.) Kuonya kwa Walei. Hili limefanywa kuwa swali la umuhimu mkubwa, moja ambalo limeitikisa New England yote, na sehemu nyingine nyingi za nchi, kama walei wanapaswa kuruhusiwa kuonya katika mikutano ya hadhara. Wahudumu wengi wamejitahidi kuzifunga kabisa vinywa vya walei. Walipuuza zoea la makanisa ya awali. Upinzani mwingi mno ulifanywa dhidi ya zoea hili karibu miaka mia moja iliyopita, hata Rais Edwards ilimbidi hasa alichukue jambo hili, na kuandika utetezi wa taabu wa haki na wajibu wa walei. Lakini upinzani haujakoma kabisa hadi leo. “Nini! Mtu asiye mhudumu, kuongea hadharani! utaleta machafuko, utashusha huduma; watu watatufikiriaje sisi, wahudumu, tukiwaruhusu watu wa kawaida kufanya mambo yaleyale tunayoyafanya sisi?” Ya kushangaza!

Lakini sasa, mambo haya yote yamepita, katika sehemu nyingi, na walei wanaweza kuomba na kuonya bila upinzani hata kidogo. Maovu yaliyohofiwa, kutokana na kazi za walei, hayajatokea, na wahudumu wengi wanafurahi kuwaona wakitumia vipawa vyao katika kutenda mema.

4. Mikutano ya Maombi ya Wanawake. Katika miaka michache iliyopita, mikutano ya maombi ya wanawake imepingwa kwa wingi katika Jimbo hili. Mambo ya kutisha kama nini! Mhudumu mmoja, sasa amekufa, alisema kwamba alipojaribu kwa mara ya kwanza kuanzisha mikutano hii, alikuwa na wachungaji wote wa jirani wakimpinga. “Kuwaweka wanawake kuomba? Kwani, jambo lifuatalo, nadhani, litakuwa kuwaweka kuhubiri.” Na hofu kubwa zilishikiliwa kwa ajili ya usalama wa Sayuni, kama wanawake wangeruhusiwa kukusanyika pamoja kuomba. Na hata sasa, hawavumiliwi katika baadhi ya makanisa.

Ndivyo imekuwa kuhusu harakati zote za bidii za kanisa. Umishonari, Shule za Jumapili, na kila kitu cha aina hiyo, vimepingwa, na vimepata mahali vilipo sasa kanisani kwa mfululizo wa mapambano na mfululizo wa mabadiliko. Chama kimoja cha Kibaptisti huko Pennsylvania, miaka kadhaa iliyopita, kilikataa ushirika wote na mhudumu yeyote aliyekuwa amesomea elimu pana, au aliyeunga mkono Umishonari, Vyama vya Biblia, Shule za Sabato, Vyama vya Kupinga Ulevi, na kadhalika. Vyote hivi vilishutumiwa kuwa ni Njia Mpya, visivyopatikana katika Biblia, na ambavyo bila shaka vingeleta mtafaruku na machafuko makanisani. Jambo lilelile limefanywa na baadhi kati ya makanisa ya Kijerumani. Na katika makanisa mengi ya Kipresbiteri, wanapatikana wale watakaosimama katika msimamo uleule, na kushutumu mambo haya yote, isipokuwa, labda, huduma iliyosomea, kuwa ni mabadiliko, njia mpya, mianga mipya, wakienda kwa nguvu zao wenyewe, na mfano wa hayo, na kama vilivyokusudiwa kufanya uovu mkubwa.

5. Nitawataja watu kadhaa ambao kwa maongozi ya Kimungu wamewekwa mbele kuwa maarufu katika kuleta mabadiliko haya.

(1.) Mitume walikuwa waleta-mabadiliko wakubwa, kama nyote mjuavyo. Baada ya ufufuo, na baada ya Roho Mtakatifu kumwagwa juu yao, walianza kuliunda upya kanisa. Waliuvunja mfumo wa Kiyahudi wa njia na kuung'oa, hata kuacha karibu bila alama yoyote.

(2.) Luther na Wanamatengenezo. Nyote mnajua magumu waliyopambana nayo, na sababu ilikuwa, kwamba walikuwa wakijaribu kuleta njia mpya—mitindo mipya ya kutekeleza wajibu wa hadhara wa dini, na mbinu mpya za kuileta Injili kwa nguvu katika mioyo ya watu. Mambo yote ya ajabu na ya kipuuzi ya Wakatoliki wa Roma yalishikiliwa kanisani kwa ushupavu wa kupindukia, kana kwamba yalikuwa ya mamlaka ya Kimungu. Na msisimko kama huo uliamshwa kwa jaribio la kuyabadili, hata karibu ikatumbukiza Ulaya yote katika damu.

(3.) Wesley na wenzake. Wesley hapo mwanzoni hakujitenga na Kanisa Rasmi la Uingereza, bali aliunda vikundi vidogo kila mahali, ambavyo vilikua kuwa kanisa ndani ya kanisa. Alibaki katika kanisa la Kiepiskopi, lakini alileta njia mpya nyingi kiasi, hata kuijaza Uingereza yote msisimko na ghasia na upinzani, naye alishutumiwa kila mahali kuwa mleta-mabadiliko na mchochezi wa uasi, na mwalimu wa mambo mapya yasiyo halali kupokelewa.

Whitefield alikuwa mtu wa shule ileile, na kama Wesley alikuwa mleta-mabadiliko. Naamini yeye na watu kadhaa wa wenzake walifukuzwa chuoni kwa kuanzisha njia mpya kama hiyo, yaani mkutano wa maombi wa kijamii. Wangeomba pamoja na kuzifafanua Maandiko, na hili lilikuwa jambo jipya la ujasiri kiasi kwamba halikuweza kuvumiliwa. Whitefield alipokuja nchini humu, upinzani wa kushangaza ulioje uliamshwa! Mara nyingi karibu apoteze uhai wake, na alinusurika kwa shida sana. Sasa, kila mtu anamwona kuwa ni utukufu wa zama alizoishi. Na wengi wa dhehebu letu wenyewe wamejivua ubaguzi kiasi cha kumwona Wesley si mtu mwema tu bali mwenye hekima na mwenye manufaa mno. Wakati ule karibu kanisa lote liliwaona kwa uadui, likihofu kwamba mabadiliko aliyoyaleta yangeliharibu kanisa.

(4.) Rais Edwards. Mtu huyu mkuu alikuwa maarufu katika siku zake kwa njia mpya. Miongoni mwa mabadiliko mengine, alikataa kuwabatiza watoto wa wazazi wasiotubu. Zoea la kuwabatiza watoto wa wasiomcha Mungu lilikuwa limeletwa katika makanisa ya New England katika karne iliyotangulia, na lilikuwa limekaribia kuwa la wote, Rais Edwards aliona kwamba zoea lile lilikuwa baya, naye alikataa kulifanya, na kukataa kwake kuliyatikisa makanisa yote ya New England. Wahudumu mia moja waliungana na kuazimia kumwangusha. Aliandika kitabu juu ya jambo hilo, na kuwashinda wote. Ilizaa mmojawapo wa misisimko mikubwa kuliko yote iliyopata kuwako New England. Hakuna kitu, isipokuwa Vita vya Mapinduzi, kilichopata kuzaa msisimko sawa na huo.

