Jinsi Nilivyomnunua Dada Yangu Frances

Ilikuwa mwezi wa Septemba, 1862. Askari wa Muungano walikuwa wamewekwa kando ya mstari mzima, kutoka Havre de Gras na Monkton, Md. Shangazi yangu, dada wa mama yangu, aliishi umbali wa maili moja na nusu hivi kutoka Hereford, kwenye shamba la zamani la familia, ambako nyanya yangu aliishi na kufia. Baada ya kifo cha mama yangu tulibaki watoto sita nyumbani pamoja na baba. Shangazi yangu, aliyekuwa ameolewa kwa miaka miwili hivi, alitaka baba yangu amruhusu mmoja wa dada zangu aende naye Maryland. Wakati huo alikuwa na mtoto mmoja tu wake mwenyewe, naye alitaka dada yangu awe mwenzi wa mtoto wake mdogo, na kumtunza, kwa kuwa mara nyingi yeye alikwenda kufanya kazi za vibarua vya kutwa. Basi baba yangu akampa dada yangu Frances, aliyekuwa na umri wa miaka kumi hivi wakati huo. Haikuwa salama sana kwa watu weusi kusafiri huku na huku, lakini wakati mwingine waliweza kufanya hivyo bila kusumbuliwa hata kidogo. Shangazi yangu alikuwa akija na kurudi mara moja kwa mwaka kwenye mkutano wa kambi, kama walivyofanya watu weusi wengi wa maeneo yale. Mkutano huo wa kambi wakati ule uliitwa Kambi ya zamani ya Baltimore. Ulifanyika kwenye uwanja wa kambi wa Lowe. Dada yangu alitamani sana kwenda na shangazi yangu. Shangazi aliahidi kumtunza vizuri sana, kwa hiyo baba aliridhika kabisa aende. Alikuwa amekaa huko miaka mitatu hivi, nadhani; wakati huo shangazi yangu alikuwa na watoto wawili; na dada yangu aliwatunza wakati shangazi alipokuwa ameenda kazini kila siku; bila shaka mambo hayakwenda sikuzote na watoto jinsi yalivyopaswa, na hapo shangazi yangu alikuwa mkali sana kwa Frances; mara kadhaa alimchapa vibaya sana, hata majirani wakaingilia kati, na jambo hilo likaleta uhasama kati ya majirani na shangazi yangu. Habari zikamfikia baba yangu, lakini hakuweza kwenda kwa urahisi, wala hakuna mwingine kati yetu aliyeona kwamba angeweza kwenda; palikuwa na msisimko mwingi sana juu ya vita hata hatukupenda kuhatarisha.

