Kitabu cha Sita

Sura ya Kwanza

Ee Wewe, tumaini langu tangu ujana wangu, ulikuwa wapi kwangu, nawe ulikuwa umekwenda wapi? Je, hukuniumba mimi, na kunitenga na wanyama wa kondeni, na ndege wa angani? Ulinifanya mwenye hekima zaidi, lakini nilitembea gizani, na katika mahali pa utelezi, nikakutafuta nje, mbali na nafsi yangu, wala sikumpata Mungu wa moyo wangu; nami nilikuwa nimeingia katika vilindi vya bahari, nikakosa imani na kukata tamaa ya kuipata kweli milele. Mama yangu alikuwa amekuja kwangu sasa, mwenye azimio kwa uchaji, akinifuata baharini na nchi kavu, katika hatari zote akiweka tumaini lake kwako. Kwa maana katika hatari za baharini, aliwafariji hata mabaharia wenyewe (ambao ndio huwafariji abiria wasiozoea vilindi wanaposhikwa na taabu), akiwahakikishia kuwasili salama, kwa sababu Wewe ulikuwa umemhakikishia hayo kwa maono. Alinikuta katika hatari kuu, kwa sababu ya kukata tamaa ya kuipata kweli milele. Lakini nilipomweleza kwamba sasa sikuwa tena Mmanikayo, ingawa bado sikuwa Mkristo wa Katoliki, hakufurahi kupita kiasi, kana kwamba ni jambo lisilotazamiwa; ingawa sasa alikuwa amehakikishiwa kuhusu sehemu ile ya taabu yangu, ambayo kwa ajili yake aliniombolezea kama mfu, ila niliyepaswa kuamshwa nawe, akinichukua nje juu ya jeneza la mawazo yake, ili uweze kumwambia mwana wa mjane, Kijana, nakuambia, Inuka; naye afufuke, aanze kunena, nawe umkabidhi kwa mama yake. Basi moyo wake haukutikiswa kwa shangwe ya ghasia, aliposikia kwamba lile alilokuomba kila siku kwa machozi lilikuwa tayari limetimizwa kwa sehemu kubwa kiasi hicho; kwa kuwa, ingawa sikuwa bado nimeifikia kweli, nilikuwa nimeokolewa kutoka katika uongo; lakini, kwa kuwa alikuwa na hakika kwamba Wewe, uliyeahidi yote, siku moja ungetoa yaliyosalia, kwa utulivu mkuu, na kwa moyo uliojaa uthabiti, alinijibu, “Aliamini katika Kristo, kwamba kabla hajaondoka katika uhai huu, angeniona nikiwa mwamini wa Katoliki.” Hayo ndiyo aliyoniambia mimi. Lakini kwako Wewe, Chemchemi ya rehema, alimimina maombi na machozi mengi zaidi, ili uharakishe msaada wako, na kuliangaza giza langu; naye alifanya haraka kwa shauku zaidi kwenda kanisani, akaning'inia midomoni pa Ambrosi, akiomba kwa ajili ya chemchemi ya maji yale yabubujikayo hata uzima wa milele. Lakini mtu huyo alimpenda kama malaika wa Mungu, kwa sababu alijua kwamba kwa njia yake nilikuwa nimeletwa kwa sasa kwenye hali ile ya imani ya mashaka niliyokuwamo, ambayo kupitia hiyo alitazamia kwa uthabiti mkuu kwamba ningepita kutoka ugonjwa hata afya, baada ya, kana kwamba, kushikwa na mshtuko mkali zaidi, ambao waganga huuita “kilele cha ugonjwa.”

Sura ya Pili

Basi mama yangu alipokuwa amewahi, kama ilivyokuwa desturi yake huko Afrika, kuleta kwenye Makanisa yaliyojengwa kwa ukumbusho wa Watakatifu, mikate fulani ya keki, na mkate na divai, akakatazwa na bawabu; mara alipojua kwamba Askofu alikuwa amekataza jambo hilo, aliyakumbatia matakwa yake kwa uchaji na utii kiasi kwamba mimi mwenyewe nilistaajabu jinsi alivyoikemea desturi yake mwenyewe kwa upesi, badala ya kubishania katazo lake. Kwa maana ulevi wa mvinyo haukuizingira roho yake, wala kupenda mvinyo hakukumfanya kuichukia kweli, kama kunavyowafanya wengi mno (wanaume kwa wanawake), wanaochukizwa na fundisho la kiasi, kama walevi wanavyochukizwa na kinywaji kilichochanganywa na maji. Lakini yeye, alipokuwa ameleta kikapu chake chenye vyakula vya sikukuu vilivyozoeleka, ili yeye mwenyewe avionje kidogo tu, kisha vitolewe kwa wengine, hakuongeza pamoja navyo zaidi ya kikombe kidogo kimoja cha mvinyo, uliopunguzwa nguvu kwa kadiri ya tabia zake za kujizuia, ambao kwa adabu angeuonja. Na kama yalikuwako makanisa mengi ya watakatifu walioondoka ambayo yalipaswa kuheshimiwa kwa jinsi hiyo, bado alizungusha kile kikombe kimoja kilekile, kutumiwa kila mahali; na hiki, ingawa hakikuwa tu kimechanganywa maji mengi, bali pia kilipata joto lisilopendeza kwa kuchukuliwa huku na huku, angekigawa kwa wale waliomzunguka kwa funda ndogo ndogo; kwa maana huko alitafuta ibada, si anasa. Basi mara alipoiona desturi hii ikikatazwa na mhubiri yule maarufu na kiongozi mchaji mno, hata kwa wale ambao wangeitumia kwa kiasi, ili kusiwe na nafasi ya kupita kiasi kwa walevi; na kwa kuwa hizi, kana kwamba, sherehe za maziko za kila mwaka zilifanana sana na ushirikina wa Mataifa, aliiacha kwa hiari yake yote: na badala ya kikapu kilichojaa matunda ya nchi, alikuwa amejifunza kuleta kwenye Makanisa ya wafia-imani kifua kilichojaa maombi yaliyosafishwa zaidi, na kuwapa maskini kadiri alivyoweza; ili kwamba ushirika wa Mwili wa Bwana upate kuadhimishwa vizuri huko, ambako, kwa kufuata mfano wa mateso yake, wafia-imani walikuwa wametolewa dhabihu na kuvikwa taji. Lakini bado inaonekana kwangu, Ee Bwana Mungu wangu, na hivyo moyo wangu waona juu ya jambo hilo mbele zako, kwamba huenda asingelikubali kwa upesi hivyo kuachwa kwa desturi hii, kama ingalikatazwa na mwingine, ambaye asingempenda kama Ambrosi, ambaye, kwa ajili ya wokovu wangu, alimpenda kwa moyo wake wote; naye alimpenda tena, kwa mwenendo wake wa kidini sana, ambao kwa matendo mema, akiwa na bidii nyingi rohoni, alikuwa mfululizo kanisani; hata kwamba, aliponiona, mara nyingi alifurika kwa sifa zake; akinipongeza kwamba nilikuwa na mama wa namna hiyo; bila kujua alikuwa na mwana wa namna gani ndani yangu, aliyetia mashaka mambo haya yote, na kudhania kwamba njia ya uzima haiwezi kupatikana.

