Kitabu cha Kumi

Sura ya Kwanza

Na nikujue Wewe, Ee Bwana, unayenijua mimi; na nikujue Wewe, kama vile ninavyojulikana. Ee nguvu ya nafsi yangu, ingia ndani yake, ukaifanye iwe na sifa unazozitaka, upate kuwa nayo na kuishika bila doa wala kunyanzi. Hili ndilo tumaini langu, kwa hiyo ndiyo maana nanena; na katika tumaini hili nafurahi, ninapofurahi kwa afya. Mambo mengine ya maisha haya, kadiri yanavyoombolezwa zaidi, ndivyo yanavyostahili kuombolezwa kidogo; na kadiri yanavyostahili kuombolezwa zaidi, ndivyo watu wanavyoyaombolezea kidogo. Kwa maana tazama, Wewe waipenda kweli, naye aitendaye huja nuruni. Haya ningependa kuyatenda moyoni mwangu mbele zako katika kuungama; na katika maandishi yangu, mbele ya mashahidi wengi.

Sura ya Pili

Na kutoka kwako, Ee Bwana, ambaye machoni pako shimo la dhamiri ya mwanadamu li wazi kabisa, ni nini kingeweza kufichika ndani yangu, hata kama nisingependa kukiungama? Kwa maana ningejificha Wewe usinione, si mimi kujificha nisionekane nawe. Lakini sasa, kwa kuwa kuugua kwangu ni ushahidi kwamba sijaridhika na nafsi yangu, Wewe wang'aa, nawe wapendeza, na kupendwa, na kutamaniwa; ili nipate kujionea aibu nafsi yangu, na kujikana mimi mwenyewe, na kukuchagua Wewe, wala nisikupendeze Wewe wala nafsi yangu, ila katika Wewe. Basi kwako, Ee Bwana, mimi ni wazi, kila nilivyo; na kwa faida gani ninakuungamia, nimekwisha kusema. Wala silitendi hili kwa maneno na sauti za mwili, bali kwa maneno ya nafsi yangu, na kilio cha wazo ambalo sikio lako lalijua. Kwa maana ninapokuwa mwovu, ndipo kukuungamia si kitu kingine ila kutoridhika na nafsi yangu; lakini ninapokuwa mtakatifu, si kitu kingine ila kutokujihesabia mimi mwenyewe: kwa kuwa Wewe, Ee Bwana, wambariki mtu mcha Mungu, lakini kwanza wamhesabia haki alipokuwa asiyemcha Mungu. Basi kuungama kwangu, Ee Mungu wangu, mbele zako, kwafanywa kwa kimya, tena si kwa kimya. Kwa maana kwa sauti, ni kimya; kwa shauku, hulia kwa nguvu. Kwa maana sinenei neno lolote jema kwa wanadamu, ambalo Wewe hukulisikia kwangu kwanza; wala Wewe husikii neno lolote kama hilo kwangu, ambalo hukuliambia kwangu kwanza.

Sura ya Tatu

Basi nina nini na wanadamu, hata wayasikie maungamo yangu—kana kwamba wangeweza kuponya udhaifu wangu wote—taifa lililo na udadisi wa kujua maisha ya wengine, wavivu wa kurekebisha yao wenyewe? Kwa nini watafuta kusikia kwangu jinsi nilivyo; wao wasiotaka kusikia kwako jinsi wao wenyewe walivyo? Nao wajuaje, wanaposikia kwangu habari zangu mwenyewe, kama nasema kweli; iwapo hakuna mtu ajuaye yaliyomo ndani ya mtu, ila roho ya mtu iliyomo ndani yake? Lakini wakisikia kwako habari zao wenyewe, hawawezi kusema, “Bwana asema uongo.” Kwa maana kusikia kwako habari zao wenyewe ni nini, ila kujijua wenyewe? naye ni nani ajuaye na kusema, “Ni uongo,” isipokuwa yeye mwenyewe asema uongo? Lakini kwa sababu upendo huamini yote (yaani, miongoni mwa wale ambao, kwa kuwaunganisha kwake, huwafanya kuwa mmoja), mimi nami, Ee Bwana, nitakuungamia namna hii, ili wanadamu wasikie, ambao siwezi kuwathibitishia kama naungama kweli; lakini wananiamini, ambao masikio yao upendo hunifungulia.

Lakini Wewe, Tabibu wangu wa ndani kabisa, nidhihirishie ni faida gani nitakayoivuna kwa kutenda hivi. Kwa maana maungamo ya dhambi zangu za zamani, ambazo Wewe umezisamehe na kuzifunika, ili unibariki katika Wewe, ukiibadilisha nafsi yangu kwa Imani na Sakramenti yako, yasomwapo na kusikiwa, huamsha moyo, usilale katika kukata tamaa na kusema, “Siwezi,” bali uamke katika kuipenda rehema yako na utamu wa neema yako, ambapo kwayo aliye dhaifu huwa na nguvu, ajaposhtukia udhaifu wake mwenyewe. Nao wema hufurahia kusikia maovu ya zamani ya wale ambao sasa wamekombolewa nayo, si kwa sababu ni maovu, bali kwa sababu yalikuwako na sasa hayako. Basi kwa faida gani, Ee Bwana Mungu wangu, ambaye dhamiri yangu hukuungamia kila siku, ikitumaini zaidi katika tumaini la rehema yako kuliko katika utakatifu wake wenyewe, kwa faida gani, nakuomba, ninaungamia wanadamu pia kwa kitabu hiki, mbele zako, jinsi nilivyo sasa, si jinsi nilivyokuwa? Kwa maana faida ile nyingine nimekwisha kuiona na kuinena. Lakini jinsi nilivyo sasa, wakati huohuo wa kufanya maungamo haya, wengi watamani kujua, walionijua au wasionijua, waliosikia kwangu au habari zangu; lakini sikio lao haliko moyoni mwangu ambako ndiko nilipo, kila nilivyo. Basi wataka kunisikia nikiungama jinsi nilivyo ndani; ambako jicho lao, wala sikio, wala ufahamu haviwezi kufika; wataka hivyo, wakiwa tayari kuamini—lakini watajua? Kwa maana upendo, ambao kwao wao ni wema, huwaambia kwamba katika maungamo yangu sisemi uongo; naye ndani yao, huniamini.

Sura ya Nne

Lakini kwa faida gani wangesikia haya? Je, watamani kufurahi pamoja nami, wasikiapo jinsi, kwa kipawa chako, ninavyokukaribia Wewe? na kuniombea, watakaposikia jinsi ninavyozuiliwa nyuma na uzito wangu mwenyewe? Kwa hao nitajifunua. Kwa maana si faida duni, Ee Bwana Mungu wangu, kwamba shukrani nyingi zitolewe kwako kwa ajili yetu, na Wewe uombwe na wengi kwa ajili yetu. Nia ya kindugu na iipende ndani yangu ile unayofundisha ipendwe, na kuiombolezea ndani yangu ile unayofundisha iombolezwe. Iwe nia ya kindugu, si ya mgeni, si ile ya watoto wageni, ambao vinywa vyao vyanena ubatili, na mkono wao wa kuume ni mkono wa uovu, bali ile nia ya kindugu ambayo, iridhiapo, hunifurahia, na inikataliapo, hunisikitikia; kwa sababu iwe yaridhi au yakataa, hunipenda. Kwa hao nitajifunua: watapumua kwa raha kwa matendo yangu mema, watahema kwa maovu yangu. Matendo yangu mema ni maagizo yako, na vipawa vyako; maovu yangu ni makosa yangu, na hukumu zako. Na wapumue kwa raha kwa hayo, wahemee hayo mengine; na nyimbo na kilio vipande hata mbele zako, kutoka mioyoni mwa ndugu zangu, vyetezo vyako. Nawe, Ee Bwana, upendezwe na uvumba wa hekalu lako takatifu, unirehemu sawasawa na rehema yako kuu, kwa ajili ya jina lako mwenyewe; wala usiache kamwe uliyoyaanza, bali uukamilishe upungufu wangu.

Hii ndiyo faida ya maungamo yangu ya jinsi nilivyo, si jinsi nilivyokuwa, kuungama hili, si mbele zako Wewe peke yako, katika shangwe ya siri pamoja na kutetemeka, na huzuni ya siri pamoja na tumaini; bali masikioni pia mwa wana wa watu waaminio, washiriki wa furaha yangu, na wenzangu katika hali yangu ya kufa, wenyeji wenzangu, na wasafiri wenzangu, waliotangulia, au watakaofuata, wenzangu wa njia yangu. Hao ni watumishi wako, ndugu zangu, ambao Wewe wataka wawe wana wako; mabwana zangu, ambao waniamuru niwatumikie, kama nataka kuishi pamoja nawe, na kwako. Lakini Neno lako hili lingekuwa dogo kama lingeamuru kwa kunena tu, wala lisitangulie katika kutenda. Basi hili nalitenda kwa tendo na neno, hili nalitenda chini ya mbawa zako; katika hatari kubwa mno, kama nafsi yangu isingelitiishwa kwako chini ya mbawa zako, na udhaifu wangu kujulikana kwako. Mimi ni mdogo, lakini Baba yangu adumu milele, na Mlinzi wangu ananitosha. Kwa maana Yeye ndiye yuleyule aliyenizaa, na kunitetea: nawe Wewe mwenyewe ndiwe wema wangu wote; Wewe, Mwenyezi, uliye pamoja nami, naam, kabla mimi sijawa pamoja nawe. Basi kwa hao ambao waniamuru niwatumikie nitajifunua, si jinsi nilivyokuwa, bali jinsi nilivyo sasa na jinsi ningali. Lakini wala sijihukumu mwenyewe. Basi kwa hiyo ndivyo ningependa kusikiwa.

Sura ya Tano

Kwa maana Wewe, Bwana, wanihukumu; kwa sababu, ijapokuwa hakuna mtu ayajuaye mambo ya mtu, ila roho ya mtu iliyomo ndani yake, lakini kuna kitu fulani cha mtu, ambacho hata roho ya mtu iliyomo ndani yake, yenyewe haikijui. Lakini Wewe, Bwana, wamjua yote yake, uliyemwumba. Walakini mimi, ingawa machoni pako najidharau mwenyewe, na kujihesabu kuwa mavumbi na majivu; lakini najua kitu fulani juu yako, nisichokijua juu yangu mwenyewe. Na kweli, sasa tunaona kwa kioo kwa jinsi ya fumbo, bado si uso kwa uso. Basi maadamu ni mgeni mbali nawe, mimi nipo pamoja na nafsi yangu zaidi kuliko nilivyo pamoja nawe; walakini nakujua Wewe kwamba huwezi kupatwa na mateso kwa vyovyote; lakini mimi, ni majaribu gani niwezayo kuyashinda, na yapi nisiyoweza, sijui. Nalo lipo tumaini, kwa sababu Wewe u mwaminifu, ambaye hutatuacha tujaribiwe kupita tuwezavyo; bali pamoja na lile jaribu utafanya na mlango wa kutokea, ili tuweze kulistahimili. Basi nitaungama niyajuayo juu ya nafsi yangu, nitaungama pia nisiyoyajua juu ya nafsi yangu. Na hayo kwa sababu niyajuayo juu ya nafsi yangu, nayajua kwa nuru yako ing'aayo juu yangu; na nisiyoyajua juu ya nafsi yangu, siyajui maadamu giza langu litakapofanywa kama adhuhuri katika uso wako.

Sura ya Sita

Si kwa shaka, bali kwa fahamu iliyo na hakika, ninakupenda Wewe, Bwana. Umeupiga moyo wangu kwa neno lako, nami nikakupenda. Naam, tena mbingu, na nchi, na vyote vilivyomo ndani yake, tazama, kila upande vyaniambia nikupende Wewe; wala havikomi kusema hivyo kwa wote, ili wasiwe na udhuru. Lakini kwa kina zaidi utamrehemu yeye umrehemuye, nawe utamhurumia yeye uliyemhurumia: la sivyo, ni katika masikio ya kiziwi ambamo mbingu na nchi zanena sifa zako. Lakini ni nini ninachokipenda, ninapokupenda Wewe? si uzuri wa miili, wala upatano mzuri wa nyakati, wala mng'ao wa nuru, ipendezayo macho yetu, wala nyimbo tamu za tenzi mbalimbali, wala harufu nzuri ya maua, na marhamu, na manukato, si mana wala asali, si viungo vipendezavyo kukumbatiwa kwa mwili. Hakuna kimojawapo cha hivi ninachokipenda, ninapompenda Mungu wangu; walakini napenda namna fulani ya nuru, na wimbo, na harufu, na chakula, na kukumbatia ninapompenda Mungu wangu, nuru, wimbo, harufu, chakula, kukumbatia kwa mtu wangu wa ndani: ambapo hung'aa kwa nafsi yangu kile ambacho nafasi haiwezi kukiweka, na ambapo husikika kile ambacho wakati haukiondoi, na ambapo hunukia kile ambacho pumzi haikitawanyi, na ambapo huonjwa kile ambacho kula hakukipunguzi, na ambapo hushikamana kile ambacho shibe haikitenganishi. Hiki ndicho ninachokipenda ninapompenda Mungu wangu.

Na hiki ni nini? Niliiuliza nchi, nayo ikanijibu, “Mimi si Yeye”; na vyote vilivyomo ndani yake vikaungama vivyo hivyo. Niliuliza bahari na vilindi, na viumbe hai vitambaavyo, navyo vikajibu, “Sisi si Mungu wako, tafuta juu yetu.” Niliuliza hewa iendayo; nayo hewa yote pamoja na wakaao ndani yake ikajibu, “Anaksimene alidanganyika, mimi si Mungu.” Niliziuliza mbingu, jua, mwezi, nyota, “Wala (zasema) sisi si Mungu umtafutaye.” Nami nikaviambia vitu vyote vilivyozunguka mlango wa mwili wangu: “Mmeniambia habari za Mungu wangu, kwamba ninyi si Yeye; niambieni jambo fulani juu yake.” Navyo vikapaza sauti kubwa, vikisema, “Yeye ndiye alituumba.” Kuviuliza kwangu, kulikuwa ni fikira zangu juu yake: na umbo lao la uzuri likatoa jibu. Nami nikajigeukia mimi mwenyewe, nikajiuliza, “Wewe ni nani?” Nami nikajibu, “Ni mwanadamu.” Na tazama, ndani yangu vyajitokeza kwangu nafsi, na mwili, kimoja nje, kingine ndani. Ni kwa kipi kati ya hivi nipasavyo kumtafuta Mungu wangu? Nilikuwa nimemtafuta katika mwili tangu nchi hata mbinguni, kadiri nilivyoweza kuwatuma wajumbe, ndio miali ya macho yangu. Lakini kilicho bora ni cha ndani, kwa maana kwake, kama msimamizi na mwamuzi, wajumbe wote wa mwili waliripoti majibu ya mbingu na nchi, na vitu vyote vilivyomo, ambavyo vilisema, “Sisi si Mungu, bali Yeye ndiye alituumba.” Mambo haya mtu wangu wa ndani aliyajua kwa huduma ya wa nje: mimi wa ndani niliyajua; mimi, akili, kwa hisi za mwili wangu. Niliuliza mfumo mzima wa ulimwengu juu ya Mungu wangu; nao ukanijibu, “Mimi si Yeye, bali Yeye ndiye aliniumba.”

