Mhadhara wa XII. Jinsi ya Kuhubiri Injili

MHADHARA WA XII.

JINSI YA KUHUBIRI INJILI.

Andiko.—Naye avutaye roho ni mwenye hekima.—Mithali 11:30.

MOJA ya maneno ya mwisho katika mhadhara wangu uliopita ilikuwa hii, kwamba andiko lawahesabia wanadamu wongofu. Kuvuta roho ni kuwaongoa wanadamu. Jioni hii nakusudia kuonyesha,

I. Kwamba mafungu kadhaa ya Maandiko yawahesabia wanadamu wongofu.

II. Kwamba jambo hili lapatana na mafungu mengine yamhesabiayo Mungu wongofu.

III. Nakusudia kujadili mambo kadhaa zaidi yanayohesabiwa kuwa ya maana, kuhusu kuihubiri Injili, ambayo yaonyesha kwamba hekima kubwa ya matendo yahitajika ili kuzivuta roho kwa Kristo.

I. Nitaonyesha kwamba Biblia yawahesabia wanadamu wongofu.

Kuna mafungu mengi yanayoueleza wongofu wa wenye dhambi kuwa ni kazi ya wanadamu. Katika Danieli 12:3, yasemwa, “Na wenye hekima watang'aa kama mwangaza wa anga; na hao waongozao wengi kwenye haki watang'aa kama nyota milele na milele.” Hapa kazi yahesabiwa kwa wanadamu. Vivyo hivyo katika 1 Wakorintho 4:15. “Maana ijapokuwa mna waalimu elfu kumi katika Kristo, lakini hamna baba wengi; kwa maana katika Kristo Yesu mimi naliwazaa ninyi kwa njia ya Injili.” Hapa mtume awaambia Wakorintho waziwazi kwamba yeye ndiye aliyewafanya kuwa Wakristo, kwa Injili au kweli aliyoihubiri. Tena, katika Yakobo 5:19, 20, twafundishwa jambo lilo hilo. “Ndugu zangu, kama mmoja wenu akipotea na kuiacha kweli, na mtu akamrejeza; na ajue ya kuwa yeye amrejezaye mwenye dhambi katika upotevu wa njia yake, ataokoa roho na mauti, na kufunika wingi wa dhambi.” Ningeweza kunukuu mafungu mengine mengi, yaliyo wazi vivyo hivyo. Lakini haya yatosha kabisa kuthibitisha jambo hili, kwamba Biblia kwa kweli yawahesabia wanadamu wongofu.

II. Naendelea kuonyesha kwamba jambo hili halipingani na yale mafungu ambayo wongofu wahesabiwa kwa Mungu.

Na hapa niseme kwamba, kwangu mimi mara nyingi laonekana la ajabu sana kwamba wanadamu wapate kudhani kulikuwa na kutopatana hapa, au kwamba wapate kuupuuza akili ya kawaida iliyo wazi ya jambo hili. Ni rahisi kama nini kuona kwamba kuna maana ambayo Mungu awaongoa, na maana nyingine ambayo wanadamu wawaongoa.

Maandiko huhesabia wongofu wa mwenye dhambi kwa watenda-kazi wanne tofauti—kwa wanadamu, kwa Mungu, kwa kweli, na kwa mwenye dhambi mwenyewe. Mafungu yaihesabiayo kwa kweli ndiyo jamii kubwa zaidi. Ni jambo la kushangaza kwamba wanadamu wapate kupuuza tofauti hii, na kuuhesabu wongofu kuwa ni kazi itendwayo na Mungu peke yake. Ndivyo ilivyo kwamba shida yoyote ipate kuhisiwa juu ya jambo hili, au kwamba watu wapate kukiri wenyewe kushindwa kuyapatanisha jamii hizi mbalimbali za mafungu.

Kwani, Biblia yanena juu ya jambo hili, kama vile kabisa tunavyonena juu ya mambo ya kawaida. Yupo mtu aliyekuwa mgonjwa sana. Ni jambo la asili kama nini kwake kusema juu ya tabibu wake, “Mtu yule aliyaokoa maisha yangu.” Je, akusudia kusema kwamba tabibu aliyaokoa maisha yake pasipo kumtaja Mungu? Hakika sivyo, isipokuwa yeye ni mkanamungu. Mungu alimfanya tabibu, na alifanya dawa pia. Na kamwe haiwezi kuonyeshwa ila kwamba kazi ya Mungu imo kweli kweli katika kuifanya dawa itende kazi ili kuyaokoa maisha, kama vile ilivyo katika kuifanya kweli itende kazi ili kuiokoa roho. Kusema kinyume ni ukanamungu waziwazi. Basi ni kweli kwamba tabibu alimwokoa, na ni kweli pia kwamba Mungu alimwokoa. Ni kweli vivyo hivyo kwamba dawa iliyaokoa maisha yake, na kwamba yeye aliyaokoa maisha yake mwenyewe kwa kunywa dawa; kwa maana dawa isingefaa lolote kama asingeinywa kwa hiari yake, au kuutoa mwili wake kwa nguvu zake.

Katika wongofu wa mwenye dhambi, ni kweli kwamba Mungu huipa kweli nguvu ya kumgeuza mwenye dhambi kwa Mungu. Yeye ni mtenda-kazi hai, wa hiari, na mwenye nguvu katika kuibadili nia. Lakini yeye si mtenda-kazi peke yake. Yeye aletaye kweli mbele yake pia ni mtenda-kazi. Twazoea kunena juu ya wahudumu na watu wengine kana kwamba ni vyombo tu katika kuwaongoa wenye dhambi. Hii si sahihi kabisa. Mtu ni zaidi ya chombo. Kweli ndicho chombo kisicho na fahamu. Lakini mtu ni zaidi, yeye ni mtenda-kazi wa hiari, mwenye kuwajibika katika kazi hii. Katika hotuba yangu iliyochapishwa, Na. 1., ambayo huenda baadhi yenu mmeiona, nimefafanua wazo hili kwa mfano wa mtu aliyesimama kando ya maporomoko ya Niagara.

“Jifikiri unasimama kando ya Maporomoko ya Niagara. Unaposimama ukingoni mwa jabali, wamwona mtu amezama katika mawazo mazito, akiukaribia ukingo pasipo kujua hatari yake. Anazidi kukaribia zaidi na zaidi, hata anaunyanyua mguu wake kupiga hatua ya mwisho itakayomtupa katika maangamizi. Wakati huu wapaza sauti yako ya onyo juu ya ngurumo ya maji yenye mapovu, na kupiga kelele, Simama. Sauti yaupenya sikio lake, na kuivunja ile sihiri iliyomfunga; mara aligeuka kisogoni pake, akiwa amebadilika rangi na kushtuka, arudi nyuma akitetemeka, mbali na ukingo wa mauti. Ayumbayumba na karibu azimie kwa hofu; ageuka na kuenda taratibu hata nyumba ya wageni; wamfuata; kutaharuki kuonekanako usoni pake kwaita watu wengi wakusanyike kumzunguka; na wewe unapokaribia, akuelekeza kidole, na kusema, Mtu yule aliyaokoa maisha yangu. Hapa akuhesabia wewe kazi hiyo; na hakika kuna maana ambayo wewe ulikuwa umemwokoa. Lakini, alipoulizwa zaidi, asema, Simama! jinsi neno lile linavyovuma masikioni mwangu. Ee, neno lile lilikuwa kwangu neno la uzima! Hapa alihesabia neno lililomwamsha, na kumfanya ageuke. Lakini, tukizidi kuzungumza, asema, Kama nisingegeuka wakati ule, ningekuwa mtu aliyekufa. Hapa alinena juu yake, na kwa kweli, kama tendo lake mwenyewe; lakini mara wasikia akisema, Ee, rehema ya Mungu! kama Mungu asingeingilia, ningekuwa nimepotea. Basi kasoro pekee katika mfano huu ni hii: Katika hali iliyofikiriwa, kuingilia pekee kwa upande wa Mungu kulikuwa ni kwa maongozi yake; na maana pekee ambayo kuyaokoa maisha ya mtu yule kwahesabiwa kwake, ni kwa maana ya maongozi. Lakini katika wongofu wa mwenye dhambi, kuna zaidi ya maongozi ya Mungu yaliyotumika; kwa maana hapa si tu kwamba maongozi ya Mungu yaipanga hivyo, hata mhubiri apige kelele, Simama, bali Roho wa Mungu huisukuma kweli iingie moyoni mwake kwa nguvu kuu isivyokuwa kiasi hata kumshawishi ageuke.”

Si tu kwamba mhubiri apiga kelele, Simama, bali kwa njia ya sauti hai ya mhubiri, Roho apiga kelele, Simama. Mhubiri apaza, “Geukeni, mbona mnataka kufa?” Roho huisukuma ile onyo iingie kwa nguvu, hata mwenye dhambi ageuka. Basi katika kunena juu ya badiliko hili, ni sahihi kabisa kusema kwamba Roho alimgeuza, kama vile ambavyo ungesema juu ya mtu aliyemshawishi mwingine abadili nia yake juu ya jambo la siasa, kwamba alimgeuza, na kumleta upande wake. Ni sahihi pia kusema kwamba kweli ilimgeuza; kama katika hali ambapo maoni ya kisiasa ya mtu yalibadilishwa na hoja fulani, tungesema hoja ile ilimleta upande huu. Vivyo hivyo kwa usahihi kamili twaweza kuhesabia badiliko hilo kwa mhubiri aliye hai, au kwake yeye aliyeziweka mbele sababu; kama vile tungesema juu ya wakili aliyefaulu katika hoja yake mbele ya baraza la mahakama; amelishinda shauri lake, ameligeuza baraza. Ni sahihi pia kwa usahihi ule ule kuihesabia kwake mtu mwenyewe ambaye moyo wake wabadilishwa; tungesema kwamba amebadili nia yake, amekuja upande huu, ametubu. Basi ni kweli kabisa, na kweli kwa maana iliyo kamili na ya juu zaidi; tendo ni lake mwenyewe, kugeuka ni kugeuka kwake mwenyewe, hali Mungu kwa kweli amemshawishi ageuke; lakini ni kweli kabisa kwamba amegeuka na ameifanya mwenyewe. Basi waona maana ambayo ni kazi ya Mungu, na pia maana ambayo ni kazi ya mwenye dhambi mwenyewe. Roho wa Mungu, kwa kweli, humshawishi mwenye dhambi abadilike, na kwa maana hii ndiye chanzo chenye nguvu cha badiliko. Lakini mwenye dhambi kwa kweli hubadilika, na kwa hiyo yeye mwenyewe, kwa maana iliyo sahihi zaidi, ndiye mwanzilishi wa badiliko. Wapo baadhi ambao, wanaposoma Biblia zao, hukaza macho yao juu ya mafungu yale yaihesabiayo kazi kwa Roho wa Mungu, na huonekana kupuuza yale yaihesabiayo kwa mwanadamu, na kuinena kama tendo la mwenye dhambi mwenyewe. Walipokwisha kunukuu Maandiko kuthibitisha kuwa ni kazi ya Mungu, huonekana kudhani wamethibitisha kwamba ni jambo ambalo mwanadamu hukaa kimya, na kwamba haiwezi kwa vyovyote kuwa kazi ya mwanadamu. Miezi kadhaa iliyopita kilaandikwa kijitabu, ambacho kichwa chake kilikuwa, “Kuzaliwa Upya, Tokeo la Nguvu za Kimungu.” Mwandishi aendelea kuthibitisha kwamba kazi hutendwa na Roho wa Mungu, na hapo asimama. Sasa ingekuwa kweli vivyo hivyo, ya kifalsafa vivyo hivyo, na ya kimaandiko vivyo hivyo, kama angesema kwamba wongofu ni kazi ya mwanadamu. Ilikuwa rahisi kuthibitisha kuwa ni kazi ya Mungu, kwa maana niliyoieleza. Basi mwandishi anena kweli, kadiri afikavyo; lakini ameieleza nusu ya kweli tu. Kwa maana ingawa kuna maana ambayo ni kazi ya Mungu, kama alivyoonyesha, kuna pia maana ambayo ni kazi ya mwanadamu, kama tulivyoona sasa hivi. Kichwa chenyewe cha kijitabu hiki ni kikwazo. Chanena kweli, lakini hakinenei kweli yote. Na kijitabu kingeweza kuandikwa juu ya pendekezo hili, kwamba “Wongofu au kuzaliwa upya ni kazi ya mwanadamu;” ambacho kingekuwa kweli vivyo hivyo, cha kimaandiko vivyo hivyo, na cha kifalsafa vivyo hivyo, kama kile nilichokitaja. Basi mwandishi, katika juhudi zake za kumkiri na kumheshimu Mungu kuwa amehusika katika kazi hii, kwa kuacha jambo hili kwamba badiliko la moyo ni tendo la mwenye dhambi mwenyewe, amemwacha mwenye dhambi amejikinga imara, akiwa na silaha zake mikononi mwake za uasi, akizipinga kwa nguvu haki za Muumba wake, na kungoja kwa kimya Mungu amfanyie moyo mpya. Basi waona upatano kati ya amri ya andiko, na jambo lililotangazwa kwamba Mungu ndiye mwanzilishi wa moyo mpya. Mungu akuamuru ujifanyie moyo mpya, atazamia uufanye, na kama utafanyika kamwe, lazima wewe uufanye.

