Kumbukumbu za Siku za Utoto Wangu

Jina la mwenye shamba aliyemkodisha baba yangu lilikuwa John Lowe; alikuwa mkulima tajiri, aliyeishi kati ya New Market na Shrewsburg, Pa. Karibu wakulima wote wa maeneo yale siku hizo walikuwa watu waliopinga utumwa; Joseph Hendricks, Clark Lowe, na wengine kadhaa. Baba yangu alifanya kazi nyingi kwa Isaac Hendricks, aliyekuwa akiendesha Blueball Tavern. Mimi na watoto wengine tumekusanya vikapu vingi vya matufaha kutoka bustani yake ya miti ya matunda, na ndoo nyingi za maziwa nimesaidia kuzibeba hadi nyumbani, na mara nyingi kwa John Lowe pia; mara nyingi nilikuwa nikiwasaidia kusukasuka maziwa ili kupata siagi. Na kisha mzee Thomas Wantlen, aliyekuwa akiendesha duka; jinsi ninavyomkumbuka vizuri! John Lowe alimruhusu baba yangu kufanya kadiri alivyoweza katika kuwaficha watumwa maskini waliokuwa wakitoroka na kuja kwake kutafuta hifadhi. Wakati mmoja alikuwa Hakimu, na bila shaka hakuwawinda watumwa maskini, naye aliiunga mkono sheria kila mambo yalipoletwa mbele yake kwa njia inayofaa; lakini baba na mama yangu walikuwa watu wenye akili timamu na busara pana ya kawaida, kwa hiyo hawakumtia kamwe katika taabu yoyote. Nyumba yetu ilikuwa mojawapo ya vituo vikuu vya Njia ya Chini kwa Chini (Underground Railroad). Baba yangu alikuwa akipokea gazeti la "Baltimore Weekly Sun"; gazeti hilo daima lilikuwa na matangazo ya watumwa watoro. Baada ya kuonyesha picha ya mtoro maskini, mwenye kifurushi kidogo mgongoni, akielekeza uso wake kaskazini, tangazo lingesomeka takriban hivi: Zawadi ya dola elfu tatu! Ametoroka kutoka Anerandell County, Maryland, tarehe fulani, urefu wa futi kadhaa, kovu upande wa kulia wa paji la uso au sehemu nyingine ya mwili,—mali ya Bw. A. au B. Kwa hiyo wakati mwingine msisimko ulikuwa mkubwa mno hata sisi

tulilazimika kuwa waangalifu sana ili tusizushe shaka. Baba yangu alichunguzwa kwa karibu.

Nimemwona akiwaongoza wanaume kumi na watano hadi ishirini shambani wakati wa mavuno—alikuwa hodari sana wa kuvuna kwa mundu wa fremu na kukata majani siku zile —na baada ya kufanya kazi mchana kutwa shambani wakati wa mavuno, alikuwa akirudi nyumbani usiku, akilala saa mbili hivi, kisha akaondoka saa sita usiku na kutembea maili kumi na tano au ishirini akimpeleka mtumwa maskini mahali salama; wakati mwingine mama na mtoto, wakati mwingine mume na mke, nyakati nyingine mwanamume mmoja au zaidi, kisha akafika nyumbani kabla tu ya kupambazuka. Labda angeweza kulala saa moja kisha akaenda kazini, na hivyo mara nyingi aliikwepa shaka ya watu. Ni mara moja tu ambapo mtumwa maskini ambaye baba yangu aliwahi kumshughulikia alikamatwa, na kama mtu yule angalisema kweli angaliokolewa, lakini aliogopa.