Je, umbo hili la kimwili si dhahiri kwa wote walio na hisi kamili? kwa nini basi haliwaambii wote vivyo hivyo? Wanyama wadogo na wakubwa huliona, lakini hawawezi kuliuliza: kwa sababu hakuna akili iliyowekwa juu ya hisi zao kuhukumu juu ya wanayoyaripoti. Lakini wanadamu waweza kuuliza, hata mambo ya Mungu yasiyoonekana yanaonekana waziwazi, yakifahamika kwa vile vilivyofanywa; lakini kwa kuvipenda, wanafanywa watumwa wavyo: nao watumwa hawawezi kuhukumu. Wala viumbe haviwajibu wale waulizao, isipokuwa waweza kuhukumu; wala havibadili sauti yavyo (yaani, mwonekano wavyo), kama mtu mmoja tu aonavyo, mwingine aonaye auliza, hata vionekane namna moja kwa mtu huyu, namna nyingine kwa yule, bali vikionekana namna ileile kwa wote wawili, ni bubu kwa huyu, vyanena kwa yule; naam bali vyanena kwa wote; lakini wao peke yao ndio wafahamuo, wale walinganishao sauti yavyo waliyoipokea toka nje, na kweli iliyo ndani. Kwa maana kweli yaniambia, “Wala mbingu, wala nchi, wala kiwiliwili kingine chochote si Mungu wako.” Hili, asili yavyo yenyewe yamwambia yeye avionaye: “Ni wingi; wingi ni mdogo katika sehemu yake kuliko katika kitimilifu.” Sasa nakuambia wewe, Ee nafsi yangu, wewe ni sehemu yangu iliyo bora: kwa maana wewe wahuisha wingi wa mwili wangu, ukiupa uhai, ambao hakuna mwili uwezao kuupa mwili: bali Mungu wako ni hata kwako Uhai wa uhai wako.

Sura ya Saba

Basi ni nini ninachokipenda, ninapompenda Mungu wangu? ni nani Yeye aliye juu ya kichwa cha nafsi yangu? Kwa nafsi yangu yenyewe nitapaa kwake. Nitaipita ile nguvu ambayo kwayo nimeunganishwa na mwili wangu, na kuujaza mfumo wake wote uhai. Wala siwezi kwa nguvu hiyo kumpata Mungu wangu; kwa maana kwa hiyo hata farasi na nyumbu wasio na akili wangempata; kwa kuwa ni nguvu ileile, ambayo kwayo hata miili yao huishi. Lakini ipo nguvu nyingine, si ile tu ambayo kwayo nahuisha, bali na ile pia ambayo kwayo nautia hisi mwili wangu, ambao Bwana ameuumba kwa ajili yangu: akiliamuru jicho lisisikie, na sikio lisione; bali jicho, ili kwalo nione, na sikio, ili kwalo nisikie; na kwa hisi zile nyingine kila moja peke yake, kilicho cha kila moja, makao na kazi zake za pekee; ambazo, kwa kuwa mbalimbali, mimi akili moja, nazitenda kwa njia yazo. Nitaipita nguvu yangu hii pia; kwa maana hii nayo wanayo farasi, na nyumbu, kwa kuwa nao pia hutambua kwa mwili.

Sura ya Nane

Basi nitaipita nguvu hii ya asili yangu pia, nikipanda hatua kwa hatua kwake Yeye aliyeniumba. Nami nafika mashambani na majumba makubwa ya kumbukumbu yangu, ambako kuna hazina za sanamu zisizohesabika, zilizoletwa ndani yake kutoka vitu vya kila namna vilivyotambuliwa kwa hisi. Humo kumewekwa akiba, chochote zaidi tukifikiricho, ama kwa kukikuza au kukipunguza, au kwa namna nyingine yoyote kubadili vile vitu ambavyo hisi imevifikia; na chochote kinginecho kilichokabidhiwa na kuwekwa, ambacho kusahau hakujakumeza na kukizika bado. Ningiapo humo, nadai kile nikitakacho kiletwe, na kitu fulani huja mara moja; vingine ni lazima vitafutwe kwa muda mrefu zaidi, ambavyo huchukuliwa, kana kwamba, kutoka chombo fulani cha ndani; vingine hukimbia nje kwa makundi, na wakati kitu kimoja kitakiwapo na kudaiwa, vyachomoza, kana kwamba vyasema, “Je, huenda ni mimi?” Hivi navifukuza kwa mkono wa moyo wangu, kutoka usoni pa kumbukumbu yangu; hata kile nikitakacho kifunuliwe, na kutokea machoni, kutoka mahali pake pa siri. Vitu vingine vyainuka kwa upesi, katika mpangilio usiovunjika, viitwapo; vile vilivyo mbele vikitolea nafasi vile vifuatavyo; na vitoapo nafasi, vyafichwa visionekane, viko tayari kuja nitakapotaka. Yote haya hutokea nikaririapo jambo kwa moyo.

Humo mambo yote yamehifadhiwa kwa mpango na chini ya vichwa vikuu, kila moja limeingia kwa njia yake mwenyewe: kama nuru, na rangi zote na maumbo ya miili kwa macho; kwa masikio sauti za kila namna; harufu zote kwa njia ya pua; ladha zote kwa kinywa; na kwa hisi ya mwili mzima, kilicho kigumu au kilaini; chenye moto au baridi; au chenye ukwaruzi; kizito au chepesi; ama kwa nje au kwa ndani ya mwili. Haya yote lile bandari kubwa la kumbukumbu huyapokea katika mikunjo yake ya siri isiyohesabika na isiyoelezeka, ili yapatikane, na kutolewa wakati wa haja; kila moja likiingia kwa lango lake mwenyewe, na kuwekwa humo. Wala vitu vyenyewe haviingii ndani; ni sanamu tu za vitu vilivyotambuliwa zilizopo humo tayari, ili fikira ziyakumbuke. Sanamu ambazo, jinsi zinavyoundwa, ni nani awezaye kusema, ingawa yaonekana wazi ni kwa hisi ipi kila moja imeletwa ndani na kuwekwa akiba? Kwa maana hata nikaapo katika giza na kimya, katika kumbukumbu yangu naweza kutoa rangi, nitakapo, na kupambanua kati ya jeusi na jeupe, na nyingine nitakazo: wala sauti haziingii ghafula na kutatiza ile sanamu iliyochorwa ndani na macho yangu, ambayo naitazama, ingawa nazo zipo humo, zimelala kimya, na kuwekwa, kana kwamba, kando. Kwa maana hizi nazo nazitaka, na mara hujitokeza. Na ingawa ulimi wangu u kimya, na koo yangu haisemi, hata hivyo naweza kuimba kadiri nitakavyo; wala zile sanamu za rangi, ambazo pamoja na hayo zipo humo, hazijiingizi na kukatiza, wakati akiba nyingine itakiwapo, iliyoingia kwa masikio. Vivyo hivyo vile vitu vingine, vilivyorundikwa na hisi zile nyingine, navikumbuka nitakavyo. Naam, napambanua harufu ya yungiyungi na ya urujuani, ijapokuwa sinukii kitu; na naipenda asali kuliko divai tamu, kilaini kuliko chenye ukwaruzi, wakati huo bila kuonja wala kugusa, bali kwa kukumbuka tu.

Mambo haya nayatenda ndani, katika ua lile kubwa la kumbukumbu yangu. Kwa maana yapo pamoja nami, mbingu, nchi, bahari, na chochote ningeweza kukifikiri humo, mbali na kile nilichokisahau. Humo pia najikuta na nafsi yangu, na kujikumbuka mwenyewe, na lini, wapi, na nini nilichokitenda, na chini ya hisi gani. Humo yamo yote niyakumbukayo, ama kwa uzoefu wangu mwenyewe, au kwa ushahidi wa wengine. Kutoka akiba iyo hiyo mimi mwenyewe, pamoja na yaliyopita, huchanganya daima mifano mipya na mipya ya vitu nilivyovipata, au, kutokana na niliyoyapata, nimeamini: na kutoka hapo tena nakisia matendo, matukio na matumaini ya wakati ujao, na haya yote tena nayatafakari, kana kwamba yapo sasa. “Nitatenda hivi au vile,” najiambia nafsi yangu, katika chombo kile kikuu cha akili yangu, kilichojaa sanamu za vitu vingi hivyo na vikuu hivyo, “na hivi au vile vitafuata.” “Laiti hivi au vile vingekuwa!” “Mungu aepushe hivi au vile!” Ndivyo ninenavyo na nafsi yangu: nami ninenapo, sanamu za yote ninenayo zipo, kutoka hazina iyo hiyo ya kumbukumbu; wala nisingenena lolote katika hayo, kama sanamu zisingekuwako.

Kubwa ni nguvu hii ya kumbukumbu, kubwa kupita kiasi, Ee Mungu wangu; chumba kikubwa kisicho na mipaka! ni nani aliyewahi kupima kilindi chake? lakini hii ni nguvu yangu, nayo ni ya asili yangu; wala mimi mwenyewe siyaelewi yote niliyo. Kwa hiyo akili ni finyu mno kujitosha yenyewe. Na iwe wapi ile ambayo yenyewe haijitoshi? Je, i nje yake, wala si ndani? basi kwa nini haijielewi yenyewe? Mshangao wa ajabu wanishtua, ushangao wanishika juu ya jambo hili. Nao watu huenda mbali kuvistaajabia vilele vya milima, na mawimbi makuu ya bahari, na maji mengi ya mito yaendayo, na wingi wa bahari kuu, na mizunguko ya nyota, nao hujipita wenyewe; wala hawastaajabu kwamba nilipoyanena mambo haya yote, sikuyaona kwa macho yangu, walakini nisingeweza kuyanena, kama wakati ule nisingekuwa nimeiona ile milima, na mawimbi, na mito, na nyota niliyokuwa nimeziona, na ile bahari kuu niaminiyo kuwako, kwa ndani katika kumbukumbu yangu, na hayo, yakiwa na nafasi zile zile kubwa katikati, kana kwamba nayaona mbali. Walakini si kwa kuyaona ndiko nilikoyavuta ndani yangu, nilipoyatazama kwa macho yangu; wala si yenyewe yaliyo pamoja nami, bali sanamu zayo tu. Nami najua ni kwa hisi ipi ya mwili kila moja lilinigandamiza.

Sura ya IX

Wala si haya tu ndiyo uwezo usiopimika wa kumbukumbu yangu unaoshika. Hapa pia yamo yote niliyojifunza katika elimu za kiungwana, na ambayo bado sijayasahau; yamehamishwa kana kwamba mahali fulani pa ndani, ambapo hata hivyo si mahali: wala si sura zake, bali ni vitu vyenyewe. Kwa maana, fasihi ni nini, sanaa ya kushindana hoja ni nini, aina za maswali zipo ngapi, chochote katika haya nijuacho, kimo katika kumbukumbu yangu kwa jinsi ambayo sikuipokea sura na kukiacha kitu, wala kwamba kingeweza kulia na kupita kama sauti iliyowekwa sikioni kwa chapa ile, ambayo kwayo kingeweza kukumbukwa, kana kwamba kililia, wakati hakililii tena; au kama harufu ipitapo na kuyeyuka hewani huathiri hisi ya kunusa, ambapo huipeleka katika kumbukumbu sura yake yenyewe, ambayo tuikumbukapo, twaifanya upya, au kama nyama, ambayo kwa hakika tumboni haina tena ladha, na hata hivyo katika kumbukumbu bado kwa namna fulani ina ladha; au kama kitu chochote ambacho mwili huhisi kwa kugusa, na ambacho kikiondolewa kwetu, kumbukumbu bado huikumbuka. Kwa maana vitu hivyo havipelekwi katika kumbukumbu, bali sura zake tu ndizo hunaswa kwa wepesi wa kustaajabisha, na kuhifadhiwa kana kwamba katika makabati ya ajabu, na kutoka humo kwa ajabu huletwa nje kwa tendo la kukumbuka.

Sura ya X

Lakini sasa nisikiapo kwamba kuna aina tatu za maswali, “Je, kitu kipo? ni kitu gani? ni cha aina gani?” hakika naishika sura za sauti ambazo maneno hayo yameundwa nazo, na kwamba sauti hizo, kwa mshindo zilipita hewani, na sasa hazipo tena. Bali vitu vyenyewe vinavyoashiriwa na sauti hizo, sikuvifikia kamwe kwa hisi yoyote ya mwili wangu, wala sikuvitambua vinginevyo ila katika akili yangu; hata hivyo katika kumbukumbu yangu nimeweka si sura zake, bali vyenyewe. Jinsi gani viliingia ndani yangu, na waseme wenyewe kama waweza; kwa maana nimepitia njia zote za mwili wangu, lakini siwezi kupata ni kwa njia ipi viliingia. Kwa maana macho husema, “Kama sura hizo zingekuwa na rangi, tungetoa habari zake.” Masikio husema, “Kama zingelia, tungetoa ujuzi wake.” Pua husema, “Kama zingenuka, zingepita kwetu.” Ladha husema, “Zisipokuwa na ladha, usiniulize mimi.” Kugusa husema, “Kisipokuwa na ukubwa, sikukishika; kama sikukishika, sikutoa taarifa yake.” Kwa wapi na jinsi gani viliingia vitu hivi katika kumbukumbu yangu? Sijui jinsi gani. Kwa maana nilipovijifunza, sikuamini akili ya mtu mwingine, bali nilivitambua katika akili yangu; na kuvikubali kuwa vya kweli, niliviaminisha kwake, nikiviweka kana kwamba, ili nipate kuvileta nje nitakapotaka. Basi moyoni mwangu vilikuwako, hata kabla sijavijifunza, lakini katika kumbukumbu yangu havikuwako. Basi wapi? au kwa nini, vilipotamkwa, nilivikubali, na kusema, “Ndivyo ilivyo, ni kweli,” isipokuwa kwamba tayari vilikuwa katika kumbukumbu, lakini vimetupwa nyuma na kuzikwa kana kwamba katika vyumba vya ndani zaidi, hata kama pendekezo la mwingine lisingalivitoa nje huenda nisingaliweza kuvifikiri?