Chama Kuu cha Connecticut kilikataa kumkubali Whitefield, alikuwa mleta-mabadiliko wa namna hiyo. “Kwani, atahubiri nje ya majengo na mahali popote!” Ya kutisha! Jambo baya kama nini, kwamba mtu ahubiri mashambani au barabarani. Mtupeni nje.

Hawa wote walikuwa watu waliojitoa, wakitafuta njia za kutenda mema na kuokoa roho. Na aina ileile hasa ya upinzani ilipatwa na vyombo vyote vya kikanisa, vikiziba njia yao na kujaribu kuharibu tabia na ushawishi wao. Kitabu, kilichopo hadi sasa, kiliandikwa katika wakati wa Rais Edwards, na daktari mmoja wa theolojia, na kutiwa saini na wingi wa wahudumu, dhidi ya Whitefield na Edwards, wenzao na njia zao. Barua ilichapishwa katika mji huu na mhudumu mmoja dhidi ya Whitefield, iliyoibua pingamizi zilezile dhidi ya mabadiliko tunazozisikia sasa. Katika wakati wa upinzani wa hivi karibuni dhidi ya uamsho katika Jimbo la New York, nakala ya barua hii ilipelekwa kwa mhariri wa jarida la kidini kwa ombi kwamba aichapishe. Alikataa, na akatoa kama sababu, kwamba kama ingechapishwa, wengi wangeitumia kwa mabishano yanayoendelea sasa. Nayataja hayo tu ili kuonyesha jinsi ulivyo sawasawa upinzani unaoinuliwa katika zama tofauti dhidi ya njia zote mpya zilizokusudiwa kuiendeleza shabaha ya dini.

6. Katika kizazi cha sasa, mambo mengi yameletwa ambayo yamethibitika kuwa ya manufaa, lakini yamepingwa kwa msingi kwamba yalikuwa mabadiliko. Na kwa kuwa wengi bado hawajatulia kuyahusu, nimeona ni bora kutoa maelezo kadhaa kuyahusu. Kuna mambo matatu hasa ambayo yamevuta maelezo zaidi, na kwa hiyo nitayazungumza. Nayo ni Mikutano ya Wenye Wasiwasi, Mikutano ya Kuendelea, na Kiti cha Wenye Wasiwasi. Yote haya yanapingwa, na yanaitwa njia mpya.

(1.) Mikutano ya Wenye Wasiwasi. Wa kwanza niliopata kuusikia kwa jina hilo, ulikuwa New England, ambako iliwekwa kwa kusudi la kufanya mazungumzo ya binafsi na wenye dhambi wenye wasiwasi, na kurekebisha mafundisho kulingana na hali za watu binafsi, ili kuwaongoza mara moja kwa Kristo. Kusudi lake ni dhahiri lenye hekima, lakini imepingwa kwa sababu ilikuwa mipya. Kuna njia mbili za kuendesha mkutano wa wenye wasiwasi, ambazo yoyote kati yake yaweza kutimiza kusudi lake.

(a.) Kwa kutumia dakika chache katika mazungumzo ya binafsi na kujifunza hali ya nafsi ya kila mtu, na kisha katika hotuba kwa wote, kushughulikia makosa yao yote na kuondoa magumu yao pamoja.

(b.) Kwa kumwendea kila mmoja, na kushughulikia kila hali ya mtu binafsi, na kupitia jambo zima na kila mmoja peke yake, na kuwafanya waahidi kuitoa mioyo yao kwa Mungu. Kwa vyovyote ni muhimu, nazo zimeonekana kuwa na mafanikio mengi katika matendo. Lakini makutano ya watu wameipinga kwa sababu ilikuwa mipya.

(2.) Mikutano ya Kuendelea. Hii si mipya, bali imekuwa ikifanywa siku zote, kwa namna moja au nyingine, tangu kulipokuwa na kanisa duniani. Sikukuu za Kiyahudi hazikuwa kitu kingine ila mikutano ya kuendelea. Kuhusu namna, ziliendeshwa tofauti na zilivyo sasa. Lakini kusudi lilikuwa lilelile, kutenga mfululizo wa siku kwa ibada za kidini, ili kufanya taswira yenye nguvu zaidi ya mambo ya Kimungu juu ya akili za watu. Madhehebu yote ya Wakristo, dini inapofanikiwa kati yao, hufanya mikutano ya kuendelea. Huko Uskoti walikuwa wakianza siku ya Alhamisi katika misimu yao yote ya ushirika, na kuendelea hadi baada ya Sabato. Waepiskopi, Wabaptisti, na Wamethodisti wote hufanya mikutano ya kuendelea. Lakini sasa katika siku zetu imepingwa, hasa miongoni mwa Wapresbiteri, na kuitwa njia mpya, na kuhesabiwa kuwa imejaa kila aina ya uovu, ijapokuwa imebarikiwa waziwazi na kwa wingi hivyo. Nitapendekeza mambo machache yanayopaswa kuzingatiwa kuyahusu.