Na nikuambie, ewe mwenye dhambi, kama hutaufanya utakwenda motoni, na hata milele yote utahisi kwamba ulistahili kupelekwa huko kwa kutokuufanya.

III. Kama nilivyopendekeza, sasa nitayagusia mambo kadhaa ya maana yatokeayo katika jambo hili, yaliyoungana na kuhubiri Injili, na yanayoonyesha kwamba hekima kubwa ya matendo yahitajika kabisa ili kuzivuta roho kwa Kristo.

Na KWANZA, kuhusu YALIYOMO KATIKA KUHUBIRI.

1. Kila kuhubiri kwapasa kuwa na matendo.

Mwisho ufaao wa kila fundisho ni matendo. Chochote kiletwacho kama fundisho, ambacho hakiwezi kutumika kimatendo, si kuihubiri Injili. Hakuna kuhubiri kwa namna hiyo katika Biblia. Kuhubiri kule kote ni kwa matendo. “Kila andiko, lenye pumzi ya Mungu, lafaa kwa mafundisho, na kwa kuwaonya watu makosa yao, na kwa kuwaongoza, na kwa kuwaadibisha katika haki; ili mtu wa Mungu awe kamili, amekamilishwa apate kutenda kila tendo jema.” Kuhubiri kwingi sana siku hizi, kama vile katika zama zilizopita, kwaitwa kwa mafundisho, kinyume cha kuhubiri kwenye matendo. Wazo lenyewe la kufanya tofauti hii ni hila ya ibilisi. Na hila iliyo chukizo kuliko hii Shetani mwenyewe hakuwahi kuibuni. Wakati mwingine wasikia watu fulani wakieleza mengi kuhusu ulazima wa “kuwafundisha watu mafundisho.” Na kwa hilo wamaanisha jambo tofauti na kuhubiri kwa matendo; kuwafundisha mafundisho fulani, kama kweli za mawazo tu, pasipo kurejea kwa vyovyote kwa matendo. Nami nimemjua mhudumu katikati ya uamsho, hali amezungukwa na wenye dhambi wenye wasiwasi, akiacha kujitahidi kuziongoa roho, kwa kusudi la “kuwafundisha mafundisho” wongofu wachanga, kwa kuhofu asije mtu mwingine akawafundisha kabla yake. Na hapo uamsho wasimama! Ama fundisho lake halikuwa kweli, au halikuhubiriwa kwa njia iliyo sahihi. Kuhubiri mafundisho kwa njia ya mawazo tu, na si kwa kurejea kwa matendo, ni upumbavu. Mungu daima huleta fundisho ili kuyaongoza matendo. Kuleta mbele maoni ya kimafundisho kwa kusudi lingine lolote si upuuzi tu, bali ni uovu.

Baadhi ya watu wapinga kuhubiri kwa mafundisho. Kama wamezoea kusikia mafundisho yakihubiriwa kwa njia baridi ya mawazo tu, si ajabu wanayapinga. Yawapasa kupinga kuhubiri kwa namna hiyo. Lakini mtu awezaje kuhubiri, asiyehubiri fundisho lolote? Kama hahubiri fundisho lolote, hahubiri Injili yoyote. Na kama hakuihubiri kwa njia ya matendo, hahubiri Injili. Kuhubiri kwote kwapasa kuwa na mafundisho, na kuhubiri kwote kwapasa kuwa na matendo. Kusudi lenyewe la fundisho ni kuyaongoza matendo. Kuhubiri kwovyote kusikoelekea hivi si Injili. Namna ya kuhubiri iliyolegea, ya maonyo tu, yaweza kuzigusa hisia, na kuleta msisimko, lakini kamwe haitawafundisha watu vya kutosha kuhakikisha wongofu wa kweli. Kwa upande mwingine, kuhubiri fundisho kwa njia ya mawazo tu, kwaweza kuujaza kichwa fikira, lakini kamwe hakutautakasa moyo wala maisha.

2. Kuhubiri kwapasa kuwa kwa moja kwa moja. Injili yapasa kuhubiriwa kwa watu, na si kuwahusu. Mhudumu lazima awaambie wasikiaji wake. Lazima awahubirie wao juu yao wenyewe, wala si kuacha wazo kwamba awahubiria juu ya wengine. Kamwe hatawafaidisha lolote, ila kadiri afaulupo kumsadikisha kila mtu binafsi kwamba amaanisha yeye. Wahubiri wengi huonekana kuogopa sana kuacha wazo kwamba wamaanisha mtu yeyote hususa. Wahubiri juu ya dhambi fulani, zisizohusiana lolote na mwenye dhambi. Ni ile dhambi, na si mwenye dhambi, ndiye wamkemeaye; nao kwa vyovyote hawangenena kana kwamba wadhania yeyote wa wasikiaji wao ana hatia ya matendo hayo maovu. Basi hiki ni chochote isipokuwa kuhubiri Injili. Manabii hawakufanya hivi, wala Kristo, wala mitume. Wala wahudumu wale wafanikiwao katika kuzivuta roho kwa Kristo hawafanyi hivi.

3. Jambo lingine la maana sana la kuzingatiwa katika kuhubiri ni kwamba mhudumu yampasa kuwawinda wenye dhambi na Wakristo, popote pale wanapokuwa wamejikinga katika kutotenda. Kusudi la kuhubiri si kuwafanya watu wawe wenye raha na wa kimya, bali kuwafanya WATENDE. Kusudi la kumwita tabibu si ili awape dawa za usingizi, na hivyo kuufunika ugonjwa na kuuacha uendelee hata ulete kifo; bali ni kuutafuta ugonjwa popote uliofichwa, na kuuondoa. Basi kama mkiri wa dini amerudi nyuma, na amejaa mashaka na hofu, si wajibu wa mhudumu kumtuliza katika dhambi zake, na kumfariji, bali kumwinda kutoka katika makosa yake na urudi wake nyuma, na kumwonyesha pale pale asimamapo, na ni nini kile kimjazacho mashaka na hofu.

Mhudumu yampasa kuzijua fikira za kidini za kila mwenye dhambi katika kusanyiko lake. Kwa kweli, mhudumu wa kijijini kwa kawaida hana udhuru kama hazijui. Hana udhuru wa kutozijua fikira za kidini za kusanyiko lake lote, na za wote wawezao kuwa chini ya uvutano wake kama amepata nafasi ya kuwajua. La sivyo awezaje kuwahubiria? Awezaje kujua jinsi ya kuleta mambo mapya na ya kale, na kuipatanisha kweli na hali yao? Awezaje kuwawinda ila kama ajua wanapojificha? Aweza kuyapiga tena na tena mafundisho machache ya msingi, Toba na Imani, na Imani na Toba, hata siku ya hukumu, wala asilete athari yoyote juu ya akili nyingi. Kila mwenye dhambi ana mahali fulani pa kujificha, ngome fulani ambamo hukaa. Ana UONGO fulani mpendwa, ambao hujituliza nao. Mhudumu na auone na kuuondoa, ama katika mimbari au faraghani, la sivyo mtu yule atakwenda motoni katika dhambi zake, na damu yake itaonekana katika mavazi ya mhudumu.

4. Jambo lingine la maana la kuzingatia ni kwamba, mhudumu yampasa kukazia zaidi yale mambo hususa yanayohitajika zaidi. Nitaeleza nimaanishalo.

Wakati mwingine aweza kukuta watu walioongozwa kuweka tumaini kubwa juu ya maazimio yao wenyewe. Wadhani waweza kushauriana na urahisi wao wenyewe, na baada ya muda watatubu, watakapokuwa tayari, pasipo wasiwasi wowote juu ya Roho wa Mungu. Na azichukue fikira hizi, na kuonyesha kwamba zapingana kabisa na Maandiko. Na aonyeshe kwamba kama Roho wa Mungu amehuzunishwa akaenda zake, hata awezavyo, ni hakika hatatubu kamwe, na kwamba baada ya muda, itakapomfaa kuifanya, hatakuwa na hamu yoyote. Mhudumu akutaye makosa haya yakienea, yampasa kuyafichua. Yampasa kuyawinda, na kuelewa vizuri jinsi yanavyoshikwa, kisha ahubiri jamii ya kweli itakayoonyesha ubatili, upumbavu, na hatari ya fikira hizi.

Vivyo hivyo kwa upande mwingine. Aweza kukuta watu waliopata maoni kama hayo juu ya Uteule na Enzi, hata kudhani hawana la kufanya ila kungoja maji yatibuliwe. Na aende moja kwa moja kinyume chao, na kuwakazia uwezo wao wa kumtii Mungu, na kuwaonyesha wajibu na deni lao, na kuwasukuma kwa hilo hata awalete wanyenyekee na kuokolewa. Wamejikinga nyuma ya maoni yaliyopotoshwa ya mafundisho haya, na hakuna njia ya kuwatoa mahali pa kujificha ila kuwarekebisha juu ya mambo haya. Popote mwenye dhambi anapojikinga, usipomwaga nuru juu yake hapo, kamwe hutamsogeza. Haifai kumsukuma kwa zile kweli azikubalizo, ijapokuwa kwa kweli zaweza kupingana waziwazi na fikira zake zisizo sahihi. Yeye adhania kuwa zapatana kabisa, wala haoni kutopatana, na kwa hiyo halitamsogeza, wala kumleta kwenye toba.