Sura ya XI

Kwa hiyo twaona, kwamba kujifunza vitu hivi ambavyo hatunywi sura zake kwa hisi zetu, bali tunavitambua ndani kwa vyenyewe, bila sura, kama vilivyo, si kitu kingine, bali kwa kufikiri, kupokea, na kwa kuvitia alama kuangalia kwamba vitu vile ambavyo kumbukumbu ilikuwa nayo hapo awali bila mpangilio na ovyoovyo, viwekwe karibu kana kwamba katika kumbukumbu ileile ambamo hapo awali vililala bila kujulikana, vilivyotawanyika na kupuuzwa, na hivyo vije haraka akilini iliyoizoea. Na ni vitu vingapi vya namna hii ambavyo kumbukumbu yangu huchukua ambavyo tayari vimekwisha kupatikana, na kama nilivyosema, vimewekwa kana kwamba karibu, ambavyo twasemwa kuwa tumejifunza na kuvijua ambavyo, ningekoma kuvikumbuka kwa muda mfupi, hufunikwa tena, na kutelezea nyuma, kana kwamba, katika vyumba vya ndani zaidi, hata sharti vifikiriwe tena kutoka humo, kana kwamba vipya, kwa maana havina makao mengine: bali sharti vikusanywe pamoja tena, ili vijulikane; yaani, sharti kana kwamba vikusanywe pamoja kutoka kutawanyika kwake: ambapo neno “cogitation” (kufikiri) latokana. Kwa maana cogo (kukusanya) na cogito (kukusanya tena) yana uhusiano uleule kwa mtu na mwenzake kama ago na agito, facio na factito. Lakini akili imelifanya neno hili (cogitation) kuwa lake yenyewe, hivi kwamba, si kile “kilichokusanywa” kwa namna yoyote, bali kile “kilichokusanywa tena,” yaani, kilicholetwa pamoja, akilini, ndicho husemwa kwa haki kuwa kimefikiriwa, au kutafakariwa.

Sura ya XII

Kumbukumbu pia ina sababu na sheria zisizohesabika za idadi na vipimo, ambazo hakuna hisi yoyote ya kimwili iliyozichapa; kwa kuwa hazina rangi, wala sauti, wala ladha, wala harufu, wala kuguswa. Nimesikia sauti ya maneno ambayo kwayo, yanapojadiliwa, huonyeshwa: lakini sauti ni tofauti na vitu vyenyewe. Kwa maana sauti ni tofauti katika Kiyunani na katika Kilatini; bali vitu si vya Kiyunani, wala Kilatini, wala lugha nyingine yoyote. Nimeona mistari ya wasanifu majengo, iliyo laini kabisa, kama uzi wa buibui; lakini hiyo bado ni tofauti, si sura za mistari ile ambayo jicho la mwili liliionyesha kwangu: aijuaye ni yeye, yeyote ambaye bila dhana yoyote ile ya mwili, huitambua ndani yake mwenyewe. Nimehisi pia idadi za vitu ambavyo kwavyo twahesabu hisi zote za mwili wangu; lakini idadi zile ambazo kwazo twahesabu ni tofauti, wala si sura za hizi, na kwa hiyo kwa kweli zipo. Yeye asiyeziona na anidharau kwa kusema mambo haya, nami nitamhurumia, hali akinidharau.

Sura ya XIII

Mambo haya yote nayakumbuka, na jinsi nilivyojifunza nayakumbuka. Mambo mengi pia yaliyoletwa kinyume nayo kwa uongo mwingi nimeyasikia, na nayakumbuka; ambayo ijapokuwa ni ya uongo, hata hivyo si uongo kwamba nayakumbuka; nami nakumbuka pia kwamba nimepambanua kati ya kweli zile na uongo huu ulioletwa kinyume nazo. Nami natambua kwamba kupambanua kwa sasa kwa mambo haya ni tofauti na kukumbuka kwamba mara nyingi niliyapambanua, nilipoyafikiri mara kwa mara. Nakumbuka basi kwamba mara nyingi nimeyaelewa mambo haya; na kile ninachopambanua na kuelewa sasa, naiweka katika kumbukumbu yangu, ili baadaye nipate kukumbuka kwamba naielewa sasa. Basi nakumbuka pia kuwa nimekumbuka; kama kwamba baadaye nitakumbuka, kwamba sasa nimeweza kuyakumbuka mambo haya, kwa nguvu ya kumbukumbu nitayakumbuka.

Sura ya XIV

Kumbukumbu ileile ina pia hisia za akili yangu, si kwa jinsi ileile ambayo akili yangu yenyewe inazishikilia, izihisipo; bali kwa namna nyingine kabisa, kwa kadiri ya nguvu yake yenyewe. Kwa maana bila kufurahi nakumbuka kwamba nilifurahi; na bila huzuni naikumbuka huzuni yangu iliyopita. Na kwamba mara moja niliogopa, nayatazama tena bila kuogopa; na bila tamaa naikumbuka tamaa iliyopita. Wakati mwingine, kinyume chake, kwa furaha naikumbuka huzuni yangu iliyopita, na kwa huzuni, furaha. Ambalo si la ajabu, kuhusu mwili; kwa maana akili ni kitu kimoja, mwili ni kingine. Kwa hiyo nikikumbuka kwa furaha maumivu fulani ya zamani ya mwili, si jambo la ajabu sana. Lakini sasa kwa kuwa kumbukumbu hii yenyewe ni akili (kwa maana tunapotoa kitu kutunzwa, kuhifadhiwa katika kumbukumbu, twasema, “Angalia ukitunze akilini”; na tunaposahau, twasema, “Halikunijia akilini,” na, “Lilinitoka akilini,” tukiiita kumbukumbu yenyewe akili); ikiwa ni hivyo, imekuwaje kwamba ninapokumbuka kwa furaha huzuni yangu iliyopita, akili ina furaha, kumbukumbu ina huzuni; akili juu ya ile furaha iliyomo ndani yake, inafurahi, lakini kumbukumbu juu ya ile huzuni iliyomo ndani yake, haihuzuniki? Je, huenda kumbukumbu si mali ya akili? Ni nani atakayesema hivyo? Kumbukumbu basi ni, kana kwamba, tumbo la akili, na furaha na huzuni, kama chakula kitamu na kichungu; ambavyo, vinapokabidhiwa kwa kumbukumbu, ni kana kwamba vimepitishwa tumboni, ambako vyaweza kuhifadhiwa, lakini haviwezi kuonjwa. Ni jambo la kuchekesha kudhania hivi kuwa vinafanana; na hata hivyo si tofauti kabisa.

Lakini, tazama, kutoka katika kumbukumbu yangu naileta, nisemapo kuna misukosuko minne ya akili, tamaa, furaha, hofu, huzuni; na chochote niwezacho kujadili juu yake, kwa kugawanya kila moja katika aina zake ndogo, na kwa kuifafanua, katika kumbukumbu yangu naona la kusema, na kutoka humo naileta: hata hivyo sisumbuliwi na yoyote katika misukosuko hii, ninapoikumbuka kwa kuiita akilini; naam, na kabla sijaiita na kuirudisha, ilikuwako; na kwa hiyo iliweza, kwa kukumbuka, kuletwa kutoka humo. Huenda, basi, kama nyama iletwavyo juu kutoka tumboni kwa kucheua, ndivyo kwa kukumbuka hizi hutoka katika kumbukumbu. Basi kwa nini mjadili, akikumbuka hivyo, haonji kinywani mwa fikira yake utamu wa furaha, au uchungu wa huzuni? Je, mfano huu si sawa katika hili, kwa sababu haufanani katika mambo yote? Kwa maana ni nani angependa kuyanena, kama kila mara tutajapo huzuni au hofu, tungelazimika kuwa na huzuni au hofu? Na hata hivyo hatungeweza kuyanena, kama tusingaliona katika kumbukumbu yetu, si sauti tu za majina kulingana na sura zilizochapwa na hisi za mwili, bali dhana za vitu vyenyewe ambavyo hatukuvipokea kamwe kwa njia yoyote ya mwili, bali ambavyo akili yenyewe ikivihisi kwa uzoefu wa hisia zake yenyewe, iliviweka katika kumbukumbu, au kumbukumbu yenyewe ilivihifadhi, bila kukabidhiwa.

Sura ya XV

Lakini kama ni kwa sura au la, ni nani awezaye kusema kwa urahisi? Hivyo, nataja jiwe, nataja jua, vitu vyenyewe visivyo mbele ya hisi zangu, bali sura zake mbele ya kumbukumbu yangu. Nataja maumivu ya mwili, lakini hayapo pamoja nami, wakati hakuna kinachouma: hata hivyo kama sura yake isingekuwa mbele ya kumbukumbu yangu, nisingejua la kusema juu yake, wala katika kuhojiana kupambanua maumivu na furaha. Nataja afya ya mwili; nikiwa mzima mwilini, kitu chenyewe kipo pamoja nami; hata hivyo, kama sura yake pia isingekuwapo katika kumbukumbu yangu, nisingeweza kwa vyovyote kukumbuka sauti ya jina hili yamaanisha nini. Wala mgonjwa, afya ingetajwa, hangetambua kilichonenwa, kama sura ileile isingehifadhiwa kwa nguvu ya kumbukumbu, ijapokuwa kitu chenyewe kilikuwa mbali na mwili. Nataja idadi ambazo kwazo twahesabu; na si sura zake, bali zenyewe zipo katika kumbukumbu yangu. Nataja sura ya jua, na sura hiyo ipo katika kumbukumbu yangu. Kwa maana sikumbuki sura ya sura yake, bali sura yenyewe ipo mbele yangu, nikiiita akilini. Nataja kumbukumbu, nami natambua kile ninachotaja. Nami nakitambua wapi, ila katika kumbukumbu yenyewe? Je, nayo ipo mbele yake yenyewe kwa sura yake, na si kwa yenyewe?

Sura ya XVI

Ni nini, nitajapo kusahau, na pamoja na hayo natambua kile ninachotaja? natoka wapi ningekitambua, kama nisingekikumbuka? Sinenei sauti ya jina, bali kitu ambacho huashiria: ambacho kama ningekuwa nimekisahau, nisingeweza kutambua sauti ile yaashiria nini. Basi ninapoikumbuka kumbukumbu, kumbukumbu yenyewe, kwa yenyewe, ipo pamoja na yenyewe: lakini ninapokumbuka kusahau, zipo pamoja kumbukumbu na kusahau; kumbukumbu ambayo kwayo nakumbuka, kusahau ambako nakumbuka. Lakini kusahau ni nini, ila kunyimwa kwa kumbukumbu? Basi imekuwaje kwamba kupo nikumbuke, ilhali kupo hapo siwezi kukumbuka? Lakini ikiwa kile tukumbukacho tunakishikilia katika kumbukumbu, hata hivyo, kama hatukumbuki kusahau, tusingeweza kamwe tusikiapo jina kutambua kitu kiashiriwacho kwalo, basi kusahau kunahifadhiwa na kumbukumbu. Basi kupo, ili tusisahau, na kwa kuwa ni hivyo, twasahau. Yapasa kufahamika kutokana na hili kwamba kusahau tunapokukumbuka, hakupo katika kumbukumbu kwa kwenyewe bali kwa sura yake: kwa sababu kama kungekuwapo kwa kwenyewe, kusingetusababisha kukumbuka, bali kusahau. Ni nani sasa atakayelitafiti hili? ni nani atakayeelewa jinsi lilivyo?

Bwana, mimi, kwa kweli, nataabika humo, naam na kutaabika ndani yangu mwenyewe; nimekuwa udongo mzito uhitajio jasho jingi mno la kipaji cha uso. Kwa maana sasa hatutafiti mikoa ya mbingu, wala kupima umbali wa nyota, wala kuuliza mizani ya dunia. Ni mimi mwenyewe nikumbukaye, mimi akili. Si jambo la ajabu, kama kile ambacho mimi mwenyewe si, kiwe mbali nami. Lakini ni kitu gani kilicho karibu nami kuliko mimi mwenyewe? Na tazama, nguvu ya kumbukumbu yangu mwenyewe haieleweki kwangu; ijapokuwa siwezi hata kujitaja mwenyewe pasipo hiyo. Kwa maana niseme nini, ikiwa ni wazi kwangu kwamba nakumbuka kusahau? Je, niseme kwamba hicho hakimo katika kumbukumbu yangu, ambacho nakikumbuka? au niseme kwamba kusahau kupo kwa kusudi hili katika kumbukumbu yangu, ili nisisahau? Yote mawili yangekuwa ya upuuzi mkubwa. Njia ya tatu ni ipi? Nawezaje kusema kwamba sura ya kusahau inahifadhiwa na kumbukumbu yangu, si kusahau kwenyewe, ninapokukumbuka? Ningewezaje kusema hili pia, kwa kuona kwamba sura ya kitu chochote inapochapwa kumbukumbuni, kitu chenyewe sharti kwanza kiwepo, ambapo sura hiyo yaweza kuchapwa? Kwa maana hivyo ndivyo nikumbukavyo Kartago, hivyo mahali pote nilipokuwa, hivyo nyuso za watu niliowaona, na vitu vilivyoletwa taarifa na hisi nyingine; hivyo afya au ugonjwa wa mwili. Kwa maana vitu hivi vilipokuwapo, kumbukumbu yangu ilipokea kutoka kwavyo sura, ambazo zikiwapo pamoja nami, ningeweza kuzitazama na kuzirudisha akilini mwangu, nilipovikumbuka katika kutokuwapo kwake. Basi ikiwa kusahau huku kunahifadhiwa katika kumbukumbu kwa sura yake, si kwa kwenyewe, basi ni dhahiri kwenyewe kulikuwapo mara moja, ili sura yake ipate kuchukuliwa. Lakini kulipokuwapo, kuliandikaje sura yake katika kumbukumbu, kwa kuona kwamba kusahau kwa kuwapo kwake hufuta hata kile kunachokikuta tayari kimeandikwa? Na hata hivyo, kwa njia yoyote ile, ingawa njia hiyo yapita kufikirika na kueleza, hata hivyo nina hakika kwamba nakumbuka kusahau kwenyewe pia, ambako kwako kile tukumbukacho hufutwa.