(a.) Katika kuiweka, uangalifu unapaswa kutolewa kwa hali za watu; kama kanisa linaweza kutoa usikivu wao na kutenga wakati wao kuuendesha mkutano. Katika visa vingine kanuni hii imepuuzwa. Baadhi wamedhani ni sawa kuiingilia biashara ya lazima ya jamii. Vijijini, wangeuweka mkutano wakati wa mavuno, na mjini katika kilele cha msimu wa biashara, wakati watu wote walipokuwa kwa lazima wameshughulishwa na kukazwa na kazi zao za kidunia. Kwa kutetea mwenendo huu inasemwa kwamba biashara yetu daima inapaswa kufanywa iachie nafasi kwa biashara ya Mungu; kwamba mambo ya milele ni ya umuhimu mkubwa mno kuliko mambo ya kidunia, hata biashara ya kidunia ya aina yoyote, na wakati wowote, inapaswa kufanywa iachie na kutoa nafasi kwa mkutano wa kuendelea. Lakini biashara ya kidunia tunayojishughulisha nayo si biashara yetu. Ni biashara ya Mungu kadhalika, na ni wajibu wetu kadhalika, kama vile maombi yetu na mikutano yetu ya kuendelea ilivyo. Kama hatuioni biashara yetu kwa mtazamo huu, bado hatujachukua somo la kwanza katika dini; bado hatujajifunza kufanya mambo yote kwa utukufu wa Mungu. Kwa mtazamo huu wa jambo, tukitenga biashara yetu na dini, tunaishi siku sita kwa ajili yetu wenyewe, na ya saba kwa ajili ya Mungu. Wajibu halisi kamwe hauingiliani. Siku za juma zina wajibu wake unaofaa, na Sabato ina wajibu wake unaofaa, nasi tunapaswa kuwa wacha Mungu sawasawa kila siku ya juma, na katika kutekeleza wajibu wa kila siku. Tunapaswa kulima, na kupanda, na kuuza bidhaa zetu, na kushughulikia miito yetu mbalimbali, kwa nia moja ileile ya kutafuta utukufu wa Mungu, kama vile tuendavyo kanisani siku ya Sabato, na kuomba katika jamaa zetu, na kusoma Biblia zetu. Hii ni kanuni ya kwanza katika dini. Yeye asiyeijua na kuitenda kanuni hii bado hajajifunza A B C ya ucha Mungu hata sasa. Basi kuna misimu maalumu ya mwaka ambapo Mungu katika maongozi yake huwaita watu kushughulikia biashara, kwa sababu biashara ya kidunia wakati huo ni ya dharura hasa, na lazima ifanywe katika msimu huo, kama itafanywa kabisa; wakati wa kupanda na mavuno kwa mkulima, na misimu ya biashara kwa mfanyabiashara. Nasi hatuna haki ya kusema, katika misimu hiyo maalumu, kwamba tutaacha biashara yetu na kufanya mkutano wa kuendelea. Ukweli ni, biashara si yetu. Na Mungu asipoonyesha, kwa dalili fulani maalumu ya maongozi yake, kuwa ni mapenzi yake tugeuke kando na kufanya mkutano wa kuendelea katika nyakati kama hizo, naliona kuwa ni kumjaribu Mungu kuiweka. Ni kusema, “Ee Mungu, biashara hii ya kidunia ni biashara yetu, nasi tuko tayari kuiacha kwa ajili ya biashara yako.” Mungu asipoonyesha kuwa ni mapenzi yake kummwaga Roho wake, na kuihuisha kazi yake katika msimu kama huo, na hivyo kuwa amewaita watu wake waache, kwa wakati huo, kazi zao za kawaida, na kuhudhuria hasa mkutano wa kuendelea, inaonekana kwangu kuwa Mungu angeweza kutuambia katika hali kama hizo, “Ni nani aliyetaka neno hili mkononi mwenu?”

Mungu ana haki ya kuutumia wakati wetu apendavyo, kutuomba tutoe sehemu yoyote ya wakati wetu, au wakati wetu wote, kwa wajibu wa mafundisho na ibada. Na hali zinapouhitaji waziwazi, ni wajibu wetu kuweka kando kila biashara nyingine, na kufanya jitihada za moja kwa moja na za kuendelea kwa ajili ya wokovu wa roho. Kama tunaendesha biashara yetu kwa kanuni sahihi, na kwa nia njema, na kwa ajili ya utukufu wa Mungu kabisa, kamwe hatutapinga kwenda kando kuhudhuria mkutano wa kuendelea kila inapoonekana kuna wito kwa hilo katika maongozi ya Mungu. Mtu ajionaye kuwa ni wakili au karani, haoni kuwa ni tabu kupumzika kutoka kazi zake siku ya Sabato, bali ni upendeleo. Mmiliki mchoyo aweza kuhisi hataki kusitisha biashara yake siku ya Sabato. Lakini karani, aendeshaye biashara si kwa ajili yake mwenyewe bali kwa ajili ya mwajiri wake, huhesabu kuwa ni upendeleo kupumzika siku ya Sabato. Vivyo hivyo sisi, tukifanya biashara yetu kwa ajili ya Mungu, hatutaona kuwa ni jambo gumu kama atatufanya kuwa ni wajibu wetu kusitisha biashara yetu ya kidunia na kuhudhuria mkutano wa kuendelea. Bora tuuone katika mwanga wa sikukuu. Kwa hiyo, kila usikiapo mtu akijitetea kwamba hawezi kuacha biashara yake kuhudhuria mkutano wa kuendelea—kwamba ni wajibu wake kushughulikia biashara, kuna sababu ya kuhofu kwamba anaiona biashara kuwa ni yake mwenyewe, na mkutano kuwa ni biashara ya Mungu. Kama angehisi kwamba biashara ya duka au shamba ilikuwa ni biashara ya Mungu kadiri ya kuhudhuria mkutano wa kuendelea, bila shaka angekuwa tayari sana kupumzika kutoka taabu zake za kidunia, na kupanda kwenda nyumbani kwa Mungu na kuburudishwa kila kulipokuwa na dalili, kwa upande wa Mungu, kwamba jamii ilikuwa imeitwa kwa kazi ile. Ni jambo linalostahili sana kuzingatiwa, kwamba sikukuu za Kiyahudi ziliwekwa katika misimu ile ya mwaka ambapo kulikuwa na msongo mdogo kabisa wa biashara ya kidunia isiyoepukika.

Katika visa vingine, mikutano kama hiyo imewekwa katika msongo hasa wa misimu ya biashara, nayo imefuatwa na matokeo yasiyo mema, ni dhahiri kwa kukosa kuzingatia kanuni iliyowekwa hapa. Katika visa vingine, mikutano imewekwa katika misimu ambapo kulikuwa na msongo mkubwa wa biashara ya kidunia, nayo imebarikiwa kwa dhahiri. Lakini katika visa hivyo baraka ilifuata kwa sababu mkutano uliwekwa kwa kutii dalili za mapenzi ya Mungu, na wale waliokuwa na utambuzi wa kiroho, na kuzielewa ishara za nyakati. Na katika visa vingi, bila shaka, watu wamehudhuria ambao walidhani kweli wenyewe kuwa wanaacha biashara yao wenyewe, ili kushughulikia biashara ya Mungu, na katika visa kama hivyo walitoa kile walichodhani kuwa ni dhabihu halisi, na Mungu kwa rehema akawapa baraka.

(b.) Kwa kawaida, mkutano wa kuendelea unapaswa kuendeshwa hadi mwisho, na kazi kubwa kutekelezwa na, mhudumu yuleyule, ikiwezekana. Wakati mwingine mikutano ya kuendelea imefanywa na tegemeo kuwekwa kwa wahudumu wanaokuja siku baada ya siku. Nayo isingekuwa na baraka. Na sababu ilikuwa dhahiri. Hawakuja katika hali ya nafsi ya kuingia katika kazi, wala hawakujua hali ya akili za watu, ili wajue la kuhubiri. Tuseme mtu aliyekuwa mgonjwa amwite tabibu tofauti kila siku. Asingejua dalili zilikuwaje, wala mwendo wa ugonjwa au wa matibabu ulivyokuwa, wala dawa gani zilizojaribiwa, wala mgonjwa aliweza kuvumilia nini. Kwani, bila shaka angemuua mgonjwa. Vivyo hivyo katika mkutano wa kuendelea, unaoendeshwa na mfululizo wa wahudumu. Hakuna hata mmoja wao aingiaye katika roho yake, na kwa kawaida wanadhuru zaidi kuliko kufaidi.