Nimearifiwa juu ya mhudumu mmoja huko New England, aliyewekwa katika kusanyiko lililokuwa limefurahia kwa muda mrefu si kingi ila kuhubiri kwa Kiarmini, na kusanyiko lenyewe walikuwa hasa Waarmini. Basi mhudumu huyu, katika kuhubiri kwake, alikazia kwa nguvu mambo yaliyo kinyume, fundisho la uteule, enzi ya Kimungu, kutangulia kuchagua, na kadhalika. Tokeo lilikuwa, kama ilivyotazamiwa mahali ambapo jambo hili lilifanywa kwa ustadi, kulikuwa na uamsho wenye nguvu. Baada ya muda mhudumu yule yule aliitwa kutumika katika shamba lingine, katika Jimbo hili, ambako watu wote walikuwa upande mwingine, na wamechanganyikana sana na Uantinomia. Walikuwa wamepata maoni yaliyopotoshwa ya uteule na enzi ya Kimungu, hata daima wakisema hawana uwezo wa kufanya lolote, ila lazima wangoje wakati wa Mungu. Basi mhudumu huyu afanya nini ila mara aanze kuhubiri fundisho la uteule. Na alipoulizwa, awezaje kufikiri kuhubiri fundisho la uteule sana kwa watu hao, ilhali ndilo jambo lililowalaza usingizi mzito zaidi, alijibu. “Kwani, hiyo ndiyo jamii ile ile ya kweli ambayo kwayo nilipata uamsho mkubwa kama huo huko ——;” pasipo kuizingatia tofauti ya maoni ya watu. Na kama nimearifiwa sawasawa, huko yuko hata leo hii, akihubiri fundisho la uteule, na kushangaa kwamba haleti uamsho wenye nguvu kama ulioleta mahali pale pengine. Yamkini wenye dhambi wale hawataongoka kamwe. Yakupasa kuyachukua mambo kama yalivyo, kuwatafuta mahali walimolala wenye dhambi, na kuwamwagia kweli hapo, na KUWAINUA watoke katika kimbilio lao la uongo. Ni jambo la maana kuu kwamba mhudumu apate kujua kusanyiko lipo wapi, na ahubiri ipasavyo.

Nimekuwa mahali pengi wakati wa uamsho, wala sikuweza kamwe kutumia njia ile ile kabisa ya kuhubiri mahali pamoja kama pengine. Wengine wamejikinga nyuma ya kimbilio moja, na wengine nyuma ya lingine. Mahali pamoja, kanisa litahitaji kufundishwa, mahali pengine, wenye dhambi. Mahali pamoja, jamii moja ya kweli, mahali pengine, jamii nyingine. Mhudumu lazima apate kujua wapi walipo, na ahubiri ipasavyo. Naamini hii ndiyo tajiriba ya wahubiri wote waitwao kutumika kutoka shamba hata shamba.

5. Kama mhudumu akusudia kukuza uamsho, yampasa kuwa mwangalifu sana asilete mabishano. Atamhuzunisha Roho wa Mungu aende zake. Kwa njia hii yamkini uamsho mwingi hushushwa kuliko kwa njia nyingine yoyote. Tazama nyuma katika historia ya kanisa tangu mwanzo, nawe utaona kwamba wahudumu kwa kawaida ndio wenye hatia ya kumhuzunisha Roho na kusababisha kurudi nyuma kwa njia ya mabishano. Ni wahudumu ndio waletao mambo ya kubishania ili kujadiliwa, na baada ya muda huwa na bidii kubwa juu ya jambo hilo, kisha huliingiza kanisa katika roho ya mabishano, na hivyo Roho wa Mungu ahuzunishwa aende zake.

Kama ningekuwa na wakati wa kuipitia historia ya kanisa tangu siku za Mitume, ningeweza kuonyesha kwamba mabishano yote yaliyotokea, na kurudi nyuma kote kukubwa katika dini pia, kulikuwa ni lawama juu ya wahudumu. Naamini wahudumu wa siku hizi wana hatia ya hali ya sasa ya kanisa, na jambo hili litaonekana kuwa kweli siku ya hukumu. Ni nani asiyejua kwamba wahudumu wamekuwa wakipiga kelele “Uzushi,” na “Njia Mpya,” na kunena juu ya “Maovu ya Uamsho,” hata wamelitia kanisa lote katika machafuko? Tazama kanisa maskini la Kipresbiteri, na uwaone wahudumu wakiinua Sheria na Ushuhuda wao, na kuendeleza vita isiyokoma! Ee Mungu, uwarehemu wahudumu. Wanena juu ya siku zao za kufunga na kuomba, lakini je, hawa ndio watu wa kuwaita wengine wafunge na kuomba? Yawapasa wenyewe kufunga na kuomba. Ni wakati wahudumu wakusanyike pamoja, na kufunga na kuomba juu ya uovu wa mabishano, kwa maana wao ndio waliousababisha. Kanisa lenyewe kamwe halingeingia katika roho ya mabishano ila lingeongozwa ndani yake na wahudumu. Kanisa kwa jumla daima huchukia mabishano, na litakaa mbali nayo, ila kama litavutwa ndani yake na wahudumu. Wakristo wanapoamshwa hawana mwelekeo wa kujiingiza katika mabishano, ama kuyasoma au kuyasikia. Lakini waweza kuambiwa juu ya “uzushi wa laana” hii na ile, uliopo, hata hisia zao ziingie katika mabishano, na hapo kwa heri uamsho. Kama mhudumu, katika kuhubiri, akiona ni lazima kujadili mambo hususa, ambayo Wakristo wanatofautiana maoni juu yake, na aepuke KWA VYOVYOTE roho na namna ya mabishano ya kufanya hivyo. Jambo hili lilisemwa kwa uchungu mnamo 1833-34.

6. Injili yapasa kuhubiriwa kwa vipimo vile, hata Injili yote ipate kuletwa mbele ya akili za watu, na kuleta athari yake ipasavyo. Kama mkazo mkubwa mno waweka juu ya jamii moja ya kweli, tabia ya Kikristo haitakuwa na vipimo vyake vinavyostahili. Ulinganifu wake hautakuwa kamili. Kama jamii hiyo ya kweli yakaziwa peke yake, ambayo yahitaji juhudi kubwa ya akili, pasipo kuletwa moyoni na dhamirini, itaonekana kwamba kanisa litafundishwa maoni hayo, watajaa vichwa vyao fikira, lakini hawatakuwa macho, na wenye bidii, na wenye kufaa katika kukuza dini. Kwa upande mwingine, kama kuhubiri kwapungukiwa mpangilio, kusiko dhahiri, kwa maonyo tu, na kwa hisia kali sana, kanisa litakuwa kama meli, yenye tanga kubwa mno kuliko mzigo wake wa kutuliza. Litakuwa hatarini kufagiliwa mbali na dhoruba ya hisia, ambapo hakuna maarifa ya kutosha kuzuia kuchukuliwa na kila upepo wa fundisho. Kama uteule na enzi yakihubiriwa mno, kutakuwa na Uantinomia katika kanisa, na wenye dhambi watajificha nyuma ya udanganyifu kwamba hawawezi kufanya lolote. Kama mafundisho mengine ya uwezo na deni yakiwa maarufu mno, yataleta Uarmini katika kanisa, na wenye dhambi watakuwa wenye maringo na kujiamini wenyewe.

Nilipoingia katika huduma, kulikuwa kumesemwa mengi sana juu ya fundisho la uteule na enzi, hata nikaona ndilo mahali pa kujificha pa wote, wenye dhambi na kanisa, kwamba hawawezi kufanya lolote, au hawawezi kuitii Injili. Na kila nilikokwenda, niliona ni lazima kuzibomoa hizi ngome za uongo. Na uamsho usingezalishwa au kuendelezwa kwa njia yoyote, ila kwa kukazia jamii ile ya kweli, iinuayo uwezo wa mwanadamu, na deni, na uwajibikaji. Hii ndiyo jamii pekee ya kweli iliyoweza kuwaleta wenye dhambi kwenye unyenyekevu.

Haikuwa hivyo katika siku ambazo Rais Edwards na Whitefield walitumika. Wakati ule makanisa ya New England yalikuwa yamefurahia si kingi ila kuhubiri kwa Kiarmini, na wote walikuwa wakipumzika katika nafsi zao na nguvu zao wenyewe. Watumishi hawa wa Mungu wenye ujasiri na kujitoa walijitokeza na kutangaza mafundisho yale hususa ya neema, enzi ya Kimungu, na uteule, nao walibarikiwa sana. Hawakukazia mafundisho haya peke yake, bali waliyahubiri kwa ukamilifu sana. Tokeo lilikuwa, kwa sababu katika hali zile uamsho ulifuata kutokana na kuhubiri kwa namna hiyo, wahudumu waliofuata, waliendelea kuhubiri mafundisho haya karibu peke yake. Nao waliyakazia muda mrefu, hata kanisa na ulimwengu wakajikinga nyuma yake, wakingoja Mungu aje kufanya kile alichowaamuru wao wafanye, na hivyo uamsho ukakoma kwa miaka mingi.

Sasa, na kwa miaka iliyopita, wahudumu wamejishughulisha kuwawinda watoke katika makimbilio haya. Na hapa ni jambo la maana kuu kwa wahudumu wa siku hizi kukumbuka kwamba, kama watakazia peke yake uwezo na deni, watawarudisha wasikiaji wao kwenye msingi ule wa kale wa Kiarmini, na hapo wataacha kukuza uamsho. Hawa hapa wapo wahudumu waliohubiri kweli nyingi, na wamekuwa na uamsho mkubwa, chini ya Mungu. Sasa na lijulikane na kutiliwa maanani, kwamba sababu ni hii, wamewawinda wenye dhambi watoke katika mafichoni mwao. Lakini kama wataendelea kukazia jamii ile ile ya kweli hata wenye dhambi wajikinge nyuma ya kuhubiri kwao, jamii nyingine ya kweli lazima ihubiriwe. Na kisha kama hawatabadili namna yao, giza jingine litaning'inia juu ya kanisa, hata jamii nyingine ya wahudumu itakapoinuka na kuwawinda wenye dhambi watoke katika makimbilio hayo mapya.

Maoni sahihi ya jamii zote mbili za kweli, uteule na hiari ya mwanadamu, hayatadhuru. Yamekusudiwa hasa kuwaongoa wenye dhambi na kuwaimarisha watakatifu. Ni maoni yaliyopotoshwa yaupozayo moyo wa kanisa, na kuyafumba macho ya wenye dhambi katika usingizi, hata washuke motoni. Kama ningekuwa na wakati ningeeleza juu ya namna ambavyo nimewahi kusikia mafundisho ya enzi ya Kimungu, uteule, na uwezo yakihubiriwa. Yameonyeshwa katika mgongano usiopatanishwa, moja dhidi ya lingine. Maonyesho kama hayo ni chochote isipokuwa Injili, na yamekusudiwa kumfanya mwenye dhambi ahisi chochote zaidi ya uwajibikaji wake kwa Mungu.

