Kitabu cha Tisa

Sura ya Kwanza

Ee Bwana, mimi ni mtumishi wako; mimi ni mtumishi wako, na mwana wa mjakazi wako: umevifungua vifungo vyangu. Nitakutolea dhabihu ya sifa. Moyo wangu na ulimi wangu vikusifu; naam, mifupa yangu yote na iseme, Ee Bwana, ni nani aliye kama wewe? Na viseme, nawe unijibu, na kuiambia nafsi yangu, Mimi ni wokovu wako. Mimi ni nani, nami ni nini? Ni uovu gani ambao haukuwa ama katika matendo yangu, au kama si matendo yangu, basi maneno yangu, au kama si maneno yangu, basi katika nia yangu? Lakini wewe, Ee Bwana, u mwema na mwenye rehema, na mkono wako wa kuume uliangalia kina cha mauti yangu, na kutoka vilindi vya moyo wangu ukalimwaga lile shimo la uharibifu. Na kipawa chako hiki chote kilikuwa hiki, kutotaka yale niliyoyataka, na kutaka yale uliyoyataka wewe. Lakini ni wapi, katika miaka ile yote, na kutoka pango gani la chini na la kina, hiari yangu iliitwa katika dakika moja, ili niutie shingo yangu chini ya nira yako iliyo laini, na mabega yangu chini ya mzigo wako ulio mwepesi, Ee Kristo Yesu, Msaidizi wangu na Mkombozi wangu? Jinsi ilivyokuwa tamu ghafula kwangu, kuachwa na utamu wa vitu vile vya upuuzi! na kile nilichoogopa kutengwa nacho, sasa kilikuwa furaha kukiacha. Kwa maana wewe uliviondoa kwangu, wewe uliye utamu wa kweli na ulio juu. Uliviondoa, na badala yake ukaingia wewe mwenyewe, uliye mtamu kuliko anasa zote, ingawa si kwa mwili na damu; uliye angavu kuliko nuru zote, lakini uliyefichwa kuliko vilindi vyote, uliye juu kuliko heshima zote, lakini si kwa wale wanaojiona kuwa juu machoni pao wenyewe. Sasa nafsi yangu ilikuwa huru kutokana na wasiwasi ule uliouma wa kutafuta vyeo na mali, na kugaagaa katika uchafu, na kujikuna upele wa tamaa. Na ulimi wangu wa kitoto ulinena nawe kwa uhuru, wewe uliye mng’aro wangu, na utajiri wangu, na afya yangu, Bwana Mungu wangu.

Sura ya Pili

Nami niliazimu mbele zako, si kwa ghasia kupasua, bali kwa upole kujiondoa, huduma ya ulimi wangu kutoka masoko ya kazi ya midomo: ili vijana, wasio wanafunzi wa sheria yako, wala wa amani yako, bali wa upumbavu wa uongo na mabishano ya sheria, wasinunue tena kinywani mwangu silaha kwa ajili ya wazimu wao. Na kwa wakati ufaao kabisa, sasa ilibaki siku chache tu hata Likizo ya Mavuno ya Zabibu, nami niliazimu kuzivumilia, kisha kwa njia ya kawaida kuaga, na kwa kuwa nimenunuliwa na wewe, nisirudi tena kuuzwa. Basi kusudi letu lilijulikana kwako; lakini kwa wanadamu, isipokuwa rafiki zetu wenyewe, halikujulikana. Kwa maana tulikuwa tumepatana wenyewe kwa wenyewe tusilitangaze nje kwa mtu ye yote: ijapokuwa kwetu sisi, tuliokuwa sasa tukipanda kutoka bonde la machozi, na kuimba wimbo ule wa vipando, wewe ulikuwa umetupa mishale mikali, na makaa ya kuangamiza dhidi ya ulimi wenye hila, ambao kana kwamba unatushauri, ungetupinga, na kwa upendo ungetumeza, kama uumezavyo chakula chake.

Ulikuwa umeichoma mioyo yetu kwa upendo wako, nasi tulibeba maneno yako kana kwamba yamekazwa ndani ya matumbo yetu: na mifano ya watumishi wako, ambao kutoka weusi uliwafanya kung’aa, na kutoka wafu, hai, ikikusanyika pamoja katika chombo cha mawazo yetu, iliwasha na kuuteketeza ule ulegevu wetu mzito, tusizame chini hata shimo lisilo na kina; nayo ilituwasha kwa nguvu sana, hata mivumo yote ya ndimi zenye hila kutoka kwa wapingaji ingeweza tu kutuwasha zaidi kwa ukali, wala si kutuzima. Walakini, kwa sababu kwa ajili ya Jina lako ambalo umelitakasa duniani kote, nadhiri yetu hii na kusudi letu vingeweza pia kupata baadhi ya kuvisifu, ilionekana kama majivuno kutongoja likizo ambayo sasa ilikuwa karibu sana, bali kuiacha kabla ya wakati kazi ya wazi, iliyokuwa mbele ya macho ya wote; hivyo wote wakiitazama tendo hili langu, na kuona jinsi ulivyokuwa karibu wakati wa mavuno ya zabibu niliotaka kuutangulia, wangesema mengi juu yangu, kana kwamba nilitamani kuonekana mtu mkuu fulani. Na tendo hilo lingenifaidia nini, watu wakinihesabia na kubishana juu ya kusudi langu, na wema wetu ukanenwa vibaya.

Zaidi ya hayo, mwanzoni ilikuwa imenisumbua kwamba katika kiangazi hiki hasa mapafu yangu yalianza kulegea, katikati ya kazi kubwa mno ya uandishi, na kupumua kwa kina kwa shida, na kwa maumivu ya kifuani mwangu kuonyesha kwamba yamejeruhiwa, na kukataa kunena kwa ujazo au kwa muda mrefu; jambo hili lilikuwa limenisumbua, kwa maana lilikaribia kunilazimisha kwa lazima kuweka chini mzigo ule wa kufundisha, au, kama ningeweza kuponywa na kupata nafuu, walau kuisimamisha kwa muda. Lakini tamaa kamili ya kupumzika, ili nipate kuona jinsi wewe ulivyo Bwana, ilipozuka na kukazwa ndani yangu; Mungu wangu, wewe wajua, nilianza hata kufurahi kwamba nilikuwa na sababu hii ya pili, wala isiyo ya kujitengeneza, ambayo ingeweza kupunguza kidogo chuki iliyoshikwa na wale ambao, kwa ajili ya wana wao, walitamani nisipate kamwe uhuru wa wana wako. Basi nikiwa nimejaa furaha kama hiyo, nilivumilia hata kipindi kile cha wakati kilipopita; huenda ilikuwa kama siku ishirini, walakini zilivumiliwa kwa uume; zilivumiliwa, kwa maana tamaa iliyokuwa zamani ikibeba sehemu ya biashara hii nzito, ilikuwa imeniacha, nami nilibaki peke yangu, na ningaliangamizwa, kama saburi isingalichukua nafasi yake. Yamkini, baadhi ya watumishi wako, ndugu zangu, wanaweza kusema kwamba nilitenda dhambi katika hili, kwamba nikiwa na moyo uliokaza kikamilifu juu ya huduma yako, nilijiacha kuketi hata saa moja katika kiti cha uongo. Wala nisingependa kushindana. Lakini je, wewe, Ee Bwana mwenye rehema nyingi, hukuisamehe na kuiondoa dhambi hii pia, pamoja na dhambi zangu nyingine mbaya na za kufisha mno, katika maji matakatifu?

Sura ya Tatu

Verekundo alikuwa amechoshwa na wasiwasi juu ya heri yetu hii, kwa kuwa akishikiliwa na vifungo, ambavyo alikuwa amefungwa navyo kwa nguvu sana, aliona kwamba angetenganishwa nasi. Kwa maana yeye mwenyewe alikuwa bado si Mkristo, mkewe akiwa mmoja wa waaminifu; na hata hivyo kwa jambo hili, kwa ukali zaidi kuliko kwa mnyororo mwingine wo wote, alizuiliwa na kuhitilafiwa na safari ile ambayo sasa tulikuwa tumeianza. Kwa maana asingekuwa, alisema, Mkristo kwa masharti mengine yo yote ila kwa yale asingeweza. Lakini alitupa kwa adabu tukae katika nyumba yake ya mashambani muda wote tutakaokaa huko. Wewe, Ee Bwana, utamlipa katika ufufuo wa wenye haki, kwa kuona umekwisha kumpa fungu la wenye haki. Kwa maana ijapokuwa, katika kutokuwepo kwetu, akiwa sasa yuko Roma, alishikwa na ugonjwa wa mwili, na humo akifanywa Mkristo, na mmoja wa waaminifu, aliondoka katika uzima huu; walakini ulikuwa na rehema si juu yake tu, bali juu yetu pia: tusije tukikumbuka fadhili nyingi za rafiki yetu kwetu, hali tukishindwa kumhesabu miongoni mwa kundi lako, tukateswa kwa huzuni isiyovumilika. Tunakushukuru, Mungu wetu, sisi tu wako: mausia yako na faraja zako zinatuambia, Ee Mwaminifu katika ahadi, sasa wamlipa Verekundo kwa nyumba yake ya mashambani ya Kasiako, ambako kutoka homa ya ulimwengu tulipumzika ndani yako, kwa ubichi wa milele wa Paradiso yako: kwa kuwa umemsamehe dhambi zake duniani, katika mlima ule wenye rutuba, mlima ule utoao maziwa, mlima wako mwenyewe.