Mkutano wa kuendelea haupaswi, kwa kawaida, kuwekwa, isipokuwa waweze kupata msaada wa aina inayofaa, na kumpata mhudumu mmoja au wawili watakaokubali kubaki hapo hadi mkutano utakapokwisha. Ndipo yamkini watapata baraka tele.

(c.) Isiwe na mikutano mingi ya hadhara kiasi cha kuingilia wajibu wa faragha na wa jamaa. La sivyo Wakristo watapoteza uroho wao na kuachilia mshiko wao kwa Mungu, na mkutano utaporomoka.

(d.) Jamaa hazipaswi kujitaabisha mno katika kuwakaribisha wageni hata kupuuza maombi na wajibu mwingine. Mara nyingi hutokea kwamba mkutano wa kuendelea unapofanywa, baadhi ya jamaa kuu za kanisani, namaanisha zile zinazotegemewa hasa kuiendeleza mikutano, hazingii katika kazi hata kidogo. Na sababu ni, kwamba zimelemewa na utumishi mwingi. Mara nyingi huchukua taabu isiyo ya lazima kuwaandalia wageni wanaokuja kutoka mbali kwenye mkutano, na kujitaabisha kwa upumbavu mkubwa kufanya karamu, si ya kustarehesha tu bali ya fahari. Yapaswa kueleweka daima kwamba ni wajibu wa jamaa kuwa na kazi na maonyesho kidogo iwezekanavyo, na kuiendesha ukarimu wao kwa njia iliyo rahisi zaidi, ili wote wapate wakati wa kuomba, na kwenda kwenye mkutano, na kushughulikia mambo ya ufalme.

(e.) Kwa vyovyote jihadharini na kukesha hadi usiku wa manane bila lazima. Kama watu watakesha hadi usiku wa manane, usiku baada ya usiku, bila shaka watauchosha mwili, na afya yao itashindwa, na kutakuwa na matokeo mabaya. Wakati mwingine hujiacha wasisimke kiasi cha kupoteza usingizi wao, na kuwa wasio na mpangilio katika milo yao, hata wavunjike, na matokeo mabaya lazima yaje. Isipokuwa taabu kubwa kabisa ichukuliwe kudumisha mpangilio, msisimko utakuwa mkubwa kiasi kwamba maumbile yatashindwa, nao waporomoke, na kazi ikome.

(f.) Roho yote ya kimadhehebu yapaswa kuepukwa kwa uangalifu. Kama roho ya kimadhehebu itazuka iwe katika kuhubiri, au kuomba, au mazungumzo, itapinga mema yote ya mkutano.

(g.) Kuweni waangalifu dhidi ya kuweka tegemeo juu ya mkutano wa kuendelea, kana kwamba wenyewe ungezaa uamsho. Hii ni sehemu ya hatari kubwa, nayo imekuwa hivyo daima. Hii ndiyo sababu kubwa iliyofanya kanisa katika vizazi vinavyofuatana daima limekuwa likilazimika kuziacha njia zake—kwa sababu Wakristo walikuwa wamekuja kuzitegemea kwa mafanikio. Ndivyo imekuwa katika baadhi ya sehemu, kuhusu Mikutano ya Kuendelea. Imebarikiwa kiasi kwamba katika baadhi ya sehemu watu wamedhani kwamba kama wangekuwa tu na mkutano wa kuendelea, wangepata baraka, na wenye dhambi wangeongoka bila shaka. Na hivyo wameuweka mkutano wao, bila matayarisho yoyote kanisani, na kutuma tu mbali kwa mhudumu fulani mashuhuri, na kumweka ahubiri, kana kwamba hilo lingewaongoa wenye dhambi. Ni dhahiri kwamba baraka ingezuiliwa kutoka mkutano ulioandaliwa kwa njia hii.

(h.) Epukeni kukubali wazo kwamba uamsho hauwezi kufurahiwa bila Mkutano wa Kuendelea. Baadhi ya makanisa yameingia katika hali mbaya ya hisia juu ya jambo hili. Bidii yao imekuwa yote ya mishtuko na ya homa, hata kamwe hawafikiri kufanya lolote kukuza uamsho, ila kwa njia ile. Mkutano wa kuendelea unapofanywa, wataonekana kuwa na bidii ya ajabu, kisha kuzama chini hadi hali ya usinzia hadi mkutano mwingine wa kuendelea utakapozaa mshtuko mwingine. Na sasa makutano ya watu kanisani wanadhani ni lazima kuiacha mikutano ya kuendelea kwa sababu inatumiwa vibaya kwa njia hii. Hili lapaswa kuhadhariwa, katika kila kanisa, ili wasije wakalazimishwa kuiacha, na kupoteza faida zote ambazo mikutano ya kuendelea imekusudiwa kuzaa.

(3.) Kiti cha Wenye Wasiwasi.

Kwa hili namaanisha kuweka kiti fulani maalumu katika mahali pa mkutano, ambako wenye wasiwasi wanaweza kuja na kuongelewa kwa mahususi, na kufanywa kuwa watu wa kuombewa, na wakati mwingine kuzungumzwa nao kila mmoja peke yake. Hivi karibuni njia hii imekutana na upinzani zaidi kuliko nyingine zote. Ni pingamizi gani kubwa? Siwezi kuiona. Kusudi la kiti cha wenye wasiwasi bila shaka ni lenye hekima, na kulingana na sheria za akili. Lina pande mbili:

1. Mtu anapotaabika sana akilini, kila mtu anajua kwamba kuna mwelekeo mkubwa wa kuificha. Mtu anapolemewa na hisia ya hali yake, kama unaweza kumfanya awe tayari ijulikane, kama unaweza kumfanya avunje minyororo ya kiburi, umeshinda jambo muhimu kuelekea wongofu wake. Hili linakubaliana na falsafa ya akili ya mwanadamu. Kuna maelfu wangapi watakaomsifu Mungu hata milele, kwamba walipokazwa na kweli walipata kuletwa kuchukua hatua hii, ambayo kwayo waliitupa fikira kwamba ilikuwa jambo la kutisha kumwacha mtu yeyote ajue kwamba walikuwa na uzito kuhusu roho zao.