Kwa kuhubiri kweli kwa vipimo vifaavyo, simaanishi kuchanganya mambo yote pamoja katika hotuba ile ile, kwa namna ambayo wenye dhambi hawataona uhusiano au upatano wake. Mhudumu mmoja alimwuliza mwingine, Mbona huhubiri fundisho la uteule? Kwa sababu, akasema yule mwingine, naona wenye dhambi hapa wamejikinga nyuma ya kutoweza. Yule wa kwanza akasema kwamba alimjua mhudumu mmoja aliyekuwa akihubiri uteule asubuhi, na toba mchana. Ni lazima iwe neema ya ajabu, ingeleta uamsho chini ya kuhubiri kwa namna hiyo! Kuna uhusiano gani katika hili? Badala ya kumwonyesha mwenye dhambi dhambi zake asubuhi, na kisha mchana kumwita atubu, kwanza ageuzwa kwenye fundisho la uteule, na kisha kuamuriwa atubu. Atubu nini? Fundisho la uteule? Hii sivyo nimaanishavyo kwa kuhubiri kweli kwa kipimo chake. Kuleta pamoja mambo yaichanganyayo tu akili ya mwenye dhambi, na kumgharikisha kwa ukungu wa metafizikia, si kuhubiri kwa hekima. Anaponena juu ya uteule, mhubiri hanenei wajibu wa mwenye dhambi. Halina uhusiano wowote na wajibu wa mwenye dhambi. Uteule ni wa serikali ya Mungu. Ni sehemu ya utajiri ulio mkuu wa neema ya Mungu. Waonyesha upendo wa Mungu, si wajibu wa mwenye dhambi. Na kuleta uteule na toba pamoja kwa namna hii ni kuiondoa akili ya mwenye dhambi mbali na wajibu wake. Imekuwa desturi, mahali pengi, kwa muda mrefu, kuleta fundisho la uteule katika kila hotuba. Wenye dhambi wameamuriwa kutubu, na kuambiwa kwamba hawawezi kutubu, katika hotuba ile ile. Ujuzi mwingi umetumika katika kujaribu kupatanisha “kutoweza” kwa mwenye dhambi na deni lake la kumtii Mungu. Uteule, kutangulia kuchagua, hiari ya mwanadamu, kutoweza, na wajibu, yote yametupwa pamoja katika mchanganyiko mmoja usiopangika. Na kuhusu hotuba nyingi, imekuwa kweli mno, kama ilivyopingwa, kwamba wahudumu wamehubiri, “Waweza wala huwezi, Utafanya wala hutafanya, Utataka wala hutataki, Nawe utalaaniwa usipofanya.” Mchanganyiko kama huo wa kweli na uongo, wa nuru na giza, umelichanganya kusanyiko, na umekuwa chanzo chenye rutuba cha Uuniversali na kila aina ya ukanamungu na kosa.

7. Ni jambo la maana kuu kwamba mwenye dhambi afanywe ahisi hatia yake, wala asiachwe na wazo kwamba yeye ni mwenye bahati mbaya. Nadhani hili ni kosa lililoenea sana, hasa katika vitabu vilivyochapishwa juu ya jambo hili. Vimekusudiwa kumfanya mwenye dhambi afikiri zaidi juu ya huzuni zake kuliko dhambi zake, na kuhisi kwamba hali yake ni ya bahati mbaya kuliko ya uhalifu. Yamkini wengi wenu mmeona kijitabu kimoja kizuri sana kilichochapishwa hivi karibuni, kiitwacho “Mihadhara ya Todd kwa Watoto.” Ni kizuri sana, kizuri sana kabisa, na chenye furaha katika baadhi ya vielelezo vyake vya kweli. Lakini kina kosa moja zito sana. Vielelezo vyake vingi, naweza kusema vingi vyake, havikukusudiwa kuleta athari sahihi kuhusu hatia ya wenye dhambi, au kuwafanya wahisi kadiri walivyostahili lawama. Hili ni la bahati mbaya sana. Kama mwandishi angevilinda vielelezo vyake juu ya jambo hili, hata kuvifanya vimtie mwenye dhambi hisia ya hatia yake, sioni jinsi mtoto angeweza kukisoma kitabu kile hata mwisho asiongoke.

Vitabu vingi vilivyoandikwa kwa watoto, na kwa watu wazima pia, ndani ya miaka ishirini iliyopita, vimeingia katika kosa hili kwa kiwango cha kutisha. Maandishi ya Bibi Sherwood yana kosa hili likionekana karibu katika kila ukurasa. Havikukusudiwa kumfanya mwenye dhambi ajilaumu na kujihukumu mwenyewe. Hata uweze kufanya hivi, Injili kamwe haitakuwa na athari.

8. Kusudi la kwanza kwa mhubiri lazima liwe kumfanya deni la sasa lihisiwe. Nimezungumza, nadhani, na maelfu mengi ya wenye dhambi wenye wasiwasi. Nami nimeona kwamba hawakuwahi kuhisi kwanza uzito wa deni la sasa. Kwa kawaida athari hii haiachwi na wahudumu katika kuhubiri kwao kwamba wenye dhambi watazamiwa kutubu SASA. Na kama wahudumu wadhani wanaacha athari hii, wanajidanganya wenyewe. Kwa kawaida athari nyingine yoyote huachwa katika akili za wenye dhambi na mhubiri, kuliko kwamba wanatazamiwa kunyenyekea sasa. Lakini hii ni Injili ya namna gani? Je, Mungu aidhinisha athari kama hiyo? Je, hii ni kama kuhubiri kwa Yesu Kristo? Je, Roho Mtakatifu, akishindanapo na mwenye dhambi, huacha athari katika akili yake kwamba hatazamiwi kutii sasa?—Je, athari kama hiyo ililetwa na kuhubiri kwa mitume? Yakwendaje hata wahudumu wengi sasa huhubiri, hata kwa kweli kuacha athari juu ya wasikiaji wao, kwamba hawatazamiwi kutubu sasa? Hata dhamiri ya mwenye dhambi ifikiwe juu ya jambo hili, wamhubiria bure. Na hata wahudumu wajifunze jinsi ya kuhubiri hata kuacha athari iliyo sahihi, ulimwengu kamwe hauwezi kuongoka. Ee, ni kwa kiwango cha kutisha kama nini athari hii sasa yaenea miongoni mwa wasiotubu, kwamba hawatazamiwi kutubu sasa, bali lazima wangoje wakati wa Mungu!

9. Wenye dhambi wapasa kufanywa wahisi kwamba wana jambo la kufanya, nalo ni kutubu; kwamba ni jambo ambalo hakuna mwingine awezaye kuwafanyia, si Mungu wala mwanadamu, na jambo ambalo wao waweza kulifanya, na kulifanya sasa. Dini ni jambo la kufanya, si jambo la kungojea. Nao lazima walifanye sasa, la sivyo wako hatarini ya mauti ya milele.

10. Wahudumu kamwe wasiridhike, hata wamekwisha KUANGAMIZA kila udhuru wa wenye dhambi. Kisingizio cha “kutoweza” ni kibaya kuliko visingizio vyote. Chamsingizia Mungu sana, kikimshtaki kwa udhalimu usio na kikomo, kwa kuwaamuru wanadamu kufanya lile wasilo na uwezo wa kulifanya. Mfanye mwenye dhambi aone na kuhisi kwamba hii ndiyo asili yenyewe ya kisingizio chake. Mfanye mwenye dhambi aone kwamba visingizio vyote vya kutokunyenyekea kwa Mungu ni tendo la uasi dhidi yake. Ung'oa uongo wa mwisho aushikao mkononi mwake, na kumfanya ahisi kwamba amehukumiwa kabisa mbele za Mungu.

11. Wenye dhambi wapasa kufanywa wahisi kwamba kama sasa watamhuzunisha Roho wa Mungu aende zake, yamkini sana watapotea milele. Kuna hatari isiyo na kikomo ya hili. Wapasa kufanywa waelewe kwa nini wanamtegemea Roho, na kwamba si kwa sababu hawawezi kufanya kile Mungu aamuruye, bali kwa sababu hawataki; lakini kwamba hawataki kiasi kwamba ni hakika kama walivyo motoni sasa, au kama kwamba kwa kweli hawana uwezo, kwamba hawatatubu pasipo Roho Mtakatifu. Wanapinga sana na hawataki sana, hata kamwe hawatatubu duniani, ila Mungu awatumie Roho wake Mtakatifu juu yao.

Waonyeshe pia, kwamba mwenye dhambi aliye chini ya Injili, asikiaye kweli ikihubiriwa, kama ataongoka kabisa, kwa kawaida huongoka angali kijana. Na kama hataongoka angali kijana, kwa kawaida huachwa na Mungu. Mahali ambapo kweli yahubiriwa, wenye dhambi ama hufanywa wagumu na Injili au huongoka. Najua baadhi ya wenye dhambi wazee huongoka, lakini hao ni nadra kwa hakika, wala si jambo la kawaida hata kidogo.

Sasa natamani, PILI, kutoa maneno machache juu ya NAMNA YA KUHUBIRI.

1. Yapasa kuwa ya mazungumzo. Kuhubiri, ili kueleweke, kwapasa kuwa kwa namna ya mazungumzo. Mhudumu lazima ahubiri kama vile angezungumza, kama atamani kueleweka kabisa. Hakuna kilichokusudiwa zaidi kumfanya mwenye dhambi ahisi kwamba dini ni jambo fulani la fumbo asiloweza kulielewa, kuliko namna hii ya kunena kwa kumeza maneno, ya kimambo-mengi, na ya kujitukuza, itumikayo sana katika mimbari. Yampasa mhudumu kufanya kama afanyavyo wakili apendapo kulifanya baraza limwelewe kabisa. Hutumia namna ya mazungumzo kabisa. Namna hii ya kujitukuza na kujivimbisha haitafaa lolote. Injili kamwe haitaleta athari kubwa yoyote, hata wahudumu wanene na wasikiaji wao, mimbarini, kama vile wanenavyo katika mazungumzo ya faraghani.

2. Lazima iwe katika lugha ya maisha ya kawaida. Si tu iwe ya mazungumzo kwa namna yake, bali maneno yapasa kuwa yale yatumikayo sana. La sivyo hayataeleweka. Katika Agano Jipya utaona kwamba Yesu Kristo daima hutumia maneno ya aina iliyo ya kawaida sana. Ni vigumu kupata neno la mafundisho yake, ambalo mtoto yeyote hawezi kulielewa. Lugha ya Injili ndiyo iliyo dhahiri, sahili, na yenye kueleweka kwa urahisi zaidi kuliko lugha yoyote ulimwenguni.