Basi wakati ule yeye alikuwa na huzuni, lakini Nebridio furaha. Kwa maana ijapokuwa yeye pia, akiwa bado si Mkristo, alikuwa ameanguka katika shimo la kosa lile lenye madhara mno, akiamini kwamba mwili wa Mwana wako ni kivuli tu: walakini akitoka humo, aliamini kama tulivyoamini sisi; ingawa alikuwa bado hajapewa Sakramenti zo zote za Kanisa lako, lakini alikuwa mtafutaji wa kweli mwenye juhudi mno. Ambaye, si muda mrefu baada ya kuongoka kwetu na kuzaliwa upya kwa Ubatizo wako, akiwa pia mshiriki mwaminifu wa Kanisa Katoliki, na akikutumikia kwa usafi mkamilifu na kiasi miongoni mwa watu wake katika Afrika, nyumba yake yote ikiisha kufanywa Mkristo kwanza kwa njia yake, ulimwondoa katika mwili; na sasa anaishi katika kifua cha Ibrahimu. Cho chote kile, kinachoashiriwa na kifua kile, huko anaishi Nebridio wangu, rafiki yangu mtamu, na mtoto wako, Ee Bwana, aliyeasiliwa kutoka kwa mtu aliyeachwa huru: huko anaishi. Kwa maana ni mahali gani pengine palipoko kwa nafsi kama hiyo? Huko anaishi, ambako juu yake aliniuliza mengi mimi, mtu maskini nisiye na uzoefu. Sasa hauweki sikio lake kinywani mwangu, bali kinywa chake cha kiroho kwenye chemchemi yako, na kunywa kadiri awezavyo kupokea, hekima sawa na kiu yake, mwenye furaha isiyo na kikomo. Wala sidhani kwamba amelewa kwa hiyo, hata kunisahau; kwa kuona wewe, Bwana, ambaye yeye anakunywa, unatukumbuka. Ndivyo tulivyokuwa wakati ule, tukimfariji Verekundo, aliyekuwa na huzuni, kadiri urafiki ulivyoruhusu, kwamba kuongoka kwetu kulikuwa kwa namna hiyo; na kumhimiza awe mwaminifu, kwa kadiri ya kipimo chake, yaani, cha hali ya ndoa; na kumngoja Nebridio atufuate, ambaye, kwa kuwa alikuwa karibu sana, alikuwa karibu kufanya hivyo: na tazama! siku zile zilipita hatimaye; kwa maana zilionekana nyingi na ndefu, kwa ajili ya upendo niliokuwa nao kwa uhuru wa raha, ili nipate kukuimbia wewe, kutoka ndani ya uloto wangu wa ndani kabisa, Moyo wangu umekuambia, Nimeutafuta uso wako: uso wako, Bwana, nitautafuta.

Sura ya Nne

Sasa ilikuwa imefika siku ambayo kwa kweli ningeachiliwa huru kutoka Uprofesa wangu wa Ufasaha, ambao kwa mawazo nilikuwa tayari nimeachiliwa. Na ikafanyika. Wewe uliuokoa ulimi wangu, kama vile hapo awali ulivyokuwa umeuokoa moyo wangu. Nami nilikubariki, nikifurahi; nikijiondoa pamoja na wote walio wangu hata kwenye nyumba ile ya mashambani. Yale niliyoyafanya huko katika kuandika, ambako sasa kulikuwa kumeorodheshwa katika huduma yako, ingawa bado, katika kipindi hiki cha kupumua kama ilivyo, nikitweta kutoka shule ya kiburi, vitabu vyangu vyaweza kushuhudia, kadiri niliyojadili na wengine, kadhalika na yale niliyojadili na nafsi yangu peke yangu, mbele zako: yale niliyojadili na Nebridio, aliyekuwa hayupo, nyaraka zangu zinashuhudia. Na ni lini nitakuwa na wakati wa kusimulia fadhili zako zote kuu kwetu wakati ule, hasa nikiharakia kuelekea rehema zilizo kuu zaidi? Kwa maana kumbukumbu yangu inaniita, na ni jambo la kupendeza kwangu, Ee Bwana, kukuungamia wewe, kwa michokoo ya ndani jinsi ulivyonifuga; na jinsi ulivyonisawazisha, ukishusha milima na vilima vya mawazo yangu ya juu, ukinyoosha upotovu wangu, na kulainisha njia zangu zilizo mbaya; na jinsi ulivyomtiisha pia ndugu wa moyo wangu, Alipio, chini ya jina la Mzaliwa wako wa Pekee, Bwana na Mwokozi wetu Yesu Kristo, ambalo mwanzoni asingekubali litiwe katika maandiko yetu. Kwa maana angependa zaidi yawe na harufu ya mierezi mirefu ya Shule, ambayo Bwana sasa ameivunja, kuliko ya mimea yenye afya ya Kanisa, dawa dhidi ya nyoka.

Ee, ni kwa sauti gani nilinena nawe, Mungu wangu, nilipozisoma Zaburi za Daudi, nyimbo zile za uaminifu, na sauti za ibada, zisizoruhusu roho ya kujivuna, nikiwa bado Mwanafunzi wa dini, na mgeni katika upendo wako wa kweli, nikipumzika katika nyumba ile ya mashambani, pamoja na Alipio Mwanafunzi wa dini, mama yangu akiambatana nasi, katika mavazi ya kike na imani ya kiume, kwa utulivu wa uzee, upendo wa kimama, ucha Mungu wa Kikristo! Ee, ni kwa sauti gani nilizitamka kwako katika Zaburi zile, na jinsi nilivyowashwa kwazo kukuelekea wewe, na kuwaka moto kuzisimulia, ikiwezekana, katika ulimwengu wote, dhidi ya kiburi cha wanadamu! Na hata hivyo zinaimbwa katika ulimwengu wote, wala hakuna awezaye kujificha na joto lako. Kwa huzuni gani kali na chungu nilikasirikia Wamanikayo! na tena niliwahurumia, kwa maana hawakuzijua Sakramenti zile, dawa zile, nao walikuwa na wazimu dhidi ya dawa ambayo ingaliweza kuwaponya wazimu wao. Jinsi ningalitaka wangalikuwa wakati ule mahali karibu nami, na bila mimi kujua kwamba walikuwako, wangaliweza kuutazama uso wangu, na kuyasikia maneno yangu, nilipoisoma Zaburi ya nne katika wakati ule wa mapumziko yangu, na jinsi Zaburi ile ilivyonitenda: Nilipoita, Mungu wa haki yangu aliniitikia; katika dhiki wewe ulinifanyizia nafasi. Unirehemu, Ee Bwana, unisikie sala yangu. Laiti yale niliyoyatamka juu ya maneno haya, wangaliweza kuyasikia, bila mimi kujua kama waliyasikia, wasije wakadhani nayanena kwa ajili yao! Kwa sababu kwa kweli nisingaliyanena mambo yale yale, wala kwa namna ile ile, kama ningalitambua kwamba wananisikia na kuniona; wala kama ningaliyanena wasingaliyapokea vivyo hivyo, kama nilivyonena kwa ajili yangu mwenyewe na kwangu mwenyewe mbele zako, kutoka hisia za asili za nafsi yangu.