Sura ya Tatu

Wala sikuwa bado ninalia kwa uchungu katika maombi yangu, kwamba ungenisaidia; bali roho yangu ilikuwa imeelekeza nia yake yote kwenye kujifunza, na haikutulia kwa kupenda kubishana. Na Ambrosi mwenyewe, kama vile ulimwengu uhesabuvyo mtu mwenye furaha, nilimhesabu kuwa mtu mwenye furaha, ambaye watu wakuu hivyo walimshika kwa heshima kubwa kiasi hicho; ila useja wake tu ulionekana kwangu kuwa mwendo wa maumivu. Lakini tumaini gani alichukua ndani yake, mapambano gani aliyokuwa nayo dhidi ya majaribu yaliyoyazingira hata mema yake, au faraja gani katika taabu, na furaha tamu gani Mkate wako ulikuwa nao kwa kinywa cha siri cha roho yake, alipoucheua, sikuweza kubashiri, wala sikuwa nimeyaonja. Wala hakujua mawimbi ya hisia zangu, wala shimo la hatari yangu. Kwa maana sikuweza kumuuliza, nilichotaka kama nilivyotaka, nikiwa nimefungiwa nje ya sikio lake na maneno yake na makutano ya watu wenye shughuli nyingi, ambao udhaifu wao aliuhudumia. Ambao alipokuwa hajashughulishwa nao (jambo lililokuwa muda kidogo tu), alikuwa akiuburudisha mwili wake kwa chakula kilichokuwa cha lazima kabisa, au akili yake kwa kusoma. Lakini alipokuwa akisoma, jicho lake liliteleza juu ya kurasa, na moyo wake ulitafuta maana, bali sauti yake na ulimi wake vilikuwa vimepumzika. Mara nyingi tulipokuwa tumefika (kwa maana hakuna mtu aliyekatazwa kuingia, wala haikuwa desturi yake kwamba yeyote aliyekuja atangazwe kwake), tulimwona akisoma hivyo kimoyomoyo, wala kamwe si vinginevyo; na baada ya kukaa kimya kwa muda mrefu (kwa maana ni nani angethubutu kumsumbua mtu aliyekaza nia hivyo?) tulishawishika kuondoka, tukibashiri kwamba katika kitambo kidogo alichopata, huru mbali na kelele za shughuli za wengine, kwa ajili ya kuiburudisha akili yake, hakupenda kuvutwa mbali; na huenda aliogopa kwamba kama mwandishi aliyemsoma angetoa jambo lolote kwa utata, msikilizaji fulani mwenye makini au aliyefadhaika angetamani amfafanulie, au kujadili baadhi ya maswali magumu zaidi; hata kwamba muda wake ukitumiwa hivyo, asingeweza kupitia vitabu vingi kama alivyotamani; ingawa kuihifadhi sauti yake (ambayo kunena kidogo sana kungeidhoofisha) kwaweza kuwa sababu ya kweli zaidi ya kusoma kwake kimoyomoyo. Lakini kwa nia yoyote aliyofanya hivyo, hakika katika mtu wa namna hiyo lilikuwa jema.

Hata hivyo mimi hakika sikuwa na nafasi ya kuuliza nilichotaka kutoka kwa neno lako takatifu hivyo, yaani kifua chake, isipokuwa kama jambo lenyewe lingeweza kujibiwa kwa ufupi. Lakini mawimbi yale ndani yangu, ili yamiminwe kwake, yalihitaji nafasi yake yote, wala hayakuipata kamwe. Kwa kweli nilimsikia kila siku ya Bwana, akilifafanua vema Neno la kweli kati ya watu; nami nilizidi kusadiki kwamba mafundo yote ya masingizio yale ya hila, ambayo wale wadanganyifu wetu walikuwa wameyafunga dhidi ya Vitabu vya Mungu, yangeweza kufunguliwa. Lakini nilipofahamu pamoja na hayo, kwamba “mtu aliyeumbwa nawe, kwa mfano wako,” hakueleweka hivyo na wana wako wa kiroho, ambao kwa njia ya neema uliwazaa mara ya pili kutoka kwa Mama Katoliki, kana kwamba walikuamini na kukuwaza kuwa umefungwa na umbo la kibinadamu (ingawa dutu ya kiroho ingekuwaje sikuwa hata na wazo hafifu wala la kivuli); lakini, kwa furaha nilitahayari kwa kuwa miaka mingi hivyo nilikuwa nimebweka si dhidi ya imani ya Katoliki, bali dhidi ya ubunifu wa mawazo ya kimwili. Kwa maana nilikuwa mwepesi wa haraka na asiyemcha Mungu kiasi kwamba, jambo ambalo ningelipaswa kulijifunza kwa kuuliza, nililitolea hukumu, nikilihukumu. Kwa maana Wewe, Uliye Juu Sana, na uliye karibu sana; uliye wa siri sana, na uliyepo sana; usiye na viungo, vingine vikubwa, vingine vidogo, bali uliye kamili kila mahali, na usiye mahali popote ndani ya nafasi, si wa umbo la mwili wa namna hiyo, lakini bado umemfanya mtu kwa mfano wako mwenyewe; na tazama, kutoka kichwani hata miguuni amemo ndani ya nafasi.

Sura ya Nne

Kwa kuwa nilikuwa sijui jinsi mfano huu wako ungedumu, ningelipaswa kupiga hodi na kutoa shaka lile, jinsi ilivyopaswa kuaminiwa, si kuupinga kwa matusi, kana kwamba ndivyo ulivyoaminiwa. Basi shaka, kuhusu kile cha kushikilia kuwa hakika, ilivyozidi kuutafuna moyo wangu kwa ukali, ndivyo nilivyozidi kuona haya, kwamba kwa muda mrefu hivyo nikiwa nimedanganyika na kupumbazwa na ahadi ya mambo ya hakika, nilikuwa kwa kosa la kitoto na kwa nguvu, nimepayuka juu ya mambo mengi hivyo yasiyo na hakika. Kwa maana kwamba yalikuwa maneno ya uongo ilinidhihirikia baadaye. Hata hivyo nilikuwa na hakika kwamba hayakuwa na hakika, na kwamba zamani nilikuwa nimeyahesabu kuwa ya hakika, nilipokuwa kwa ubishi wa kipofu, nililishtaki Kanisa lako la Katoliki, ambalo sasa niligundua, si kwa hakika kwamba bado linafundisha kweli, bali angalau kwamba halifundishi lile ambalo kwa ajili yake nilikuwa nimelikemea vikali. Basi nilifadhaishwa, nikaongoka: nami nilifurahi, Ee Mungu wangu, kwamba Kanisa Moja Pekee, mwili wa Mwana wako wa Pekee (ambamo jina la Kristo lilikuwa limewekwa juu yangu nilipokuwa mtoto mchanga), halikuwa na ladha ya mawazo ya kitoto; wala katika mafundisho yake yaliyo sahihi halikushikilia fundisho lolote ambalo lingekufunga Wewe, Muumba wa vyote, ndani ya nafasi, ijapokuwa kubwa na pana kiasi gani, lakini iliyofungwa kila mahali kwa mipaka ya umbo la kibinadamu.

Nilifurahi pia kwamba Maandiko ya kale ya torati na Manabii yaliwekwa mbele yangu, si sasa ili kusomwa kwa jicho lile ambalo kwalo hapo awali yalionekana kuwa ya kipuuzi, nilipowatukana watakatifu wako kwa kufikiri hivyo, ilhali kwa kweli hawakufikiri hivyo: na kwa furaha nilimsikia Ambrosi katika mahubiri yake kwa watu, mara nyingi akipendekeza kwa bidii kubwa andiko hili kuwa kanuni, Andiko huua, bali Roho huhuisha; huku akiuvuta kando pazia la fumbo, akifunua kiroho lile ambalo, kwa mujibu wa herufi, lilionekana kufundisha jambo lisilo sahihi; akifundisha katika jambo hili hakuna kilichonichukiza, ingawa alifundisha lile ambalo sikulijua bado, kama lilikuwa kweli. Kwa maana niliuzuia moyo wangu usikubali jambo lolote, nikiogopa kuanguka kichwa mbele; lakini kwa kuning'inia katika mashaka niliuawa vibaya zaidi. Kwa maana nilitamani kuwa na hakika juu ya mambo nisiyoyaona, kama nilivyokuwa na hakika kwamba saba na tatu ni kumi. Kwa maana sikuwa mwenye wazimu kiasi cha kufikiri kwamba hata hili halingeweza kueleweka; bali nilitamani kuwa na mambo mengine yaliyo wazi kama hili, iwe mambo ya kimwili, ambayo hayakuwapo kwa hisia zangu, au ya kiroho, ambayo sikujua jinsi ya kuyawaza, isipokuwa kimwili. Na kwa kuamini ningeliweza kuponywa, ili kwamba uwezo wa kuona wa nafsi yangu ukisafishwa, upate kwa namna fulani kuelekezwa kwenye kweli yako, idumuyo daima, wala haipungui katika sehemu yoyote. Lakini kama itokeavyo kwamba yule aliyemjaribu mganga mbaya, huogopa kujikabidhi kwa mganga mzuri, ndivyo ilivyokuwa kwa afya ya nafsi yangu, ambayo isingeweza kuponywa ila kwa kuamini, na ili isije ikaamini maneno ya uongo, ilikataa kuponywa; ikizipinga mikono yako, uliyeandaa dawa za imani, na kuzitia juu ya magonjwa ya ulimwengu wote, na kuzipa mamlaka kubwa kiasi hicho.