Kulikuwa na msitu mzuri maili moja kutoka New Market kwenye barabara kuu ya Baltimore na York; uliitwa Lowe's Camp Ground. Ulikuwa umbali wa robo tatu ya maili hivi kutoka nyumbani kwetu. Mama yangu alikuwa mpishi hodari mno, kwa hiyo tulipanga kuendesha nyumba ya kulala na kula wageni wakati wa mkutano wa kambi. Tulikuwa na matikiti, na mikate ya matunda na keki na vitu vya namna hiyo pia. Baba alikuwa na shughuli nyingi na hakuwa ameyaangalia magazeti kwa wiki moja au mbili, kwa hiyo hakujua kwamba kulikuwa na tangazo lolote la watoro. Waliishi New Market wazungu fulani waliojipatia riziki kwa kuwakamata watumwa watoro na kupokea zawadi. Mtu mmoja aitwaye Turner, aliyesimamia ofisi ya posta huko New Market, Ben Crout, aliyefuga mbwa wa kunusa halisi wa Kusini kwa kusudi hilo, na John Hunt. Watu hawa wote waliishi New Market. Kisha kulikuwa na Luther Amos, Jake Hedrick, Abe Samson na Luther Samson, mwanawe. Niliwafahamu wote vizuri. Samson alikuwa na mbwa kadhaa wa mbio (greyhound). Basi watu hawa walikuwa wakiichunguza nyumba yetu kwa karibu, wakijaribu kila njia kumkamata baba yangu. Usiku mmoja wakati wa mkutano wa kambi, kati ya saa sita na saa saba usiku, sisi watoto sote tulikuwa kwenye tandiko sakafuni. Kulikuwa na joto, na baba na mama walilala kitandani. Mtu mmoja alikuja akabisha mlangoni. Baba aliuliza ni nani? Akasema "Rafiki. Nimesikia kwamba unaendesha nyumba ya kulala wageni, nami nataka kupata kitu cha kula."

Baba alimwambia aingie. Alikuwa na kila kitu isipokuwa kahawa ya moto—kwa hiyo alianza kazi akaitayarisha kahawa. Baba alizungumza naye. Mtu yule alikuwa amevaa vizuri. Alikuwa amebadilisha nguo zake, alisema, kwa sababu alikuwa safarini, na kulikuwa na vumbi, naye alikuwa njiani kwenda kwenye mkutano wa kambi. Hivi ndivyo alivyomwambia

baba yangu. Basi baadaye kidogo kahawa ilikuwa tayari, na baba akamketisha ale chakula chake cha jioni. Mtu huyu alikuwa amepitia New Market, na Ben Crout na John Hunt, waliokuwa wamelisoma tangazo, waliona kwamba mtu huyu alilingana na maelezo, na wakitumaini kumkamata baba yangu, walimwambia aje nyumbani kwetu na wakamweleza yote kuhusu baba yangu kuwa na nyumba ya kulala wageni na yote kuhusu mkutano wa kambi. Ulikuwa mkutano wa kambi wa wazungu, lakini watu weusi nao walihudhuria; zamani ulikuwa ukiitwa kambi ya zamani ya Baltimore, na ndivyo maskini yule alivyojua vizuri hivyo la kusema. Alikuwa ametoroka kutoka Louisiana, na kwa wiki mbili alikuwa akijificha mchana na kusafiri usiku, lakini njaa ilimzidi hata akathubutu kuingia mji huu, na watu hawa walikuwa wakimtafuta, lakini yeye hakujua. Walipomwona walitambua kwamba alilingana na tangazo lililotolewa gazetini, kwa maana daima lilitolewa kwa uwazi kabisa; rangi, urefu na makovu katika sehemu yoyote ya mwili wake. Basi, karibu wakati ule ule mtu yule alipomaliza chakula chake, mtu fulani alipiga kelele, "Haloo!" Baba alienda mlangoni. Kulikuwa na wazungu sita au saba, nao wakasema, "Tunamtaka yule mweusi unayemficha, ni mweusi mtoro."