Sura ya XVII

Kuu ni nguvu ya kumbukumbu, jambo la kutisha, Ee Mungu wangu, wingi wa ndani na usio na mipaka; na kitu hiki ni akili, na huyu ni mimi mwenyewe. Basi mimi ni nini, Ee Mungu wangu? Ni asili gani mimi? Uhai ulio wa namna nyingi na wenye aina nyingi, na mkubwa mno usiopimika. Tazama katika tambarare, na mapango, na mashimo ya kumbukumbu yangu, yasiyohesabika na yaliyojaa bila kuhesabika aina zisizohesabika za vitu, ama kwa sura, kama miili yote; au kwa kuwapo kwenyewe, kama sanaa; au kwa dhana au chapa fulani, kama hisia za akili, ambazo, hata akili isipozihisi, kumbukumbu huzishikilia, hali chochote kilichomo katika kumbukumbu kimo pia katika akili—juu ya hivi vyote nakimbia, naruka; nazama upande huu na upande ule, kadiri niwezavyo, na hakuna mwisho. Kubwa hivyo ni nguvu ya kumbukumbu, kubwa hivyo ni nguvu ya uhai, hata katika uhai wa mwanadamu upitao. Basi nitafanya nini, Ee Wewe uhai wangu wa kweli, Mungu wangu? Nitapita hata kupita nguvu hii yangu iitwayo kumbukumbu: naam, nitaipita, ili nipate kukukaribia Wewe, Ee Nuru tamu. Waniambia nini? Tazama, napanda juu kupitia akili yangu kukuelekea Wewe ukaaye juu yangu. Naam, sasa nitapita hata kupita nguvu hii yangu iitwayo kumbukumbu, nikitamani kukufikia Wewe, ambapo waweza kufikiwa; na kushikamana nawe, ambapo mtu aweza kushikamana nawe. Kwa maana hata wanyama na ndege wana kumbukumbu; la sivyo wasingeweza kurudi kwenye mapango na viota vyao, wala mambo mengine mengi waliyoyazoea: wala kwa kweli wasingeweza kuzoea kitu chochote, ila kwa kumbukumbu. Basi nitapita hata kupita kumbukumbu pia, ili nipate kumfikia Yeye aliyenitenga na wanyama wenye miguu minne na kunifanya mwenye hekima kuliko ndege wa angani, nitapita hata kupita kumbukumbu pia, nami nitakupata wapi Wewe, uliye mwema kweli na utamu wa hakika? Nami nitakupata wapi? Nikikupata pasipo kumbukumbu yangu, basi sikushiki Wewe katika kumbukumbu yangu. Nami nitakupataje, kama sikukumbuki Wewe?

Sura ya XVIII

Kwa maana yule mwanamke aliyekuwa amepoteza sarafu yake ya fedha, akaitafuta kwa taa; kama asingaliikumbuka, asingaliipata kamwe. Kwa maana ilipopatikana, angejuaje kwamba ni ile ile, kama asingaliikumbuka? Nakumbuka kutafuta na kupata vitu vingi; na kwa hili najua, ya kwamba nilipokuwa nikikitafuta chochote katika hivyo, nikaulizwa, “Je, ni hiki?” “Je, ni kile?” nikaendelea kusema “La,” hata kilipotolewa kwangu kile nilichokitafuta. Ambacho kama nisingalikikumbuka (kiwe chochote kile) hata kikitolewa kwangu, bado nisingalikipata, kwa sababu nisingaliweza kukitambua. Na ndivyo ilivyo sikuzote, tunapotafuta na kupata kitu chochote kilichopotea. Walakini, kitu chochote kikipotea kwa bahati mbaya machoni, si katika kumbukumbu (kama mwili wowote unaoonekana), bado sura yake huhifadhiwa ndani, nacho hutafutwa hata kirudishwe machoni; nacho kikipatikana, hutambuliwa kwa ile sura iliyo ndani: wala hatusemi kwamba tumekipata kile kilichopotea, kama hatukukitambua; wala hatuwezi kukitambua, kama hatukukikumbuka. Lakini hiki kilipotea machoni, bali kilihifadhiwa katika kumbukumbu.

Sura ya XIX

Lakini itakuwaje kumbukumbu yenyewe ipoteapo kitu, kama itokeavyo tusahauapo na kutafuta ili tukumbuke? Mwishowe twatafuta wapi, ila katika kumbukumbu yenyewe? na huko, ikiwa kitu kimoja chatolewa badala ya kingine, twakikataa, hata kile tukitafutacho kitupate; nacho kikitupata, twasema, “Hiki ndicho”; ambacho tusingalisema kama tusingalikitambua, wala tusingalikitambua kama tusingalikikumbuka. Basi hakika tulikuwa tumekisahau. Au, je, si kwamba kizima kilituepuka, bali kwa sehemu tuliyoishika, sehemu iliyopotea ilitafutwa; kwa kuwa kumbukumbu ilihisi kwamba haikubeba pamoja yale yote iliyozoea, na ikiwa imelemazwa, kana kwamba, kwa kupunguzwa kwa desturi yake ya kale, ikadai kurudishiwa kile kilichoipungukia? Kwa mfano, tukimwona au kumfikiria mtu tumjuaye, na tukiwa tumelisahau jina lake, twajaribu kulipata tena; kingine chochote kitokeacho, hakijiunganishi nalo; kwa sababu hakikuwa na desturi ya kufikiriwa pamoja naye, na kwa hiyo chakataliwa, hata kile kitokee, ambacho juu yake maarifa hupumzika kwa utulivu kama kitu chake cha kawaida. Nacho chatokea wapi, ila katika kumbukumbu yenyewe? kwa maana hata tunapokitambua, tunapokumbushwa na mwingine, ni kutoka huko kitokako. Kwa maana hatukiamini kama kitu kipya, bali, tunapokumbuka, twakubali kwamba kile kilichotajwa ni sahihi. Lakini kama kingalifutwa kabisa akilini, tusingalikikumbuka, hata tukikumbushwa. Kwa maana bado hatujakisahau kabisa kile ambacho twajikumbuka wenyewe kwamba tumekisahau. Basi kile ambacho tumekisahau kabisa, ijapokuwa kimepotea, hatuwezi hata kukitafuta.

Sura ya XX

Basi nakutafutaje, Ee Bwana? Kwa maana nikutafutapo, Mungu wangu, natafuta maisha yenye furaha. Nitakutafuta, ili nafsi yangu ipate kuishi. Kwa maana mwili wangu huishi kwa nafsi yangu; na nafsi yangu huishi kwako. Basi nayatafutaje maisha yenye furaha, nikiona sijayapata, hata niwezapo kusema, mahali nipasapo kuyasema, “Yatosha”? Nayatafutaje? Kwa kumbukumbu, kana kwamba nimeyasahau, nikikumbuka kwamba nimeyasahau? Au, nikitamani kuyajua kama kitu kisichojulikana, ama nisichokijua kamwe, ama nilichokisahau hivi hata nisikumbuke tena kwamba nimekisahau? Je, maisha yenye furaha si kile ambacho wote wakitaka, wala hakuna atakaye kutoyataka kabisa? wameyajua wapi, hata wayatake hivyo? wameyaona wapi, hata wayapende hivyo? Kweli tunayo, ila jinsi gani, sijui. Naam, kuna njia nyingine, ambayo mtu aupatapo, ndipo huwa na furaha; na wako, walio na heri, katika tumaini. Hawa wanayo kwa kiwango cha chini, kuliko wale walio nayo kwa hakika kabisa; walakini wako katika hali njema kuliko wale wasio na furaha katika hali wala katika tumaini. Walakini hata hawa, kama wasingaliyapata kwa namna fulani, wasingalitaka hivyo kuwa na furaha, ambalo kwamba wanalitaka, ni jambo la hakika kabisa. Basi wameyajua, sijui jinsi gani, na hivyo wanayo kwa namna fulani ya maarifa, ambayo, sijui, nami nashangaa kama yamo katika kumbukumbu, ambayo kama yamo, basi tulikuwa na furaha wakati fulani; kama kila mmoja peke yake, au katika yule mtu aliyetenda dhambi kwanza, ambaye ndani yake sisi sote tulikufa, na ambaye kutoka kwake sisi sote tumezaliwa kwa taabu, sasa siulizi; bali ni hili tu, kama maisha yenye furaha yamo katika kumbukumbu? Kwa maana tusingaliyapenda, kama tusingaliyajua. Twasikia jina, nasi sote twakiri kwamba twakitamani kile kitu; kwa maana hatufurahishwi na sauti tu. Kwa maana Myunani asikiapo jina hilo kwa Kilatini, hafurahishwi, kwa kuwa hajui kinachonenwa; bali sisi Walatini twafurahishwa, kama vile angefurahishwa yeye pia, kama angelisikia kwa Kiyunani; kwa sababu kitu chenyewe si cha Kiyunani wala cha Kilatini, ambacho Wayunani na Walatini, na watu wa lugha nyingine zote, wanakitamani kwa shauku hivyo. Basi kinajulikana na wote, kwa maana kama wangeulizwa kwa sauti moja, “je, wangependa kuwa na furaha?” wangejibu bila shaka, “wangependa.” Na hili lisingaliwezekana, kama kile kitu chenyewe ambacho ni jina lake kisingalihifadhiwa katika kumbukumbu yao.

Sura ya XXi

Lakini je, ni hivyo, kama mtu aikumbukavyo Kartago aliyeiona? La. Kwa maana maisha yenye furaha hayaonekani kwa jicho, kwa sababu si mwili. Basi kama tunavyokumbuka namba? La. Kwa maana hizi, yeye aliye nazo katika maarifa yake, hatafuti zaidi kuzifikia; bali maisha yenye furaha tunayo katika maarifa yetu, na kwa hiyo twayapenda, na bado twatamani kuyafikia, ili tupate kuwa na furaha. Basi kama tunavyokumbuka ufasaha wa usemi? La. Kwa maana ijapokuwa wasikiapo jina hili nalo, wengine hulikumbuka jambo lenyewe, ambao bado hawajawa wenye ufasaha, na wengi watakao kuwa hivyo, ambapo kwa hilo yaonekana kwamba limo katika maarifa yao; walakini hawa kwa hisi zao za mwili wamewaona wengine wakiwa na ufasaha, nao wamefurahishwa, na kutamani kuwa kama wao (ijapokuwa kwa kweli wasingalifurahishwa isipokuwa kwa maarifa fulani ya ndani juu ya jambo hilo, wala wasingalitamani kuwa kama wao, kama wasingalifurahishwa hivyo); ambapo maisha yenye furaha, hatuyaoni kwa hisi yoyote ya mwili ndani ya wengine. Basi kama tunavyokumbuka furaha? Labda; kwa maana furaha yangu naikumbuka, hata nikiwa na huzuni, kama maisha yenye furaha, hata nikiwa sina furaha; wala sikuiona kamwe furaha yangu kwa hisi ya mwili, wala kuisikia, kuinusa, kuionja, au kuigusa; bali naliipata katika akili yangu, nilipofurahi; na maarifa yake yakang'ang'ania kumbukumbu yangu, hata naweza kuikumbuka wakati mwingine kwa karaha, wakati mwingine kwa shauku, kadiri ya asili ya mambo, ambamo najikumbuka mwenyewe kuwa nilifurahia. Kwa maana hata kutoka katika mambo machafu nimekuwa nikizama katika namna fulani ya furaha; ambayo sasa nikiikumbuka, naichukia na kuilaani; nyakati nyingine katika mambo mema na ya heshima, ambayo naikumbuka kwa shauku, ijapokuwa labda hayako tena; na kwa hiyo kwa huzuni naikumbuka furaha ya zamani.

Basi wapi na lini nalipata maisha yangu yenye furaha, hata niyakumbuke, na kuyapenda, na kuyatamani? Wala si mimi peke yangu, au wengine wachache zaidi, bali sisi sote tungependa kuwa na furaha; ambalo, kama tusingalilijua kwa maarifa fulani ya hakika, tusingalilitamani kwa nia iliyo hakika hivyo. Lakini imekuwaje hii, kwamba watu wawili wakiulizwa kama wangependa kwenda vitani, mmoja, labda, angejibu kwamba angependa, na mwingine, kwamba asingependa; lakini kama wangeulizwa kama wangependa kuwa na furaha, wote wawili mara moja bila shaka yoyote wangesema wangependa; wala kwa sababu nyingine yoyote mmoja asingekwenda vitani, na mwingine asingekwenda, ila ili wawe na furaha. Je, ni labda kwamba kama mmoja aitafutavyo furaha yake katika jambo hili, na mwingine katika lile, wote wanakubaliana katika tamaa yao ya kuwa na furaha, kama vile wangependa (kama wangeulizwa) kwamba walitaka kuwa na furaha, na furaha hii wanaiita maisha yenye furaha? Basi ijapokuwa mmoja huipata furaha hii kwa njia moja, na mwingine kwa njia nyingine, wote wana lengo moja, ambalo wanajitahidi kulifikia, yaani, furaha. Ambayo kwa kuwa ni jambo ambalo wote lazima waseme kwamba wamelipata, kwa hiyo lapatikana katika kumbukumbu, na hutambuliwa kila jina la maisha yenye furaha litajwapo.

Sura ya XXII

Iwe mbali, Bwana, iwe mbali na moyo wa mtumishi wako aungamaye kwako hapa, iwe mbali, kwamba, furaha iwe yoyote ile, kwa hiyo nijione mwenyewe kuwa na furaha. Kwa maana kuna furaha ambayo haipewi wasiomcha Mungu, bali wale wakupendao kwa ajili yako mwenyewe, ambao furaha yao ni wewe mwenyewe. Na haya ndiyo maisha yenye furaha, kukufurahia wewe, kwa sababu yako, kwa ajili yako; ndivyo hivyo, wala hakuna mengine. Kwa maana wale wadhaniao kuwa kuna mengine, hufuata furaha nyingine na siyo ile ya kweli. Walakini nia yao haijaachwa mbali kabisa na mfano fulani wa furaha.

Sura ya XXIII

Basi si hakika kwamba wote watamani kuwa na furaha, kwa kadiri ambavyo wale wasiotaka kukufurahia wewe, ambako ndiko maisha yenye furaha peke yake, hawatamani kwa kweli maisha yenye furaha. Au je, watu wote watamani haya, lakini kwa sababu mwili hutamani ukiupinga Roho, na Roho huutamani ukiupinga mwili, hata wasiweze kutenda yale wayatakayo, huanguka juu ya yale wawezayo, nao huridhika nayo; kwa sababu, yale wasiyoweza kuyatenda, hawayataki kwa nguvu kama zitakazotosha kuwawezesha? Kwa maana namwuliza yeyote, je, angependa kufurahi katika kweli, au katika uongo? Watasita kidogo kusema “katika kweli,” kama vile kusema “kwamba watamani kuwa na furaha,” kwa maana maisha yenye furaha ni kufurahi katika kweli: kwa maana huku ni kukufurahia wewe, uliye Kweli, Ee Mungu, nuru yangu, afya ya uso wangu, Mungu wangu. Haya ndiyo maisha yenye furaha ambayo wote wayatamani; maisha haya ambayo peke yake ni yenye furaha, wote wayatamani; kufurahi katika kweli wote watamani. Nimekutana na wengi ambao wangependa kudanganya; lakini kudanganywa, hakuna hata mmoja. Basi wamejua wapi maisha haya yenye furaha, ila pale wanapoijua kweli pia? Kwa maana wanaipenda pia, kwa kuwa wasingependa kudanganywa. Nao wapendapo maisha yenye furaha, ambayo si kingine ila kufurahi katika kweli, ndipo pia waipenda kweli; ambayo walakini wasingaliipenda, kama isingalikuwako habari fulani yake katika kumbukumbu yao. Basi kwa nini hawafurahii ndani yake? kwa nini hawana furaha? kwa sababu wanashughulishwa kwa nguvu zaidi na mambo mengine yaliyo na uwezo mkubwa zaidi wa kuwafanya wenye taabu, kuliko kile wanachokikumbuka kwa unyonge hivyo kuwafanya wenye furaha. Kwa maana bado kuna nuru kidogo ndani ya watu; na waende, na waende, ili giza lisiwapate.