Sura ya Tano

Hata hivyo, nikiongozwa kutokana na hili kuyapendelea mafundisho ya Katoliki, nilihisi kwamba mwenendo wake ulikuwa wa unyenyekevu zaidi na wa uaminifu, kwa kuwa ilitaka viaminiwe vitu visivyothibitishwa (iwe ni kwamba vyenyewe vingeweza kuthibitishwa lakini si kwa watu fulani, au visingeweza kabisa), ilhali kati ya Wamanikayo urahisi wetu wa kuamini ulidhihakiwa kwa ahadi ya maarifa ya hakika, na kisha mambo mengi mno ya kubuni na ya kipuuzi yalilazimishwa kuaminiwa, kwa sababu hayangeweza kuthibitishwa. Ndipo Wewe, Ee Bwana, kidogo kidogo kwa mkono wa upole mwingi na rehema nyingi, ukiugusa na kuutuliza moyo wangu, ukanishawishi—nikizingatia mambo yasiyohesabika niliyoyaamini, ambayo sikuyaona, wala sikuwapo yalipofanyika, kama mambo mengi hivyo katika historia ya kilimwengu, habari nyingi hivyo za mahali na za miji, ambayo sikuwa nimeyaona; mengi hivyo kuhusu marafiki, mengi hivyo kuhusu waganga, mengi hivyo daima kuhusu watu wengine, ambayo kama tusingeamini, tusingefanya jambo lolote kabisa katika uhai huu; hatimaye, kwa hakika isiyotikisika kiasi gani niliamini ni wazazi gani niliozaliwa nao, jambo ambalo nisingeweza kulijua, kama nisingeamini kwa kusikia tu—nikizingatia haya yote, ukanishawishi, kwamba si wale walioamini Vitabu vyako (ambavyo umevithibitisha katika mamlaka kubwa hivyo kati ya karibu mataifa yote), bali wale wasiovyoamini, ndio waliopaswa kulaumiwa; na kwamba hawakupaswa kusikilizwa, wale ambao wangeniambia, “Wajuaje kwamba Maandiko hayo yalikabidhiwa wanadamu kwa Roho wa Mungu mmoja aliye kweli na aliye kweli kabisa?” Kwa maana jambo hili lenyewe lilikuwa la kuaminiwa kuliko yote, kwa kuwa hakuna ubishi wa maswali ya kukufuru, wa wingi wote ule niliokuwa nimeusoma kwa wanafalsafa wanaojipinga wenyewe, ambao ungeweza kuninyang'anya imani hii, “Kwamba Wewe upo” vyovyote ulivyokuwa (jambo nisilolijua), na “Kwamba uongozi wa mambo ya wanadamu ni wako.”

Hili niliamini, wakati mwingine kwa nguvu zaidi, na nyakati nyingine kwa udhaifu zaidi; lakini sikuzote niliamini yote mawili kwamba Wewe upo, na kwamba unatujali; ingawa sikujua, yote mawili lililopaswa kufikiriwa juu ya dutu yako, na njia gani iliyoelekea au kuelekeza tena kwako. Kwa kuwa basi tulikuwa dhaifu mno kwa hoja za kufikirika ili kuipata kweli: na kwa sababu hii yenyewe tulihitaji mamlaka ya Maandiko Matakatifu; sasa nilikuwa nimeanza kuamini kwamba Wewe usingaliyapa kamwe ubora kama huo wa mamlaka Maandiko hayo katika nchi zote, kama usingalitaka kwa njia hiyo uaminiwe, kwa njia hiyo utafutwe. Kwa maana sasa mambo yale, yaliyosikika kwa ajabu ndani ya Maandiko, yaliyokuwa yakinichukiza, nilipokuwa nimesikia mengi kati yao yakifafanuliwa kwa kuridhisha, niliyahusisha na kina cha mafumbo, na mamlaka yake yalionekana kwangu kuwa ya kuheshimika zaidi, na yenye kustahili kuaminiwa kidini zaidi, kwa kuwa, ingawa yalikuwa wazi kwa wote kuyasoma, yaliweka akiba fahari ya mafumbo yake ndani ya maana yake yenye kina zaidi, yakiinama kwa wote katika wazi kuu la maneno yake na unyenyekevu wa mtindo wake, lakini yakiitisha bidii iliyo kubwa mno ya wale wasio wepesi wa moyo; ili kwamba yapate kuwapokea wote katika kifua chake kilicho wazi, na kupitia vichochoro vyembamba yawavushe kuelekea kwako wachache, lakini wengi zaidi kuliko kama yasingelisimama juu kwenye kimo kama hicho cha mamlaka, wala kuvuta makutano ndani ya kifua chake kwa unyenyekevu wake mtakatifu. Mambo haya niliyafikiri, nawe ulikuwa pamoja nami; nilishusha pumzi kwa huzuni, nawe ukanisikia; nilisitasita, nawe ukaniongoza; nilizurura katika njia pana ya ulimwengu, nawe hukuniacha.