Baada ya vita kuanza, askari hao walikuwa wamewekwa, kama nilivyosema, nami nilikuwa nimeazimu kwamba nitahatarisha, niende nikaangalie habari za dada yangu. Kabla ya hapo shangazi yangu alikuwa amemwandikia baba kwamba Frances amekuwa mkaidi sana, na kwamba kila alipomchapa alikimbia, na kwamba ameondoka kwenda mahali fulani, na kwamba baba lazima aje kumtafuta. Mimi nilikuwa nikiishi Lancaster, Pa., kwa familia ya Kanali H. S. McGraw. Nililipwa dola sita kwa mwezi. Nilimweleza Bi McGraw habari za dada yangu, nikamwambia nadhani sasa ni salama kwangu kwenda; kwamba ningekuwa salama zaidi chini ya ulinzi wa askari wa Muungano. Nilimwomba anikopeshe mapema dola hamsini, nikaanza safari yangu kwenda Monkton. Nilikwenda Little York, Pa., na kutoka York hadi Monkton, Md. Nilifika nyumbani kwa shangazi yangu karibu saa saba mchana. Hakuwepo nyumbani. Watoto walikuwepo, wakaniambia kwamba Frances alikuwa akiishi kwa Bw. Hutchinson. Basi, sikujua Bw. Hutchinson aliishi wapi, lakini kwa kuulizauliza nikashika njia sahihi. Mwishowe nilifika kwa mtu aliyekuwa hakimu katika sehemu ile ya nchi; nilitaka kumwona, kwa sababu nilikuwa nimesikia katika kipindi kile kwamba dada yangu ameuzwa, kwa hiyo niliingia kuuliza kinachoweza kufanyika. Dada yangu alizaliwa huru—alizaliwa Pennsylvania—na baba yangu na mama yangu walikuwa huru, nami nilitaka kujua kinachoweza kufanyika. Aliniambia kwamba Frances alikuwa amemtoroka shangazi yangu na kuja nyumbani kwao, na kwa kuwa aliona kwamba alikuwa ametendewa vibaya sana, na kwa kuwa alikuwa mpole sana kwa watoto, mkewe aliona wangemweka. Alikuja kwake kutafuta ulinzi. Basi, wakati huo huo walikuwa wakiwauza watu weusi; kila mmoja waliyeweza kumkamata popote ambaye hakuweza kuthibitisha kwamba alizaliwa huru, aliuzwa kwa kiasi fulani. Shangazi yangu alikuwa amekasirika kidogo, kwa hiyo hakujishughulisha na Frances, na baba yangu hakuweza kwenda kuapa kwa ajili yake, matokeo yake akauzwa kwa Bw. Hutchinson kwa muda wa miaka kumi. Aliniambia kwamba nilichoweza kufanya ni kumwona Bw. Hutchinson tu, na kama angekubali kumwachia, ningeweza kumpata kwa kumlipa kile alicholipa kwa ajili yake, Alisema hapakuwa na mtu wa kujitokeza kuapa kwa ajili yake, na aliona kwamba hakutendewa kwa wema, lakini hilo ndilo tu aliloweza kufanya juu ya jambo hilo. Hakujisumbua sana kunipa jibu la kuniridhisha. Lo! hizo zilikuwa nyakati! Hata hivyo, baada ya kuniambia aliyoniambia, niliondoka kwenda kwa Bw. Hutchinson. Jamani! jinsi nilivyolia. Jinsi nilivyomkumbuka mama yangu mpendwa. Nilikuwa peke yangu kabisa. Nilitembea huku nikiomba. Sikuwa nimekula chochote siku nzima. Nilikuwa na njaa sana. Nilikuwa nimepita nyumba kadhaa za mashambani, nikitamani kuingia kuomba

maji ya kunywa, lakini niliogopa. Mwishowe nilifika kwenye nyumba nzuri sana, iliyojengwa mbali kidogo na barabara; uwanja mzuri, nyasi za kijani na miti, baraza zuri jeupe, na bibi kizee mmoja aliyevaa kofia nyeupe, ameketi nje barazani; palikuwa na pampu uani, na kikombe kizuri cha bati kinachong'aa kimetundikwa juu yake; lakini palikuwa na mbwa mkubwa amelala kwenye ngazi za mlangoni, kwa hiyo nilisimama langoni kwa muda kidogo; yule bibi kizee aliinuka akatembea hadi mwisho wa baraza, nami nikamwita, "Mama, nina kiu sana; tafadhali, utaniruhusu niingie ninywe maji?" Akasema "Hapana, hapana; endelea, endelea." Karibu nizimie kwa muda, nikainua moyo wangu nikasema, "Sasa, Bwana, nisaidie, uiondoe kiu hii;" na mara moja kila chembe ya kiu na njaa ikaniacha; sikuwa na hata chembe, kana kwamba sikuwahi kuona kiu kamwe. Nilitembea maili moja zaidi hivi juani; nikafika kwa Bw. Hutchinson nikamwona dada yangu maskini. Sidhani niliwahi kumwona mpagani yeyote huko Afrika aliyefanana na mpagani kama yeye alivyofanana. Sikuweza hata kusema naye vizuri. Alikuwa akishughulika na kazi, na alionekana kuwa na furaha, lakini mimi sikuwa na furaha. Nilimwambia kwamba nimekuja kumchukua, na kumwona Bw. Hutchinson. Maskini, alifurahi mno kuniona!