2. Upande mwingine wa kiti cha wenye wasiwasi, ni kuvumbua udanganyifu na uongo, na hivyo kuzuia matumaini ya uongo. Kimepingwa kwa msingi, kwamba kilikusudiwa kuleta uongo na matumaini ya uongo. Lakini pingamizi hili halina sababu. Ukweli ni kinyume chake. Tuseme nilikuwa nikihubiri juu ya jambo la Kiasi, na kwamba ningeonyesha kwanza maovu ya ulevi, na kumleta mlevi na jamaa yake, na kuonyesha maovu mbalimbali yanayozaliwa, hata kila moyo unadunda kwa hisia. Kisha ninachora hatari kubwa ya kunywa kiasi, na kuonyesha jinsi kunavyoongoza kwenye ulevi na uharibifu, na kwamba hakuna usalama ila katika KUJIZUIA KABISA, hata mioyo mia moja iko tayari kusema, “Sitakunywa tone jingine la kileo duniani; nikinywa, nitatarajia kupata kaburi la mlevi.” Sasa, nasimama ghafla, na kuiacha ahadi izunguke, na kila aliyeamua kikamilifu yuko tayari kuitia saini. Lakini ni wangapi watakaoanza kurudi nyuma na kusitasita, utakapoanza kuwaita watie saini ahadi ya kujizuia kabisa. Mmoja hujiambia mwenyewe “Je, niitie saini, au la? Nilidhani nia yangu imeamua, lakini kutia saini ahadi ya kamwe kutokunywa tena, hilo silijui.” Hivyo mwaona kwamba mtu anapoitwa kutoa ahadi, kama akionekana hajaamua, hudhihirisha kwamba hakuwa mnyoofu. Yaani, kamwe hakufikia azimio lile juu ya jambo hilo, ambalo lingeweza kutegemewa kuudhibiti maisha yake yajayo. Vivyo hivyo na mwenye dhambi aliyeamshwa. Mhubirie, na papo hapo hudhani yuko tayari kufanya lolote; hudhani ameazimia kumtumikia Bwana; lakini mlete kwenye jaribio, mwite afanye jambo moja, achukue hatua moja itakayomtambulisha na watu wa Mungu, au itakayopinga kiburi chake—kiburi chake huinuka, naye hukataa; uongo wake huletwa nje, naye hujiona kuwa bado ni mwenye dhambi aliyepotea; ambapo, kama usingelifanya, angeweza kwenda zake akijisifu mwenyewe kwamba alikuwa Mkristo. Ukimwambia, “Kuna kiti cha wenye wasiwasi, tokeni nje na kutangaza azimio lenu la kuwa upande wa Bwana,” na kama hayuko tayari kufanya jambo dogo kama hilo, basi hayuko tayari kufanya lolote, na yuko pale, ameletwa nje mbele ya dhamiri yake mwenyewe. Kinaufunua uongo wa moyo wa mwanadamu, na kuzuia wongofu wa uongo mwingi mno, kwa kuwaonyesha wale ambao vinginevyo wangejifikiria wenyewe kuwa tayari kufanya lolote kwa ajili ya Kristo, kwamba kwa hakika wako tayari kufanya hakuna kitu.

Kanisa daima limehisi ni lazima kuwa na kitu cha aina hiyo kutimiza kusudi hilihili. Katika siku za mitume ubatizo ulitimiza kusudi hili. Injili ilihubiriwa kwa watu, na kisha wale wote waliokuwa tayari kuwa upande wa Kristo waliitwa kubatizwa. Ulishika mahali pale pale ambapo kiti cha wenye wasiwasi kinashika sasa, kama udhihirisho wa hadhara wa azimio lao la kuwa Wakristo. Na katika nyakati za kisasa, wale waliokipinga vikali kiti cha wenye wasiwasi wamelazimika kukubali mbadala fulani, la sivyo wasingeweza kuendelea katika kukuza uamsho. Baadhi wamekubali mbinu ya kuwaalika watu waliokuwa na wasiwasi kwa roho zao wabaki kwa mazungumzo baada ya kutaniko lililobaki kuondoka. Lakini tofauti ni nini? Hili ni kuweka jaribio kadiri ya lile lingine. Wengine, ambao wangeona aibu sana kutumia kiti cha wenye wasiwasi, wamewaomba wale wenye hisia yoyote juu ya jambo hilo waketi kimya katika viti vyao wakati wengine wanaondoka. Wengine wamewaita wenye wasiwasi waondoke kuingia katika chumba cha mihadhara. Shabaha ya haya yote ni ileile, na kanuni ni ileile, kuwaleta watu nje kutoka kwenye kimbilio la aibu ya uongo. Mtu mmoja niliyesikia habari zake aliyekuwa amekwenda mbali sana katika upinzani wake dhidi ya njia mpya, katika mmojawapo wa mikutano yake aliwaomba wale wote waliokuwa tayari kunyenyekea kwa Mungu, au waliotamani kufanywa watu wa kuombewa, waonyeshe hilo kwa kuinama mbele na kuweka vichwa vyao chini juu ya benchi mbele yao. Ni nani asiyeona kwamba hii ilikuwa ni kukikwepa tu kiti cha wenye wasiwasi, na kwamba ilikusudiwa kutimiza kusudi mahali pake, naye aliikubali kwa sababu alihisi kwamba kitu cha aina hiyo kilikuwa muhimu?

Basi kuna pingamizi gani dhidi ya kuketi kiti fulani, au kusimama, au kwenda katika chumba cha mihadhara? Vyote vinamaanisha jambo lilelile, vinapoendeshwa vyema. Nazo si mambo mapya katika kanuni hata kidogo. Jambo hili daima limefanywa kwa kiini. Katika siku za Yoshua, aliwaita watu waamue watakalofanya, nao walisema waziwazi katika mkutano, “Tutamtumikia BWANA; BWANA, Mungu wetu, tutamtumikia, na sauti yake tutaitii.”

MAELEZO.

1. Tukiichunguza historia ya kanisa tutaona kwamba haujawahi kuwepo matengenezo makubwa, isipokuwa kwa njia mpya. Kila makanisa yanapotua katika namna ya kufanya mambo, upesi hufikia kutegemea utendaji wa nje wa jambo hilo, na hivyo huhifadhi sura ya dini huku wakipoteza kiini chake. Na ndipo daima imeonekana kuwa haiwezekani kuwaamsha ili kuleta matengenezo ya maovu, na kuzaa uamsho wa dini, kwa kufuata tu namna ile iliyowekwa. Labda si kusema kupita kiasi, kwamba haiwezekani hata kwa Mungu mwenyewe kuleta matengenezo ila kwa njia mpya. Angalau, ni jambo la hakika kwamba Mungu daima ameichagua njia hii, kuwa iliyo ya busara na iliyo bora kuliko angeweza kubuni au kukubali. Na ingawa daima imekuwa hivyo, kwamba njia zilezile ambazo Mungu amezichagua kutumia, na ambazo amezibariki katika kuihuisha kazi yake, zimepingwa kama njia mpya, na kushutumiwa, lakini ameendelea kutenda kwa kanuni ileile. Alipoona kwamba mtindo fulani umepoteza ushawishi wake kwa kuwa umekuwa namna, huleta njia mpya fulani, itakayoVUNJA-INGIA katika tabia zao za uvivu, na kuAMSHA kanisa lililosinzia. Na mema makubwa yamezaliwa.