Sura ya Sita

Nilitamani sana heshima, faida, na ndoa; nawe ukanidhihaki. Katika tamaa hizi nilipatwa na misalaba michungu kabisa, wewe ukiwa mwenye neema zaidi kadiri ulivyoacha kidogo kitu chochote kisichokuwa wewe kiwe kitamu kwangu. Tazama moyo wangu, Ee Bwana, wewe uliyetaka nikumbuke haya yote, na kukuungamia. Nafsi yangu na ishikamane nawe, sasa kwa kuwa umeikomboa kutoka utomvu ule wa mauti ushikao imara. Jinsi ilivyokuwa maskini! nawe ukachochea hisia ya jeraha lake, ili kwa kuacha kila kitu kingine, igeuzwe kwako, wewe uliye juu ya vyote, na ambaye pasipo wewe vitu vyote vingekuwa si kitu; igeuzwe, na iponywe. Jinsi nilivyokuwa mwenye taabu wakati ule, na jinsi ulivyonitendea, ili unifanye niihisi taabu yangu siku ile, nilipokuwa najiandaa kutoa sifa za kumtukuza Kaisari, ambamo ningetamka uongo mwingi, na kwa kusema uongo, ningesifiwa na wale waliojua ya kuwa nasema uongo, na moyo wangu ulikuwa ukihema kwa mahangaiko haya, ukichemka kwa homa ya mawazo yaniangamizayo. Kwa maana, nilipokuwa nikipita katika mojawapo ya barabara za Milano, nilimwona ombaomba maskini, ambaye, nadhani, tumbo lake lilikuwa limeshiba, akifanya mzaha na kufurahi: nami nikaugua, nikawaambia rafiki waliokuwa kando yangu, juu ya huzuni nyingi za wazimu wetu; kwa maana kwa juhudi zetu zote za namna hiyo, kama zile ambazo wakati ule nilijitaabisha nikiburuta, chini ya mchokozo wa tamaa, mzigo wa taabu yangu mwenyewe, na kwa kuuburuta nikiuongeza, hata hivyo tulitazamia kufika tu kwenye furaha ile ile ambayo ombaomba yule alikuwa amekwisha kuifikia kabla yetu, ambaye huenda asingeifikia kamwe. Kwa maana kile alichokuwa amekipata kwa senti chache alizoomba, kile kile mimi nilikuwa nikikipangia kwa kupinda na kuzunguka kwa taabu nyingi; yaani furaha ya raha ya muda. Kwa maana kweli hakuwa na furaha ya kweli; lakini hata hivyo mimi kwa nia zangu zile za tamaa nilikuwa nikitafuta furaha isiyo ya kweli zaidi sana. Na hakika yeye alikuwa na furaha, mimi na wasiwasi; yeye pasipo hangaiko, mimi nimejaa hofu. Lakini kama mtu angeniuliza, je, ningependa kuwa na furaha au kuwa na hofu? Ningejibu, kuwa na furaha. Tena, kama angeuliza je, ningependa kuwa kama alivyokuwa yeye, au kama nilivyokuwa mimi wakati ule? Ningechagua kuwa mimi mwenyewe, ingawa nimechoka kwa mahangaiko na hofu; lakini kwa hukumu isiyo sahihi; kwa maana, je, hiyo ilikuwa kweli? Kwa maana isingenipasa kujipendelea kuliko yeye, kwa sababu ya kuwa na elimu zaidi yake, kwa kuwa sikuwa na furaha katika hilo, bali nilitafuta kuwapendeza watu kwalo; na hilo si ili kufundisha, bali kupendeza tu. Kwa hiyo pia ulivunja mifupa yangu kwa fimbo ya maonyo yako.

Basi na waondoke katika nafsi yangu wale wanaoiambia, “Inaleta tofauti furaha ya mtu inatoka wapi. Ombaomba yule alifurahia ulevi; wewe ulitamani kufurahia utukufu.” Utukufu gani, Bwana? Ule usiokuwa ndani yako. Kwa maana kama vile furaha yake haikuwa furaha ya kweli, vivyo hivyo ule haukuwa utukufu wa kweli: nao uliipindua nafsi yangu zaidi. Yeye usiku ule ule angeuyeyusha ulevi wake; lakini mimi nilikuwa nimelala na kuamka tena na wangu, na ningelala tena, na tena kuamka nao, siku ngapi, wewe, Mungu, wajua. Lakini “inaleta tofauti furaha ya mtu inatoka wapi.” Najua hilo, na furaha ya tumaini la uaminifu iko mbali sana isiyolinganishwa juu ya ubatili kama huo. Naam, na hivyo yeye wakati ule alikuwa mbele yangu: kwa maana kweli alikuwa na furaha zaidi; si kwa sababu tu alikuwa amelowa kabisa katika furaha, mimi nimebomolewa matumbo kwa mahangaiko: bali yeye, kwa matakwa mema, alikuwa amepata divai; mimi, kwa kusema uongo, nilikuwa nikitafuta sifa tupu, ijivunayo. Mengi kwa kusudi hili niliwaambia wakati ule rafiki zangu: na mara nyingi niliona ndani yao jinsi mambo yalivyokuwa kwangu; nikaona kwamba mambo yalikuwa mabaya kwangu, nikahuzunika, nikaongeza uovu ule ule maradufu; na kama fanaka yoyote ilinitabasamia, nilisita kuikamata, kwa maana karibu kabla sijaweza kuikamata, iliruka na kwenda zake.

Sura ya Saba

Mambo haya sisi, tuliokuwa tukiishi pamoja kama rafiki, tuliyaombolezea pamoja, lakini hasa na kwa ukaribu zaidi niliyasema haya na Alipio na Nebridio, ambao Alipio alizaliwa katika mji ule ule pamoja nami, wa watu wa cheo cha juu huko, lakini mdogo kwa umri kuliko mimi. Kwa maana alikuwa amesoma chini yangu, wote wakati nilipofundisha kwanza katika mji wetu, na baadaye huko Karthago, naye alinipenda sana, kwa sababu nilionekana kwake mwenye fadhili, na mwenye elimu; nami nikampenda, kwa ajili ya mwelekeo wake mkubwa kwenye wema, uliokuwa dhahiri vya kutosha katika mtu wa umri usio mkubwa. Lakini kimbunga cha tabia za Wakarthago (ambao kati yao maonyesho yale ya bure yanafuatwa kwa moto) kilikuwa kimemvuta katika wazimu wa Sarakasi. Lakini alipokuwa akitupwatupwa kwa taabu humo, nami, nikifundisha ufasaha wa lugha huko, nilikuwa na shule ya wote, hata wakati ule hakutumia mafundisho yangu, kwa sababu ya ubaya fulani uliokuwa umezuka kati ya baba yake na mimi. Nilikuwa nimeona wakati ule jinsi alivyoipenda Sarakasi kwa kuhatarisha uhai, nami nilihuzunika sana kwa kuwa alionekana kama angeitupa, la, au alikuwa amekwisha kuitupa ahadi kubwa kama hiyo: lakini sikuwa na njia ya kumshauri wala kwa aina ya lazima kumrudisha, wala kwa fadhili za rafiki, wala kwa mamlaka ya mwalimu. Kwa maana nilidhani kwamba alinifikiria kama baba yake alivyonifikiria; lakini hakuwa hivyo; kwa hiyo akiweka kando fikira za baba yake katika jambo hilo, alianza kunisalimu, kuja mara kwa mara katika chumba changu cha mafundisho, kusikiliza kidogo, na kwenda zake.

Mimi hata hivyo nilikuwa nimesahau kushughulika naye, ili asije, kwa tamaa ya upofu na ya haraka ya starehe za bure, akaiharibu akili nzuri namna hiyo. Lakini wewe, Ee Bwana, uongozaye mwendo wa vyote ulivyoviumba, hukumsahau, ambaye siku moja angekuwa miongoni mwa watoto wako, Kuhani na Mgawaji wa Sakramenti yako; na ili marekebisho yake yapate kuhusishwa waziwazi na wewe mwenyewe, uliyatimiza kwa kupitia kwangu, bila mimi kujua. Kwa maana siku moja nilipokaa mahali pangu pa kawaida, na wanafunzi wangu mbele yangu, aliingia, akanisalimu, akaketi, akaelekeza akili yake kwa kile nilichokuwa nikikishughulikia wakati ule. Kwa bahati nilikuwa na kifungu mkononi, ambacho nilipokuwa nikikieleza, mfano kutoka mashindano ya Sarakasi ulinijia, kama utakaofanya kile nilichotaka kukisema kiwe cha kupendeza na cha wazi zaidi, kilichokolezwa kwa dhihaka kali dhidi ya wale ambao wazimu ule ulikuwa umewafunga utumwani; Mungu, wewe wajua kwamba wakati ule sikufikiri juu ya kumponya Alipio maambukizo hayo. Lakini yeye alilipokea kabisa kwake mwenyewe, akadhani kwamba nilisema hivyo kwa ajili yake tu. Na ambapo mtu mwingine angepata sababu ya kunichukia, kijana yule mwenye akili sawa aliichukua kama msingi wa kujichukia mwenyewe, na kunipenda kwa bidii zaidi. Kwa maana ulikuwa umesema hilo zamani, ukaliweka katika kitabu chako, Mkemee mwenye hekima, naye atakupenda. Lakini mimi sikuwa nimemkemea, bali wewe, utumiaye vyote, vijuavyo au visivyojua, katika mpango ule ambao wewe mwenyewe waujua (na mpango huo ni wa haki), uliufanya moyo wangu na ulimi wangu kuwa makaa ya moto, ambayo kwayo kuiwasha ile akili yenye tumaini, iliyokuwa ikidhoofika hivyo, na hivyo kuiponya. Na anyamaze katika sifa zako, yeye asiyezitafakari rehema zako, ambazo zinakuungamia kutoka ndani kabisa ya nafsi yangu. Kwa maana yeye juu ya usemi ule alizuka kutoka shimo lile lenye kina kirefu, ambamo alikuwa amejitumbukiza kwa hiari, akapofushwa kwa starehe zake za taabu; naye akaitikisa akili yake kwa amri ya nafsi iliyo imara; ndipo uchafu wote wa starehe za Sarakasi ukamruka, wala hakuja tena huko. Baada ya hili, alimshinda baba yake asiyekuwa radhi ili apate kuwa mwanafunzi wangu. Akaachilia, akakubali. Na Alipio akianza kuwa msikilizaji wangu tena, alihusika katika ushirikina ule ule pamoja nami, akipenda katika Wamanikayo ile hali ya kujizuia iliyoonekana ambayo aliidhani kuwa ya kweli na isiyo ya kujifanya. Ijapokuwa ilikuwa hali ya kujizuia isiyo na maana na yenye kushawishi, ikizinasa nafsi za thamani, ambazo hazikuweza bado kufikia kina cha wema, lakini zilizodanganywa kwa urahisi kwa uso wa kile kilichokuwa wema wa kivuli na wa uongo tu.