Nilitetemeka kwa hofu, na tena nikawaka kwa tumaini, na kwa kufurahi katika rehema yako, Ee Baba; na vyote vikatoka kwa macho yangu na sauti yangu, Roho yako njema iliponigeukia sisi, ikasema, Enyi wana wa watu, hata lini nyinyi wazito wa moyo? mbona mnapenda ubatili, na kutafuta uongo? Kwa maana nami nilikuwa nimeupenda ubatili, na kutafuta uongo. Na wewe, Ee Bwana, ulikuwa umekwisha kumtukuza Mtakatifu wako, ukimfufua kutoka kwa wafu, na kumketisha mkono wako wa kuume, ambako kutoka juu angepeleka ahadi yake, yule Msaidizi, Roho wa kweli. Naye alikuwa amekwisha kumpeleka, lakini mimi sikujua; alikuwa amempeleka, kwa sababu sasa alikuwa ametukuzwa, akifufuka tena kutoka kwa wafu, na kupaa mbinguni. Kwa maana hata wakati ule, Roho alikuwa hajatolewa bado, kwa sababu Yesu alikuwa hajatukuzwa bado. Na nabii apaza sauti, Hata lini, enyi wazito wa moyo? mbona mnapenda ubatili, na kutafuta uongo? Jueni hili, kwamba Bwana amemtukuza Mtakatifu wake. Apaza sauti, Hata lini? Apaza sauti, Jueni hili: nami kwa muda mrefu, bila kujua, nikapenda ubatili, na kutafuta uongo: na kwa hiyo nilisikia na kutetemeka, kwa sababu yalinenwa kwa watu kama vile nilivyojikumbuka kuwa nimekuwa. Kwa maana katika vivuli vile nilivyokuwa nimevishika kuwa kweli, mlikuwako ubatili na uongo; nami nilinena kwa sauti kuu mambo mengi kwa juhudi na kwa nguvu, katika uchungu wa kumbukumbu yangu. Ambayo ningalitaka wangaliyasikia, wale ambao bado wanapenda ubatili na kutafuta uongo! Yamkini wangalifadhaika, na kuyatapika; na wewe ungaliwasikia walipokulilia wewe; kwa maana kwa mauti ya kweli katika mwili alikufa kwa ajili yetu, ambaye sasa anatuombea kwako wewe.

Niliendelea kusoma, Iweni na hasira, ila msitende dhambi. Nami jinsi nilivyoguswa, Ee Mungu wangu, mimi niliyekuwa sasa nimejifunza kujikasirikia nafsi yangu kwa ajili ya mambo yaliyopita, ili nisitende dhambi wakati ujao! Naam, kukasirika kwa haki; kwa kuwa haikuwa asili nyingine ya watu wa giza iliyotenda dhambi kwa niaba yangu, kama wasemavyo wale wasiojikasirikia nafsi zao, na kujiwekea akiba ya ghadhabu hata siku ile ya ghadhabu, na ya kufunuliwa kwa hukumu yako ya haki. Wala mambo yangu mema sasa hayakuwa nje, wala hayakutafutwa kwa macho ya mwili katika jua lile la kidunia; kwa maana wale wapendao furaha kutoka nje mara huwa ubatili, na kujiharibu wenyewe katika vitu vionekanavyo na vya muda, na katika mawazo yao yenye njaa hulamba vivuli vyao hasa. Ee laiti wangalichoka kwa njaa yao, na kusema, Ni nani atakayetuonyesha mema? Nasi tungalisema, nao wasikie, Nuru ya uso wako imetiwa muhuri juu yetu. Kwa maana sisi si nuru ile imwangazayo kila mtu, bali sisi twaangazwa na wewe; ili tuliokuwa wakati mmoja giza, tupate kuwa nuru katika wewe. Ee laiti wangaliweza kuona ile Ndani ya milele, ambayo nikiisha kuionja, nilihuzunika kwamba sikuweza kuwaonyesha, maadamu waliniletea mioyo yao katika macho yao yakizururazurura mbali nawe, hali wakisema, Ni nani atakayetuonyesha mema? Kwa maana huko, ambako nilijikasirikia mwenyewe ndani ya chumba changu, ambako nilichomwa ndani, ambako nilikuwa nimetoa dhabihu, nikimwua mtu wangu wa kale na kuanza kusudi la maisha mapya, nikiweka tumaini langu kwako wewe,—huko wewe ulikuwa umeanza kuwa mtamu kwangu, nawe ulikuwa umetia furaha moyoni mwangu. Nami nilipaza sauti, nilipokuwa nikisoma haya kwa nje, nikiyaona kwa ndani. Wala nisingependa kuongezeka kwa mali za ulimwengu; nikipoteza wakati, na kupotezwa na wakati; hali nilikuwa na katika Dhati yako ya milele iliyo Sahili nafaka nyingine, na divai, na mafuta.

Na kwa kilio kikuu cha moyo wangu nilipaza sauti katika mstari uliofuata, Ee katika amani, Ee kwa ajili ya Yule Yule! Ee ni nini alichokisema, Nitajilaza na kulala usingizi, kwa maana ni nani atakayetuzuia, utakapotimia usemi ule ulioandikwa, Mauti imemezwa kwa kushinda? Na wewe kwa ukamilifu u Yule Yule, Wewe usiyebadilika; na ndani yako mna raha isahauyo taabu yote, kwa maana hakuna mwingine pamoja nawe, wala hatupaswi kuvitafuta vile vitu vingine vingi, visivyo kile ulicho wewe: bali wewe, Bwana, peke yako umenifanya nikae katika tumaini. Nilisoma, nikawaka; wala sikupata la kuwafanyia wale viziwi na wafu, ambao nami nilikuwa mmoja wao, mtu wa tauni, mpiga kelele mwenye uchungu na kipofu dhidi ya maandiko yale, ambayo yametiwa asali ya asali ya mbinguni, na kuangaza kwa nuru yako mwenyewe: nami niliteketezwa na wivu dhidi ya adui za Andiko hili.

Ni lini nitakumbuka yote yaliyopita katika siku zile takatifu? Walakini sikusahau, wala sitapita juu ya ukali wa fimbo yako, na wepesi wa ajabu wa rehema yako. Wakati ule ulinitesa kwa maumivu ya meno yangu; ambayo yalipofikia kilele hata nisiweze kunena, ikaingia moyoni mwangu kuwaomba rafiki zangu wote waliokuwapo waniombee kwako wewe, Mungu wa afya ya kila namna. Na haya niliyaandika juu ya nta, nikawapa wayasome. Mara tu tulipoinama magoti yetu kwa ibada ya unyenyekevu, maumivu yale yakaondoka. Lakini maumivu gani? au yaliondokaje? Nilishtuka, Ee Bwana wangu, Mungu wangu; kwa maana tangu utoto sikuwahi kupata kama hayo. Na nguvu za Kupungia kwako Kichwa zilifikishwa kwangu kwa kina, na nikifurahi katika imani, nikalisifu Jina lako. Na imani ile haikuniacha niwe na raha juu ya dhambi zangu zilizopita, ambazo zilikuwa bado hazijasamehewa kwangu kwa ubatizo wako.

Sura ya V

Likizo ya mavuno ya zabibu ilipokwisha, niliwaarifu watu wa Milano kuwapatia wanafunzi wao mwalimu mwingine wa kuwauzia maneno; kwa maana nilikuwa nimekuchagua wewe nikutumikie, na pia kwa sababu ya shida yangu ya kupumua na maumivu ya kifua sikuweza tena kuendelea na kazi ya ualimu. Na kwa barua nilimjulisha Askofu wako, yule mtu mtakatifu Ambrose, makosa yangu ya zamani na shauku zangu za sasa, nikimwomba ushauri ni sehemu gani ya Maandiko yako ningesoma vizuri zaidi, ili niwe tayari na nifae zaidi kupokea neema kubwa namna hiyo. Alinipendekezea nabii Isaya: naamini, kwa sababu yeye kuliko wengine ni mtangazaji wa wazi zaidi wa Injili na wa wito wa Mataifa. Lakini mimi, kwa kutokuelewa somo la kwanza ndani yake, na kudhania kuwa yote ni kama hilo, nikaliweka kando, ili nirudie tena nitakapokuwa nimezoea zaidi maneno ya Bwana wetu mwenyewe.