Lakini kwa nini “kweli huzaa chuki,” na mtu wako, ahubiriye kweli, huwa adui kwao? ambapo maisha yenye furaha hupendwa, ambayo si kingine ila kufurahi katika kweli: isipokuwa kwamba kweli hupendwa kwa jinsi hiyo, kwamba wale wapendao kitu kingine chochote wangependa kwamba kile wakipendacho kiwe ndiyo kweli: na kwa sababu wasingependa kudanganywa, wasingependa kushawishiwa kwamba wamedanganyika? Kwa hiyo wanaichukia kweli kwa ajili ya kile kitu walichokipenda badala ya kweli. Wanaipenda kweli inapowaangaza, wanaichukia inapowakemea. Kwa maana kwa kuwa wasingependa kudanganywa, na wangependa kudanganya, wanaipenda inapojidhihirisha kwao, na kuichukia inapowadhihirisha wao. Ambapo yeye atawalipa hivyo, kwamba wale wasiotaka kudhihirishwa naye, yeye kinyume cha nia yao huwadhihirisha, wala yeye mwenyewe hajidhihirishi kwao. Ndivyo, ndivyo, naam ndivyo ifanyavyo nia ya mwanadamu, ndivyo iliyo kipofu na mgonjwa, chafu na isiyopendeza, hutaka kufichwa, lakini kwamba kitu chochote kifichwe kwake, haitaki. Lakini hulipwa kinyume chake, kwamba yenyewe isifichwe mbele ya Kweli; bali Kweli imefichwa kwake. Walakini hata hivyo ikiwa yenye taabu, ingependelea kufurahi katika kweli kuliko katika uongo. Basi itakuwa na furaha, wakati, bila kizuizi chochote kuingilia kati, itakapofurahi katika ile Kweli peke yake, ambaye kwake vitu vyote ni kweli.

Sura ya XXIV

Tazama nafasi kubwa kadiri gani nimeipita katika kumbukumbu yangu nikikutafuta wewe, Ee Bwana; wala sikukupata bila hiyo. Wala sikupata kitu chochote kuhusu wewe, ila kile nilichokiweka katika kumbukumbu, tangu nilipokujua wewe. Kwa maana tangu nilipokujua wewe, sijakusahau. Kwa maana pale nilipoipata Kweli, hapo nalimpata Mungu wangu, Kweli yenyewe; ambayo tangu nilipoijua, sijaisahau. Basi tangu nilipokujua wewe, wakaa katika kumbukumbu yangu; na hapo nakupata, ninapokukumbuka, na kukufurahia. Haya ndiyo mafurahisho yangu matakatifu, ambayo umenipa kwa rehema yako, ukiiangalia unyonge wangu.

Sura ya XXV

Lakini wakaa wapi katika kumbukumbu yangu, Ee Bwana, wakaa wapi hapo? makao ya namna gani umejifanyia? patakatifu pa namna gani umejijengea? Umeipa heshima hii kumbukumbu yangu, ya kukaa ndani yake; lakini ni sehemu gani yake unayokaa, hilo ndilo nilifikirilo. Kwa maana katika kukufikiri wewe, nilipita mbele ya sehemu zake zile ambazo wanyama nao wanazo, kwa maana sikukupata huko kati ya sura za vitu vya kimwili: nikafika sehemu zile ambazo nilizikabidhi hisia za akili yangu, wala sikukupata huko. Nami niliingia katika kiti chenyewe cha akili yangu (ambacho inacho katika kumbukumbu yangu, kwa kuwa akili hujikumbuka yenyewe pia), wala hukuwako huko: kwa maana kama vile wewe si sura ya kimwili, wala hisia ya kiumbe hai (kama tufurahipo, tuhuzunikapo, twatamanipo, twaogopapo, twakumbukapo, twasahaupo, au mengineyo); vivyo hivyo wewe si akili yenyewe; kwa sababu wewe ni Bwana Mungu wa akili; na haya yote hubadilika, bali wewe wabaki usiyebadilika juu ya yote, na hata hivyo umekubali kukaa katika kumbukumbu yangu, tangu nilipokujua wewe. Na kwa nini natafuta sasa ni mahali gani ndani yake unakaa, kana kwamba mna mahali ndani yake? Nina hakika, ya kwamba ndani yake wakaa, kwa kuwa nimekukumbuka wewe tangu nilipokujua, na hapo nakupata, ninapokukumbuka.

Sura ya XXVI

Basi nalikupata wapi, hata nikupate kujua wewe? Kwa maana katika kumbukumbu yangu hukuwako, kabla sijakujua wewe. Basi nalikupata wapi, hata nikupate kujua wewe, ila ndani yako uliye juu yangu? Mahali hapana; twaenda nyuma na mbele, wala hapana mahali. Kila mahali, Ee Kweli, wawapa jibu wote wakuombao shauri, na mara moja wawajibu wote, ijapokuwa juu ya mambo mengi wakuombao shauri lako. Wajibu waziwazi, ijapokuwa si wote wasikiao waziwazi. Wote wakuuliza shauri juu ya wapendayo, ijapokuwa si sikuzote wasikiayo wayatakayo. Yeye ndiye mtumishi wako aliye bora sana, asiyeangalia sana kusikia kutoka kwako kile ambacho yeye mwenyewe akitakacho, bali kutaka kile ambacho kutoka kwako yeye akisikiacho.

Sura XXVII

Kwa kuchelewa nilikupenda, Ee Wewe Uzuri wa siku za kale, lakini uliye mpya sikuzote! Kwa kuchelewa nilikupenda! Na tazama, Wewe ulikuwa ndani, nami nje, na huko nilikutafuta; nikiwa nimeharibika, nikijitupa katikati ya sura zile nzuri ulizoziumba. Wewe ulikuwa pamoja nami, lakini mimi sikuwa pamoja nawe. Vitu vilinishika mbali nawe, ambavyo, kama visingekuwa ndani yako, havingekuwako kabisa. Uliita, ukapaza sauti, ukauvunja uziwi wangu. Uling’aa, ukameta, ukautawanya upofu wangu. Ulipuliza harufu nzuri, nami nikavuta pumzi na kukutamani kwa hamu. Nilionja, nikaona njaa na kiu. Uliniguza, nami nikawaka kwa ajili ya amani yako.

Sura XXVIII

Nitakapong’ang’ania kwako kwa nafsi yangu yote, sitakuwa na huzuni wala taabu popote; na maisha yangu yataishi kikamilifu, kwa kuwa yamejaa Wewe kabisa. Lakini sasa, kwa kuwa yule Unayemjaza Wewe humwinua, kwa sababu mimi sijajazwa Wewe, mimi ni mzigo kwa nafsi yangu mwenyewe. Furaha za kusikitisha zinashindana na huzuni za furaha: na ushindi upo upande gani, sijui. Ole wangu! Bwana, unirehemu. Huzuni zangu mbaya zinashindana na furaha zangu njema; na ushindi upo upande gani, sijui. Ole wangu! Bwana, unirehemu. Ole wangu! tazama! sifichi vidonda vyangu; Wewe ndiwe Tabibu, mimi ni mgonjwa; Wewe u mwenye rehema, mimi ni maskini. Je, maisha ya mwanadamu duniani si jaribu tupu? Ni nani atamaniye taabu na magumu? Unaamuru yavumiliwe, si yapendwe. Hakuna mtu apendaye lile analolivumilia, ijapokuwa hupenda kuvumilia. Kwa maana ijapokuwa hufurahi kwamba anavumilia, angependelea zaidi kusiwe na kitu cha kumvumilisha. Katika shida natamani kufanikiwa, katika kufanikiwa nahofia shida. Ni mahali gani pa katikati palipo kati ya haya mawili, ambapo maisha ya mwanadamu si jaribu tupu? Ole kwa ufanisi wa dunia, mara moja na tena, kwa sababu ya hofu ya shida, na uharibifu wa furaha! Ole kwa shida za dunia, mara moja na tena, na mara ya tatu, kutokana na kutamani ufanisi, na kwa sababu shida yenyewe ni jambo gumu, na isije ikavunja uvumilivu. Je, maisha ya mwanadamu duniani si jaribu tupu: bila nafasi yoyote ya kupumzika?

Sura XXIX

Na tumaini langu lote halipo mahali pengine ila katika rehema yako iliyo kuu mno. Nipe kile unachoamuru, kisha amuru upendalo. Watuamuru kiasi; na nilipojua, asema mmoja, ya kuwa hakuna mtu awezaye kuwa na kiasi, isipokuwa Mungu akikitoa, hii nayo ilikuwa sehemu ya hekima kujua ni kipawa cha nani. Kwa kiasi kweli tunafungwa pamoja na kurudishwa katika Umoja, ambako tulikuwa tumetawanywa na kuwa wengi. Kwa maana hakupendi ipasavyo, yeye ampendaye kitu chochote pamoja nawe, asichokipenda kwa ajili yako. Ee upendo, uwakao daima wala hauteketei kamwe! Ee wema, Mungu wangu, uniwashe. Watuamuru kiasi: nipe kile unachoamuru, kisha amuru upendalo.

Sura XXX

Hakika unaniamuru kiasi mbali na tamaa ya mwili, tamaa ya macho, na kiburi cha dunia. Unaniamuru kiasi mbali na uasherati; na kwa ndoa yenyewe, umenishauri jambo bora kuliko lile ulilolikubali. Na kwa kuwa Wewe ulikitoa, ikatimizwa, hata kabla sijawa mtoaji wa Sakramenti yako. Lakini bado zinaishi katika kumbukumbu langu (ambazo nimezinena sana) sura za mambo yale ambayo desturi yangu mbaya iliyaweka humo; ambazo hunisumbua, zisizo na nguvu ninapokuwa macho: lakini katika usingizi, si tu kwa kutoa raha, bali hata kupata idhini, na jambo linalofanana sana na uhalisia. Naam, udanganyifu wa sura huweza kiasi kwamba, katika nafsi yangu na katika mwili wangu, ninapokuwa nimelala, maono ya uongo hushawishi kwa lile ambalo, nikiwa macho, kweli haiwezi. Je, si mimi mwenyewe basi, Ee Bwana Mungu wangu? Na bado kuna tofauti kubwa kiasi gani kati ya mimi na mimi mwenyewe, ndani ya kile kitambo ninapopita kutoka kuwa macho hadi kulala, au ninaporudi kutoka kulala hadi kuwa macho! Iko wapi basi akili, ambayo, ikiwa macho, hupinga mashawishi kama hayo? Na kama mambo yenyewe yangesukumwa juu yake, hubaki bila kutetemeka. Je, imefungwa pamoja na macho? Je, imepumbazwa hata kulala pamoja na hisia za mwili? Na inatokeaje kwamba mara nyingi hata katika usingizi twapinga, na tukikumbuka kusudi letu, na kukaa ndani yake kwa usafi mkuu, hatuutii mvuto kama huo? Na bado kuna tofauti kubwa kiasi, kwamba yanapotokea vinginevyo, tunapoamka twarudi katika amani ya dhamiri: na kwa tofauti hii yenyewe twagundua ya kuwa hatukufanya, lile ambalo hata hivyo twasikitika kwamba kwa njia fulani lilifanyika ndani yetu.

Je, Wewe si mwenye uwezo, Mungu Mwenyezi, hata kuyaponya magonjwa yote ya nafsi yangu, na kwa neema yako iliyo tele zaidi kuizima hata mienendo michafu ya usingizi wangu! Utazidi, Bwana, kuvizidisha vipawa vyako ndani yangu, ili nafsi yangu inifuate kwako, ikiwa imefunguliwa kutoka gundi ya tamaa; isije ikaasi juu ya nafsi yenyewe, na hata katika ndoto isije, kwa sura za hisia, ikatenda uharibifu ule udhalilishao, hata kufikia unajisi wa mwili, bali isikubaliane nao hata kidogo. Kwa maana ili kitu cha namna hii kisiwe na, juu ya moyo safi hata wa mtu aliyelala, mvuto hata mdogo kabisa, wala si kama ule ambao wazo lingeuzuia,—kutenda hili, si tu wakati wa uhai, bali hata katika umri wangu wa sasa, si vigumu kwa Mwenyezi, Uwezaye kutenda kupita yote tuombayo au tuwazayo. Lakini lile ambalo bado nilivyo katika aina hii ya uovu wangu, nimemkiri Bwana wangu mwema; nikifurahi kwa kutetemeka, kwa lile ulilonipa, na nikiomboleza kwa lile ambalo bado sijakamilika ndani yake; nikitumaini kwamba utazikamilisha rehema zako ndani yangu, hata kufikia amani kamili, ambayo mtu wangu wa nje na wa ndani atakuwa nayo pamoja nawe, mauti yatakapomezwa katika ushindi.

Sura XXXI

Kuna uovu mwingine wa siku, ambao ningependa uitoshe. Kwa maana kwa kula na kunywa twatengeneza uharibifu wa kila siku wa mwili wetu, hata Wewe utakapoviangamiza tumbo na chakula, utakaponiua utupu wangu kwa ujazo wa ajabu, na kuuvika huu usioharibika kutokuharibika kwa milele. Lakini sasa hii haja ni tamu kwangu, ambayo utamu wake naupiga vita, nisije nikachukuliwa mateka; na naendesha vita ya kila siku kwa kufunga; mara nyingi nikiutiisha mwili wangu; na maumivu yangu huondolewa kwa raha. Kwa maana njaa na kiu kwa namna fulani ni maumivu; huwaka na kuua kama homa, isipokuwa dawa ya vyakula ije kutusaidia. Ambayo kwa kuwa i karibu kwa faraja za vipawa vyako, ambavyo kwavyo nchi, na maji, na hewa hutumikia udhaifu wetu, msiba wetu waitwa furaha.