Sura ya Nane

Yeye, bila kuacha njia ile ya kidunia ambayo wazazi wake walikuwa wamemvutia aifuate, alikuwa amekwenda kabla yangu mpaka Rumi, kujifunza sheria, na huko alichukuliwa kwa namna ya kushangaza kwa hamu ya kushangaza ya maonyesho ya wapiganaji. Kwa maana kwa kuwa alikuwa akiyachukia kabisa na kuyakataa maonyesho, siku moja kwa bahati alikutana na baadhi ya watu aliowajua na wanafunzi wenzake wakitoka chakula cha jioni, nao kwa nguvu ya kirafiki wakamburuta, akikataa na kupinga kwa nguvu, mpaka ndani ya Ukumbi wa Michezo, wakati wa maonyesho hayo ya ukatili na ya mauti, yeye akipinga hivi: “Ijapokuwa mwaburuta mwili wangu mpaka mahali pale, na kuniweka pale, je, mwaweza kunilazimisha pia kuielekeza akili yangu au macho yangu kwenye maonyesho hayo? Ndipo nitakuwa sipo ingawa nipo, na hivyo nitawashinda ninyi na wao pia.” Wao, wakisikia hivi, walimwongoza mbele hata hivyo, huenda wakitamani kujaribu jambo lile lenyewe, kama angeweza kufanya kama alivyosema. Walipofika huko, na kuchukua nafasi zao kadiri walivyoweza, mahali pote pakawaka kwa starehe ile ya kikatili. Lakini yeye, akifunga njia ya macho yake, aliikataza akili yake isitanga-tanga kufuata uovu kama huo; na laiti angezuia masikio yake pia! Kwa maana katika pambano lile, mmoja alipoanguka, kilio kikuu cha watu wote kikimgonga kwa nguvu, akishindwa na tamaa ya kujua, na kana kwamba amejiandaa kukidharau na kukishinda kingekuwa chochote, hata kingeonekana, aliyafumbua macho yake, naye akapigwa kwa jeraha lililo na kina zaidi katika nafsi yake kuliko yule mwingine, aliyetaka kumtazama, alivyojeruhiwa mwilini mwake; naye akaanguka kwa taabu zaidi kuliko yule ambaye kwa kuanguka kwake kelele ile kuu ilipazwa, iliyoingia kwa masikio yake, na kuyafungua macho yake, ili kutoa njia ya kuipiga na kuiangusha nafsi, iliyokuwa jasiri kuliko yenye msimamo, na dhaifu zaidi, kwa kuwa ilikuwa imejitegemea yenyewe, ambayo ingelipaswa kukutegemea wewe. Kwa maana mara alipoona damu ile, papo hapo aliunywa ukatili; wala hakugeuka, bali alikaza jicho lake, akinywa wazimu, bila kujua, akafurahishwa na pambano lile lenye hatia, akalewa kwa starehe ile ya damu. Wala sasa hakuwa yule mtu aliyekuja, bali mmoja wa umati aliokuja kwao, naam, mwenzi wa kweli wa wale waliomleta huko. Kwa nini niseme zaidi? Alitazama, akapiga kelele, akawaka, akachukua kutoka pale pamoja naye wazimu ambao ungemchochea kurudi si pamoja tu na wale waliomvuta huko kwanza, bali hata mbele yao, naam na kuwavuta wengine ndani. Lakini kutoka pale wewe kwa mkono ulio imara sana na wenye rehema sana ulimng'oa, ukamfundisha kuwa na tumaini si ndani yake mwenyewe, bali ndani yako. Lakini hili lilikuwa baadaye.

Sura ya Tisa

Lakini hili lilikuwa tayari linawekwa akiba katika kumbukumbu lake ili liwe dawa baadaye. Vivyo hivyo pia lile, kwamba alipokuwa bado akisoma chini yangu huko Karthago, na alipokuwa akifikiri wakati wa adhuhuri sokoni juu ya kile alichopaswa kukisema kwa moyo (kama wanafunzi wanavyozoea kujizoeza), uliruhusu akamatwe na maofisa wa sokoni kama mwizi. Kwa sababu nyingine yoyote, nadhani, wewe, Mungu wetu, hukuiruhusu, ila ili yeye ambaye baadaye angethibitika kuwa mtu mkubwa hivyo, aanze tayari kujifunza kwamba katika kuamua mashauri, mtu asihukumiwe kwa haraka na mtu kwa kuamini ovyo. Kwa maana alipokuwa akitembea huku na huko peke yake mbele ya kiti cha hukumu, akiwa na kitabu chake cha kumbukumbu na kalamu, tazama, kijana mmoja, wakili, mwizi halisi, akileta kwa siri shoka, aliingia, bila kuonekana na Alipio, mpaka kwenye vyuma vya risasi vinavyozingira maduka ya wafua fedha, akaanza kuikata risasi. Lakini sauti ya shoka ilipokuwa ikisikika, wafua fedha waliokuwa chini walianza kufanya ghasia, wakatuma watu kumkamata yeyote watakayemwona. Lakini yeye, akisikia sauti zao, alikimbia, akiacha shoka lake, akiogopa kukamatwa nalo. Alipio sasa, ambaye hakumwona akiingia, alitambua kuondoka kwake, na akaona kwa mwendo gani wa haraka alivyokwenda zake. Na kwa kutaka kujua jambo hilo, aliingia mahali pale; ambapo akiliona shoka, alikuwa amesimama, akistaajabu na kulitafakari, tazama, wale waliokuwa wametumwa, wakamkuta peke yake akiwa na shoka mkononi mwake, ambalo sauti yake ilikuwa imewashtua na kuwaleta huko. Wakamkamata, wakamburuta, na wakiwakusanya pamoja wakazi wa sokoni, wakajivuna kwa kumkamata mwizi mashuhuri, na hivyo alikuwa akiongozwa mbali ili apelekwe mbele ya hakimu.