Sura ya VI

Kutoka hapo, wakati ulipofika ambao ningetoa jina langu, tuliondoka nchini na kurudi Milano. Ilimpendeza Alipio pia kuwa pamoja nami akizaliwa mara ya pili ndani yako, akiwa tayari amevaa unyenyekevu unaostahili Sakramenti zako; naye alikuwa mtiisha mwili shujaa kabisa, hata, kwa ujasiri usio wa kawaida, kukanyaga ardhi iliyoganda ya Italia kwa miguu yake mitupu. Tukamchukua pamoja nasi kijana Adeodato, aliyezaliwa kwa mwili, kutokana na dhambi yangu. Ulikuwa umemwumba kwa ustadi. Alikuwa bado hajatimiza miaka kumi na mitano, na katika akili aliwazidi watu wengi wenye hekima na elimu. Ninakiri kwako vipawa vyako, Ee Bwana Mungu wangu, Muumba wa vyote, na uwezaye kwa wingi kurekebisha upungufu wetu: kwa maana sikuwa na sehemu katika kijana huyo isipokuwa dhambi. Kwa kuwa tulimlea katika nidhamu yako, ilikuwa wewe, wala si mwingine, uliyetuvuvia jambo hilo. Ninakiri kwako vipawa vyako. Kuna kitabu chetu kiitwacho Mwalimu; ni mazungumzo kati yake na mimi. Wewe wajua kuwa yote yaliyoandikwa pale kama ya yule aliyezungumza nami yalikuwa mawazo yake, katika mwaka wake wa kumi na sita. Mengi zaidi, na ya kustaajabisha hata zaidi, niliyaona ndani yake. Kipawa kile kilinijaza hofu ya kicho. Na ni nani ila wewe angeweza kuwa fundi wa maajabu kama hayo? Punde ukauondoa uhai wake kutoka duniani: na sasa ninamkumbuka bila wasiwasi, sihofii chochote kwa ajili ya utoto wake au ujana wake, au nafsi yake yote. Yeye tulimchukua pamoja nasi, mwenzetu katika neema, ili alelewe katika nidhamu yako: nasi tukabatizwa, na wasiwasi kwa ajili ya maisha yetu ya nyuma ukatoweka kwetu. Wala sikushiba katika siku zile utamu wa ajabu wa kutafakari kina cha mashauri yako kuhusu wokovu wa wanadamu. Jinsi gani nililia, katika Nyimbo zako na Tenzi, nikiguswa moyoni kabisa na sauti za Kanisa lako lenye upatanifu mtamu! Sauti zilitiririka masikioni mwangu, na Kweli ikadondokea moyoni mwangu, ambapo hisia za ibada yangu zilifurika, na machozi yakatiririka, nami nilikuwa na furaha ndani yake.

Sura ya VII

Halikuwa limepita muda mrefu tangu Kanisa la Milano lilipoanza kutumia namna hii ya faraja na maonyo, ndugu wakijiunga kwa bidii kwa upatanifu wa sauti na mioyo. Kwa maana ulikuwa mwaka mmoja, au si zaidi sana, ambapo Justina, mama wa Kaisari Valentiniano, mtoto mchanga, alimtesa mtumishi wako Ambrose, kwa ajili ya uzushi wake, ambao alishawishiwa nao na Waariani. Watu wacha Mungu walikesha Kanisani, tayari kufa pamoja na Askofu wao mtumishi wako. Hapo mama yangu, kijakazi wako, akiwa na sehemu kubwa ya wasiwasi na mikesha ile, aliishi kwa ajili ya maombi. Sisi, ambao bado hatujapata joto la Roho wako, tulichochewa hata hivyo na kuuona mji uliostaajabu na kufadhaika. Ndipo ikaanzishwa kwa mara ya kwanza kwamba kwa mfano wa Makanisa ya Mashariki, Nyimbo na Zaburi ziimbwe, watu wasije wakazimia kwa uchovu wa huzuni: na tangu siku ile hata leo desturi hiyo imehifadhiwa, makutaniko yako mbalimbali (naam, karibu yote), katika sehemu nyingine za dunia yakifuata jambo hili.

Ndipo kwa maono ukamfunulia Askofu wako uliyemtaja hapo awali mahali ambapo miili ya mashahidi Gervasio na Protasio ilikuwa imefichwa (ambao ulikuwa umewahifadhi katika hazina yako ya siri bila kuoza kwa miaka mingi hivyo), ili wakati muafaka uwatokeze kuzuia ghadhabu ya mwanamke, tena Malkia. Kwa maana walipogunduliwa na kufukuliwa, na kwa heshima inayostahili kuhamishiwa katika Kanisa Kuu la Ambrose, si tu wale waliosumbuliwa na roho wachafu (mashetani wakijikiri wenyewe) walioponywa, bali pia mtu mmoja aliyekuwa kipofu kwa miaka mingi, raia, aliyejulikana sana na mji, alipouliza na kusikia sababu ya furaha iliyowachanganya watu, aliruka mbele akitamani kiongozi wake amwongoze hadi huko. Alipoongozwa huko, aliomba aruhusiwe kugusa kwa leso yake jeneza la watakatifu wako, ambao kifo chao ni cha thamani machoni pako. Alipofanya hivyo, na kuiweka machoni pake, mara yakafunguliwa. Kutoka hapo sifa ikaenea, kutoka hapo sifa zako ziling'aa, zikang'ara; kutoka hapo nia ya adui yule, ingawa haikugeukia uzima wa kuamini, hata hivyo iligeuzwa kutoka katika ghadhabu yake ya kutesa. Ahsante kwako, Ee Mungu wangu. Umeniongoza wapi na hadi wapi kumbukumbu yangu, hata nikiri mambo haya pia kwako? ambayo ingawa ni makubwa, nilikuwa nimeyapita katika usahaulifu. Na hata hivyo wakati ule, wakati harufu ya marhamu zako ilikuwa nzuri hivyo, hatukukukimbilia. Kwa hiyo nililia zaidi katikati ya kuimbwa kwa Nyimbo zako, hapo awali nikikuhemea wewe, na hatimaye nikipumua ndani yako, kadiri pumzi iwezavyo kuingia katika nyumba yetu hii ya majani.

Sura ya VIII

Wewe uwafanyaye watu kukaa kwa nia moja katika nyumba moja, ulimuunganisha nasi Euodio pia, kijana wa mji wetu wenyewe. Ambaye akiwa afisa wa Mahakama, alikuwa amegeukia kwako na kubatizwa kabla yetu: na kwa kuacha vita vyake vya kidunia, alijifunga kwa ajili yako. Tulikuwa pamoja, karibu kukaa pamoja katika kusudi letu la ucha Mungu. Tulitafuta mahali ambapo tungekutumikia kwa manufaa zaidi, nasi tulikuwa pamoja tukirudi Afrika: tulipokuwa njiani kufikia Ostia, mama yangu aliaga dunia. Mengi ninayaacha, kwa kuwa ninaharakisha sana. Pokea maungamo yangu na shukrani zangu, Ee Mungu wangu, kwa mambo yasiyohesabika ambayo ninanyamaza juu yake. Lakini sitaacha lolote ambalo nafsi yangu ingelitokeza kuhusu kijakazi wako yule, aliyenizaa, kwa mwili, ili nizaliwe kwa nuru hii ya muda, na kwa moyo, ili nizaliwe kwa Nuru ya milele. Si vipawa vyake, bali vyako ndani yake, ndivyo ningevisema; kwa maana hakujiumba wala kujielimisha mwenyewe. Wewe ulimuumba; wala baba yake na mama yake hawakujua ni mtu wa namna gani angetoka kwao. Na fimbo ya enzi ya Kristo wako, nidhamu ya Mwanao wa pekee, katika nyumba ya Kikristo, mshiriki mwema wa Kanisa lako, ilimlea katika kukucha wewe. Lakini kwa ajili ya nidhamu yake njema alikuwa na desturi ya kusifu si sana bidii ya mama yake, kama ile ya kijakazi mmoja mkongwe, aliyekuwa amembeba baba yake alipokuwa mtoto, kama wadogo walivyokuwa wakibebwa migongoni mwa wasichana wakubwa. Kwa sababu hiyo, na kwa ajili ya umri wake mkubwa, na mwenendo wake bora, alikuwa, katika familia ile ya Kikristo, akiheshimiwa vyema na wakuu wake. Ndipo pia jukumu la binti za bwana wake likakabidhiwa kwake, ambalo alilitilia maanani kwa bidii, akiwazuia kwa dhati, ilipohitajika, kwa ukali mtakatifu, na kuwafundisha kwa busara ya uzito. Kwa maana, isipokuwa katika saa zile walipolishwa kwa kiasi mezani pa wazazi wao, hakuwaruhusu, ingawa walikuwa wakikaushwa na kiu, kunywa hata maji; akizuia desturi mbaya, na kuongeza shauri hili lenye afya: “Mnakunywa maji sasa, kwa sababu hamna divai katika uwezo wenu; lakini mtakapokuja kuolewa, na kufanywa mabibi wa vyumba vya kuhifadhia na makabati, mtadharau maji, lakini desturi ya kunywa itabaki.” Kwa njia hii ya kufundisha, na mamlaka aliyokuwa nayo, aliuzuia uroho wa utoto, na kuiumba hata kiu yao kufikia kiasi bora hivyo kwamba kile ambacho hawakupaswa, ndicho ambacho hawakukitaka.