Hili umenifundisha, kwamba nijitwike kula chakula kama dawa. Lakini ninapopita kutoka usumbufu wa utupu hadi ukinaifu wa kujazwa tena, katika kupita kwenyewe mtego wa tamaa hunivamia. Kwa maana kupita huko, ni raha, wala hakuna njia nyingine ya kupita huko, tunakolazimika kupita. Na afya ikiwa ndiyo sababu ya kula na kunywa, hujiunga kama mfuasi raha yenye hatari, ambayo mara nyingi hujitahidi kuitangulia, ili kwa ajili yake nifanye lile nisemalo kwamba nafanya, au nitakalo kufanya, kwa ajili ya afya. Wala kila kimoja hakina kipimo kile kile; kwa maana kile kinachotosha afya, ni kidogo mno kwa raha. Na mara nyingi haijulikani, kama ni utunzaji wa lazima wa mwili ambao bado waomba chakula, au kama ni udanganyifu wa tamaa ya ulafi unaojitolea kutumikia. Katika kutokuwa na hakika huku nafsi isiyo na furaha hufurahi, na humo huandaa udhuru wa kujikinga, ikifurahi kwamba haionekani ni kiasi gani kinachotosha kwa uangalifu wa afya, ili chini ya kifuniko cha afya, iweze kuficha jambo la furaha. Majaribu haya najitahidi kuyapinga kila siku, na naliita mkono wako wa kuume, na kwako nakabidhi mashaka yangu; kwa sababu bado sina shauri lililotulia katika jambo hili.

Naisikia sauti ya Mungu wangu ikiamuru, Mioyo yenu isije ikalemewa na ulafi na ulevi. Ulevi u mbali nami; utanirehemu, usinikaribie. Lakini kula kwa kushiba mara nyingine humnyemelea mtumishi wako; utanirehemu, kuwe mbali nami. Kwa maana hakuna awezaye kuwa na kiasi isipokuwa Wewe ukitoe. Mambo mengi watupa, tukiyaomba; na jema lolote tulilolipokea kabla hatujaomba, kwako tulilipokea; naam, ili baadaye tupate kujua hili, tulilipokea kabla. Sikuwa mlevi kamwe, lakini nimewajua walevi waliofanywa kuwa na kiasi kwa Wewe. Kwako basi ilitoka, kwamba wale ambao hawakuwa hivyo, wasiwe hivyo, kama vile kwako ilivyotoka, kwamba wale waliokuwa hivyo, wasiwe hivyo daima; na kwako ilitoka, kwamba wote wawili wapate kujua ni kwa Nani ilitoka. Nikaisikia sauti yako nyingine, Usiandame tamaa zako, ujiepushe na anasa zako. Naam kwa fadhili yako nimesikia lile nililolipenda sana; wala tukila, hatutazidi; wala tusipokula, hatutapungua; maana yake ni, wala hili halitanifanya kuwa na wingi, wala lile kuwa maskini. Nikasikia tena nyingine, kwa maana nimejifunza kuwa radhi na hali yangu yoyote niliyo nayo; najua kufanikiwa, na kupungukiwa. Nayaweza mambo yote katika Kristo anitiaye nguvu. Tazama askari wa kambi ya mbinguni, si mavumbi tulivyo sisi. Lakini kumbuka, Bwana, ya kuwa sisi tu mavumbi, na kwamba kwa mavumbi umemuumba mwanadamu; naye alikuwa amepotea akapatikana. Wala hakuweza kufanya hili kwa nafsi yake, kwa sababu yule niliyempenda hivyo, akisema haya kwa uvuvio wa pumzi yako, alikuwa wa mavumbi yale yale. Nayaweza mambo yote (asema) katika yeye anitiaye nguvu. Nitie nguvu, ili niweze. Nipe kile unachoamuru, kisha amuru upendalo. Yeye akiri kwamba amepokea, na akijisifu, hujisifu katika Bwana. Nikamsikia mwingine akiomba apate kupokea. Niondolee (asema) tamaa za tumbo; ambapo yaonekana, Ee Mungu wangu mtakatifu, ya kuwa Wewe watoa, jambo lifanywapo lile unaloamuru lifanyike.

Umenifundisha, Baba mwema, ya kuwa kwa walio safi, vitu vyote ni safi; lakini ya kuwa ni uovu kwa mtu alaye kwa kukwaza; na, ya kuwa kila kiumbe chako ni kizuri, wala hakuna cha kukataliwa, kikipokewa kwa shukrani; na ya kuwa chakula hakitupendezeshi kwa Mungu; na, ya kuwa asiwepo mtu wa kutuhukumu katika chakula au kinywaji; na, ya kuwa yeye alaye, asimdharau yeye asiyekula; na yeye asiyekula, asimhukumu yeye alaye. Mambo haya nimejifunza, ashukuriwe Wewe, usifiwe Wewe, Mungu wangu, Bwana wangu, ukigonga masikioni pangu, ukiutia nuru moyo wangu; uniokoe katika majaribu yote. Sihofii unajisi wa chakula, bali unajisi wa kutamani. Najua; ya kuwa Nuhu aliruhusiwa kula kila aina ya nyama iliyokuwa nzuri kwa chakula; ya kuwa Eliya alilishwa nyama; ya kuwa yeye aliyejaliwa kujizuia kwa kustaajabisha, hakutiwa unajisi kwa kula viumbe hai, nzige. Najua tena ya kuwa Esau alidanganywa kwa kutamani dengu; na ya kuwa Daudi alijilaumu kwa kutamani kunywa maji; na ya kuwa Mfalme wetu alijaribiwa, si kwa habari ya nyama, bali ya mkate. Na kwa hiyo watu jangwani nao walistahili kukemewa, si kwa kutamani nyama, bali kwa sababu, katika kutamani chakula, walinung’unika juu ya Bwana.

Nikiwa basi katikati ya majaribu haya, napambana kila siku dhidi ya tamaa katika kula na kunywa. Kwa maana si ya namna ambayo naweza kuazimia kuikata mara moja kwa jumla, wala kutoigusa tena baada ya hapo, kama nilivyoweza kwa uasherati. Basi hatamu ya koo yapasa kushikwa kwa kiasi kati ya ulegevu na ukali. Naye ni nani, Ee Bwana, asiyechukuliwa kidogo kupita mipaka ya haja? yeyote aliye, yeye ni mkuu; na alikuze Jina lako. Lakini mimi si hivyo, kwa maana mimi ni mtu mwenye dhambi. Lakini nami nalitukuza jina lako; naye hukuombea kwa ajili ya dhambi zangu yeye aliyeushinda ulimwengu; akinihesabu kati ya viungo dhaifu vya mwili wake; kwa sababu macho yako yameona kile chake kisichokamilika, na katika kitabu chako yote yataandikwa.

Sura XXXII

Kwa vishawishi vya harufu, sishughuliki sana. Zisipokuwapo, sizitamani; zikiwapo, sizikatai; lakini niko tayari sikuzote kuwa bila hizo. Ndivyo najionavyo mwenyewe; labda nimedanganyika. Kwa maana huo nao ni giza la kusikitisha ambalo kwalo uwezo wangu ulio ndani yangu umefichwa kwangu; hata akili yangu ikijiuliza yenyewe habari za nguvu zake, haithubutu kwa urahisi kujiamini yenyewe; kwa sababu hata kilichomo ndani yake kimefichwa kwa sehemu kubwa, isipokuwa uzoefu ukifunue. Wala haimpasi mtu yeyote kuwa salama katika maisha hayo, ambayo yote pia yaitwa jaribu, kwamba yeye aliyeweza kuwa mbaya zaidi apate kufanywa mwema, asije vivyo hivyo kutoka kuwa mwema akafanywa mbaya zaidi. Tumaini letu pekee, ujasiri wetu pekee, ahadi yetu pekee iliyo hakika ni rehema yako.

Sura XXXIII

Anasa za sikio zilikuwa zimenifunga na kunitiisha kwa nguvu zaidi; lakini Wewe ulinilegeza na kuniweka huru. Sasa, katika nyimbo zile ambazo maneno yako huzivuvia roho, zinapoimbwa kwa sauti tamu na iliyolingana, napumzika kidogo; lakini si hata nishikwe nazo, bali naweza kujitenga nitakapo. Lakini maneno yaliyo uhai wake na ambayo kwayo hupata kuingia ndani yangu, yenyewe hutafuta katika moyo wangu mahali pa kuthaminiwa kiasi, nami siwezi karibu kuyapa mahali pa kufaa. Kwa maana wakati mmoja naonekana kwangu kuyapa heshima zaidi kuliko ipasavyo, nikihisi akili zetu kuinuliwa kwa utakatifu na kwa bidii zaidi kufikia mwali wa ibada, kwa maneno matakatifu yenyewe yanapoimbwa hivyo, kuliko yasipoimbwa; na kwamba hisia mbalimbali za roho yetu, kwa utamu wa aina mbalimbali, zina vipimo vyake vinavyofaa katika sauti na kuimba, kwa upatano fulani uliofichwa ambao kwao huchochewa. Lakini ukinaifu huu wa mwili, ambao nafsi haipaswi kuachiliwa kwake ili idhoofishwe, mara nyingi hunidanganya, hisia isivyongoja akili kwa kuifuata kwa saburi; bali ikiwa imekubaliwa kwa ajili yake tu, hujitahidi hata kuikimbia mbele yake, na kuiongoza. Hivyo katika mambo haya natenda dhambi bila kujua, lakini baadaye naligundua.

Nyakati nyingine, nikiukwepa kwa wasiwasi mkubwa udanganyifu huu wenyewe, nakosea kwa ukali mkubwa mno; na wakati mwingine hata kufikia kutaka wimbo wote wa muziki mtamu unaotumika kwa Zaburi ya Daudi, uondolewe masikioni mwangu, na wa Kanisa pia; na hali ile yaonekana kwangu kuwa salama zaidi, ambayo nakumbuka kuambiwa mara nyingi juu ya Athanasio, Askofu wa Aleksandria, aliyemfanya msomaji wa zaburi aiseme kwa mtetemo mdogo sana wa sauti, hata ikawa karibu na kunena kuliko kuimba. Lakini tena, nikumbukapo machozi niliyoyamwaga kwa uimbaji wa Zaburi wa Kanisa lako, mwanzoni mwa imani yangu niliyoipata tena; na jinsi wakati huu ninavyoguswa, si kwa kuimba, bali kwa mambo yanayoimbwa, yanapoimbwa kwa sauti iliyo wazi na mahadhi yanayofaa zaidi, nakiri faida kubwa ya taratibu hii. Hivyo nayumbayumba kati ya hatari ya raha na uzima uliokubaliwa; nikielekea zaidi (ijapokuwa si kama nitoaye maoni yasiyoweza kutanguliwa) kuikubali desturi ya kuimba kanisani; ili kwa furaha ya masikio akili zilizo dhaifu zaidi zipate kuinuka kufikia hisia ya ibada. Lakini inaponitokea kuguswa zaidi na sauti kuliko maneno yanayoimbwa, nakiri kuwa nimetenda dhambi ipasayo adhabu, na hapo ningependelea nisisikie muziki. Tazama sasa hali yangu; lieni pamoja nami, na kunililia mimi, ninyi, mnaozidhibiti hisia zenu ndani, hata tendo jema likafuata. Kwa maana ninyi msiotenda, mambo haya hayawagusi ninyi. Lakini Wewe, Ee Bwana Mungu wangu, sikiliza; tazama, na uone, na urehemu na kuniponya, Wewe, ambaye mbele zako nimekuwa fumbo kwa nafsi yangu mwenyewe; na huo ndio udhaifu wangu.

Sura ya XXXIV

Bado unabaki furaha wa macho haya ya mwili wangu, ambao juu yake nafanya maungamo yangu masikioni mwa masikio ya hekalu lako, yale masikio ya kidugu na ya ucha Mungu; ili niyahitimishe majaribu ya tamaa ya mwili, ambayo bado yananishambulia, hali nikiugua kwa bidii, na kutamani kuvikwa nyumba yangu itokayo mbinguni. Macho hupenda maumbo mazuri na ya namna mbalimbali, na rangi zing’aazo na laini. Vitu hivi visiimiliki nafsi yangu; afadhali Mungu aimiliki, yeye aliyeviumba vitu hivi, vilivyo vyema kweli, lakini yeye ndiye wema wangu, si vyenyewe. Nayo hunigusa, nikiwa macho, mchana kutwa, wala sipati pumziko lolote kutoka kwavyo, kama nipatavyo kutoka kwa nyimbo, wakati mwingine katika ukimya, mbali na sauti zote. Kwa maana malkia huyu wa rangi, yaani nuru, akiviosha vyote tuvionavyo, popote nilipo mchana kutwa, akinipita kwa maumbo ya namna mbalimbali, hunituliza ninaposhughulika na mambo mengine, bila kumtambua. Naye hujifunga nafsini mwangu kwa nguvu sana, hata akiondolewa ghafla, hutafutwa kwa shauku, na akikosekana kwa muda mrefu, huihuzunisha akili.

Ee Nuru wewe, ambaye Tobiya alikuona, hapo macho haya yalipofungwa, akamfundisha mwanawe njia ya uzima; naye mwenyewe akatangulia kwa miguu ya upendo, bila kupotoka kamwe. Au ambaye Isaka alikuona, hapo macho yake ya kimwili yalipokuwa mazito na kufungwa na uzee, ilipopewa kwake, bila kujua, kuwabariki wanawe, bali kwa kubariki kuwatambua. Au ambaye Yakobo alikuona, hapo yeye naye, akiwa kipofu kwa sababu ya uzee mkuu, kwa moyo uliotiwa nuru, katika nafsi za wanawe alizimulikia jamii mbalimbali za watu watakaokuja, waliokuwa wameonyeshwa mapema ndani yao; naye akaweka mikono yake, iliyovukana kwa siri, juu ya wajukuu wake kwa njia ya Yusufu, si kama baba yao akiwarekebisha kwa jicho lake la nje, bali kama alivyotambua yeye mwenyewe ndani. Hii ndiyo nuru, ni moja, nao wote ni mmoja, waionao na kuipenda. Lakini ile nuru ya kimwili niliyoinena, huikoleza maisha ya ulimwengu huu kwa wapenzi wake vipofu, kwa utamu wa kuvutia na wa hatari. Bali wale wajuao kukusifu kwa ajili yake, “Ee Bwana Muumba wa vyote,” huitwaa katika nyimbo zako, wala hawatwaliwi nayo katika usingizi wao. Ningetamani kuwa hivyo. Vishawishi hivi vya macho navipinga, isije miguu yangu ninayoitembelea njia yako ikanaswa; nami nayainua macho yangu yasiyoonekana kwako, ili unyakue miguu yangu kutoka mtegoni. Wewe daima na tena wanainyakua, kwa maana imenaswa. Huachi kuinyakua, hali mimi mara nyingi najinasa katika mitego iliyotegwa pande zote; kwa sababu wewe ulindaye Israeli hutasinzia wala hutalala.