Lakini mpaka hapa ndipo Alipio angefundishwa. Kwa maana mara moja, Ee Bwana, uliusaidia usafi wake, ambao wewe peke yako ulikuwa shahidi wake. Kwa maana alipokuwa akiongozwa ama gerezani ama kwenye adhabu, mbunifu mmoja wa majengo alikutana nao, aliyekuwa na usimamizi mkuu wa majengo ya umma. Walifurahi kukutana naye hasa, ambaye kwake walikuwa wamezoea kushukiwa kwa kuiba bidhaa zilizopotea sokoni, kana kwamba kumwonyesha hatimaye ni nani aliyefanya wizi huu. Yeye, hata hivyo, alikuwa amemwona Alipio mara kadhaa katika nyumba ya seneta fulani, ambaye mara nyingi alikwenda kumtolea heshima; na akimtambua mara moja, alimchukua kando kwa mkono, na kwa kuuliza sababu ya msiba mkubwa hivyo, alisikia jambo lote, na akawaamuru wote waliokuwepo, katikati ya ghasia nyingi na vitisho, waende naye. Basi walikuja mpaka nyumba ya kijana yule aliyefanya tendo hilo. Pale, mbele ya mlango, alikuwako mtoto mdogo kiasi cha kuwa, bila kutambua madhara yoyote kwa bwana wake, angeweza kufunua jambo lote. Kwa maana alikuwa amemhudumia bwana wake mpaka sokoni. Ambaye mara Alipio alipomkumbuka, alimwambia mbunifu: naye akimwonyesha mtoto shoka, akamuuliza “Hilo ni la nani?” “Ni letu,” akajibu papo hapo: na alipoulizwa zaidi, alifunua kila kitu. Hivyo uhalifu ukihamishiwa nyumba ile, na umati ukiaibika, ambao ulikuwa umeanza kumtukana Alipio, yeye ambaye angekuwa mgawaji wa Neno lako, na mchunguzi wa mashauri mengi katika Kanisa lako, alikwenda zake akiwa na uzoefu na mafunzo bora zaidi.

Sura ya Kumi

Basi yeye nilikuwa nimemkuta huko Rumi, naye akaambatana nami kwa kifungo kilicho imara sana, na akaenda pamoja nami mpaka Milano, ili asiniache mimi, na apate kutenda kitu fulani cha sheria aliyokuwa amejifunza, zaidi ili kuwapendeza wazazi wake kuliko yeye mwenyewe. Huko alikuwa amekaa mara tatu kama Mshauri wa Hakimu, kwa kutokuwa na rushwa kulikostaajabiwa sana na wengine, yeye badala yake akiwastaajabia wengine ambao wangeweza kupendelea dhahabu kuliko uaminifu. Tabia yake ilijaribiwa zaidi ya hayo, si kwa chambo cha tamaa tu, bali kwa mchokozo wa hofu. Huko Rumi alikuwa Mshauri wa Hakimu kwa mkuu wa Hazina ya Kiitalia. Palikuwa na wakati ule seneta mmoja mwenye nguvu sana, ambaye kwa fadhili zake wengi walikuwa na deni, wengi walimwogopa sana. Yeye alitaka lazima, kwa nguvu zake za kawaida, aruhusiwe jambo ambalo kwa mujibu wa sheria halikuruhusiwa. Alipio alilipinga: rushwa iliahidiwa; kwa moyo wake wote aliidharau: vitisho vilitolewa; aliviponda-ponda: wote wakistaajabia roho isiyo ya kawaida hivyo, ambayo haikutamani urafiki, wala haikuogopa uadui wa mtu aliye mkuu hivyo na maarufu kwa nguvu hivyo kwa njia zisizohesabika za kutenda mema au mabaya. Na hakimu mwenyewe, ambaye Alipio alikuwa mshauri wake, ijapokuwa naye hakutaka jambo hilo liwe, hata hivyo hakukataa waziwazi, bali aliliweka jambo hilo juu ya Alipio, akidai kwamba hangemruhusu kulifanya: kwa maana kwa kweli kama hakimu angelifanya, Alipio angeamua vinginevyo. Kwa jambo hili moja katika njia ya elimu alikaribia kushawishika, kwamba angeweza kuandikiwa nakala za vitabu kwa bei za Kipraitori, lakini kwa kushauriana na haki, aliibadilisha nia yake kuwa bora zaidi; akihesabu haki ambayo kwayo alizuiwa kuwa yenye faida zaidi kuliko nguvu ambayo kwayo angeruhusiwa. Haya ni mambo madogo, lakini aliye mwaminifu katika lililo dogo, huwa mwaminifu katika lililo kubwa pia. Wala haliwezi kwa njia yoyote kuwa batili, lile lililotoka kinywani mwa Kweli yako: Kama ninyi hamkuwa waaminifu katika Mamoni ya udhalimu, ni nani atakayewaaminia utajiri wa kweli? Na kama hamkuwa waaminifu katika mali ya mtu mwingine, ni nani atakayewapa iliyo yenu? Yeye akiwa hivyo, wakati ule aliambatana nami, na pamoja nami alisitasita katika kusudi, ni mwenendo gani wa maisha ungechukuliwa.

Nebridio pia, ambaye akiwa ameacha nchi yake ya asili karibu na Karthago, naam na Karthago yenyewe, ambako alikuwa ameishi sana, akiacha shamba lake bora la jamaa na nyumba, na mama nyuma, ambaye hakuwa wa kumfuata, alikuwa amekuja Milano, kwa sababu nyingine yoyote ila kwamba pamoja nami angeweza kuishi katika utafutaji wa moto sana wa kweli na hekima. Kama mimi aliugua, kama mimi alisitasita, mtafutaji wa moto wa uzima wa kweli, na mchunguzi mwenye ufahamu mkali sana wa maswali magumu kuliko yote. Hivyo palikuwa na vinywa vya watu watatu wahitaji, wakiugua uhitaji wao mmoja kwa mwingine, na kukungoja wewe ili upate kuwapa chakula chao kwa wakati wake. Na katika uchungu wote ambao kwa rehema zako ulifuata mambo yetu ya kidunia, tulipoutazama mwisho, kwa nini tuteseke haya yote, giza lilitukuta; nasi tuligeuka tukiugua, tukisema, Hata lini mambo haya yatakuwa? Hili pia mara nyingi tulisema; na kwa kusema hivyo hatukuyaacha, kwa maana bado hapakupambazuka jambo lolote la hakika, ambalo tukiyaacha haya, tungeweza kulikumbatia.

Sura ya XI

Nami, nikiyatazama na kuyatazama tena mambo, nilistaajabu zaidi ya yote urefu wa muda tangu ule mwaka wangu wa kumi na tisa, ambao ndani yake nilikuwa nimeanza kuwaka moto kwa shauku ya hekima, nikiazimu kwamba nitakapokwisha kumpata, nitaziacha tumaini zote tupu na wazimu wa uongo wa tamaa za ubatili. Na tazama, sasa nilikuwa katika mwaka wangu wa thelathini, nikigandamana na tope lile lile, nikitamani kufurahia mambo ya sasa, ambayo yalipita na kuiharibu nafsi yangu; huku nikijiambia mwenyewe, “Kesho nitaipata; itaonekana dhahiri nami nitaishika; tazama, Faustus Mmanikayo atakuja, naye atavieleza vitu vyote! Enyi watu wakuu, enyi Wanaakademia, basi ni kweli, ya kuwa hakuna hakika iwezayo kupatikana kwa ajili ya kupanga maisha! La, na tutafute kwa bidii zaidi, wala tusikate tamaa. Tazama, mambo yaliyomo katika vitabu vya kanisa hayana upuuzi kwetu sasa, ambayo wakati mwingine yalionekana kuwa upuuzi, nayo yaweza kufasiriwa vinginevyo, kwa maana njema. Nitasimama pale, ambapo, nilipokuwa mtoto, wazazi wangu waliniweka, hata ile kweli iliyo wazi itakapogunduliwa. Lakini itatafutwa wapi au lini? Ambrose hana nafasi; sisi hatuna nafasi ya kusoma; tutavipata wapi hata vile vitabu? Kutoka wapi, au lini tuvipate? kwa nani tuazime? Na ziwekwe nyakati maalum, na saa fulani zipangwe kwa afya ya nafsi zetu. Tumaini kuu limepambazuka; Imani ya Kikatoliki haifundishi tuliyodhani, na kuituhumu bure kwa hayo; wanachama wake walioelimishwa huhesabu kuwa ni unajisi kuamini ya kuwa Mungu amefungwa kwa umbo la mwili wa mwanadamu: nasi je, twasita ‘kubisha, ili yaliyosalia ‘yafunguliwe’? Asubuhi wanafunzi wetu huzitwaa; twafanya nini wakati uliobaki? Kwa nini si haya? Lakini ni lini basi tuwahudumie rafiki zetu wakuu, ambao fadhili zao twazihitaji? Ni lini tutunge tuwezayo kuwauzia wanafunzi? Ni lini tujiburudishe, tukizistarehesha akili zetu kutoka katika huu uzito wa masumbufu?