Na hata hivyo (kama kijakazi wako, mwanawe, alivyoniambia) upendo wa divai ulikuwa umemwingia kwa siri. Kwa maana (kama ilivyokuwa desturi) yeye, kama mwanamwali mwenye kiasi, alipoamriwa na wazazi wake kuchota divai kutoka pipa, akishika chombo chini ya tundu, kabla ya kumimina divai katika chupa, alifyonza kidogo kwa ncha ya midomo yake; kwa maana zaidi ya hapo hisia zake za asili zilikataa. Alifanya hivyo, si kwa tamaa yoyote ya kunywa, bali kwa wingi wa nguvu za ujana, ambao hufurika katika mizaha ya furaha, ambayo katika mioyo ya vijana huwa ikizuiliwa na uzito wa wakubwa wao. Na hivyo kwa kuongeza kwa kile kidogo, vidogo vya kila siku (kwa maana yeyote anayedharau vitu vidogo ataanguka kidogo kidogo), alikuwa ameingia katika desturi ya kunywa kwa uroho kikombe chake kidogo kikiwa kimejaa karibu divai. Alikuwa wapi basi yule mwanamke mkongwe mwenye busara, na ukatazaji wake ule wa dhati? Je, kungefaa lolote dhidi ya ugonjwa wa siri, kama mkono wako wa uponyaji, Ee Bwana, usingelituangalia? Baba, mama, na walezi hawapo, wewe upo, uliyeumba, uitaye, ambaye pia kwa wale waliowekwa juu yetu, wafanya jambo fulani kwa ajili ya wokovu wa nafsi zetu, ulifanya nini basi, Ee Mungu wangu? uliponyaje? ulimtibuje? Je, hukutokeza kutoka nafsi nyingine dhihaka ngumu na kali, kama kisu chembamba kutoka hazina yako ya siri, na kwa kugusa mara moja ukaondoa uchafu ule wote? Kwa maana kijakazi ambaye alikuwa akienda naye pishini, alipoingia katika maneno (kama itokeavyo) na bibi yake mdogo, walipokuwa peke yao, alimdhihaki kwa kosa hili, kwa tusi chungu kabisa, akimwita mlevi wa divai. Kwa dhihaka ile yeye, akichomwa moyoni kabisa, aliuona uchafu wa kosa lake, na papo hapo akalihukumu na kuliacha. Kama marafiki wapendezao wapotoshavyo, ndivyo maadui washutumuo huwarekebisha zaidi. Lakini si kile unachofanya kwa kupitia kwao, bali kile walichokusudia wenyewe, ndicho unachowalipa. Kwa maana yeye katika hasira yake alitafuta kumkasirisha bibi yake mdogo, si kumrekebisha; na alifanya hivyo kwa faragha, ama kwa kuwa wakati na mahali pa ugomvi ndivyo vilivyowakuta; au ili yeye mwenyewe asije akapata hasira, kwa kulifichua kuchelewa hivyo. Lakini wewe, Bwana, Mtawala wa vyote mbinguni na duniani, uyageuzaye kwa makusudi yako mikondo ya ndani kabisa, na msukosuko uliotawaliwa wa mawimbi ya nyakati, kwa ule ugonjwa wenyewe wa nafsi moja uliiponya nyingine; ili yeyote, atakapoliona hili, asije akalihusisha na nguvu zake mwenyewe, hata pale mwingine, ambaye alitaka arekebishwe, anaporekebishwa kwa maneno yake.

Sura ya IX

Akiwa amelelewa kwa kiasi na busara hivyo, na kufanywa na wewe kuwatii wazazi wake, kuliko kufanywa na wazazi wake kukutii wewe, mara tu alipofikia umri wa kuolewa, akapewa kwa mume, alimtumikia kama bwana wake; na alifanya bidii kumshinda amrudie wewe, akikuhubiri kwake kwa mwenendo wake; ambao kwao wewe ulimpamba, ukamfanya mpendwa mwenye kicho, na wa kupendeza kwa mumewe. Naye alivumilia kudhulumiwa kwa kitanda chake hata asiwe na ugomvi wowote na mumewe juu ya jambo hilo. Kwa maana alitazamia rehema yako juu yake, ili akiamini kwako, afanywe kuwa safi. Lakini zaidi ya hili, mumewe alikuwa mkali, kama katika mapenzi yake, vivyo hivyo katika hasira: lakini yeye alikuwa amejifunza kutompinga mume mwenye hasira, si kwa tendo tu, bali hata si kwa neno. Ni pale tu alipokuwa ametulizwa na kuwa mtulivu, na katika hali ya kuweza kupokea, ndipo angetoa hesabu ya matendo yake, ikiwa kwa bahati alikuwa amechukizwa kwa haraka mno. Kwa kifupi, wakati wanawake wengi walioolewa, waliokuwa na waume wapole zaidi, hata hivyo walibeba hata katika nyuso zao alama za aibu, wakiwa katika mazungumzo ya kirafiki wakilaumu maisha ya waume zao, yeye angezilaumu ndimi zao, akiwapa, kama kwa mzaha, shauri la dhati: “Kwamba tangu wakati waliposikia maandiko ya ndoa yakisomwa kwao, wangepaswa kuyahesabu kama hati za utumwa, ambazo kwazo walifanywa watumishi; na hivyo, wakikumbuka hali yao, hawakupaswa kujiinua dhidi ya mabwana wao.” Nao, walipojua ni mume mkali wa jinsi gani aliyemvumilia, walistaajabu kwamba haikuwahi kusikika, wala kwa dalili yoyote kutambulika, kuwa Patricio alikuwa amempiga mkewe, au kwamba kulikuwa na tofauti yoyote ya kinyumbani kati yao, hata kwa siku moja, na walipomuuliza kwa siri sababu, aliwafundisha desturi yake iliyotajwa hapo juu. Wake wale walioizingatia waliyaona mema, na wakarudisha shukrani; wale wasioizingatia, hawakupata nafuu, na waliteseka.

Mama mkwe wake pia, ambaye mwanzoni alikuwa amechochewa dhidi yake kwa minong'ono ya watumishi waovu, alimshinda kwa utii na uvumilivu wa kudumu na upole, hata yeye mwenyewe akamfunulia mwanawe zile ndimi za kuingilia ambazo kwazo amani ya kinyumbani kati yake na mkwewe ilikuwa imevurugwa, akimwomba awarekebishe. Ndipo, alipofuata neno la mama yake, na kwa ajili ya utaratibu mwema wa familia, alipowarekebisha kwa viboko wale waliogunduliwa, kwa mapenzi yake yeye aliyewagundua, aliahidi thawabu kama hiyo kwa yeyote ambaye, kwa kutaka kumpendeza, angemsema vibaya mkwewe kwake: na sasa hakuna aliyethubutu, wakaishi pamoja kwa utamu wa ajabu wa fadhili za kupeana.

Kipawa hiki kikubwa pia ulikitoa, Ee Mungu wangu, rehema yangu, kwa kijakazi wako yule mwema, ambaye katika tumbo lake uliniumba mimi, kwamba kati ya pande zozote zilizotofautiana na kutopatana pale alipoweza, alijionyesha kuwa mpatanishi kiasi kwamba, akisikia pande zote mbili mambo machungu kabisa, kama yale ambayo hasira iliyovimba na isiyoyeyushwa huzuka nayo, wakati uchungu wa uadui unapopumuliwa katika mazungumzo makali kwa rafiki aliyepo dhidi ya adui asiyekuwepo, hakuwahi kufunua lolote la upande mmoja kwa mwingine, ila kile ambacho kingeweza kuwaelekeza katika upatanisho. Wema huu mdogo ungeweza kuonekana kwangu kuwa kitu kidogo, kama nisingelijua kwa huzuni yangu watu wasiohesabika, ambao kwa maambukizo fulani ya kutisha na yaenea sana ya dhambi, si tu wanafunua kwa watu waliokasirishana mambo yaliyosemwa kwa hasira, bali huongeza pia mambo ambayo hayakusemwa kamwe, ilhali kwa ubinadamu wa huruma, ingelipaswa kuonekana jambo dogo kutochochea au kuongeza nia mbaya kwa maneno mabaya, isipokuwa mtu ajitahidi pia kwa maneno mema kuizima. Ndivyo alivyokuwa yeye, wewe mwenyewe, Mwalimu wake wa ndani kabisa, ukimfundisha katika shule ya moyo.