2. Tofauti zilezile, kwa kiini, zilizopo sasa, daima zimekuwepo, katika misimu yote ya matengenezo na uamsho wa dini. Daima wamekuwepo wale walioshikilia hasa namna na fikira zao, na njia yao halisi ya kufanya mambo, kana kwamba walikuwa na “Bwana asema hivi” kwa kila moja yao. Wamewaita wale waliotofautiana nao, waliokuwa wakijaribu kulisukuma mbele safina ya wokovu, Wamethodisti, Mianga Mipya, Wenye Msimamo Mkali, Shule Mpya, Theolojia Mpya, na majina mengine mbalimbali ya matusi. Na kudorora kulikofuata kwa daima kumesababishwa na mambo mawili, ambayo kanisa halipaswi kuyapuuza hata kidogo.

(1.) Kikundi cha Shule ya Zamani, au cha Njia za Zamani, kimedumu katika upinzani wao, na kwa hamu kimekamata kila kosa halisi au linaloonekana kati ya rafiki wa kazi.

Katika visa kama hivyo, makanisa yamepoteza taratibu imani yao katika upinzani dhidi ya njia mpya, na kilio cha “Theolojia Mpya,” na “Badiliko” kimeacha kuwatia hofu. Wanaona kwamba baraka ya Mungu iko pamoja na wale wanaoshutumiwa hivyo kwa njia mpya na mabadiliko, na upinzani wa kuendelea wa Shule ya Zamani, pamoja na mafanikio ya kuendelea ya Shule Mpya, umeiharibu imani yao katika upinzani, nao huchoka kusikia kilio kisichokoma cha “Mianga Mipya,” na “Theolojia Mpya,” na “Njia Mpya.” Hivyo mizani imegeuka, na makanisa yametamka hukumu ya kuunga mkono Shule Mpya, na ya kulaani Shule ya Zamani.

(2.) Lakini sasa, nizingatie: hapa hasa katika hali hii ya mambo, ibilisi, tena na tena, amechukua nafasi, na watu wamejitokeza, na wakiungwa mkono na imani ya makanisa katika kikundi cha Njia Mpya, na kuwakuta wamechoka na upinzani, na tayari kufanya lolote ambalo lingekuza masilahi ya ufalme wa Kristo, wamejiendesha kwa kasi wenyewe, na katika visa vingine wameyachukua makanisa hadi katika kimbunga chenyewe cha magumu yale yaliyotabiriwa na wapinzani wao. Hivyo, vita vilipopiganwa, na ushindi kupatikana, bidii ya haraka ya baadhi ya watu wenye nia njema lakini wa kasi, imeleta matokeo mabaya yaliyotanda giza juu ya makanisa kwa miaka. Hili lilikuwa hivyo, kama ijulikanavyo vyema, katika siku za Rais Edwards. Hapa kuna mwamba, ambao juu yake mnara wa taa sasa umejengwa, na ambao juu yake kanisa likipwelewa sasa, pande zote mbili hazina udhuru kabisa. Sasa inajulikana vyema, au yapaswa kujulikana, kwamba kudorora kulikofuata uamsho katika siku zile, pamoja na kudorora kulikotokea mara kwa mara, kulisababishwa na ushawishi wa pamoja wa upinzani wa kuendelea na wa ushupavu wa Shule ya Zamani, na roho mbaya ya mwisho na uzembe wa baadhi ya watu wa Shule Mpya.

Na hapa mlio wa hofu wapaswa kupigwa waziwazi kwa pande zote mbili, ibilisi asije akatushinda, katika sehemu ileile hasa, na katika hali zilezile hasa, ambapo mara nyingi amekwisha shinda. Je, kanisa kamwe halitajifunza hekima kutokana na uzoefu? Mara ngapi, Loo, mara ngapi lazima matukio haya yachezwe tena kabla ya miaka elfu kuja! Ni lini hatimaye litakuwa, kwamba kanisa laweza kuamshwa, na dini kushinda, bila kuchochea upinzani kama huo ndani ya kanisa, hata mwishowe kuleta matokeo mabaya?

3. Kilio cha sasa dhidi ya njia mpya ni cha kuchekesha mno, tunapofikiri upande kinakotoka, na hali zote za jambo hilo. Ni jambo la kushangaza kweli kwamba wahudumu wazito wangehisi kweli hofu kwa njia mpya za siku hizi, kana kwamba njia mpya ni kitu kipya chini ya jua, na kana kwamba namna na mtindo wa sasa wa kufanya mambo umeshuka toka kwa mitume, na uliwekwa kwa “Bwana asema hivi:” hali ya kwamba ukweli ni, kila hatua ya maendeleo ya kanisa kutoka giza nene la Upapa, imekuwa kupitia kuletwa kwa njia mpya moja baada ya nyingine. Sasa twatazama kwa mshangao, na twaelekea kutazama karibu kwa dharau, kilio cha “Badiliko,” kilichotangulia siku zetu; na tunapopitia hofu ambazo makutano ya watu kanisani walizishikilia siku zilizopita kuhusu mabadiliko, twaona ni vigumu kuzieleza zile zinazoonekana kwetu kuwa pingamizi na magumu yasiyo na msingi na ya kipuuzi, angalau, kama si ya kuchekesha waliyoyafanya. Lakini, enyi wasikilizaji wangu, je, si jambo la ajabu, kwamba katika siku hii ya baadaye, baada ya kanisa kuwa na uzoefu mwingi sana katika mambo haya, kwamba watu wazito na wacha Mungu wangehisi kwa uzito hofu kwa kuletwa kwa njia rahisi, zenye hekima, na zilizofanikiwa sana za miaka kumi iliyopita? Kana kwamba njia mpya ni kitu kisichopaswa kuvumiliwa, chenye mwelekeo wa maafa makubwa, na ambacho kingeamsha milio na mwangwi wa hofu katika kila kona na pembe ya kanisa.