Kwa mhudumu kupuuza kanuni hii, ni uovu. Baadhi ya wahudumu hutumia lugha iliyo ya kitaalamu tu katika kuhubiri. Wadhani kuepuka madhara kwa kueleza maana kikamilifu mwanzoni; lakini hii haitafaa. Haitatimiza kusudi la kuwafanya watu waelewe amaanishalo. Kama akitumia neno lisilotumika sana, na ambalo watu hawalielewi, maelezo yake yaweza kuwa makamilifu sana, lakini shida ni kwamba watu watayasahau maelezo yake na kisha maneno yake yote ni Kigiriki kwao. Au kama akitumia neno litumikalo sana, lakini kwa maana isiyo ya kawaida, akitoa maelezo yake ya pekee, si bora zaidi; kwa maana watu watayasahau upesi maelezo yake ya pekee, na kisha athari itakayoletwa kwa kweli katika akili zao itakuwa kadiri ya uelewaji wao wa kawaida wa neno hilo. Na hivyo kamwe hataleta wazo lililo sahihi kwa kusanyiko lake. Ni jambo la kushangaza ni watu wengi kama nini wenye akili za kufikiri walioko katika makusanyiko, wasioyaelewa maneno ya kitaalamu yaliyo ya kawaida zaidi yatumikayo na wahudumu, kama vile kuzaliwa upya, kutakaswa, na kadhalika.

Tumia maneno yawezayo kueleweka kabisa. Usije, kwa kuhofu kuonekana usiye na elimu, ukatumia lugha nusu Kilatini na nusu Kigiriki, ambayo watu hawaielewi. Mtume asema mtu huyo ni mshenzi, atumiaye lugha ambayo watu hawaielewi. Na “baragumu ikitoa sauti isiyodhihirika, ni nani atakayejifanya tayari kwa vita?” Katika siku za mitume walikuwako wahubiri fulani, waliokuwa na fahari ya ajabu ya kuonyesha ujuzi wao wa lugha, na kuonyesha aina za ndimi walizoweza kusema, ambazo watu wa kawaida hawakuweza kuzielewa. Mtume aikemea roho hii kwa ukali, na kusema, “napenda kusema maneno matano kwa akili zangu, nipate kuwafundisha wengine, kuliko maneno kumi elfu kwa lugha isiyojulikana.”

Wakati mwingine nimewahi kusikia wahudumu wakihubiri, hata wakati kulikuwa na uamsho, nikashangaa itakuwaje kwa sehemu ile ya kusanyiko, ambao hawakuwa na kamusi. Vishazi vingi sana vililetwa, waziwazi ili kuipamba hotuba, kuliko kuwafundisha watu, hata nimehisi kana kwamba nataka kumwambia mtu yule, “Keti chini, wala usizichanganye akili za watu kwa kuhubiri kwako kwa kishenzi, kusikoweza kueleweka nao.”

3. Kuhubiri kwapasa kuwa kwa mifano. Yaani, vielelezo vyapasa kutumika daima, vitokanavyo na matukio, ya kweli au ya kudhaniwa. Yesu Kristo daima aliyafafanua mafundisho yake kwa njia hii. Ama angeeleza kanuni kisha kuifafanua kwa mfano, yaani, hadithi fupi ya tukio fulani la kweli au la kuwaziwa, au sivyo angeitoa kanuni ndani ya mfano. Kuna mamilioni ya mambo ya kweli yawezayo kutumika kwa faida, na bado ni wahudumu wachache sana wathubutuo kuyatumia, kwa kuhofu mtu atawalaumu. “Ee,” asema mtu, “yeye asimulia hadithi.” Asimulia hadithi! Kwani, hiyo ndiyo namna Yesu Kristo alivyohubiri. Nayo ndiyo namna pekee ya kuhubiri. Mambo ya kweli, ya kweli au ya kudhaniwa, yapasa kutumika kuonyesha kweli. Kweli zisizofafanuliwa, kwa kawaida zafaa kuwaongoa wenye dhambi kama vile uthibitisho wa kihisabati. Je, itakuwa hivyo daima? Je, itakuwa daima jambo la lawama, kwamba wahudumu wafuate mfano wa Yesu Kristo, katika kufafanua kweli kwa mambo ya kweli? Na wayafanye, na wapumbavu wawalaumu kama wahudumu wasimuliao hadithi. Wana Yesu Kristo na akili ya kawaida upande wao.

4. Vielelezo vyapasa kutolewa katika maisha ya kawaida, na biashara ya kawaida ya jamii. Wakati mmoja nilisikia mhudumu akifafanua mawazo yake kwa namna ambavyo wafanyabiashara huendesha biashara katika maduka yao. Mhudumu mwingine aliyekuwapo alimwambia maneno fulani baadaye. Alipinga kielelezo hiki hasa, kwa sababu, alisema, kilikuwa cha kizoefu mno, na kilikuwa kikishusha heshima ya mimbari. Alisema vielelezo vyote katika kuhubiri vyapasa kutolewa katika historia ya kale, au chanzo fulani cha juu, ambacho kingeidumisha heshima ya mimbari. Heshima kweli kweli! Ni lugha yenyewe ya ibilisi. Yeye afurahi katika hilo. Kwani, kusudi la kielelezo ni, kuwafanya watu waione kweli, si kuiimarisha heshima ya mimbari. Mhudumu ambaye moyo wake umo katika kazi hii, hatumii kielelezo kuwafanya watu wakodolee macho, bali kuwafanya waione kweli. Kama angetoa vielelezo vyake katika historia ya kale, kisingewafanya watu waone, kisingefafanua lolote. Uzoefu wa jambo lile lingeamsha usikivu wao, lakini kisha wangeipoteza kweli yenyewe. Kwa maana kama kielelezo chenyewe ni jambo geni, usikivu utaelekezwa kwa jambo hili kama tukio la kihistoria, na kweli yenyewe, iliyokusudiwa kufafanuliwa nacho, itapotewa na macho. Kielelezo chapasa, ikiwezekana, kuwa jambo la kutokea mara kwa mara, na kadiri tukio linavyokuwa la kawaida ndivyo litakavyokuwa na hakika zaidi, si kukaza usikivu juu yake chenyewe, bali litumike kama njia ambayo kwayo kweli yaletwa. Nimeumizwa moyoni kabisa, kusikia vielelezo vikitolewa katika historia ya kale, ambayo hata mmoja katika mia moja ya kusanyiko hakuwahi kuisikia. Namna yenyewe iliyorejewa, ilikuwa imechanganyika sana, angalao, na mwonekano wa majivuno, na jaribio la kuwashangaza watu kwa maonyesho ya elimu.

Mwokozi daima aliyafafanua mafundisho yake kwa mambo yaliyokuwa yakitendeka miongoni mwa watu aliowahubiria, na ambayo akili zao zilizoea. Mara nyingi alishuka chini sana ya kile kinachodhaniwa sasa kuwa muhimu ili kuidumisha heshima ya mimbari. Alinena juu ya kuku na vifaranga, na watoto katika masoko, na kondoo na wana-kondoo, wachungaji na wakulima, na wafugaji na wafanyabiashara. Na aliponena juu ya wafalme, kama katika arusi ya mwana wa mfalme, na yule mtu mwenye cheo aliyeenda nchi ya mbali ili kupokea ufalme, alirejea mambo ya kihistoria, yaliyojulikana vema miongoni mwa watu wakati ule. Kielelezo chapasa daima kutolewa katika mambo yaliyo ya kawaida hata kielelezo chenyewe hakitavuta usikivu mbali na jambo lenyewe, bali watu wapate kuiona kweli iliyofafanuliwa kupitia kwacho.

5. Kuhubiri kwapasa kuwa kwa kurudia-rudia. Kama mhudumu atamani kuhubiri kwa athari, asiogope kurudia lolote aonalo halikueleweka kikamilifu na wasikiaji wake. Hapa kuna uovu wa kutumia madokezo. Mhubiri huhubiri moja kwa moja kama vile alivyoyaandika, wala hawezi kutambua kama anaeleweka au la. Akikatiza kusoma kwake, na kujaribu kunasa nyuso za wasikiaji wake, na kueleza pale aonapo hawaelewi, hupotea na kuchanganyikiwa, na kuachana nako. Kama mhudumu ana macho yake juu ya watu awahubiriao, kwa kawaida aweza kutambua kwa sura zao kama wanamwelewa. Na kama aona hawaelewi jambo fulani hususa, na asimame na kulifafanua. Kama hawaelewi kielelezo kimoja, na atoe kingine, na kufanya yote yawe wazi katika akili zao, kabla hajaendelea. Lakini wale waandikao hotuba zao huenda moja kwa moja, katika mtiririko wa kawaida uliofuatana, kama vile katika insha yoyote au kitabu, wala hawarudii mawazo yao hata kusanyiko liyaelewe kikamilifu.

Nilikuwa nikizungumza na mmoja wa mawakili wa kwanza katika nchi hii. Alisema shida ambayo wahubiri huipata katika kujifanya waeleweke, ni kwamba, hawarudii vya kutosha. Asema, “Katika kuliambia baraza, daima natazamia kwamba chochote nitakachotamani kukiweka akilini mwao, itanibidi kukirudia angalao mara mbili, na mara nyingi nakirudia mara tatu au nne, na hata mara nyingi kadiri ya wajumbe wa baraza walio mbele yangu. La sivyo, siichukui akili zao pamoja nami, hata waweze kuhisi nguvu ya lile lifuatalo baadaye.” Kama baraza lililo chini ya kiapo, lililoitwa kuamua juu ya mambo ya kawaida ya ulimwengu huu, haliwezi kuielewa hoja ila kuwe na kurudia kwingi kama hiko, itatazamiwaje kwamba watu wataielewa kuhubiri kwa Injili pasipo hivyo.

Vivyo hivyo mhudumu yampasa kuligeuza wazo la maana tena na tena mbele ya wasikiaji wake, hata watoto pia walielewe kikamilifu. Usiseme kwamba kurudia kwingi kama hiko kutazua machukizo katika akili zilizostawi. Hakutachukiza. Hiki sicho kiwachukizacho watu wenye kufikiri. Hawachoshwi na juhudi anazozifanya mhudumu ili kueleweka. Ukweli ni, kadiri vielelezo vya mhubiri vinavyokuwa sahili zaidi, na kadiri anavyofanya kila kitu kuwa wazi zaidi, ndivyo watu wenye akili wanavyopendezwa zaidi. Najua kwamba watu wenye akili za kwanza mara nyingi hupata mawazo wasiokuwa nayo kabla, kutokana na vielelezo vilivyokusudiwa kuishusha Injili hata kufikia uelewaji wa mtoto. Watu kama hao kwa kawaida wamezama sana katika mambo ya ulimwengu huu, hata hawafikiri sana juu ya jambo la dini, na kwa hiyo wanahitaji kuhubiriwa kuliko dhahiri zaidi, nao watakupenda.

6. Mhudumu yampasa daima kulihisi jambo lake kwa kina, na hapo ataipatanisha tendo na neno na neno na tendo, hata kuleta athari kamili ambayo kweli imekusudiwa kuileta. Yampasa kuwa na dhati ya kimzito katika alisemalo. Nilisikia hivi karibuni tathmini iliyo na busara sana juu ya jambo hili. “Ni jambo la maana kama nini kwamba mhudumu ahisi asemalo. Ndipo matendo yake bila shaka yatalingana na maneno yake. Kama akijaribu kufanya ishara, mikono yake yaweza kwenda kama kinu cha upepo, na bado kutoleta athari yoyote.” Yahitaji kunyoosha kabisa kwa ufundi jukwaani ili waigizaji wawafanye wasikiaji wao wahisi. Kusudi la elimu ya kunena ni kufundisha ustadi huu. Lakini kama mtu ahisi jambo lake kikamilifu, kwa asili atalifanya. Kwa asili atalifanya lile lile ambalo elimu ya kunena huifundisha kwa taabu. Mtazame mtu yeyote wa kawaida barabarani, aliye na dhati katika kunena. Ona kwa nguvu gani afanya ishara. Mwone mwanamke au mtoto aliye na dhati. Ni kwa asili kama nini. Kufanya ishara kwa mikono yao ni kwa asili kama vile ilivyo kwa asili kuisogeza ndimi na midomo yao. Ni ukamilifu wa ufasaha.