"Simfichi mtu yeyote," baba alisema. Ndipo wakaanza kulaani na kutukana, wakamrukia. Mtu yule aliruka akakimbia ghorofani. Mama yangu alikuwa na mtoto mchanga. Bila shaka aliogopa akaruka kutoka kitandani, nao walikuwa wakimpiga baba na kutukanyaga kila mahali sisi watoto tuliokuwa sakafuni. Tulikuwa tukipiga mayowe. Katikati ya sakafu palisimama jiko la chuma la mtindo wa zamani lenye mabamba kumi. Bila shaka halikuwa na moto ndani yake, na mama yangu maskini aliyeogopa alipopita mbio karibu nalo akijaribu kumtetea baba, gauni lake la nyumbani lilinaswa katika mlango wa jiko, wakati ule ule mtu mmoja alipomkata kwa kisu cha kukunja chenye springi; kikateleza kwenye mlango badala ya kumpata mama. Nimemshukuru Mungu mara nyingi kwa ajili ya mlango ule wa jiko. Kama si huo, mama yangu maskini angeuawa usiku ule. Mtu yule maskini aliruka kupitia dirisha la ghorofani akakimbia yadi mia mbili hivi, ndipo mbwa wa kunusa wa Ben Crout alipomkamata na kumshikilia mpaka wakafika. Walipogundua kwamba mtu yule ametoweka, waliacha kumpiga baba wakaenda kumfuata. Huyo ndiye aliyekuwa mweusi wa kwanza na wa mwisho waliyewahi kumpata kutoka mikononi mwa Sam Berry. Jambo hilo lilimtia mama yangu roho mpya. Alilia kwa uchungu, lakini lo, yote yalipokwisha, jinsi alivyokuwa amekusanya ujasiri na nguvu! Wazungu wema wa mtaa mzima walighadhibika, lakini alikuwa karibu mno na mpaka wa Maryland hata wakamfikisha Baltimore saa chache baadaye. Na, maskini, hatukusikia habari zake tena baada ya hapo.

Wakati fulani, miezi mitatu au minne hivi baada ya tukio hili, kuelekea majira ya kupukutika kwa majani, tulikuwa tukilala ghorofani. Usiku mmoja karibu saa sita usiku mtu aligonga kwenye ua. Baba yangu aliitika akashuka akafungua mlango. Mama alisikiliza akawasikia wakisema "mweusi mtoro." Aliruka kutoka kitandani, na alipokuwa akishuka ngazi mbio aliishusha fimbo ya baba iliyokuwa na kisu kidogo ndani yake; alienda mlangoni akaufungua kwa nguvu, akamsukuma baba kando, lakini baba alimshika, lakini lo, alipomaliza na watu wale! Walirudi nyuma wakajaribu kuomba radhi, lakini hakutaka kusikia lolote.

"Siwezi kwenda kitandani kwangu nikalala usiku bila kuwindwa na ninyi mashetani," alisema.

Asubuhi iliyofuata baba alienda kazini, lakini mama alivaa akaenda New Market; alipokuwa akienda alimweleza kila mtu aliyekutana naye jinsi alivyokuwa amewindwa na watu hawa. Aliyataja majina yao yote waziwazi, na watu wote matajiri wenye heshima walisema ni aibu, wakamuunga mkono. Dkt. Bell, daktari mkuu huko New Market, ambaye yeye mwenyewe alimiliki watumwa watatu au wanne, alisimama upande wa mama yangu akamwambia alieleze jambo hilo hadharani; basi alisimama juu ya jiwe la kukanyagia mbele ya nyumba ya Dkt. Bell, mkabala kabisa wa Tavern kubwa kuliko zote mahali pale. Kulikuwa na wengi wa watu hawa wameketi nje wakisoma habari. Asubuhi ile ilikuwa asubuhi nzuri ya majira ya kupukutika kwa majani, naye akafungua kinywa chake na kwa saa moja akawatangazia maneno yote yaliyokuwa moyoni mwake. Hakuna neno lililosemwa dhidi yake, lakini watazamaji na wengine walipokuwa wakitazama na kusikiliza kilio cha "Aibu! Aibu!" kilisikika; na wale watu wakanyemelea mbali huku na huko. Alipomaliza hakuonekana hata mmoja wa kundi hili. Asubuhi ile, mama alipokuwa akienda New Market, mbwa yule yule wa kunusa wa Ben Crout alikuwa amelala kando ya njia ya waenda kwa miguu, na mama alipokuwa akiendelea, bibi mmoja ambaye mama alikuwa akimfanyia kazi, Bi Rutlidge, alimwona mbwa na akamwona mama akija. Aliinua mkono wake kumwashiria juu ya mnyama yule hatari. Kwa kawaida walimfunga, lakini asubuhi hii hakuwa amefungwa. Mama hakujali bali aliendelea. Bi R. alikunja mikono yake akageuka nyuma akitarajia wakati wowote kumsikia mama akipiga yowe. Alitazama nyuma na mama alikuwa karibu kabisa na mbwa na akapita juu yake moja kwa moja. Aliogopa sana hata akasema: "Lo, Mary, umewezaje kupita karibu na yule mbwa wa kutisha wa Ben Crout?"