“Vitu vyote na viangamie, na tuziache ubatili huu mtupu, na tujielekeze katika utafutaji mmoja wa kweli! Maisha ni ubatili, mauti si ya hakika; kama yakitunyemelea ghafula, tutaondoka hapa katika hali gani? nasi tutajifunza wapi yale tuliyoyapuuza hapa? nasi je, hatutaadhibiwa badala yake kwa uzembe huu? Itakuwaje, ikiwa mauti yenyewe yatakata na kukomesha masumbufu na hisia zote? Basi hili ni lazima lithibitishwe. Lakini Mungu apishe mbali hili! Si jambo la bure na tupu, ya kuwa heshima kuu ya mamlaka ya Imani ya Kikristo imeenea ulimwengu wote. Kamwe mambo makuu na makubwa namna hii yasingefanywa na Mungu kwa ajili yetu, kama kwa kufa kwa mwili uzima wa nafsi ungefikia mwisho. Kwa hiyo kwa nini basi kuahirisha kuyaacha matumaini ya kidunia, na kujitoa kabisa kumtafuta Mungu na maisha yaliyobarikiwa? Lakini ngoja! Hata mambo hayo ni ya kupendeza; yana utamu fulani, wala si mdogo. Hatuna budi kuyaacha kwa wepesi, kwani ingekuwa aibu kuyarudia tena. Tazama, si jambo kubwa sasa kupata cheo fulani, na kisha tungetamani nini zaidi? Tuna wingi wa rafiki wenye nguvu; kama hakuna jingine litokealo, nasi tukiwa na haraka nyingi, walau tunaweza kupewa uenyekiti: na mke aliye na mali kiasi, ili asiongeze gharama zetu: na hii itakuwa mpaka wa tamaa. Watu wengi wakuu, na wanaostahili sana kuigwa, wamejitoa katika kujifunza hekima wakiwa katika hali ya ndoa.

Nilipokuwa nikiyapitia mambo haya, na pepo hizi zikibadilika na kuusukuma moyo wangu huku na huku, wakati ukaendelea kupita, lakini nikakawia kumgeukia Bwana; na siku baada ya siku nikaahirisha kuishi ndani Yako, wala sikuahirisha kufa nafsini mwangu kila siku. Nikiyapenda maisha yenye furaha, niliyaogopa katika makao yake mwenyewe, nami niliyatafuta, kwa kuyakimbia. Nilidhani kwamba ningekuwa mnyonge mno, nisipokumbatiwa katika mikono ya mwanamke; wala sikufikiri juu ya dawa ya rehema Yako ya kuponya udhaifu ule, kwa kuwa sikuwa nimeijaribu. Kwa habari ya kujizuia, nilidhani ya kuwa kumo katika uwezo wetu wenyewe (ingawa ndani yangu mwenyewe sikuuona uwezo huo), nikiwa mpumbavu hata nisijue yaliyoandikwa, Hakuna awezaye kujizuia isipokuwa Wewe uutoe; na ya kwamba ungeutoa, kama kwa kuugua kwa ndani ningebisha masikioni Mwako, na kwa imani thabiti ningeutupa uangalifu wangu juu Yako.

Sura ya XII

Alypius kwa kweli alinizuia nisioe; akidai kwamba kwa njia hiyo tusingeweza kwa vyovyote kuishi pamoja kwa nafasi isiyo na wasiwasi katika upendo wa hekima, kama tulivyotamani muda mrefu. Kwa maana yeye mwenyewe hata wakati ule alikuwa safi kabisa katika jambo hili, hata ikawa ni jambo la ajabu; na zaidi ya hayo, kwa kuwa mwanzoni mwa ujana wake alikuwa ameingia katika mwenendo huo, lakini hakugandamana nao; bali alihisi majuto na kuuchukia, akiishi tangu hapo mpaka sasa kwa kujizuia kabisa. Lakini nikampinga kwa mifano ya wale ambao wakiwa watu walioa walikuwa wameithamini hekima, na kumtumikia Mungu kwa kukubalika, na kuwatunza rafiki zao, na kuwapenda kwa uaminifu. Ukuu wa roho wao ulinizidi mimi kwa mbali; nami nikiwa nimefungwa kwa ugonjwa wa mwili, na utamu wake wa kifo, niliuvuta mnyororo wangu, nikichelea kufunguliwa, na kana kwamba jeraha langu limekwaruzwa, nilizirudisha nyuma nasaha zake njema, kama vile mkono wa yule ambaye angenifungua. Zaidi ya hayo, kwa kupitia kwangu yule nyoka alinena kwa Alypius mwenyewe, kwa ulimi wangu akifuma na kutega njiani mwake mitego yenye anasa, ambayo ndani yake miguu yake yenye adili na iliyo huru ingeweza kunaswa.

Kwa maana alipostaajabu kwamba mimi, ambaye hakunidharau hata kidogo, ningegandamana sana katika utomvu wa anasa ile, hata kudai (kila mara tulipoijadili) kwamba nisingeweza kamwe kuishi maisha ya useja; nami nikijitetea nilipomwona akistaajabu, kwamba kulikuwa na tofauti kubwa kati ya ujuzi wake wa kitambo na usiokumbukwa sana wa maisha yale, ambao kwa hivyo angeweza kwa urahisi kuudharau, na uzoefu wangu wa daima ambao kama jina la heshima la ndoa lingeongezwa juu yake, hakupaswa kustaajabu kwa nini nisiweze kuudharau mwenendo ule; naye pia akaanza kutamani kuoa; si kwa kushindwa na tamaa ya anasa hiyo, bali kwa udadisi. Kwa maana alitaka kujua, alisema, ni nini kile, ambacho pasipo hicho maisha yangu, yaliyompendeza sana, yangeonekana kwangu si maisha bali adhabu. Kwa maana akili yake, iliyo huru na mnyororo ule, ilishangaa kwa utumwa wangu; na kwa njia ya mshangao huo alikuwa akiendelea hata kutamani kuujaribu, na kutoka hapo hata kuujaribu wenyewe, na kutoka hapo labda kuzama katika utumwa ule aliouona wa ajabu, kwa kuwa alikuwa radhi kufanya agano na mauti; na apendaye hatari, ataangukia ndani yake. Kwa maana heshima yoyote iliyomo katika kazi ya kupanga vyema maisha ya ndoa, na jamaa, ilitutikisa kidogo tu. Lakini mimi kwa sehemu kubwa mazoea ya kutosheleza tamaa isiyoshiba yaliniteswa, huku yakinishika mateka; yeye, mshangao wa kustaajabu ulikuwa ukimchukua mateka. Ndivyo tulivyokuwa, hata Wewe, Ee Uliye Juu Sana, usipoyaacha mavumbi yetu, ukituhurumia sisi tulio wanyonge, ulipokuja kutusaidia, kwa njia za ajabu na za siri.