Basi mhudumu na alihisi tu asemalo, wala asifungwe na madokezo yake, kusoma insha, au kunena kipande, kama mwanafunzi wa shule, kwanza juu ya mguu mmoja kisha juu ya mwingine, kunyoosha kwanza mkono mmoja kisha mwingine. Na anene kama ahisivyo, na atende kama ahisivyo, naye atakuwa fasaha.

Si ajabu kwamba kuhubiri kwingi kwaleta athari ndogo sana. Ishara ni za maana zaidi kuliko zinavyodhaniwa kwa kawaida. Maneno peke yake kamwe hayataeleza maana kamili ya Injili. Namna ya kuyasema ndiyo karibu kila kitu. Fikiri mmoja wenu, aliye mama, aenda nyumbani usiku wa leo, na mara unapoingia mlangoni, yaya aja mbio kwako, akiwa na nafsi yake yote usoni pake, na kukuambia kwamba mtoto wako ameungua akafa. Ungeamini, na ungehisi pia, mara moja. Lakini fikiri aja na kukuambia kwa namna baridi na ya kutojali. Je, hilo lingekuamsha? Sivyo. Ni dhati ya namna yake, na taabu ya sura yake, ndiyo iisimuliayo hadithi. Wajua kuna neno fulani, kabla hajanena hata neno moja.

Wakati mmoja nilisikia neno lililosemwa, kuhusu kuhubiri kwa mhudumu mmoja kijana, ambalo lilikuwa la kufundisha. Hakuwa na elimu, kwa maana ya kawaida ya neno, lakini alikuwa amefundishwa vema kuzivuta roho. Ilisemwa juu yake, “Namna ambavyo aingia, na kuketi katika mimbari, na kuinuka kunena, ni hotuba yenyewe. Yaonyesha kwamba ana kitu cha kusema kilicho cha maana na cha kimzito.” Namna ya mtu yule ya kusema baadhi ya mambo nimeijua ikizigusa hisia za kusanyiko lote, ilhali mambo yale yale yaliposemwa kwa namna ya kuchosha yasingeleta athari yoyote hata kidogo.

Jambo lililosemwa na mmoja wa waalimu maarufu zaidi wa elimu ya kunena katika Marekani, yalipasa kuwatia hisia wahudumu juu ya jambo hili. Mtu yule alikuwa mkanamungu. Alisema, “Nimekuwa miaka kumi na minne nikijishughulisha kufundisha elimu ya kunena kwa wahudumu, nami najua hawaiamini dini ya Kikristo. Biblia yaweza kuwa kweli. Sidai kujua juu ya hilo, lakini najua wahudumu hawa hawaiamini. Naweza kuthibitisha kwamba hawaiamini. Ukamilifu wa ufundi wangu ni kuwafundisha wanene kwa asili juu ya jambo hili. Naenda vyumbani mwao vya kusomea, na kuzungumza nao, nao wanena kwa ufasaha. Nawaambia, Enyi mabwana, kama mtahubiri kama vile ninyi wenyewe mnenavyo kwa asili juu ya jambo lingine lolote linalowahusu, hamna haja ya kufundishwa. Hilo ndilo hasa najaribu kuwafundisha. Nawasikia mkinena juu ya mambo mengine kwa nguvu na ufasaha wa kupendeza. Nawaona mkiingia mimbarini, nanyi mnena na kutenda kana kwamba hamwamini msemalo. Nimewaambia, tena na tena, wanene mimbarini kama vile mnavyonena kwa asili nami. Nami siwezi kuwafanya waifanye, na hivyo najua hawaiamini dini ya Kikristo.”

Nimelitaja hili ili kuonyesha jinsi lilivyo la wote, kwamba watu watafanya ishara sawasawa kama wahisi sawasawa. Kitu pekee kinachozuia wahudumu wasiwe wanenaji wa asili ni kwamba, HAWAHISI KWA KINA. Watawezaje kuwa wa asili katika kunena, hali hawahisi?

7. Mhudumu yampasa kulenga kuliongoa kusanyiko lake. Lakini utauliza, Je, si kila kuhubiri kwalenga hili? Sivyo. Mhudumu daima huwa na lengo fulani katika kuhubiri, lakini hotuba nyingi hazikuwahi kulenga kuwaongoa wenye dhambi. Na kama wenye dhambi wangeongoka chini yake, mhubiri mwenyewe angeshangaa. Wakati mmoja nilisikia jambo la kweli juu ya hili. Walikuwako wahudumu wawili vijana walioingia katika huduma wakati mmoja. Mmoja wao alikuwa na mafanikio makubwa katika kuwaongoa wenye dhambi, mwingine hakuwa na hata kidogo. Yule wa pili alimwuliza yule mwingine, siku moja, sababu ya tofauti hii. “Kwani,” akajibu yule mwingine, “sababu ni kwamba nalenga mwisho tofauti na wewe, katika kuhubiri. Kusudi langu ni kuwaongoa wenye dhambi, lakini wewe hulengi jambo kama hilo. Na kisha waenda na kuihesabia enzi ya Mungu, kwamba huleti athari ile ile, ilhali kamwe hulilengi. Hebu, chukua moja ya hotuba zangu, na uhubiri kwa watu wako, na uone athari itakayokuwaje.” Mtu yule alifanya hivyo, na kuihubiri hotuba ile, nayo ikaleta athari. Aliogopa wenye dhambi walipoanza kulia; na mmoja alipomjia baada ya mkutano kumwuliza afanye nini, mhudumu alimwomba radhi, na kusema, “Sikulenga kukuumiza, nasikitika kama nimekujeruhi hisia zako.” Ee, la kutisha!

8. Mhudumu lazima atangulie mbele ya mapingamizi ya wenye dhambi, na kuyajibu. Mwanasheria hufanya nini anapotetea mbele ya baraza? Ee, shauri la Yesu Kristo latetewa kwa namna tofauti kama nini na mashauri ya wanadamu! Ilisemwa na mwanasheria mmoja, kwamba shauri la Yesu Kristo lilikuwa na mawakili wachache wenye uwezo kuliko shauri lolote ulimwenguni. Nami naamini kiasi. Je, mwanasheria huenda katika hoja yake katika mtiririko wa kawaida, wala hafafanui lolote lililo la giza, au kutangulia mbele ya hoja za mpinzani wake? Kama angefanya hivyo, angeliangamiza shauri lake kwa hakika. Lakini, la. Mwanasheria, atetaeye kwa ajili ya fedha, hutangulia mbele ya kila pingamizi, ambalo laweza kuletwa na mpinzani wake, na kwa uangalifu huliondoa au kulieleza, hata kuiacha nafasi wazi yote aendeleavyo, ili baraza lipate kutulizwa juu ya kila jambo. Lakini wahudumu mara nyingi huacha shida hii na ile pasipo kuigusa. Wenye dhambi wawasikiao huhisi shida hiyo, wala kamwe haishindwi katika akili zao, wala hawajui kamwe jinsi ya kuiondoa, na yamkini mhudumu kamwe hajisumbui kujua kwamba shida kama hizo zipo, na bado ashangaa kwa nini kusanyiko lake haliongoki, na kwa nini hakuna uamsho. Awezaje kushangaa juu yake, hali kamwe hajazitafuta shida na mapingamizi wanayohisi wenye dhambi, na kuyaondoa?

9. Kama mhudumu akusudia kuihubiri Injili kwa athari lazima ahakikishe hana sauti ya mfano mmoja. Kama akihubiri kwa namna ya sauti ya mfano mmoja, atawahubiri watu hata walale. Sauti yoyote ya mfano mmoja, kubwa au ndogo, ikiendelezwa, huwaelekeza watu kwenye usingizi. Maporomoko ya Niagara, ngurumo ya bahari, au sauti yoyote iliyo kubwa au ndogo kadiri iwezavyo, huleta athari hii kwa asili juu ya mfumo wa fahamu. Kamwe husikii namna hii ya sauti ya mfano mmoja kutoka kwa watu katika mazungumzo. Na mhudumu hawezi kuwa na sauti ya mfano mmoja katika kuhubiri, kama ahisi asemalo.

10. Mhudumu yampasa kuzigusa hisia kadiri ya kutosha kupata usikivu, kisha kushughulika na dhamiri, na kuchoma hata pafikapo. Rufaa kwa hisia peke yake kamwe hazitawaongoa wenye dhambi. Kama mhubiri ashughulika sana na hizi, aweza kuzua msisimko, na kuwa na wimbi baada ya wimbi la hisia likilifurikia kusanyiko, na watu waweza kuchukuliwa kama kwa gharika, na kupumzika katika matumaini ya uongo. Njia pekee ya kuhakikisha wongofu wa kweli ni kushughulika kwa uaminifu na dhamiri. Kama usikivu ukilegea wakati wowote, rufaa tena kwa hisia, na kuuamsha; lakini fanya kazi yako na dhamiri.

11. Kama awezavyo, ni jambo la kutamanika kwamba mhudumu ajifunze athari ya hotuba moja, kabla ya kuhubiri nyingine. Na ajifunze kama imeeleweka, kama imeleta athari yoyote, kama kuna shida zozote zinazohisiwa kuhusu jambo hilo zinazohitaji kufafanuliwa, kama mapingamizi yoyote yameinuliwa, na kadhalika. Anapoyajua yote, ndipo ajua ahubiri nini baadaye. Angedhaniwaje tabibu ambaye angempa mgonjwa wake dawa, kisha kumpa tena na tena, pasipo kujaribu kujifunza athari ya ile ya kwanza, au kama imeleta athari yoyote au la? Mhudumu kamwe hataweza kushughulika na wenye dhambi kama impasavyo, hata aweze kutambua kama fundisho lake limepokewa na kueleweka, na kama shida zilizomo katika akili za wenye dhambi zimeondolewa, na njia yao iko wazi kumwendea Mwokozi, hata wasije wakajikwaa na kujikwaa hata roho zao zipotee.

Nilikusudia kutaja mambo mengine kadhaa, lakini wakati hauruhusu. Natamani kumaliza kwa maneno machache ya

MAELEZO.

1. Twaona kwa nini wachache sana kati ya akili zinazoongoza katika jamii nyingi huongoka.

Hata kufikia uamsho wa hivi karibuni, watu wenye taaluma walifikiwa nadra na kuhubiri, nao walikuwa karibu wote wakanamungu mioyoni mwao. Watu karibu waliielewa Biblia kuunga mkono wazo kwamba, hawa hawawezi kuongoka. Sababu ni dhahiri. Injili haikuwa imependekezwa kwa dhamiri za watu kama hao. Wahudumu hawakuwa wameshindana na akili, na kutoa hoja hata kuifanya jamii ile ya akili iione kweli ya Injili, na kuhisi nguvu yake, na kwa hiyo watu kama hao walikuwa wamefikia kuidhania dini kuwa jambo lisilostahili usikivu wao.