Mama alikuwa amekasirika sana, akasema, "Sikusimama kumfikiria mbwa huyo," akapita. Na jambo hili lilikuwa ajabu kwa kila mtu kotekote. Yalikuwa mazungumzo makubwa ya siku ile nchi nzima,

jinsi mke wa Sam Berry alivyompita mbwa wa kunusa wa Ben Crout bila kudhurika. Kisha wakaanza kusema kwamba lazima alikuwa na hirizi ya aina fulani, nao wakamwogopa. Tangu hapo hakuna mtu, mweusi au mzungu, aliyemsumbua mke wa Sam Berry. Haikuwa hirizi, bali ulikuwa ukombozi wa ajabu wa Mungu.

Miaka miwili au zaidi hivi baada ya haya, magazeti yalijaa matangazo ya mtumwa mmoja wa thamani kubwa aliyekuwa ametoroka. Zawadi kubwa ilitolewa. Kwa rehema ya Mungu alikuwa amefika kwetu, na kwa kumhamisha maskini yule kutoka mahali hadi mahali alikuwa amehifadhiwa salama kwa wiki mbili hivi, kwa kuwa hapakuwa na nafasi yoyote kwa baba wala kwa mtu yeyote kumtoa, kwa jinsi tulivyochunguzwa kwa karibu. Baba yangu alikuwa mtu wa kuamka mapema sana, daima aliamka na kutoka nje karibu na mapambazuko. Nyumba yetu ilisimama bondeni kati ya vilima viwili, hivi kwamba mara tu ulipofika juu ya kilima, upande wowote, ukija au ukienda, uliweza kuona kila jambo lililokuwa likitendeka kuzunguka nyumba yetu. Upande wa pili wa barabara palikuwa na miti miwili mikubwa ya mkastanya, lakini ilikuwa imeangushwa na dhoruba kubwa muda fulani kabla, kwa hiyo hapakuwa na kizuizi cha kuificha nyumba isionekane wazi. Asubuhi hii, alipokuwa nje uani akiwalisha nguruwe, aliona wanaume wanne wakija wamepanda farasi. Alijua kwamba walikuwa wageni. Hakuweza kuingia nyumbani kumwambia mama, kwa hiyo alimwita akasema: "Mama, naona watu wanne wanakuja; fanya kadiri uwezavyo."

Ilimbidi atende mara moja bila kuweza kumwambia baba neno jingine. Mtumwa yule maskini alikuwa ghorofani. Alimshusha chini akamweka kati ya kamba za kitanda na godoro la majani. Kwa kuwa ilikuwa asubuhi na mapema kitanda chake kilikuwa bado hakijatandikwa. Katika nyumba za mtindo wa zamani mashambani hatukuwa na sebule. Chumba cha mbele cha chini mara nyingi kilitumika kama chumba cha kulala. Mdogo wangu wa kiume, mwenye umri wa miaka miwili, alilala upande wa miguu wa kitanda. Wale watu walifika wamepanda farasi wakazungumza na baba yangu. Alikuwa mtu mwenye adabu sana. "Habari za asubuhi, mabwana, habari za asubuhi, mmetoka mapema sana leo asubuhi."

"Ndiyo, tunamtafuta mweusi mtoro." Wakati huo huo baba yangu alimtambua sherifu mkuu kuwa Bw. E., aliyekuwa zamani bwana wake mdogo. "Kumbe, huyu si Bw. E.?"