Sijui Bw. Hutchinson alimiliki watu weusi wangapi; alikuwa na msisimko mkubwa juu ya vita; na ingawa alihesabiwa kuwa mtu mwema sana kwa watu wake weusi, hata hivyo alikuwa mkali nilipomwambia shughuli iliyonileta. Nilipomwambia kwamba dada yangu alizaliwa huru, hakuwa mtumwa na hajapata kuwa mtumwa kamwe, alisema tu kwamba hilo halimhusu; alikuwa amelipa dola arobaini kwa ajili yake, na hangemwachia kwa chini ya hapo. Basi, sikujua la kufanya. Nililia, lakini yeye alifoka; aliapa, akasema Frances hakuwa na faida yoyote hata hivyo. Mwanzoni alisema hatamwachia kabisa. Kisha akaingia ndani ya nyumba. Mkewe alikuwa mwanamke mwema sana. Jinsi ninavyomkumbuka vizuri. Nililia, nikalia, wala sikuweza kunyamaza. Nilikuwa mjinga, lakini sikuweza kujizuia. Alimwambia jambo fulani. Akaingia ndani ya nyumba, na baadaye akarudi akasema hatamwachia kwa chini ya dola arobaini. Ndipo dada yangu akaniambia kwamba kama ningekwenda kwa baba yake Bi Hutchinson (nadhani jina lake lilikuwa Matthews, naye alikuwa Mquaker), nikamwone, alidhani angeweza kunisaidia. Walikuwa watu wema sana, na sikuzote walikuwa wamemtendea wema. Ilikuwa umbali wa robo maili hivi kuvuka mashamba. Basi nikaenda kule wakati ule, na mzee Bw. Matthews akaniambia nirudi, na asubuhi iliyofuata angekuja kwa farasi. Basi kweli; asubuhi iliyofuata yule

mzee alikuja. Aliniona huruma, niliona, lakini hakuweza kunisaidia sana. Bw. Hutchinson alitembea huku na huku akiapa. Nilimwambia Bw. Matthews kwamba sikuwa na pesa karibu hata kidogo, na sikujua jinsi ya kurudi kama ningelipa zile dola arobaini. Ningebaki na pesa za kutosha kunifikisha York tu, na ningewezaje kutoka York hadi Lancaster, nilikoishi, na kumfikisha dada yangu huko pia? Basi, Bw. Hutchinson alisema, hilo halimhusu. Kwa hiyo akamwambia dada yangu ajiandae aende. Nikamlipa pesa. Kisha akajiandaa. Alikwenda kuchukua shali yake, naye akamwambia hatachukua chochote ila kile alichokuwa amevaa. Walikuwa wamempa shali, gauni na jozi ya viatu vikubwa vizito vya brogan; nao walimwacha achukue gauni (la pamba la mistari ya buluu) alilokuwa amevaa; bibi wa nyumba alikuwa amempa aproni ya gingham; hiyo alipaswa kuiacha. Basi tukaondoka; kile tu alichokuwa amevaa mwilini, pamoja na gauni moja la kitambaa cha kawaida kwapani, ndicho kilichokuwa mali yake yote. Alikipunga-punga kiboko cha farasi hata nikadhani huenda sote wawili tungechapwa kabla ya kuondoka; lakini tulitoka bila kuchapwa. Lakini lo! alikasirika kama nini! Nilimshukuru Bwana kwa ajili ya yule bwana mzee Mquaker. Kama si yeye mambo yangekuwa mabaya zaidi sana. Kisha jinsi nilivyoomba kwamba Bwana ambariki Bi Hutchinson. Naamini alikuwa mwema. Palikuwa na watoto wadogo weusi kadhaa pale, na Bw. Hutchinson aliwatendea wema, akacheza nao, akawapandisha juu ya farasi na kuwashikilia wapande, nao walionekana kumpenda sana. Lakini basi, wao walikuwa watumwa. Jinsi jambo hilo lilivyoleta tofauti katika hisia zake kwao. Dada yangu alikuwa huru. Hakuwa na haki yoyote juu yake, nami sikuwa na wajibu wa kumlipa pesa yoyote; na kama ningalikuwa na akili wakati ule kama nilizo nazo sasa, nisingemlipa hata senti moja; ningesubiri tu mpaka alale, na kufuata mpango wa Njia ya Chini kwa Chini (Underground Railroad). Lakini yote hayo yamepita sasa, na dada yangu maskini amekwisha kwenda zamani kupokea thawabu yake.