Hatimaye, mume wake mwenyewe, kuelekea mwisho kabisa wa maisha yake ya duniani, alimshinda kwako; wala hakuwa na cha kulalamika juu yake akiwa mwamini, kile ambacho kabla hajawa mwamini alikuwa amekivumilia kwake. Alikuwa pia mtumishi wa watumishi wako; yeyote kati yao aliyemjua, alikusifu wewe sana na kukuheshimu na kukupenda ndani yake; kwa sababu kupitia ushuhuda wa matunda ya mwenendo mtakatifu waliutambua uwepo wako moyoni mwake. Kwa maana alikuwa mke wa mume mmoja, aliwalipa wazazi wake, aliisimamia nyumba yake kwa uchaji, alishuhudiwa vyema kwa matendo mema, aliwalea watoto, akiwazaa tena na tena kwa uchungu, kadiri alivyowaona wakikupotelea wewe. Mwisho, kati yetu sisi sote watumishi wako, Ee Bwana (ambao kwa nafasi ya kipawa chako mwenyewe unaturuhusu kusema), sisi, ambao kabla ya kulala kwake ndani yako tuliishi tukiwa tumeungana pamoja, tukiisha kuipokea neema ya ubatizo wako, alitutunza kiasi kwamba, kana kwamba alikuwa mama yetu sote; alitutumikia hivyo, kana kwamba alikuwa mtoto kwetu sote.

Sura ya X

Siku ile ambayo sasa ilikuwa inakaribia ambapo alipaswa kuondoka katika maisha haya (siku ambayo Wewe uliijua vema, sisi hatukuijua), ikawa, Wewe mwenyewe, kama ninavyoamini, kwa njia Zako za siri ukiipanga hivyo, kwamba yeye na mimi tulisimama peke yetu, tukiegemea dirisha fulani, lililoelekea bustani ya nyumba tuliyokuwa tumelala sasa, huko Ostia; ambapo tukiwa mbali na kelele za watu, tulikuwa tukipumzika baada ya uchovu wa safari ndefu, tukijiandaa kwa safari ya baharini. Basi tulikuwa tukizungumza pamoja, peke yetu, kwa utamu mwingi; na tukisahau yale yaliyo nyuma, na kujinyoosha kuelekea yale yaliyo mbele, tulikuwa tukiulizana sisi kwa sisi mbele za Kweli, ambayo ndiyo Wewe, ya kwamba uzima wa milele wa watakatifu utakuwa wa namna gani, ambao jicho halijapata kuuona, wala sikio kusikia, wala haujaingia moyoni mwa mwanadamu. Lakini bado tulitweta kwa kinywa cha mioyo yetu, tukitamani vile vijito vya mbinguni vya chemchemi Yako, chemchemi ya uzima, iliyo pamoja Nawe; ili tukishanyweshwa kutoka huko kwa kadiri ya uwezo wetu, tuweze kwa namna fulani kutafakari juu ya siri iliyo tukufu hivyo.

Na hotuba yetu ilipofikishwa mahali pale, kwamba furaha iliyo kuu kabisa ya hisi za kidunia, katika nuru ya kimwili iliyo safi kabisa, ilikuwa, ikilinganishwa na utamu wa uzima ule, si kwamba tu haistahili kulinganishwa, bali hata kutajwa; sisi tukijiinua kwa upendo uliowaka zaidi kuelekea yule “Yeye Yeye Huyo,” tulipita hatua kwa hatua katika vitu vyote vya kimwili, hata mbingu yenyewe ambako jua na mwezi na nyota huangaza juu ya nchi; naam, tulikuwa tukipaa juu zaidi, kwa kutafakari kwa ndani, na hotuba, na kustaajabia kazi Zako; nasi tukafikia akili zetu wenyewe, tukazipita, ili tufike katika nchi ile ya wingi usiokoma, ambako Wewe unamlisha Israeli milele kwa chakula cha kweli, na ambako uzima ni ile Hekima ambayo kwayo vitu hivi vyote vimefanywa, na yale yaliyokuwa, na yale yatakayokuwa, naye hakufanywa, bali yuko, kama alivyokuwa, na hivyo atakuwa daima; naam, afadhali, “kuwa amekuwa,” na “kuwa atakuwa baadaye,” havimo ndani yake, bali ni “kuwa” tu, kwa kuwa yeye ni wa milele. Kwa maana “kuwa amekuwa,” na “kuwa atakuwa baadaye,” si vya milele. Nasi tulipokuwa tukizungumza na kumtamani, tulimgusa kidogo kwa juhudi yote ya moyo wetu; nasi tukashusha pumzi, na hapo tukaacha zimefungwa malimbuko ya Roho; nasi tukarudi kwenye maneno ya sauti ya kinywa chetu, ambapo neno linenwalo lina mwanzo na mwisho. Na ni kitu gani kilicho kama Neno Lako, Bwana wetu, adumuye ndani Yake Mwenyewe bila kuzeeka, na afanyaye vitu vyote kuwa vipya?

Basi tulikuwa tukisema: Kama kwa mtu yeyote ghasia za mwili zingenyamazishwa, zikanyamazishwa sura za nchi, na maji, na hewa, ukanyamazishwa pia mhimili wa mbingu, naam roho yenyewe ikanyamazishwa isijifikirie yenyewe, na kwa kutojifikiria yenyewe ikajishinda yenyewe, zikanyamazishwa ndoto zote na mafunuo ya kuwaziwa, kila ulimi na kila ishara, na kila kitu kilichopo katika kupita tu, kwa kuwa kama mtu angeweza kusikia, vyote hivi husema, Sisi hatukujifanya wenyewe, bali Yeye aliyetufanya ndiye adumuye milele—Kama basi wakiisha kunena haya, navyo vikanyamazishwa, vikiwa vimeamsha masikio yetu tu kwake Yeye aliyevifanya, naye peke Yake akanena, si kwa vitu hivyo bali kwa Nafsi Yake Mwenyewe, ili tupate kulisikia Neno Lake, si kwa ulimi wowote wa mwili, wala sauti ya Malaika, wala mngurumo wa radi, wala katika kitendawili chenye giza cha mfano, bali tuweze kumsikia Yeye ambaye katika vitu hivi tunampenda, tuweze kuisikia Nafsi Yake Mwenyewe pasipo hivi (kama sisi wawili sasa tulivyojikaza, na kwa fikira ya haraka tukagusa Hekima ile ya Milele idumuyo juu ya vyote);—kama hili lingeweza kuendelezwa, na maono mengine ya namna tofauti kabisa yakaondolewa, na hili moja likamteka nyara, na kummeza, na kumfunika mwenye kuliona katikati ya furaha hizi za ndani, hata uzima uweze kuwa milele kama kitambo kile kimoja cha ufahamu ambacho sasa tulikitamania kwa kushusha pumzi; je, hili halingekuwa, Ingia katika furaha ya Bwana wako? Nalo litakuwa lini? Ni wakati sisi sote tutakapofufuka tena, ingawa sisi sote hatutabadilishwa?

Mambo kama hayo ndiyo niliyokuwa nikiyanena, na hata kama si kwa namna hii hasa, na maneno haya haya, lakini, Bwana, Wewe wajua kwamba katika siku ile tulipokuwa tukinena mambo haya, na ulimwengu huu pamoja na anasa zake zote ukawa, tulipokuwa tukinena, kitu cha kudharauliwa kwetu, mama yangu alisema, “Mwanangu, kwa upande wangu mimi sina tena furaha katika kitu chochote katika maisha haya. Nifanyalo hapa tena, na kwa nini nipo hapa, sijui, sasa matumaini yangu katika ulimwengu huu yametimizwa. Kitu kimoja kilikuwepo ambacho kwa ajili yake nilitamani kukawia kwa muda katika maisha haya, ili nipate kukuona umekuwa Mkristo Mkatoliki kabla sijafa. Mungu wangu amenifanyia hili kwa wingi zaidi, kwamba sasa nikuone tena, ukidharau furaha ya kidunia, umekuwa mtumishi Wake: mimi nafanya nini hapa?”