"Ndiyo, Sam, hukunitambua?"

Baba yangu alimchangamkia sana, akacheka kwa moyo wote akasema: "Ni jambo gani hili duniani?"

"Unajua lolote kuhusu mtoro huyu?"

Mwingine akadakia akasema: "Tuna hati ya upekuzi na

tumekusudia kumpata yule mweusi. Tunataka kujua kama umemficha."

"Basi," baba alisema, "nikiwaambia sijamficha, hamtaniamini; nikiwaambia nimemficha, haitawaridhisha, kwa hiyo ingieni mkaangalie."

Hakujua hata kidogo mama alichokuwa amefanya, lakini alijua kwamba alikuwa na akili kichwani, na kwamba angeweza kumtegemea wakati wa dharura. Wale watu walisita wakasema: "Haina maana sisi kuingia, kama utatuambia tu kama unaye au unajua lolote kumhusu." Na baba akasema: "Ingieni, mabwana, mkaangalie."

Wakasema, "Tumesikia kwamba mke wako ni shetani," na kisha, wakisema kwa upole sana, "Unajua, Sam, hatutaki ugomvi wowote naye, unaweza kutuambia tu vilevile."

"Hapana, mabwana, mtaridhika zaidi mkiingia mkajionea wenyewe."

Wakati huo huo mama, kwa namna ya heshima na adabu kuliko zote, aliufungua mlango wazi akasema: "Habari za asubuhi, mabwana, karibuni ndani." Basi wakacheka kwa moyo wote. Wawili walishuka farasi wakaingia, wakapanda ghorofani, wakaangalia kila mahali huku mmoja akiangalia jikoni nyuma ya bomba la moshi, katika kabati la vyungu; na mama yangu alienda kitandani akafunua shuka (bila shaka alijua ni shuka gani la kufunua,) hapo alilala mdogo wangu wa kiume. Akasema: "Angalieni kila mahali, labda ndiye huyu?"

"Lo! Sam," mmoja wao alisema, "huyu hapa mweusi, utamuuza kwa bei gani?"

"Hapana, hamna fedha za kutosha kumnunua," baba alisema. Kisha mama akasema: "Sasa, mabwana, angalieni pia chini ya kitanda; hamjachunguza kila kitu hapa," nao wakacheka wakatoka mbio wakasema: "Haya, Sam, tunaona kwamba humnaye."

Na baba akasema: "Haya, sasa mmeridhika zaidi baada ya kuangalia wenyewe." Kwa hiyo hakusema uongo wowote, lakini alikuwa amemficha yule mweusi vilevile!

Walipanda farasi wao wakaondoka mbio kuelekea York. Sisi watoto tulikuwa werevu kiasi cha kutoonyesha dalili yoyote ya hofu. Maskini mimi, macho yangu yalihisi kama miezi michanga. Mtu yule alikuwa salama. Walipokwisha kuondoka, mama alimtoa yule maskini, naye alikuwa dhaifu mno hata hakuweza kusimama. Alitetemeka kutoka kichwani hadi miguuni, akalia kama mtoto. Maskini, alidhani amekwisha, na kama si mama yangu mwenye moyo mkuu angekuwa amekwisha. Punde tulimpeleka Kanada, ambako, natumaini, aliishi kumshukuru na kumsifu Mungu, aliyemwokoa kutoka mkononi mwa mabwana zake.

Siwezi kusema hasa ni muda gani ulipita baada ya tukio hili, lakini ilikuwa wakati wa mavuno. Baba yangu alikuwa amerudi kutoka kazini naye alikuwa ameketi nje uani mbele ya nyumba akipumzika; giza lilikuwa ndiyo linaanza kuingia. Sisi watoto tulikuwa tukicheza pande zote. Mtu mmoja mrefu, mwenye umbo zuri, alikuja hadi kwenye ua. Baba alisema: "Habari za jioni, rafiki yangu." Maskini yule alitetemeka, akasema: "Sijui kama wewe ni rafiki au adui, lakini niko chini ya huruma yako."