Ni vitu vingapi visivyohesabika vya kuchezea, vilivyotengenezwa kwa sanaa na mabunifu mbalimbali, katika mavazi yetu, viatu, vyombo na kazi za kila aina, tena katika picha na sanamu mbalimbali, navyo vikizidi mno matumizi yote ya lazima na ya kiasi na maana yote ya ucha Mungu, ambavyo wanadamu wameviongeza ili kuyajaribu macho yao wenyewe; kwa nje wakifuata wanavyovitengeneza wenyewe, kwa ndani wakimwacha yeye aliyewaumba wenyewe, na kukiharibu kile walichofanywa kuwa! Lakini mimi, Mungu wangu na Utukufu wangu, kwa hili nami nakuimbia wimbo, na kumwekea wakfu sifa yeye anitakasaye, kwa sababu ile mifano mizuri ipitiayo katika nafsi za wanadamu hadi mikononi mwao yenye ustadi, hutoka katika Uzuri ule, ulio juu ya nafsi zetu, ambao nafsi yangu huutamani mchana na usiku. Bali watengenezaji na wafuasi wa uzuri wa nje hupata kutoka kwake kanuni ya kuuhukumu, lakini si ya kuutumia. Naye yuko humo, ingawa hawamtambui, ili wasije wakatanga-tanga, bali waihifadhi nguvu yao kwa ajili yako, wala wasiitawanye juu ya uchovu wa anasa. Nami, ingawa nasema na kuona haya, naitanza hatua zangu na uzuri huu wa nje; lakini wewe wanitoa, Ee Bwana, wanitoa; kwa sababu fadhili zako ziko mbele ya macho yangu. Kwa maana nanaswa kwa taabu, nawe wanitoa kwa rehema; wakati mwingine bila kutambua, nilipowagusa kwa wepesi tu; wakati mwingine kwa maumivu, kwa sababu nilikuwa nimekwama ndani yao.

Sura ya XXXV

Juu ya hili linaongezwa namna nyingine ya jaribu iliyo hatari kwa njia nyingi zaidi. Kwa maana zaidi ya ile tamaa ya mwili iliyomo katika furaha ya hisi zote na anasa, ambamo watumwa wake, waendao mbali nawe, hupotea na kuangamia, nafsi ina, kwa njia ya hisi zilezile za mwili, tamaa fulani ya bure na ya udadisi, iliyofichwa chini ya jina la maarifa na elimu, si ya kufurahia mwili, bali ya kufanya majaribio kwa njia ya mwili. Nayo makao yake yakiwa katika hamu ya kujua, na kuona kukiwa hisi itumikayo hasa kwa kupata maarifa, katika lugha ya Kimungu huitwa Tamaa ya macho. Kwa maana kuona ni kazi ya macho hasa; lakini twatumia neno hili kwa hisi nyingine pia, tunapozitumia katika kutafuta maarifa. Kwa maana hatusemi, sikia jinsi kimulikavyo, au nusa jinsi kiwakavyo, au onja jinsi king’aavyo, au gusa jinsi kimetameta; kwa kuwa haya yote husemwa kuwa yameonwa. Na bado hatusemi tu, tazama jinsi king’aavyo, ambako macho peke yake yaweza kutambua; bali pia, tazama jinsi kilivyavyo, tazama jinsi kinukiavyo, tazama jinsi kionjekavyo, tazama jinsi kilivyo kigumu. Na hivyo uzoefu wa jumla wa hisi, kama ilivyosemwa, huitwa Tamaa ya macho, kwa sababu kazi ya kuona, ambamo macho yana haki ya kwanza, hisi nyingine hujitwalia kwa njia ya mfano, zifanyapo utafiti wa maarifa yoyote.

Lakini kwa njia hii yaweza kutambulika wazi zaidi, ni wapi anasa na ni wapi udadisi ndio shabaha ya hisi; kwa maana anasa hutafuta vitu vizuri, vyenye sauti tamu, vyenye harufu nzuri, vitamu, vilaini; bali udadisi, kwa ajili ya kujaribu, hutafuta kinyume chake pia, si kwa ajili ya kupata usumbufu, bali kwa tamaa ya kujaribu na kuvijua. Kwa maana ina furaha gani, kuona katika mzoga uliochanwa kile kitakachokutetemesha? na bado kama umelala karibu, hukusanyika huko, ili wahuzunishwe, na kubadilika rangi. Hata katika usingizi huogopa kuuona. Kana kwamba, wanapokuwa macho, mtu awalazimisha kuuona, au habari yoyote ya uzuri wake yawavuta huko! Vivyo hivyo katika hisi nyingine, ambazo ingekuwa kazi ndefu kuzipitia. Kutoka katika ugonjwa huu wa udadisi hutoka maono yote ya ajabu yaonyeshwayo katika ukumbi wa michezo. Kwa hiyo wanadamu huendelea kuzitafiti nguvu zilizofichika za maumbile (jambo lililo nje ya lengo letu), ambazo kuzijua hakufai lolote, na ambamo wanadamu hawatamani chochote ila kujua tu. Kwa hiyo pia, kama kwa lengo lilo hilo la maarifa yaliyopotoka, sanaa za uchawi zaulizwa. Kwa hiyo pia katika dini yenyewe, Mungu hujaribiwa, ishara na maajabu zinapotakwa kwake, si kwa kutamaniwa kwa lengo lolote jema, bali kwa kujaribu tu.

Katika jangwa hili kubwa hivi, lililojaa mitego na hatari, tazama, mingi yake nimeikata, na kuiondoa moyoni mwangu, kama ulivyonijalia, Ee Mungu wa wokovu wangu. Na bado nathubutu lini kusema, kwa kuwa mambo mengi ya namna hii yavuma pande zote kuzunguka maisha yetu ya kila siku—nathubutu lini kusema kwamba hakuna jambo la namna hii linalonivuta fikira zangu, au linalonizalia hamu ya bure? Kweli, kumbi za michezo hazinichukui tena, wala sijali kujua mienendo ya nyota, wala nafsi yangu haikutafuta kamwe roho za waliokufa; siri zote za kukufuru nazichukia. Kutoka kwako, Ee Bwana Mungu wangu, ambaye nakuwia utumishi wa unyenyekevu na wa moyo mmoja, ni kwa hila na maonyo gani adui hushughulika nami ili nitamani ishara fulani! Lakini nakusihi kwa Mfalme wetu, na kwa nchi yetu safi na takatifu, Yerusalemu, kwamba kama vile kukubali jambo hilo kuko mbali nami, vivyo na kuwe mbali na mbali zaidi daima. Lakini nikuombapo kwa ajili ya wokovu wa yeyote, lengo langu na kusudi langu ni tofauti kabisa. Wewe wanipa nawe utanipa kukufuata kwa hiari, nikifanya upendalo.

Pamoja na hayo, ni katika mambo mangapi madogo mno na yenye kudharaulika udadisi wetu hujaribiwa kila siku, na ni mara ngapi tunashindwa, ni nani awezaye kuhesabu? Ni mara ngapi twaanza kana kwamba twavumilia watu wasimuliao hadithi za bure, tusije tukawakwaza walio dhaifu; kisha kidogo kidogo twavutiwa nazo! Siendi sasa uwanjani kutazama mbwa akimfukuza sungura; lakini shambani, nikipita, kufukuzana huko labda kutanivuruga hata kutoka katika wazo fulani zito, na kunivuta kukifuata: si kwamba nauelekeza mwili wa mnyama wangu upande mwingine, lakini bado nauinamisha moyo wangu huko. Na kama si wewe, ukiisha kunifanya nione udhaifu wangu, ukanionya upesi ama kwa njia ya mtazamo wenyewe kwa fikira fulani nipae kwako, au kukudharau kabisa na kukipita, mimi kwa uzito husimama nikiwa nimeng’ang’ania humo. Je, nikiwa nimeketi nyumbani, mjusi akikamata nzi, au buibui akiwanasa wakikimbilia katika nyavu zake, mara nyingi huteka fikira zangu? Je, jambo hilo ni tofauti, kwa sababu ni viumbe vidogo tu? Natoka kwavyo kwenda kukusifu wewe Muumba wa ajabu na Mratibu wa vyote, lakini hili haliteki fikira zangu kwanza. Ni jambo moja kuinuka upesi, na jingine kutoanguka. Nayo maisha yangu yamejaa mambo kama hayo; na tumaini langu moja ni rehema yako kuu ya ajabu. Kwa maana moyo wetu ufanyikapo chombo cha kupokea mambo kama hayo, na kulemewa na makundi ya ubatili huu tele, ndipo maombi yetu pia mara nyingi hukatizwa na kuvurugwa kwa hilo, na hali tukiwa mbele zako twaelekeza sauti ya moyo wetu masikioni mwako, shughuli hii kubwa hivi hukatizwa kwa kuingia kwa mawazo ya bure sijui ya namna gani. Je, twahesabu hili nalo kuwa miongoni mwa mambo yasiyo na maana kubwa, au je, kuna lolote litakalotururudisha kwenye tumaini, ila rehema yako kamili, kwa kuwa umeanza kutubadilisha?

Sura ya XXXVI

Nawe wajua ni kwa kadiri gani umekwisha kunibadilisha, wewe uliyeniponya kwanza tamaa ya kujitetea mwenyewe, ili hivyo upate kunisamehe maovu yangu yote yaliyosalia, na kuniponya magonjwa yangu yote, na kuukomboa uhai kutoka katika uharibifu, na kunitia taji ya fadhili na huruma, na kuishibisha tamaa yangu kwa mema: wewe uliyekizuia kiburi changu kwa hofu yako, na kuufuga shingo yangu kwa nira yako. Na sasa naibeba nayo ni nyepesi kwangu, kwa sababu hivyo ndivyo ulivyoahidi, nawe umeitimiza; na kweli ndivyo ilivyokuwa, wala sikujua, hapo nilipoogopa kuitwaa.

Lakini, Ee Bwana, wewe peke yako Bwana usiye na kiburi, kwa sababu wewe ndiwe Bwana wa kweli peke yako, usiye na bwana; je, namna hii ya tatu ya jaribu nayo imekoma kwangu, au yaweza kukoma katika maisha haya yote? Yaani kutamani kuogopwa na kupendwa na wanadamu, bila lengo lingine, ila tupate furaha ndani yake ambayo si furaha? Ni maisha ya taabu haya na majivuno machafu! Kutokana na hili hasa hutokea kwamba wanadamu hawakupendi wala hawakuogopi kwa usafi. Na kwa sababu hiyo wewe huwapinga wenye kiburi, na kuwapa neema wanyenyekevu: naam, wewe hupiga radi juu ya tamaa za ulimwengu, na misingi ya milima hutetemeka. Kwa kuwa sasa kazi fulani za jamii ya wanadamu hufanya iwe lazima kupendwa na kuogopwa na wanadamu, adui wa heri yetu ya kweli hutushambulia kwa nguvu, kila mahali akitanda mitego yake ya “vema, vema”; ili tukiivamia kwa pupa, tuchukuliwe ghafla, na kuitenga furaha yetu na kweli yako, na kuiweka katika udanganyifu wa wanadamu; na kufurahi kwa kupendwa na kuogopwa, si kwa ajili yako, bali badala yako: na hivyo tukiisha kufanywa mfano wake, apate kutumiliki kuwa wake, si katika vifungo vya upendo, bali katika vifungo vya adhabu: yeye aliyekusudia kukiweka kiti chake cha enzi upande wa kaskazini, ili wakiwa gizani na baridini wamtumikie, wakikuiga kwa upotovu na ukombo. Lakini sisi, Ee Bwana, tazama sisi tu kundi lako dogo; utumiliki kuwa wako, ukunjue mbawa zako juu yetu, na tupae chini yake. Uwe wewe utukufu wetu; na tupendwe kwa ajili yako, na neno lako liogopwe ndani yetu. Atakaye kusifiwa na wanadamu wakati wewe ulaumupo, hatatetewa na wanadamu wakati wewe uhukumupo; wala hataokolewa wakati wewe uhukumiapo. Lakini wakati—si mwenye dhambi asifiwapo katika tamaa za nafsi yake, wala si yule abarikiwaye afanyaye maovu, bali—mtu asifiwapo kwa kipawa fulani ambacho wewe umempa, naye akifurahi zaidi kwa sifa juu yake mwenyewe kuliko kwamba anacho kile kipawa anachosifiwa kwacho, yeye naye husifiwa, hali wewe walaumu; afadhali yule asifuye kuliko yule asifiwaye. Kwa maana mmoja alifurahia kipawa cha Mungu ndani ya mtu; mwingine alifurahia zaidi kipawa cha mtu, kuliko cha Mungu.

Sura ya XXXVII

Kwa majaribu haya twashambuliwa kila siku, Ee Bwana; bila kukoma twashambuliwa. Tanuru yetu ya kila siku ni ulimi wa wanadamu. Na kwa njia hii pia watuamuru kiasi. Toa kile uamurulo, na uamuru upendalo. Wewe wajua katika jambo hili kuugua kwa moyo wangu, na mafuriko ya macho yangu. Kwa maana siwezi kujua ni kwa kadiri gani nimetakaswa zaidi kutoka katika tauni hii, nami nazihofu sana dhambi zangu za siri, ambazo macho yako yazijua, yangu hayazijui. Kwa maana katika namna nyingine za majaribu nina njia fulani ya kujichunguza mwenyewe; katika hili, karibu hakuna. Kwa maana, katika kuizuia akili yangu kutoka katika anasa za mwili na udadisi wa bure, naona ni kiasi gani nimefikia, ninapokuwa bila hizo; nikizikataa, au nisipokuwa nazo. Kwa maana ndipo najiuliza mwenyewe ni kwa kadiri gani zaidi au pungufu ni usumbufu kwangu kutokuwa nazo? Kisha, mali, zitamaniwazo, ili zipate kutumikia mojawapo au mbili au tamaa zote tatu, kama nafsi haiwezi kutambua kwamba, iwapo inazo, inazidharau, zaweza kutupwa mbali, ili hivyo ijithibitishe yenyewe. Lakini kuwa bila sifa, na humo kuzijaribu nguvu zetu, je, ni lazima tuishi vibaya, naam kwa uovu na ukatili kiasi hicho, hata mtu asijue bila kutuchukia? Ni wazimu gani mkubwa zaidi uwezao kusemwa au kuwaziwa? Lakini kama sifa hutumika na inapaswa kuandamana na maisha mema na kazi njema, imetupasa kuiacha kuandamana nasi kwa kadiri ndogo, kama vile maisha mema yenyewe. Lakini sijui kama naweza vema au vibaya kuwa bila kitu chochote, isipokuwa kikosekane.