Sura ya XI

Jibu nililompa juu ya mambo haya, sikumbuki. Kwa maana baada ya siku tano tu, au si zaidi sana, aliugua homa; na katika ugonjwa ule siku moja alizimia, akaondolewa kwa muda mbali na vitu hivi vinavyoonekana. Tuliharakisha kumzunguka; lakini punde alirudishwa katika fahamu zake; na akinitazama mimi na ndugu yangu tuliokuwa tumesimama karibu naye, akatuuliza, “Nilikuwa wapi?” Kisha akitutazama kwa makini, kwa huzuni akishangaa: “Hapa,” asema, “ndipo mtakapomzika mama yenu.” Nilinyamaza kimya na kujizuia kulia; lakini ndugu yangu alinena kitu fulani, akimtakia, kuwa ndilo fungu la heri zaidi, kwamba afe, si mahali pageni, bali katika nchi yake mwenyewe. Ndipo, kwa uso wa wasiwasi, akimkemea kwa macho yake, kwa sababu bado alionja mambo kama hayo, kisha akinitazama mimi: “Tazama,” asema, “asemayo”: na punde baadaye kwetu sisi wote wawili, “Uwekeni,” asema, “mwili huu popote; wala shughuli kwa ajili ya hilo isiwasumbue kwa njia yoyote: hili tu naliomba, kwamba mnikumbuke kwenye madhabahu ya Bwana, popote mtakapokuwa.” Na baada ya kutoa wazo hili kwa maneno aliyoyaweza, alinyamaza kimya, akiwa anataabishwa na ugonjwa wake uliokuwa ukizidi.

Lakini mimi, nikizitafakari zawadi Zako, Ewe Mungu usiyeonekana, ambazo Wewe unazitia mioyoni mwa waaminifu Wako, ambako matunda ya ajabu huchipuka, nilifurahi na kukushukuru, nikikumbuka nililolijua zamani, jinsi alivyokuwa mwenye kujali na mwenye wasiwasi daima kuhusu mahali pake pa kuzikwa, ambapo alikuwa amejiandalia na kujiwekea kando ya mwili wa mumewe. Kwa maana kwa sababu walikuwa wameishi kwa upatano mkubwa pamoja, yeye pia alitamani (kwa kadiri ndogo hivyo akili ya mwanadamu iwezavyo kuyaelewa mambo ya Mungu) kuwa na nyongeza hii kwa furaha ile, na kuwa ikumbukwe miongoni mwa watu, kwamba baada ya safari yake ya ujiaji ng'ambo ya bahari, kile kilichokuwa cha kidunia cha wanandoa hawa waliounganika kilikuwa kimeruhusiwa kuunganishwa chini ya nchi ile ile. Lakini utupu huu ulipoanza, kwa ukamilifu wa wema Wako, kukoma moyoni mwake, sikujua, nikafurahi nikistaajabia yale aliyonifunulia hivyo; ingawa kwa kweli katika hotuba yetu ile pia dirishani, aliposema, “Mimi nafanya nini hapa tena?” haikuonekana tamaa yoyote ya kufa katika nchi yake mwenyewe. Nilisikia pia baadaye, kwamba tulipokuwa sasa huko Ostia, yeye kwa ujasiri wa kimama, nilipokuwa sipo, siku moja alizungumza na baadhi ya rafiki zangu juu ya kudharau maisha haya, na baraka ya kifo: na walipostaajabia ujasiri kama huo ambao Wewe ulikuwa umempa mwanamke, na kuuliza, “Kama hakuogopa kuuacha mwili wake mbali hivyo na mji wake mwenyewe?” akajibu, “Hakuna kilicho mbali kwa Mungu; wala haikuwa cha kuogopwa kwamba mwishoni mwa ulimwengu, asije akashindwa kutambua atakaponifufua.” Basi katika siku ya tisa ya ugonjwa wake, na mwaka wa hamsini na sita wa umri wake, na wa thelathini na tatu wa wangu, roho ile ya kidini na takatifu iliwekwa huru kutoka mwilini.

Sura ya XII

Nilifumba macho yake; na papo hapo huzuni kubwa ilitiririka ndani ya moyo wangu, iliyokuwa ikifurika kuwa machozi; wakati huohuo macho yangu, kwa amri kali ya akili yangu, yalinywa chemchemi yao ikakauka kabisa; na ole wangu katika mapambano kama hayo! Lakini alipopumua pumzi yake ya mwisho, kijana Adeodatus alilipuka kwa maombolezo makuu; kisha, tuliposhikwa na sisi sote, alinyamaza kimya. Vivyo hivyo pia hisia ya kitoto ndani yangu, iliyokuwa, kupitia sauti ya ujana ya moyo wangu, ikitafuta pa kutokea kwa kilio, ilizuiliwa na kunyamazishwa. Kwa maana tuliona haifai kuadhimisha mazishi yale kwa maombolezo yenye machozi, na vilio; kwa kuwa kwa hayo watu kwa sehemu kubwa huonyesha huzuni kwa aliyeondoka, kana kwamba hana furaha, au amekufa kabisa; kumbe yeye hakuwa na taabu katika kifo chake, wala hakuwa amekufa kabisa. Juu ya hili tulihakikishiwa kwa misingi mizuri, ushahidi wa mwenendo wake mwema na imani yake isiyo na unafiki.

Basi ni nini kilichoniumiza kwa uchungu ndani, isipokuwa jeraha jipya lililotokezwa na uvutwaji wa ghafula wa desturi ile tamu na ipendwayo mno ya kuishi pamoja? Kweli nilifurahi katika ushuhuda wake, wakati, katika ugonjwa wake ule wa mwisho, akichanganya maneno yake ya upendo na matendo yangu ya wajibu, aliniita “mwenye kutimiza wajibu,” na akataja, kwa upendo mkuu wa moyo, kwamba hakuwahi kusikia sauti yoyote kali au ya lawama iliyotoka kinywani mwangu dhidi yake. Lakini bado, Ee Mungu wangu, uliyetuumba, kuna kulinganisha gani kati ya heshima ile niliyompa yeye, na utumwa wake kwa ajili yangu? Kwa hiyo nilipoachwa na faraja kubwa hivyo ndani yake, roho yangu ilijeruhiwa, na maisha yale yalipasuliwa kana kwamba, ambayo, ya kwake na yangu pamoja, yalikuwa yamefanywa kuwa moja tu.

Basi kijana alipokwisha kutulizwa asilie, Euodio alichukua Kitabu cha Zaburi, akaanza kuimba, nyumba yetu yote ikimjibu, ile Zaburi, Nitaimba habari za rehema na hukumu; kwako Wewe, Ee Bwana, nitaimba. Lakini waliposikia tulichokuwa tukifanya, ndugu wengi na wanawake wa kidini walikusanyika pamoja; na wakati wao (ambao ilikuwa kazi yao) walipoandaa kwa ajili ya mazishi, kama ilivyo desturi, mimi (katika sehemu ya nyumba, mahali nilipoweza ipasavyo), pamoja na wale walioona haifai kuniacha, tulizungumza juu ya jambo lililoufaa wakati; na kwa marhamu hii ya kweli nilituliza mateso yale, yaliyojulikana kwako Wewe, wao bila kujua wakisikiliza kwa makini, wakinidhania kuwa sina hisia yoyote ya huzuni. Lakini masikioni Mwako, ambako hakuna hata mmoja wao aliyesikia, nililaumu udhaifu wa hisia zangu, nikazuia gharika ya huzuni yangu, iliyonipisha kidogo; lakini ikaja tena, kama kwa mawimbi, lakini si hata kulipuka kuwa machozi, wala kubadilika kwa uso; bado nilijua nilichokuwa nikikishusha ndani ya moyo wangu. Na nikiwa nimekasirika sana kwamba mambo haya ya kibinadamu yalikuwa na nguvu hivyo juu yangu, ambayo katika mpangilio na uamuzi ufaao wa hali yetu ya asili sharti yatokee, kwa huzuni mpya nilihuzunikia huzuni yangu, na hivyo nikachakazwa na huzuni maradufu.