Lakini katika miaka ya hivi karibuni hali imebadilika, na mahali pengine kumekuwa na wengi wa jamii hii ya watu walioongoka, kwa uwiano wa idadi yao, kuliko wa aina nyingine yoyote. Hii ni kwa sababu walifanywa kuzielewa madai ya Injili. Mhubiri alishindana na akili zao, na kuwaonyesha uwezekano wa kimantiki wa dini. Na jambo hili likifanyika, huonekana kwamba jamii ile ya akili huongoka kwa urahisi zaidi kuliko nyingine yoyote. Wana uwezo bora zaidi wa kupokea hoja, na wamezoea zaidi kuinama kwa nguvu ya sababu, hata mara Injili ipatapo mshiko mzuri juu ya akili zao, huwavunja moja kwa moja, na kuwayeyusha miguuni pa Kristo.

2. Kabla Injili haijaweza kuleta athari ya jumla, lazima tuwe na jamii ya wahubiri wa papo kwa papo, kwa sababu zifuatazo:

(1.) Hakuna kundi la watu liwezalo kustahimili kazi ya kuandika hotuba na kufanya kuhubiri kwote kutakakohitajika.

(2.) Kuhubiri kwa kuandika hakukusudiwa kuleta athari inayohitajika. Kuhubiri kwa namna hiyo hakuiwakilishi kweli katika umbo lililo sahihi.

(3.) Haiwezekani kwa mtu aandikaye hotuba zake kuyapanga mambo yake, na kuyageuza na kuyachagua mawazo yake, hata kuleta athari ile ile kama vile awaambiapo watu moja kwa moja, na kuwafanya wahisi kwamba awamaanisha wao. Kuandika hotuba kulianza katika nyakati za shida za kisiasa. Desturi hii haikujulikana katika siku za mitume. Bila shaka hotuba zilizoandikwa zimefanya jema jingi, lakini kamwe haziwezi kuipa Injili nguvu yake kuu. Yamkini wahudumu wengi wamezoezwa muda mrefu sana katika kutumia madokezo, hata ingekuwa afadhali wasiyatupe. Yamkini wangefanya kazi mbaya bila hayo. Shida isingekuwa kwa kukosa akili, bali kutokana na mazoezo mabaya. Tabia mbaya huanzishwa kwa mwanafunzi wa shule, aitwaye “kunena kipande chake.” Badala ya kuwekwa kueleza mawazo na hisia zake mwenyewe kwa lugha yake mwenyewe, na kwa namna yake ya asili, kama vile asili yenyewe imchochezavyo, hufanywa kukariri maandishi ya mtu mwingine, na kisha kuyameza-meza kwa namna iliyo ngumu na ya kimambo-mengi. Na hivyo aendapo chuoni, na kwenye seminari, badala ya kuzoezwa kunena kwa papo kwa papo, huwekwa kuandika kipande chake, na kukikariri. Ningefuata njia iliyo kinyume tangu mwanzo. Ningempa somo, na kumwacha kwanza afikiri, kisha anene mawazo yake. Yamkini atafanya makosa. Vema sana, hilo latazamiwa—kwa mwanzilishi. Lakini atajifunza. Fikiri hana ufasaha, mwanzoni. Vema sana, aweza kustawi. Naye yumo katika njia yenyewe ya kustawi. Aina hii ya mazoezo peke yake ndiyo itakayoinua jamii ya wahudumu wawezao kuuongoa ulimwengu.

Lakini yapingwa juu ya kuhubiri kwa papo kwa papo, kwamba kama wahudumu hawaandiki, hawatafikiri. Pingamizi hili litakuwa na uzito kwa watu ambao tabia yao daima imekuwa ni kuandika mawazo yao. Lakini kwa mtu wa tabia tofauti, halitakuwa na uzito wowote. Kuandika si kufikiri. Na kama ningehukumu kutokana na hotuba nyingi zilizoandikwa nilizosikia zikihubiriwa, watungaji wake walikuwa wakifanya lolote kuliko kufikiri. Kazi ya kimwili ya kuandika kwa kweli ni kizuizi kwa mawazo ya kina na ya haraka. Ni kweli kwamba baadhi ya wahubiri wa papo kwa papo hawakuwa watu wa mawazo. Na vivyo hivyo ni kweli kwamba watu wengi waandikao hotuba, si watu wa mawazo. Mtu ambaye tabia zake daima zimekuwa kwamba, amefikiri tu alipoiweka akili yake ncha ya kalamu yake, bila shaka, akiiweka kando kalamu yake, mwanzoni ataona ni vigumu kufikiri; na kama akijaribu kuhubiri pasipo kuandika, hata tabia zake zitakapobadilika kabisa, ataona ni vigumu kutupa katika hotuba zake kiasi kile kile cha mawazo, kama vile angezingatia tabia zake za kale za kuandika. Lakini yapasa kukumbukwa kwamba hii ni kwa sababu tu ya kuwa amekuwa amezoezwa kuandika, na kuwa amezoea sikuzote. Ni mazoezo na tabia ndiyo yamfanyayo ione vigumu kufikiri pasipo kuandika. Je, mtu yeyote atadai kusema kwamba wanasheria si watu wa mawazo? Kwamba hoja zao mbele ya mahakama na baraza, si za kina na zilizofikiriwa vema? Na bado kila mmoja ajua kwamba hawaandiki hotuba zao. Yapasa kueleweka pia, kwamba chuoni, wana mazoezo yale yale na wahudumu, na wana ubaya ule ule wa kuwa wamezoezwa kuandika mawazo yao; na ni baada tu ya kuingia katika taaluma yao, ndipo hubadili tabia yao. Kama wao wangefundishwa, kama impasavyo, kupata tabia za kunena papo kwa papo shuleni, wangekuwa fasaha zaidi na wenye nguvu zaidi katika hoja kuliko walivyo.

Nimesikia mengi ya pingamizi hili juu ya kuhubiri kwa papo kwa papo tangu nilipoingia katika huduma. Mara nyingi niliambiwa wakati ule, kujibu maoni yangu juu ya kuhubiri kwa papo kwa papo, kwamba wahudumu wahubirio papo kwa papo, hawatayafundisha makanisa, kwamba kutakuwa na kufanana kwingi katika kuhubiri kwao, nao wangekuwa upesi wenye kuchosha na wenye kurudia-rudia kwa kukosa mawazo. Lakini tajiriba ya kila mwaka imelikomaza sadikisho katika akili yangu, kwamba kinyume cha pingamizi hili ndicho kweli. Mtu aandikaye kidogo aweza, akipenda, kufikiri zaidi, na atasema alifikirialo kwa namna itakayoeleweka vizuri zaidi kuliko kama lingekuwa limeandikwa; na kwamba, kwa kadiri ile ile aiwekayo kando kazi ya kuandika, mwili wake utaachwa huru kufanya mazoezi, na akili yake kufanya mawazo yenye nguvu na yaliyofuatana.

Sababu kuu inayodhaniwa kwamba wahubiri wa papo kwa papo mara nyingi zaidi hurudia mawazo yale yale katika kuhubiri kwao, ni kwa sababu wasemalo, kwa namna ya jumla, hukumbukwa kikamilifu zaidi na kusanyiko, kuliko kama lingekuwa limesomwa. Mara nyingi nimewajua wahubiri, walioweza kurudia hotuba zao zilizoandikwa mara moja katika miezi michache, pasipo kutambuliwa na kusanyiko. Lakini namna ambavyo hotuba za papo kwa papo kwa kawaida hutolewa ni yenye kugusa zaidi sana, hata mawazo hayawezi kwa kawaida kurudiwa upesi, pasipo kukumbukwa. Kamwe hatutakuwa na jamii ya watu katika kumbi zetu za kutunga sheria, katika mahakama zetu za haki, na katika mimbari zetu, walio wanenaji wenye nguvu na wenye kulemea, na wawezao kuubeba ulimwengu mbele yao, hata mfumo wetu wa elimu utakapowafundisha kufikiri, kwa ukaribu, kwa haraka, kwa mfululizo, na hata tabia zao zote za kunena shuleni ziwe za papo kwa papo. Namna yenyewe ya kufikisha wazo, katika kile kwa kawaida kiitwacho namna nzuri ya kuandika, haikukusudiwa kuacha athari ya kina juu ya akili, au kufikisha wazo kwa namna iliyo dhahiri na yenye kugusa. Si ya kufupisha, ya moja kwa moja, ya kufaa. Si lugha ya asili. Haiwezekani ishara kupatana na namna ya kawaida ya kuandika. Na kwa hiyo, wanapojaribu kufanya ishara katika kusoma insha, au kutoa hotuba iliyoandikwa, ishara zao ni dhihaka juu ya kunena kote hadharani.

Katika kutoa hotuba kwa namna hii ya insha ya kuandika, haiwezekani karibu moto wote wa maana na nguvu ya ishara, na sura, na hali, na mkazo isipotelee mbali. Kamwe hatuwezi kuwa na maana kamili ya Injili, hata tuyatupe madokezo yetu.

3. Mwendo wa masomo na mazoezo ya mhudumu kwa ajili ya kazi yake yapasa kuwa ya kitheolojia tu.

Namaanisha kama nisemavyo. Sasa sitajadili swali kama elimu yote haipasi kuwa ya kitheolojia. Lakini nasema elimu kwa ajili ya huduma yapasa kuwa hivyo tu. Lakini utauliza, Je, mhudumu haimpasi kuelewa sayansi? Ningejibu, Ndiyo, kadiri iwezavyo ndiyo bora zaidi. Ningependa wahudumu waweze kuelewa sayansi yote. Lakini yote yapasa kuwa katika uhusiano na theolojia. Kujifunza sayansi ni kujifunza kazi za Mungu. Na kujifunza theolojia ni kujifunza Mungu.

Msomi na aulizwe, kwa mfano, swali hili: “Je, kuna Mungu?” Ili kulijibu, na aupekue ulimwengu wote, na aende katika kila idara ya sayansi, ili kupata uthibitisho wa kusudi, na kwa njia hii kujifunza kuwapo kwa Mungu. Kisha na aulize kuna miungu wangapi, na aipekue tena viumbe vyote kuona kama kuna umoja kama huo wa kusudi udhihirishao kwamba yupo Mungu mmoja. Vivyo hivyo, na aulize kuhusu sifa za Mungu, na tabia yake. Atajifunza sayansi hapa, lakini ataijifunza kama sehemu ya theolojia. Na apekue kila shamba la maarifa, ili kuleta mbele uthibitisho wake. Kusudi la mpango huu lilikuwa nini? Mwisho wa mpangilio ule ulikuwa nini? Ona kama kila kitu ukipatacho katika ulimwengu hakikukusudiwa kuleta furaha, isipokuwa kikipotoshwa.