Basi nakuungamia nini katika namna hii ya jaribu, Ee Bwana? Ni nini, ila kwamba nafurahishwa na sifa, lakini na kweli yenyewe, zaidi ya sifa? Kwa maana ningependekezewa, kama ningependa, nikiwa nimeshikwa na wazimu wa kosa katika mambo yote, kusifiwa na watu wote, au nikiwa thabiti na niliyekita sana katika kweli kulaumiwa na wote, naona ni lipi ningelichagua. Lakini ningependa idhini ya mwingine isije hata ikaongeza furaha yangu kwa jema lolote lililo ndani yangu. Lakini nakiri, huiongeza, wala si hivyo tu, bali kukashifiwa hukipunguza. Nami ninapofadhaishwa na taabu hii yangu, udhuru hunijia, ambao thamani yake ni ipi, wewe Mungu wajua, kwa maana huniacha bila hakika. Kwa maana kwa kuwa umetuamuru si kiasi peke yake, yaani, ni kutoka mambo yapi tuuzuie upendo wetu, bali haki pia, yaani, ni juu ya nini tuuweke, nawe umetutaka tupende si wewe peke yako, bali jirani yetu pia; mara nyingi, ninapofurahishwa na sifa yenye akili, naonekana kwangu kuwa nafurahishwa na ustadi au utayari wa jirani yangu, au kuhuzunishwa kwa uovu ndani yake, nimsikiapo akikashifu ama kile asichokielewa, au kilicho chema. Kwa maana wakati mwingine nahuzunishwa kwa sifa yangu mwenyewe, ama vitu hivyo vinaposifiwa ndani yangu, ambavyo najichukia kwavyo, au hata mema madogo na hafifu yanapothaminiwa kuliko yapasavyo. Lakini tena najuaje kama basi naguswa hivi, kwa sababu nisingependa yeye anisifuye atofautiane nami kunihusu mimi mwenyewe; si kwa kuwa naathiriwa na kujali kwa ajili yake, bali kwa sababu mema yale yale yanipendezayo ndani yangu, hunipendeza zaidi yanapompendeza mwingine pia? Kwa kuwa kwa namna fulani sisifiwi hukumu yangu juu yangu mwenyewe isiposifiwa; kwa kuwa ama vitu vile husifiwa, ambavyo hunichukiza; au vile zaidi, ambavyo hunipendeza kidogo. Je, basi nina shaka na nafsi yangu katika jambo hili?

Tazama, ndani yako, Ee Kweli, naona kwamba haikunipasa kusukumwa na sifa zangu mwenyewe, kwa ajili yangu mwenyewe, bali kwa ajili ya heri ya jirani yangu. Na kama ndivyo ilivyo kwangu, sijui. Kwa maana katika hili najijua kidogo mimi mwenyewe kuliko nikujuavyo wewe. Nakusihi sasa, Ee Mungu wangu, unifunulie mimi mwenyewe pia, ili niwaungamie ndugu zangu, watakaoniombea, ni wapi najiona nimelemaa. Na nijichunguze tena kwa bidii zaidi. Kama katika sifa yangu nasukumwa na heri ya jirani yangu, mbona nasukumwa kidogo mwingine akikashifiwa isivyo haki kuliko ikiwa ni mimi mwenyewe? Mbona nachomwa zaidi na lawama itupwayo juu yangu mwenyewe, kuliko ile itupwayo juu ya mwingine, kwa udhalimu ule ule, mbele yangu? Je, hili nalo silijui? au je, mwishowe ni kwamba najidanganya mwenyewe, wala sifanyi kweli mbele zako moyoni mwangu na ulimini mwangu? Wazimu huu uuweke mbali nami, Ee Bwana, usije mdomo wangu mwenyewe ukawa kwangu mafuta ya mwenye dhambi ya kuninenepesha kichwa changu. Mimi ni maskini na mhitaji; lakini ni afadhali, hali katika kuugua kwa siri najichukiza mwenyewe, na kuitafuta rehema yako, hata pale kilichopungua katika hali yangu yenye kasoro kitakapofanywa upya na kukamilishwa, kufikia amani ile ambayo jicho la mwenye kiburi halijui.

Sura XXXVIII

Lakini neno litokalo kinywani, na matendo yajulikanayo na wanadamu, huleta pamoja nayo jaribu hatari sana kwa njia ya kupenda sifa: ambalo, ili kuthibitisha ubora fulani wa nafsi yetu, huomba na kukusanya kuungwa mkono na wanadamu. Hunijaribu, hata linapokemewa nami ndani yangu mwenyewe, kwa sababu ile ile ya kwamba limekemewa; na mara nyingi hujivuna kwa ubatili zaidi juu ya kule kuidharau sifa ya bure; na hivyo si tena kuidharau sifa ya bure, ambako hujivunia; kwa maana halidharau linapojivuna.

Sura XXXIX

Ndani pia, ndani kuna uovu mwingine, utokao katika jaribu kama hilo; ambapo wanadamu huwa wabatili, wakijipendeza nafsi zao wenyewe, ijapokuwa hawapendezi, au huwakera au hawajali kuwapendeza wengine. Lakini wakijipendeza wenyewe, wanakukera Wewe sana, si tu kwa kufurahia mambo yasiyo mema, kana kwamba ni mema, bali pia katika mambo yako mema, kana kwamba ni yao wenyewe; au hata kama ni yako, lakini kana kwamba ni kwa sababu ya sifa zao wenyewe; au hata kama ni kwa neema yako, lakini si kwa furaha ya kindugu, bali wakiwahusudu wengine neema hiyo. Katika hatari hizi zote na taabu kama hizo, Waona kutetemeka kwa moyo wangu; nami napenda zaidi kuhisi vidonda vyangu vikiponywa nawe, kuliko kutotiwa nami.

Sura XL

Ni wapi ambako hukutembea nami, Ee Kweli, ukinifundisha nijihadhari na nini, na nitamani nini; nilipokurejeza kwako yale niliyoweza kuvumbua hapa chini, na kukushauri? Kwa hisia zangu za nje, kadiri nilivyoweza, niliuchunguza ulimwengu, na kuutazama uhai, ambao mwili wangu unao kutoka kwangu, na hizi hisia zangu. Kutoka hapo niliingia vyumba vya ndani vya kumbukumbu yangu, vile vyumba vingi na vipana, vilivyojazwa kwa ajabu akiba zisizohesabika; nami nikatafakari, na kusimama nikishtuka; nisiweze kutambua lolote la mambo haya pasipo Wewe, wala sikupata lolote katika hayo kuwa ni Wewe. Wala sikuwa mimi mwenyewe, niliyeyavumbua mambo haya, niliyeyapitia yote, na kujitaabisha kuyatofautisha na kuyathamini kila kitu kadiri ya heshima yake, nikichukua mambo mengine kwa habari ya hisia zangu, nikiuliza juu ya mengine niliyohisi kuwa yamechanganyika nami, nikiwahesabu na kuwatofautisha watoa-habari wenyewe, na katika ghala kubwa ya kumbukumbu yangu nikiyazungusha mambo mengine, nikiweka akiba mengine, nikiyatoa mengine. Wala sikuwa mimi mwenyewe nilipofanya haya, yaani, ile nguvu yangu ambayo kwayo niliyafanya, wala haikuwa Wewe, kwa maana Wewe ndiwe nuru idumuyo, niliyoishauri kuhusu haya yote, kama yalikuwako, yalikuwa nini, na jinsi ya kuyathamini; nami nilikusikia ukinielekeza na kuniamuru; na hili nalifanya mara nyingi, hili hunifurahisha, na kadiri niwezavyo kufunguliwa kutoka wajibu wa lazima, katika furaha hii nakimbilia. Wala katika haya yote niyapitiayo nikikushauri siwezi kupata mahali salama po pote kwa nafsi yangu, ila ndani yako; ambako viungo vyangu vilivyotawanyika vyaweza kukusanywa, wala kisiwe kitu changu kitakachoondoka kwako. Na wakati mwingine Wanikubali katika hisia moyoni, isiyo ya kawaida kabisa, katika ndani kabisa ya nafsi yangu; ikipanda hata utamu wa ajabu, ambao kama ungekamilika ndani yangu, sijui ni nini ndani yake kisichokuwa cha uzima ujao. Lakini kwa sababu ya mizigo yangu ya taabu narudi kuzama tena katika mambo haya ya chini, na kufagiliwa nyuma na desturi ya zamani, nami nashikwa, na kulia sana, lakini nashikwa sana. Kiasi hicho ndicho mzigo wa desturi mbaya utuelemeavyo. Hapa naweza kukaa, lakini singependa; kule ningependa, lakini siwezi; njia zote mbili, ni taabu.

Sura XLI

Basi hivyo nimeyatafakari magonjwa ya dhambi zangu katika tamaa ile ya namna tatu, nami nimeuita mkono wako wa kuume unisaidie. Kwa maana kwa moyo uliojeruhiwa nimeuona mwangaza wako, nami nikirudishwa nyuma nikasema, “Ni nani awezaye kufika huko? Nimetupwa mbali na uso wa macho yako.” Wewe ndiwe Kweli utawalaye juu ya vyote, lakini mimi kwa tamaa yangu sikutaka kwa kweli kukuacha, bali ningetaka kumiliki uongo pamoja nawe; kama vile hakuna mtu ambaye angesema uongo kwa jinsi hiyo, hata yeye mwenyewe aikose kuijua kweli. Basi hivyo nikakupoteza, kwa sababu Wewe hukubali kumilikiwa pamoja na uongo.

Sura XLII

Ni nani ningempata wa kunipatanisha nawe? Je, ningewakimbilia Malaika? Kwa maombi gani? Kwa sakramenti gani? Wengi wakijitahidi kurudi kwako, na wenyewe wasiweze, wamejaribu haya, kama nisikiavyo, na kuanguka katika tamaa ya maono ya ajabu, na kuhesabiwa kuwa wanastahili kudanganywa. Kwa maana wao, wakiwa na kiburi, walikutafuta kwa majivuno ya elimu, wakivimba badala ya kujipiga vifua vyao, na hivyo kwa mapatano ya moyo wao, wakajivutia wenyewe wakuu wa anga, washirika wa njama za kiburi chao, ambao kwao, kwa nguvu za uchawi, walidanganywa, wakitafuta mpatanishi, ambaye kwake wangetakaswa, wala hakuwako. Kwa maana alikuwa ni ibilisi, akijigeuza kuwa Malaika wa nuru. Nao ulivutwa sana mwili wenye kiburi, kwa kuwa hakuwa na mwili wa nyama. Kwa maana wao walikuwa wa kufa, na wenye dhambi; bali wewe, Bwana, ambaye kwa kiburi walitaka kupatanishwa naye, U wa milele, na usiye na dhambi. Lakini mpatanishi kati ya Mungu na mwanadamu lazima awe na kitu kifananacho na Mungu, na kitu kifananacho na wanadamu; asije akawa katika yote mawili kama mwanadamu, akawa mbali na Mungu: au kama katika yote mawili kama Mungu, asiyefanana na mwanadamu kupita kiasi: na hivyo asiwe mpatanishi. Basi yule mpatanishi mdanganyifu, ambaye kwake katika hukumu zako za siri kiburi kilistahili kudanganywa, ana jambo moja sawa na mwanadamu, nalo ni dhambi; na jingine angeonekana kuwa nalo sawa na Mungu; na kwa kuwa hajavikwa hali ya kufa ya mwili, angejigamba kuwa wa milele. Lakini kwa kuwa mshahara wa dhambi ni mauti, hili analo sawa na wanadamu, kwamba pamoja nao yeye ahukumiwe mauti.

Sura XLIII

Lakini yule Mpatanishi wa kweli, ambaye katika rehema yako ya siri umewaonyesha wanyenyekevu, nawe ukamtuma, ili kwa mfano wake nao wajifunze unyenyekevu ule ule, yule Mpatanishi kati ya Mungu na mwanadamu, Mtu Kristo Yesu, alionekana kati ya wenye dhambi wa kufa na yule Mwenye Haki asiyekufa; wa kufa pamoja na wanadamu, mwenye haki pamoja na Mungu: kwamba kwa sababu mshahara wa haki ni uzima na amani, apate kwa haki iliyoungana na Mungu kuibatilisha mauti ile ya wenye dhambi, ambao sasa wamefanywa wenye haki, ambayo alitaka kuwa nayo sawa nao. Kwa hiyo alidhihirishwa kwa watu watakatifu wa zamani; ili wao, kwa imani ya mateso yake yatakayokuja, kama sisi kwa imani ya yale yaliyopita, waokolewe. Kwa maana kama Mtu, alikuwa Mpatanishi; lakini kama Neno, hakuwa katikati kati ya Mungu na mwanadamu, kwa sababu ni sawa na Mungu, na Mungu pamoja na Mungu, na pamoja Mungu mmoja.

Jinsi gani umetupenda, Baba mwema, ambaye hukumhurumia Mwanao wa pekee, bali ukamtoa kwa ajili yetu sisi wasiomcha Mungu! Jinsi gani umetupenda, ambao kwa ajili yetu Yeye aliyeona kuwa si wizi kuwa sawa nawe, alitiishwa hata mauti ya msalaba, Yeye peke yake, aliye huru kati ya wafu, mwenye mamlaka ya kuutoa uhai wake, na mamlaka ya kuutwaa tena: kwa ajili yetu mbele zako Mshindi na Sadaka pia, na kwa hiyo Mshindi, kwa sababu ni Sadaka; kwa ajili yetu mbele zako Kuhani na Dhabihu, na kwa hiyo Kuhani kwa sababu ni Dhabihu; akitufanya sisi kwako, kutoka watumishi, kuwa wana kwa kuzaliwa nawe, naye akitutumikia. Basi vyema tumaini langu ni imara ndani yake, kwamba utaponya udhaifu wangu wote, kwa Yeye aketiye mkono wako wa kuume na kutuombea; kama sivyo ningekata tamaa. Kwa maana udhaifu wangu ni mwingi na mkuu, ni mwingi, na mkuu; lakini dawa yako ina nguvu zaidi. Twaweza kudhani kwamba Neno lako lilikuwa mbali na muungano wo wote na mwanadamu, na kujikatia tamaa nafsi zetu, kama Yeye asingefanyika mwili na kukaa kwetu.

Nikitiwa hofu na dhambi zangu na mzigo wa taabu yangu, nilikuwa nimefikiri moyoni mwangu, na kukusudia kukimbilia jangwani: lakini Wewe ukanikataza, ukanitia nguvu, ukisema, Kwa hiyo Kristo alikufa kwa ajili ya wote, ili wale walio hai wasiishi tena kwa nafsi zao wenyewe, bali kwa ajili yake Yeye aliyekufa kwa ajili yao. Tazama, Bwana, nautupa uangalifu wangu juu yako, ili nipate kuishi, na kuyatafakari maajabu yatokayo katika sheria yako. Wewe wajua kutokuwa kwangu na ustadi, na udhaifu wangu; nifundishe, na uniponye. Yeye, Mwanao wa pekee, ambaye ndani yake zimefichwa hazina zote za hekima na maarifa, amenikomboa kwa damu yake. Wenye kiburi wasininene vibaya; kwa sababu naitafakari fidia yangu, na kula na kunywa, na kuishirikisha; na mimi maskini, nikitamani kushibishwa kutoka kwake, kati ya wale walao na kushiba, nao watamsifu Bwana wamtafutao.