Niliporudi Lancaster, kwa Bi McGraw, aliniruhusu kumleta dada yangu pale, naye alisaidia kazi hapa na pale mpaka nilipomfundisha kwa kiasi fulani; kwa sababu sikuzote alikuwa amefanya kazi shambani, na alijua kidogo sana kuhusu kazi za nyumbani. Sasa nikawa nikifanya kazi, kama wasemavyo, ya kumlipia farasi aliyekwisha kufa; kwa maana nilikuwa nadaiwa na Bi McGraw dola hamsini. Alinilipa mshahara wangu kwa utaratibu, lakini palikuwa na deni hili; na nikiwa na Frances mikononi mwangu, sikuweza kulipa hata senti moja ya zile dola hamsini. Lo! jinsi lilivyonihangaisha. Nilichukia kulifikiria; nilichukia mno kuwa na deni. Lakini basi sikuwa na jinsi,

wala sikuwa na mtu wa kunisaidia. Dada zangu wote walikuwa maskini, na walifanya kazi ngumu kwa ajili yao wenyewe. Baba hakuweza kunisaidia. Siku moja Bw. Robert McGraw, ndugu yake Kanali McGraw, alikuja kukaa nao kwa muda pale Lancaster. Alikuwa mtu mwenye mali nyingi, naye alikuwa mkarimu sana. Sikuzote nilifurahi sana Bw. Robert alipokuja kuwatembelea. Sikuzote nilikuwa na hakika ya kupata dola mbili na senti hamsini au dola tano alipoondoka. Tulikula chakula kikuu saa tisa alasiri; kifungua kinywa saa tatu asubuhi. Bw. Robert alikuwa amekwisha kula kifungua kinywa chake na kwenda mjini. Aliingia benki kubadilisha noti moja. Alikuwa na noti nne za dola mia moja zimesokotwa pamoja. Aliingia benki akabadilisha noti moja alipokuwa akienda mjini asubuhi. Alirudi saa tisa kwa chakula. Baada ya chakula sikuzote alikuja jikoni kuwasha sigara yake. Mwana wa Bi McGraw, Henry, mvulana wa umri wa miaka kumi hivi, alikuwa na mbwa mzuri sana, naye alimpenda mno. Mimi nilikuwa makini sana kuhusu jiko langu, nao walikuja jikoni na kuanza kucheza, na wakati mwingine walifanya jiko langu lionekane limevurugika kabisa. Bila shaka sikusema lolote, kwa sababu Bw. Robert alikuwa mwema; lakini sikulipenda jambo hilo. Basi alipobadilisha ile noti na kwenda kurudisha zile dola mia tatu mfukoni, badala ya kuzitia pesa mfukoni, alizitumbukiza ndani ya suruali yake; na ajabu kama inavyoweza kuonekana, alikuwa amerudi njia yote mpaka nyumbani nazo hazikupotea barabarani. Lakini alipokuwa akicheza jikoni na Henry mdogo baada ya chakula zilitelemka zikaanguka sakafuni. Zilionekana kama kipande cha karatasi tu alichokuwa amekisokota ili kuwasha sigara yake. Nikakiona kimelala pale, lakini sikujisumbua kukiokota mwanzoni. Yeye alikuwa ameshaondoka kwenda mjini. Mvua ilikuwa ikinyesha kidogo. Baada ya muda mbwa alikuja mbio ndani ili apande ghorofani kumfuata Henry. Mlango wa katikati ulikuwa umefungwa wala hakuweza kupanda ghorofani. Aliporudi akinipita nilitaka kumsukumiza nje kwa mguu wangu, nikapiga teke kile kisokoto cha karatasi kilichokuwa pale. Kitu fulani kilionekana kuninong'oneza, "Afadhali ukiokote hicho ukiangalie. Huenda ikawa noti ya benki ya dola ishirini." Basi nikakiokota; na Lo, jamani! Katika siku zote za maisha yangu sijawahi kushangaa namna hiyo. Dola mia tatu! Noti tatu za dola mia moja za benki ya Baltimore! Jamani! Lakini nikasema, "Hizi ni za Bw. Robert McGraw." Bi McGraw alikuwa mwema sana, lakini nilijua kama ningempa yeye nisingepata zaidi ya dola moja; lakini kama ningezishika na kumpa Bw. Robert nilikuwa na hakika angenipa dola tano. Jikoni hapakuwa na mtu ila