Na tazama, maiti ulichukuliwa kwenda kuzikwa; tulikwenda na kurudi bila machozi. Kwa maana wala katika sala zile tulizozimimina kwako Wewe, wakati Dhabihu ya ukombozi wetu ilipotolewa kwa ajili yake, wakati sasa maiti ulikuwa kando ya kaburi, kama ilivyo desturi huko, kabla ya kulazwa humo, sikulia hata wakati wa sala zile; lakini nilikuwa mchana kutwa kwa siri nimehuzunika sana, na kwa akili yenye taabu nilikuomba Wewe, kwa kadiri nilivyoweza, uponye huzuni yangu, lakini hukuponya; ukikaza, ninavyoamini, katika kumbukumbu yangu kwa tukio hili moja, jinsi kilivyo kigumu kifungo cha kila desturi, hata juu ya roho, ambayo sasa hailishwi na Neno lolote la udanganyifu. Ilionekana pia vema kwangu kwenda kuoga, nikiwa nimesikia kwamba oga lilipata jina lake (balneum) kutoka lugha ya Kiyunani Balaneion kwa sababu hufukuza huzuni kutoka akilini. Na hili pia ninalikiri kwa rehema Yako, Baba wa yatima, kwamba nilioga, nami nilikuwa vile vile kama kabla sijaoga. Kwa maana uchungu wa huzuni haukuweza kutoka moyoni mwangu. Kisha nikalala, nikaamka tena, nikaikuta huzuni yangu imepunguzwa si kidogo; na nilipokuwa peke yangu kitandani mwangu, nilizikumbuka beti zile za kweli za Ambrosio Wako. Kwa maana Wewe ndiwe

“Muumba wa vyote, Bwana,

Na Mtawala wa juu,

Uvikaye mchana nuru, umemimina

Usingizi mwororo juu ya usiku,

Ili viungo vyetu nguvu

Za taabu zipate kufanywa upya,

Na mioyo iinuliwe izamayo na kujikunyata,

Na huzuni zishindwe.”

Na kisha kidogo kidogo nilizirudisha fikira zangu za awali za mjakazi Wako, mwenendo wake mtakatifu kuelekea Kwako, wororo wake mtakatifu na utii wake kwetu, ambao ghafula nilinyimwa: nami nilikusudia kulia mbele Zako, kwa ajili yake na kwa ajili yangu mwenyewe, kwa niaba yake na kwa niaba yangu. Nami nilizipisha machozi ambayo hapo awali nilikuwa nimeyazuia, yafurike kadiri yalivyotaka; nikiegemeza moyo wangu juu yao; nao ukapata mapumziko ndani yao, kwa kuwa yalikuwa masikioni Mwako, si katika ya mwanadamu, ambaye angelifasiri kilio changu kwa dharau. Na sasa, Bwana, kwa kuandika ninakiri hili kwako Wewe. Alisome, atakaye, na alifasiri, atakavyo: na akiona dhambi humo, kwamba nilimlilia mama yangu kwa sehemu ndogo ya saa (mama ambaye kwa wakati ule alikuwa amekufa machoni pangu, ambaye kwa miaka mingi alikuwa amenililia ili niishi machoni Pako), na asinidhihaki; bali afadhali, ikiwa ni mwenye upendo mwingi, na ajililie mwenyewe kwa ajili ya dhambi zangu kwako Wewe, Baba wa ndugu wote wa Kristo Wako.

Sura ya XIII

Lakini sasa, kwa moyo uliopona jeraha lile, ambamo lingeweza kuonekana la kulaumiwa kwa hisia ya kidunia, ninakumiminia Wewe, Mungu wetu, kwa niaba ya mjakazi Wako yule, aina tofauti kabisa ya machozi, yatiririkayo kutoka roho iliyotikiswa na mawazo ya hatari za kila nafsi ifayo katika Adamu. Na ingawa yeye akiwa amehuishwa katika Kristo, hata kabla ya kufunguliwa kwake kutoka mwilini, alikuwa ameishi kwa sifa ya jina Lako kwa imani yake na mwenendo wake; lakini sithubutu kusema kwamba tangu wakati ule uliomzalisha upya kwa ubatizo, hakuna neno lililotoka kinywani mwake dhidi ya Amri Yako. Mwanao, aliye Kweli, amesema, Kila amwambiaye ndugu yake, Mpumbavu, itampasa hatari ya moto wa jehanamu. Na ole hata kwa maisha ya watu yastahiliyo sifa, kama, ukiweka kando rehema, ungeyachunguza. Lakini kwa kuwa Wewe si mkali kupita kiasi katika kuulizia dhambi, twatumaini kwa ujasiri kupata mahali fulani kwako Wewe. Lakini yeyote ahesabuye kwako Wewe sifa zake za kweli, ahesabu nini kwako isipokuwa zawadi Zako mwenyewe? Laiti wanadamu wangejijua kuwa ni wanadamu; na yeye aonaye fahari na aone fahari katika Bwana.

Kwa hiyo mimi, Ee Sifa yangu na Uzima wangu, Mungu wa moyo wangu, nikiyaweka kando kwa muda matendo yake mema, ambayo kwa ajili yake ninakushukuru kwa furaha, sasa nakusihi kwa ajili ya dhambi za mama yangu. Nisikilize, nakuomba Wewe, kwa Dawa ya vidonda vyetu, aliyetundikwa juu ya mti, na sasa aketiye mkono Wako wa kuume aombaye maombezi kwako kwa ajili yetu. Najua kwamba alitenda kwa rehema, na kutoka moyoni mwake aliwasamehe wadeni wake madeni yao; nawe pia usamehe madeni yake, yoyote aliyoweza kuwa nayo katika miaka mingi hivyo, tangu maji ya wokovu. Msamehe, Bwana, msamehe, nakusihi Wewe; usiingie katika hukumu naye. Rehema Yako na iinuliwe juu ya haki Yako, kwa kuwa maneno Yako ni kweli, nawe umeahidi rehema kwa wenye rehema; ambao Wewe uliwapa kuwa hivyo, utakayemrehemu utamrehemu; nawe utamhurumia yeye uliyemhurumia.

Na, ninaamini, Wewe umekwisha kufanya nilichoomba; lakini uzikubali, Ee Bwana, sadaka za hiari za kinywa changu. Kwa maana yeye, siku ya kufariki kwake ikiwa sasa imekaribia, hakujishughulisha kuwa mwili wake ufungwe kwa fahari, au uhifadhiwe kwa manukato; wala hakutamani kaburi teule, au kuzikwa katika nchi yake mwenyewe. Mambo haya hakutuamuru; bali alitamani tu jina lake likumbukwe kwenye Madhabahu Yako, ambayo alikuwa ameitumikia bila kukatiza hata siku moja: ambako alijua ile Dhabihu takatifu kutolewa, ambayo kwayo maandishi yaliyokuwa dhidi yetu yamefutwa; ambayo kwayo adui alishindwa, ambaye akijumuisha makosa yetu, na kutafuta cha kutushtaki, hakupata kitu ndani Yake, ambaye ndani Yake sisi twashinda. Ni nani atakayemrudishia damu isiyo na hatia? Ni nani atakayemlipa bei ambayo kwayo alitununua, na hivyo kutuchukua kwake? Kwa Sakramenti ya ukombozi wetu huo, mjakazi Wako aliifunga nafsi yake kwa kifungo cha imani. Asiwepo yeyote wa kumtenganisha na ulinzi Wako: asijiingize kati wala simba wala joka kwa nguvu au hila. Kwa maana yeye hatajibu kwamba hadaiwi kitu, asije akahukumiwa na kukamatwa na mshtaki mwenye hila: bali atajibu kwamba dhambi zake amesamehewa na Yeye, ambaye hakuna awezaye kumlipa bei ile ambayo Yeye, asiyedaiwa kitu, alilipa kwa ajili yetu.

Basi na apumzike kwa amani pamoja na mume ambaye kabla yake na baada yake hakuwahi kuwa na mwingine; ambaye alimtii, kwa saburi akizaa matunda kwako Wewe, ili apate kumvuta yeye pia kwako Wewe. Na uwavuvie, Ee Bwana Mungu wangu, uwavuvie watumishi Wako ndugu zangu, wana Wako mabwana zangu, ambao kwa sauti, na moyo, na kalamu ninawatumikia, ili wote watakaosoma Maungamo haya, wapate kumkumbuka kwenye Madhabahu Yako Monika mjakazi Wako, pamoja na Patrisio, aliyekuwa mumewe, ambao kwa miili yao Wewe ulinileta katika maisha haya, jinsi gani sijui. Na wawakumbuke kwa upendo wa ibada wazazi wangu katika nuru hii ipitayo, ndugu zangu chini Yako Baba yetu katika Mama yetu Mkatoliki, na wenzangu raia katika Yerusalemu ile ya milele ambayo watu Wako wasafiri huitamani kwa kushusha pumzi tangu kutoka kwao, hata kufikia kurejea kwao huko. Ili hivyo ombi la mwisho la mama yangu kwangu, lipate kupitia maungamo yangu, zaidi ya kupitia sala zangu, kutimizwa kwake kwa wingi zaidi, kupitia sala za wengi.