Sura ya XIII

Jitihada za daima zilifanywa ili nioe. Nikaposa, nikaahidiwa, hasa kwa taabu za mama yangu, ili kwamba mara nikiisha kuoa, ubatizo uponyao unisafishe, ambao kwa huo alifurahi kwamba nilikuwa nikiandaliwa siku kwa siku, naye akaona kwamba maombi yake, na ahadi Zako, zilikuwa zikitimizwa katika imani yangu. Wakati huo kwa hakika, kwa ombi langu na shauku yake mwenyewe, kwa vilio vikuu vya moyo alikuomba kila siku, kwamba ungependa kwa maono kumfunulia jambo fulani kuhusu ndoa yangu ijayo; Wewe hukukubali kamwe. Kwa kweli aliona mambo fulani ya bure na ya kufikirika, kama vile nguvu ya roho ya mwanadamu, iliyoshughulika na hayo, ilivyoyakusanya pamoja; naye akaniambia hayo, si kwa uhakika ule aliokuwa nao, Wewe ulipomwonyesha jambo lolote, bali akiyapuuza. Kwa maana angeweza, alisema, kwa hisia fulani, ambayo kwa maneno hakuweza kuieleza, kupambanua kati ya mafunuo Yako, na ndoto za nafsi yake mwenyewe. Lakini jambo hilo lilisukumwa mbele, na msichana akaposwa, aliye chini ya umri ufaao kwa miaka miwili; na, kwa kuwa alipendeza, alingojewa.

Sura ya XIV

Nasi wengi wetu rafiki tukishauriana, na kuchukia ghasia zenye matata za maisha ya wanadamu, tulikuwa tumejadili na sasa karibu kuazimia kuishi mbali na shughuli na msongamano wa watu; na hili lingepatikana hivi; tulikuwa tuchangie kila kimoja tuwezacho kukipata, na kufanya nyumba moja ya vitu vyote; ili kwamba kwa njia ya ukweli wa urafiki wetu kisiwepo kitu kiwe cha mtu mmoja hasa; bali chote kilichotokana hivyo na wote, kiwe kizima cha kila mmoja, na vyote kwa wote. Tulidhani kwamba wangeweza kuwako watu kama kumi katika ushirika huu; baadhi yao walikuwa matajiri sana, hasa Romanianus mwenyeji wetu, tangu utoto rafiki yangu wa karibu sana, ambaye matatizo mazito ya mambo yake yalikuwa yamemleta mahakamani; ambaye alikuwa na juhudi zaidi kwa mradi huu; na katika hilo sauti yake ilikuwa na uzito mkubwa, kwa sababu mali yake nyingi ilizidi sana ya yeyote miongoni mwa wale wengine. Tulikuwa tumeamua pia kwamba maofisa wawili wa kila mwaka, kama vile, wangetoa vitu vyote vilivyohitajika, wale wengine wakiwa hawasumbuliwi. Lakini tulipoanza kutafakari kama wake, ambao baadhi yetu tayari walikuwa nao, wengine wakitumaini kuwa nao, wangeruhusu jambo hili, mpango ule wote, uliokuwa ukiundwa vizuri hivyo, ulisambaratika mikononi mwetu, ukavunjwa kabisa na kutupwa mbali. Toka hapo tukageukia kuugua, na kulia, na hatua zetu kufuata njia pana na zilizokanyagwa za ulimwengu; kwa maana mawazo mengi yalikuwa mioyoni mwetu, lakini shauri Lako ladumu milele. Kutoka katika shauri hilo Wewe ulizidharau zetu, na kuandaa Yako mwenyewe; ukikusudia kutupa chakula kwa wakati wake, na kuzijaza nafsi zetu baraka.

Sura ya XV

Wakati huo huo dhambi zangu zilikuwa zikiongezeka, na suria wangu alipong’olewa ubavuni pangu kama kizuizi cha ndoa yangu, moyo wangu uliokuwa umeng’ang’ania kwake ulipasuliwa na kujeruhiwa na kuvuja damu. Naye akarudi Afrika, akiweka nadhiri kwako kwamba hatamjua kamwe mwanamume mwingine, akiniachia mwanangu niliyemzaa kwake. Lakini mimi mwenye masikitiko, ambaye sikuweza kumwiga hata mwanamke, nisiye na saburi ya kungoja, kwa kuwa hata baada ya miaka miwili ndipo ningempata yule niliyemtafuta, kwa kuwa sikuwa mpenzi wa ndoa kiasi hicho kama nilivyokuwa mtumwa wa tamaa mbaya, nilijipatia mwingine, ingawa si mke, ili kwamba kwa utumwa wa mazoea ya kudumu, ugonjwa wa nafsi yangu udumishwe na kuendelezwa katika nguvu zake, au hata kuongezwa, hata kuingia katika utawala wa ndoa. Wala jeraha lile langu halikuponywa, lililokuwa limefanywa kwa kukatwa kwa lile la kwanza, bali baada ya uvimbe na maumivu makali sana, likaoza, na maumivu yangu yakawa si makali sana, bali ya kukata tamaa zaidi.

Sura ya XVI

Kwako Wewe iwe sifa, utukufu kwako Wewe, Chemchemi ya rehema. Nilikuwa nikizidi kuwa mnyonge, na Wewe ulikuwa karibu zaidi. Mkono Wako wa kuume ulikuwa tayari daima kuning’oa kutoka katika tope, na kunisafisha kabisa, wala mimi sikujua; wala hakuna kitu kilichoniita nirudi nyuma kutoka katika shimo lililo kuu zaidi la anasa za mwili, ila hofu ya mauti, na ya hukumu Yako ijayo; ambayo katikati ya mabadiliko yangu yote, haikuondoka kamwe kifuani mwangu. Na katika mabishano yangu na rafiki zangu Alypius na Nebridius juu ya asili ya jema na baya, nilishikilia kwamba Epicurus katika nia yangu alikuwa ameushinda ushindi, kama nisingeamini kwamba baada ya kifo kulibaki uzima kwa nafsi, na mahali pa malipo kulingana na stahili za watu, ambayo Epicurus asingeamini. Nami niliuliza, “je, kama tungekuwa hatufi, na kuishi katika anasa ya mwili ya daima, pasipo hofu ya kuipoteza, kwa nini tusiwe na furaha, au tungetafuta nini kingine?” bila kujua kwamba taabu kuu ilihusika katika jambo hili lenyewe, kwamba, nikiwa nimezama na kupofushwa hivi, sikuweza kuutambua ule mwanga wa ubora na uzuri, wa kukumbatiwa kwa ajili yake wenyewe, ambao jicho la mwili haliwezi kuuona, nao huonwa na mtu wa ndani. Wala mimi, mnyonge, sikufikiri chanzo chake ni nini, kwamba hata juu ya mambo haya, machafu kama yalivyokuwa, mimi kwa furaha nilizungumza na rafiki zangu, wala singeweza, hata kulingana na mawazo niliyokuwa nayo wakati ule juu ya furaha, kuwa na furaha bila rafiki, katika wingi wowote wa anasa za mwili. Na bado rafiki hawa niliwapenda kwa ajili yao wenyewe tu, nami nilihisi kwamba nilipendwa nao tena kwa ajili yangu mwenyewe tu.

Ee njia zilizopotoka! Ole wake nafsi ijeuri, iliyotumaini, kwa kukuacha Wewe, kupata kitu fulani kilicho bora zaidi! Imegeuka, na kugeuka tena, kwa mgongo, kwa mbavu, na kwa tumbo, lakini yote yalikuwa ni maumivu; na Wewe peke Yako ndiwe pumziko. Na tazama, Wewe u karibu, nawe watuokoa kutoka katika machunguzi yetu ya taabu, na kutuweka katika njia Yako, nawe watufariji, na kusema, “Piga mbio; nitakuchukua; naam nitakuvusha; huko pia nitakuchukua.”