4. Twaona ni kwa nini wale waliokuwa wakifanya makelele kuhusu njia mpya hawajafanikiwa katika kukuza uamsho.

Wameshughulishwa na maovu, halisi au ya kuwaziwa, yaliyoandamana na kazi hii kuu na iliyobarikiwa ya Mungu. Kwamba kumekuwa na maovu, hakuna atakayejifanya kukanusha. Lakini naamini, kwamba haujapata kuwepo uamsho tangu ulimwengu ulipoanza, wa nguvu na wa upana mkubwa hivi kama ule uliotawala kwa miaka kumi iliyopita, ambao haukuandamana na maovu makubwa sawa au makubwa zaidi. Hata hivyo sehemu kubwa ya kanisa imekuwa ikijitisha yenyewe na kuwatisha wengine, kwa kutoa usikivu wa daima kwa maovu ya uamsho. Mmoja wa maprofesa katika Seminari ya Theolojia ya Kipresbiteri, alihisi ni wajibu wake kuandika mfululizo wa barua kwa Wapresbiteri, zilizosambazwa kwa wingi, ambazo kusudi lake lilionekana kuwa kupiga mlio wa hofu katika mipaka yote ya kanisa, kuhusu maovu yaliyoandamana na uamsho. Watu wanaposhughulishwa na maovu badala ya ubora wa kazi iliyobarikiwa ya Mungu, itawezekanaje kutarajiwa kwamba watakuwa na manufaa katika kuikuza? Ningesema haya yote kwa fadhili kubwa, lakini bado ni sehemu ambayo juu yake sipaswi kunyamaza.

5. Bila njia mpya haiwezekani kwamba kanisa lifanikiwe kupata usikivu wa ulimwengu kwa dini. Kuna mambo mengi mno ya kusisimua yanayoletwa daima mbele ya akili ya umma, kukimbia huku na huku kingi hivyo, wengi mno waliao “Tazama yuko hapa,” na “Tazama yuko pale,” hata kanisa haliwezi kushikilia msimamo wake, haliwezi kudai usikivu, bila kuhubiri kwa kusisimua sana, na upya wa kutosha katika njia, kupata sikio la umma. Njia za wanasiasa, za wasioamini na wazushi, kunyakua mali, ongezeko la anasa, na ushawishi elfu kumi wa kusisimua na wa kupinga unaolielemea kanisa na ulimwengu, zitapata usikivu wao na kuwageuza watu wote kutoka patakatifu na kutoka madhabahu za Bwana, isipokuwa tuongezeke katika hekima na ucha Mungu, na kwa hekima kukubali njia mpya kama hizo zilizokusudiwa kupata usikivu wa watu kwa Injili ya Kristo. Nimekwisha sema, katika mwendo wa mihadhara hii, kwamba mambo mapya hayapaswi kuletwa kwa kasi zaidi ya yanavyohitajika kweli. Yapaswa kuletwa kwa hekima kubwa kabisa, na tahadhari, na roho ya maombi, na kwa namna iliyokusudiwa kuchochea upinzani mdogo iwezekanavyo. Lakini njia mpya ni lazima tuwe nazo. Na Mungu na alizuie kanisa lisije likatua katika seti yoyote ya namna, na kuifanya toleo la sasa au lingine lolote la njia zake kuwa la kupigwa chapa isiyobadilika.

6. Ni dhahiri kwamba lazima tuwe na kuhubiri kwa kusisimua zaidi, kukidhi tabia na mahitaji ya zama. Wahudumu kwa ujumla wanaanza kuvumbua hili. Na baadhi yao wanalalamikia, na kudhani kwamba ni kwa sababu ya njia mpya, kama wanavyoziita. Wanasema kwamba wahudumu kama wale ambao baba zetu wangefurahi kuwasikia, sasa hawawezi kusikiwa, hawawezi kupata makazi, wala kukusanya wasikilizaji. Nao wanadhani kwamba njia mpya zimeharibu ladha ya watu. Lakini hili si ndilo tatizo. Tabia ya zama imebadilika, na watu hawa hawajaifuata, bali wanashikilia mtindo uleule mgumu, mkavu, wa kuchosha wa kuhubiri uliofaa nusu karne iliyopita.

Watazameni Wamethodisti. Wahudumu wao wengi hawajasoma, katika maana ya kawaida ya neno, wengi wao wamechukuliwa moja kwa moja kutoka dukani au shambani, na bado wamekusanya makutaniko, na kusukuma njia yao, na kushinda roho kila mahali. Popote Wamethodisti walipokwenda, mtindo wao wa kuhubiri ulio dhahiri, wenye mkazo na rahisi, lakini wa uchangamfu na wa msisimko, daima umekusanya makutaniko. Ni wahudumu wachache wa Kipresbiteri waliokusanya makusanyiko makubwa hivyo, au kushinda roho nyingi hivyo. Basi je, tuambiwe kwamba lazima tufuate mtindo uleule wa zamani, wa kirasmi wa kufanya mambo, katikati ya mabadiliko haya yote? Ingewezekana Mto wa Kaskazini kurudishwa nyuma, kama ulimwengu kuongolewa chini ya kuhubiri kama huko. Wale wanaokubali mtindo tofauti wa kuhubiri, kama Wamethodisti walivyofanya, watatukimbia. Ulimwengu utaponyoka kutoka chini ya ushawishi wa huduma hii ya mtindo wa zamani au bora zaidi wa mtindo mpya. Haiwezekani kwamba akili ya umma ishikiliwe kwa kuhubiri kama huko. Lazima tuwe na kuhubiri kwa kusisimua, kwa nguvu, au ibilisi atawapata watu, isipokuwa wale Wamethodisti wawezao kuwaokoa. Haiwezekani kwamba wahudumu wetu waendelee kutenda mema, isipokuwa tuwe na mabadiliko kuhusu mtindo wa kuhubiri. Wahudumu wengi wanakwisha vumbua, kwamba mhubiri Mmethodisti, bila faida za elimu pana atavuta kutaniko kumzunguka ambalo mhudumu Mpresbiteri, akiwa labda na elimu mara kumi zaidi, hawezi kulilingana, kwa sababu hana namna ya bidii ya yule mwingine, na hamwagi moto juu ya wasikilizaji wake anapohubiri.

7. Twaona umuhimu wa kuwa na wahudumu vijana wapate maoni sahihi kuhusu uamsho. Katika visa vingi mno, nimeona kwamba taabu kubwa huchukuliwa kuwatisha vijana wetu, wanaojiandaa kwa huduma, kuhusu maovu ya uamsho, njia mpya, na mfano wa hayo. Vijana katika baadhi ya seminari za theolojia hufundishwa kuziona njia mpya kana kwamba ni buni hasa za ibilisi. Watu kama hao wanawezaje kuwa na uamsho. Basi wanapotoka, hutazama huku na huku, na kuchunguza, na kushtuka, kana kwamba ibilisi yuko pale. Baadhi ya vijana huko Princeton, miaka michache iliyopita, walitoka na insha juu ya “maovu ya uamsho.” Ningependa kujua, sasa, ni wangapi kati ya vijana hao wamefurahia uamsho kati ya watu wao, tangu wawe katika huduma; na kama wapo, ningependa kujua kama hawajatubu kwa kile kipande kuhusu maovu ya uamsho.