Je, moyo wa mwanafunzi ungekuwa mgumu na baridi katika masomo, baridi na mgumu kama kuta za chuo, kama sayansi ingefuatwa kwa njia hii? Kila somo humleta moja kwa moja mbele za Mungu, na kwa kweli ni ushirika na Mungu, na huupasha moto moyo wake, na kumfanya awe mcha-Mungu zaidi, wa kimzito zaidi, mtakatifu zaidi. Tofauti yenyewe kati ya masomo ya kikale na ya kitheolojia ni laana kwa kanisa, na laana kwa ulimwengu. Mwanafunzi hutumia miaka minne chuoni katika masomo ya kikale, wala hakuna Mungu ndani yake, na kisha miaka mitatu katika seminari, katika masomo ya kitheolojia; na kisha nini? Kijana maskini. Mwekee kazi, nawe utaona kwamba hakuelimishwa kwa ajili ya huduma hata kidogo. Kanisa laugua chini ya kuhubiri kwake, kwa sababu hahubiri kwa upako, wala kwa nguvu. Ameharibiwa katika mazoezo.

4. Twajifunza ni nini kuhubiri kwa uamsho. Wahudumu wote wapasa kuwa wahudumu wa uamsho, na kuhubiri kwote kwapasa kuwa kuhubiri kwa uamsho; yaani, kwapasa kuwa kwa kukusudiwa kukuza utakatifu. Watu husema, “Ni vema kuwa na baadhi ya watu katika kanisa, walio wahubiri wa uamsho, na wawezao kwenda huku na huku kukuza uamsho; lakini kisha lazima uwe na wengine wa kuwafundisha mafundisho kanisa.” Ajabu! Je, hawajui kwamba uamsho hulifundisha kanisa mafundisho kwa haraka zaidi kuliko jambo lolote! Na mhudumu kamwe hatazalisha uamsho, kama hawafundishi wasikiaji wake mafundisho. Kuhubiri nilikokueleza, kumejaa fundisho, lakini ni fundisho la kutendwa. Na hiko ndiko kuhubiri kwa uamsho.

5. Kuna mapingamizi mawili yanayoletwa wakati mwingine dhidi ya aina ya kuhubiri niliyoipendekeza.

(1.) Kwamba ni kushusha heshima ya mimbari kuhubiri kwa namna hii ya mazungumzo, ya kiwakili. Wanashtushwa nayo. Lakini ni kwa sababu ya uzoefu wake tu, wala si kwa upotovu wowote uliomo katika jambo lenyewe. Nilisikia neno lililosemwa na mtu mmoja mlei aongozaye katikati ya Jimbo hili, kuhusu kuhubiri kwa mhudumu fulani. Alisema kilikuwa kuhubiri kwa kwanza aliokusikia, alikoelewa, na mhudumu wa kwanza aliyewahi kumsikia aliyenena kana kwamba anaamini fundisho lake mwenyewe, au amaanisha alisemalo. Na alipomsikia kwanza akihubiri kana kwamba asema jambo alilomaanisha, alidhani amerukwa na akili. Lakini hatimaye, alifanywa kuona kwamba yote yalikuwa kweli, naye akainyenyekea kweli, kama nguvu ya Mungu kwa wokovu wa roho yake.

Heshima ya mimbari ni nini? Kumwona mhudumu akiingia mimbarini kuidumisha heshima yake! Ole, ole! Wakati wa safari yangu ya nchi za nje, nilimsikia mmisionari Mwingereza akihubiri kwa namna hiyo kabisa. Naamini alikuwa mtu mwema, na nje ya mimbari angenena kama mtu amaanishaye asemalo. Lakini mara alipoingia mimbarini, alionekana kama mtambo kamili—akijivimbisha, akimeza maneno, na kuimba, kiasi cha kuwalaza watu wote usingizini. Na shida ilionekana kuwa kwamba, alitaka kuidumisha heshima ya mimbari.

(2.) Yapingwa kwamba kuhubiri huku ni kama la jukwaa. Askofu wa London wakati mmoja alimwuliza Garrick, mwigizaji maarufu, ni kwa nini iwe kwamba waigizaji, katika kuwakilisha uwongo tu, waweze kusogeza kusanyiko, hata machozini, ilhali wahudumu, katika kuwakilisha hakika zilizo za kimzito zaidi, waweze kwa shida kupata wa kuwasikia. Garrick mwenye falsafa alijibu vema, “Ni kwa sababu sisi twawakilisha uwongo kama hakika, nanyi mwawakilisha hakika kama uwongo.” Hii ni kuisimulia hadithi yote. Sasa kusudi la mwigizaji katika uwakilishi wa jukwaa ni nini? Ni kujitupa hivyo ndani ya roho na maana ya mwandishi, hata kuyafanya mawazo yake kuwa yake, kuyahisi, kuyapa mwili, na kuyatupa nje juu ya wasikiaji kama hakika hai. Sasa, pingamizi ni nini juu ya haya yote katika kuhubiri? Mwigizaji huipatanisha tendo na neno, na neno na tendo. Sura zake, mikono yake, hali zake, na kila kitu vimekusudiwa kueleza maana kamili ya mwandishi. Sasa hili lapasa kuwa lengo la mhubiri. Na kama kwa “kama la jukwaa” yamaanishwa uwakilishi ulio na nguvu iwezekanavyo wa mawazo yaliyoelezwa, basi kadiri hotuba inavyokuwa kama ya jukwaa zaidi ndivyo iwavyo bora zaidi. Na kama wahudumu ni wagumu mno, na watu ni wateule mno, kujifunza hata kutoka kwa mwigizaji, au kutoka jukwaani, njia iliyo bora zaidi ya kuisogeza akili, ya kukazia mawazo, na kuueneza uvuguvugu wa fikira iwakayo moto juu ya kusanyiko, basi lazima waendelee na kuchosha kwao, na kusoma, na unyoofu wao wa kidini bandia. Lakini na wakumbuke kwamba, wakati wanapogeuka na kuudharau ufundi wa mwigizaji, na kujaribu kuidumisha “heshima ya mimbari,” majumba ya maonyesho yaweza kufurika kila usiku. Watu wa akili ya kawaida watafurahishwa na namna ile ya kunena, na wenye dhambi watashuka motoni.

6. Kusanyiko laweza kujifunza jinsi ya kumchagua mhudumu.

Kanisa lisilo na mchungaji linapotafuta mhudumu, kuna mambo mawili makuu ambayo kwa kawaida hukaza usikivu wao juu yake. (1.) Kwamba awe maarufu. (2.) Kwamba awe mwenye elimu. Hiyo ni vema. Lakini jambo hili lapasa kuwa la kwanza katika maulizo yao—“Je, ana hekima ya kuvuta roho?” Haidhuru mhudumu ni fasaha kama nini, au mwenye elimu kama nini. Haidhuru anapendeza na kuwa maarufu kama nini katika tabia yake. Kama ni jambo la kweli kwamba wenye dhambi hawaongoki chini ya kuhubiri kwake, laonyesha kwamba hana hekima hii, na watoto wenu na jirani zenu watashuka motoni chini ya kuhubiri kwake.

Nafurahi kujua kwamba makanisa mengi yatauliza swali hili juu ya wahudumu. Na kama wataona kwamba mhudumu hana sifa hii ya lazima, hawatamtaka. Na kama wahudumu waweza kupatikana walio na hekima ya kuvuta roho, makanisa yatakuwa nao wahudumu kama hao. Ni bure kupingana na jambo hili, au kudai kwamba hawakuelimishwa vema, au si wenye elimu, na kadhalika. Ni bure kwa shule kujaribu kuwalazimisha makanisa waingize kooni jamii ya wahudumu walio na elimu katika kila kitu isipokuwa kile wanachohitaji zaidi kukijua. Makanisa yamewahukumu kuwa hawakufanyizwa sawasawa, wala hawatauhimili ule ambao ni dhahiri kutotosheleza kama ulivyo mfumo wa sasa wa elimu ya kitheolojia.

Ni vigumu sana kusema kile kinachohitaji kusemwa juu ya jambo hili, pasipo kuwa hatarini ya kuzalisha roho isiyo sahihi katika kanisa, kuelekea wahudumu. Wakiri wengi wa dini wako tayari kutafuta makosa ya wahudumu bila sababu; kiasi kwamba, huwa vigumu sana kusema juu ya wahudumu kile kilicho kweli, na kinachohitaji kusemwa, pasipo kupotoshwa na kutumiwa vibaya na jamii hii ya wakiri. Kamwe nisingesema neno lolote ulimwenguni kuudhuru uvutano wa mhudumu wa Kristo, ambaye kwa kweli anajitahidi kufanya jema. Ningependa wangestahili uvutano mara mia zaidi ya wanaostahili au walio nao sasa. Lakini, kusema kweli hakutaudhuru uvutano wa wahudumu wale, ambao kwa maisha yao na kuhubiri kwao huthibitisha kwa kanisa, kwamba kusudi lao ni kufanya jema, na kuvuta roho kwa Kristo. Jamii hii ya wahudumu itaikubali kweli ya yote niliyoyasema, au ninayotamani kuyasema. Wanayaona yote, na kuyaomboleza. Lakini kama wapo wahudumu wasiofanya jema lolote, wanaojilisha wenyewe wala si kundi, wahudumu kama hao hawastahili uvutano wowote. Kama hawafanyi jema lolote, ni wakati wa kujiendea taaluma nyingine. Wao ni ruba tu juu ya uhai wenyewe wa kanisa, wakinyonya damu ya moyo wake. Hawafai, na ni wabaya kuliko wasiofaa. Na kadiri wanavyowekwa kando upesi, na nafasi zao kujazwa na wale watakaojitahidi kwa ajili ya Kristo ndivyo iwavyo afadhali.

Mwisho—Ni wajibu wa kanisa kutuombea sisi, wahudumu. Hakuna hata mmoja wetu aliye kama impasavyo kuwa. Kama Paulo, twaweza kusema, “Ni nani atoshaye kwa mambo haya?” Lakini ni nani kati yetu aliye kama Paulo? Utampata wapi mhudumu kama Paulo? Hawapo hapa. Tumeelimishwa vibaya, sisi sote. Ziombeeni shule, na vyuo, na seminari. Na waombeeni vijana wanaojiandaa kwa ajili ya huduma. Waombeeni wahudumu, kwamba Mungu awape hekima hii ya kuvuta roho. Na ombeni kwamba Mungu alipe kanisa hekima na njia za kuelimisha kizazi cha wahudumu watakaokwenda mbele na kuuongoa ulimwengu. Kanisa lazima litaabike katika maombi, na kuugua na kuteseka kwa ajili ya hili. Hii sasa ndiyo lulu ya thamani kwa kanisa, kuwa na akiba ya wahudumu wa aina iliyo sahihi. Kuja kwa milenia kwategemea kuwa na aina tofauti ya wahudumu, walioelimishwa kikamilifu zaidi kwa ajili ya kazi yao. Na hili tutalipata kwa hakika kama vile ahadi ya Bwana ishikavyo. Huduma kama iliyoko sasa katika kanisa kamwe haitauongoa ulimwengu. Lakini ulimwengu utaongoka, na kwa hiyo Mungu akusudia kuwa na wahudumu watakaoufanya. “Basi mwombeni Bwana wa mavuno, apeleke watenda kazi katika mavuno yake.”