mimi peke yangu. Watumishi wale wengine wawili walikuwa ghorofani. Basi nikajiambia, "Bw. Robert atakuwa hapa baada ya dakika chache." Hii ilikuwa kati ya saa kumi na nusu na saa kumi na moja jioni. Sikumwambia mtu yeyote neno. Bw. Robert hakuja mpaka yapata saa kumi na mbili jioni au saa moja usiku. Sikuwa nimemwambia mtu yeyote hata neno moja. Wazo likanijia, "Sasa hii ni nafasi nzuri kwako kutoka katika deni la Bi McGraw. Hakuna hata moja ya noti hizi yenye alama, nawe unaweza kuzipeleka benki umpe mtu fulani, ukazipata pesa hizo." Niliyaacha mawazo hayo yote yapite akilini mwangu, kisha nikasema, "Sasa, Bwana Ibilisi, unasema uongo, sina nia ya kuingia katika taabu yoyote kwa ajili ya pesa hizo hata kidogo." Baada ya muda nikasikia mtu akija, akizungumza, nikaona watu wawili au watatu. Bw. Robert hakuingia kwa mlango wa mbele; alizunguka kupitia uani akaingia kwa mlango wa pembeni. Wavulana wawili walikuwa pamoja naye, nao walikuwa na taa za mkono, nao walikuwa wameitafuta pesa hii barabarani kote.

Hivi ndivyo alivyogundua kwamba zimepotea. Aliingia kwenye kibanda cha kinyozi kunyolewa. Baada ya kunyolewa aliweka mkono mfukoni kutoa pesa za kulipia, akakuta kwamba alikuwa na zile pesa tu alizokuwa amezibadilisha. Noti zile nyingine zilikuwa zimetoweka. Alikuwa mchangamfu sana, akasema, "Nimepoteza dola mia tatu au mia nne; sijui ni zipi. Nitatoa dola hamsini kama nitazipata." Na bila shaka wote walikuwa nje wakizitafuta. Basi akaingia uani.

"Kuna nini, Bw. Robert?"

"Amanda," akajibu, "nimepoteza dola mia tatu au mia nne," kisha, akitamka neno lenye herufi d mbili ndani yake, akasema hajui ni zipi, akaendelea kutafuta-tafuta pamoja na wale wavulana. Nikasema, "Jamani, Bw. Robert, dola mia tatu?"

"Ndiyo, mia tatu au mia nne, sijui ni zipi. Nitatoa dola hamsini kama nitazipata."

Mara aliposema, "Nitatoa dola hamsini kama nitazipata," nikasema "Bw. Robert, umesema nini?"

"Nimesema nitatoa dola hamsini kama nitazipata." Kisha akaniangalia juu kupitia miwani yake, nami nikasema, "Hebu nione kama naweza kuzipata," na wakati huo huo nikaingiza mkono chini kabisa mfukoni mwangu.

"Amanda," akasema, "umezipata?"

"Ngoja kidogo; subiri nione." Na kwa juhudi kubwa nikazitoa nje. Hizo hapo noti tatu za dola mia moja, Jamani! wale wavulana walishangaa kama nini! Aligeuka papo hapo kuelekea

sanduku la unga lililokuwa jikoni akanihesabia dola hamsini kwa noti za dola kumi.

Nilipiga magoti pale pale wakati ule ule nikamshukuru Bwana, na Bw. Robert akasema, "Lo, Amanda, ni sawa, ni sawa; zichukue, ni zako kwa moyo mkunjufu."

Na hivyo ndivyo Bwana alivyonitoa katika deni lile. "Kwa njia moja au nyingine Bwana atatoa riziki." Amina. Amina.