Kama ningekuwa na sauti kubwa kiasi cha kusikiwa huko Princeton, ningesema na vijana hao juu ya jambo hili. Ni wakati muafaka wa kusema waziwazi juu ya sehemu hii. Kanisa linaugua katika mipaka yake yote kwa kukosa wahudumu wanaofaa. Watu wema wanajitahidi na wako tayari kujitahidi usiku na mchana kusaidia kuwaelimisha vijana kwa ajili ya huduma, kukuza uamsho wa dini; na wanapotoka seminarini, baadhi yao wanaepuka njia zote ambazo Mungu huzibariki kama vile wanavyouepuka Upapa wenyewe.

Je, itakuwa hivyo daima? Je, ni lazima tuwaelimishe vijana kwa ajili ya huduma, na kuwaona wanatoka wakiwa wameogopa kufa kuhusu njia mpya, kana kwamba haujapata kuwepo kitu kama njia mpya. Wanapaswa kujua kwamba njia mpya si kitu kipya kanisani. Na waende MBELE, na waendelee kufanya kazi wenyewe, na wasiogope kuhusu njia mpya. Nimeumizwa kuona kwamba baadhi ya watu, katika kutoa habari za uamsho, ni dhahiri wamejihisi wamelazimika kuwa wa mahususi katika kueleza kwa kina njia zilizotumika, ili kuepuka dhana kwamba njia mpya zililetwa; ni dhahiri wakihisi kwamba hata kanisa lingeudharau uamsho isipokuwa uonekane umekuzwa bila njia mpya. Zaidi ya hayo, tahadhari hii katika kueleza njia kwa kina ili kudhihirisha kwamba hakukuwa na kitu kipya, inaonekana kama kukubali kwamba njia mpya ni mbaya kwa sababu ni mpya, na kwamba uamsho ni wa thamani zaidi kwa sababu haukukuzwa kwa njia mpya. Kwa njia hii, nahofu kwamba uovu mwingi umekwisha fanywa, na kama zoea hili litaendelea, ni lazima ifikie hili, kwamba uamsho lazima uhukumiwe, kwa jambo kwamba ulitokea kuhusiana na njia mpya au za zamani. Kamwe sitaunga mkono roho kama hiyo, wala kunyenyekea kuulinda mfano wa habari za uamsho dhidi ya lawama ya njia mpya au za zamani. Naamini njia mpya ni sawa, yaani, kwamba si pingamizi kwa njia kwamba ni mpya au ya zamani.

Mhudumu na aingie kikamilifu katika kazi yake, na kumimina moyo wake kwa Mungu kwa ajili ya baraka, na kila anapoona uhitaji wa njia yoyote ya kuileta kweli kwa nguvu zaidi mbele ya akili za watu, na aikubali wala asiogope, na Mungu hataizuia baraka yake. Kama wahudumu hawataenda mbele, na hawatahubiri Injili kwa nguvu na bidii, na hawatageuka kutoka njia zao kufanya jambo lolote jipya kwa kusudi la kuokoa roho, watamhuzunisha Roho Mtakatifu aondoke, na Mungu atawajilia kwa laana yake, na kuwainua wahudumu wengine kufanya kazi ulimwenguni.

8. Ni haki na wajibu wa wahudumu kukubali njia mpya kwa ajili ya kukuza uamsho. Katika baadhi ya sehemu kanisa limempinga mhudumu wao alipojaribu kutumia njia zile ambazo Mungu amezibariki kwa uamsho, na wamefikia hata kuiacha mikutano yao ya maombi, na kuacha kujitahidi kuokoa roho, na kujitenga na kila kitu, kwa sababu mhudumu wao amekubali kile wanachokiita njia mpya. Haidhuru njia hizo zilivyo za busara ndani yake, wala jinsi zilivyo za wakati muafaka, wala jinsi Mungu awezavyo kuzibariki. Inatosha kwamba zinaitwa njia mpya, nao hawatakuwa na uhusiano wowote na njia mpya, wala kuzivumilia kati ya watu. Na hivyo wanaanguka njiani, na kumhuzunisha Roho wa Mungu aondoke, na kuusimamisha uamsho, wakati ulimwengu unaowazunguka unaenda motoni.

Mwishowe.—Kushikamana huku kwa bidii na namna na mitindo maalumu ya kufanya mambo, kulikoliongoza kanisa kupinga mabadiliko katika njia, kwanuka sana ushabiki. Na jambo lisilo la kawaida kidogo, ni kwamba mashabiki wa aina hii daima ndio wa kwanza kupiga kelele “ushabiki.” Ni nini kingine ila ushabiki katika Kanisa Katoliki la Roma, kinachowafanya kushikamana kwa ushupavu kama huo na mitindo, na namna, na sherehe, na upumbavu wao maalumu? Wanatenda kana kwamba mambo haya yote yaliwekwa kwa mamlaka ya kimungu; kana kwamba kulikuwa na “Bwana asema hivi” kwa kila moja yao. Basi kwa haki twaita hii roho ya ushabiki, na kuihesabu inastahili karipio. Lakini ni ushabiki hasa vilevile, kwa Kanisa la Kipresbiteri, au kanisa lingine lolote, kuwa mkaidi kwa namna zake maalumu, na kutenda kana kwamba zenyewe ziliwekwa kwa mamlaka ya kimungu. Ukweli ni, kwamba Mungu hakuweka, katika kanisa lolote, namna yoyote maalumu, au mtindo wa ibada, kwa kukuza masilahi ya dini. Maandiko yamenyamaza kabisa juu ya mambo haya, chini ya utaratibu wa Injili, na kanisa limeachiwa kutumia hiari yake lenyewe kuhusu mambo yote kama hayo. Nami natumaini haitahesabiwa kuwa ni ukatili, nisemapo tena, kwamba kwangu inaonekana, kwamba bidii ile ya ukatili na hasira kwa namna na mtindo fulani wa kufanya mambo, na kilio kile cha dharau na cha kuangamiza dhidi ya njia mpya, KWANUKA SANA USHABIKI.

Jambo pekee linalosisitizwa chini ya utaratibu wa Injili, kuhusu njia, ni kwamba kuwe na uzuri na utaratibu. “Mambo yote na yatendeke kwa uzuri na kwa utaratibu.” Twatakiwa kujilinda dhidi ya machafuko yote na mwenendo usio na utaratibu. Lakini uzuri na utaratibu ni nini? Je, itadaiwa kwamba mkutano wa wenye wasiwasi, au mkutano wa kuendelea, au kiti cha wenye wasiwasi, haupatani na uzuri na utaratibu? Ningechukia kwa unyoofu kabisa, na kupinga kwa uthabiti kabisa lolote lililokuwa lisilo na uzuri na lisilo na utaratibu katika ibada ya nyumba ya Mungu. Lakini sidhani kwamba kwa “utaratibu” tunapaswa kuelewa mtindo wowote maalumu uliowekwa, ambao katika huo kanisa lolote laweza kuwa limezoea kutekeleza ibada yao.