"Usiogope," baba alisema, "uko salama." Kisha aliketi juu ya ua kwa muda akaanza kusimulia hadithi yake ya huzuni. Miguu yake ilikuwa imeumia kiasi kwamba hakuweza kusafiri. Alikuwa ametoroka kutoka New Orleans. Alisema bwana wake alimiliki shamba kubwa la miwa naye alikuwa mmoja wa wachemshaji wakuu wa molasi. Bwana wake alikuwa mtu mwenye hasira kali sana, na mara kadhaa alikuwa ametishia kumuuza kwa sababu alikuwa Mkristo na alikuwa akisali, lakini alikuwa mtu wa thamani kwa hiyo aliendelea kumshikilia; lakini safari hii alikuwa ametenda kosa kubwa. Alisema alikuwa amechoka sana, na, jambo ambalo hakuwahi kufanya maishani mwake kabla, alishikwa na usingizi kwa uchovu mtupu, na hivyo akaunguza mapipa makubwa mengi ya molasi, na jambo hili lilimkasirisha bwana wake mno hata akaamua kumuuza. Alikuwa na mke na watoto watatu, kama nakumbuka vizuri. Bwana wake alimfunga pingu akamtia katika chumba cha chini ya nyumba, mpaka wafanyabiashara wa watumwa wa Georgia walipofika. Fedha zilipolipwa kwa kawaida walifanya sherehe kubwa ya kunywa na kucheza kamari. Alisema hakuweza kupata nafasi ya kumwona mke wake. Lo, jinsi alivyoomba mchana kutwa na usiku kucha! Bibi yake mdogo, ambaye mara nyingi alikuwa amemlea alipokuwa mtoto mdogo na ambaye alikuwa akimbeba mara kwa mara kutoka mahali hadi mahali, alikuwa amempenda sana, kama ilivyokuwa mara nyingi. Alikuwa amekwenda Kaskazini shuleni naye alikuwa Mkristo, na hilo laweza kueleza yaliyofuata. Alikuwa amerudi nyumbani kutoka shuleni wakati huo hasa, na kama Malkia Esta, alipowaombea watu wake, alifanywa malkia wakati ufaao kabisa. Jioni ya kabla ya asubuhi ambayo angechukuliwa walikuwa wakifanya sherehe ya shangwe. Alingoja mpaka wote walipojaa msisimko, na kwa kuwa alikuwa kipenzi kikubwa cha baba yake alifaulu kupata funguo za chumba cha chini akaingia akazifungua pingu zake na akamfanya aape kwake akiwa amepiga magoti kwamba kama wangemkamata kamwe hangemsaliti. Kisha akamwambia njia ya kufuata, aifuate Nyota ya Kaskazini, ambayo watumwa wengi walionekana kuielewa na kusafiri kwa kuifuata. Alimpa fedha kidogo na kitu cha kula. Aliomba baraka ya Mungu juu yake, akamwambia kwamba angekufa kama angekamatwa, lakini hangeweza kamwe

kumsaliti; na ndivyo angefanya. Sitasahau kamwe jinsi alivyolia alipokuwa akimsimulia baba yangu hadithi hii. Alisema alikuwa amesafiri kwa wiki tatu, na chakula chake kilipokwisha aliishi kwa matunda pori, kwa kuwa matunda ya blackberry yalikuwa ndiyo yameiva. Alikuwa akijificha mchana na kusafiri usiku; alikaa misituni, hakuwahi kusafiri mchana, isipokuwa tu mvua iliponyesha. Punde tulimkaribisha ndani tukaleta maji tukamwosha miguu. Mama alimpatia chakula kizuri cha jioni. Lo, jinsi maskini yule alivyokula; alikuwa karibu kufa kwa njaa. Tulimweka wiki mbili hivi, kisha tukafanikiwa kumpeleka Kanada yetu mpendwa. Lo, jinsi mtumwa huyu maskini alivyopitia mengi kwa ajili ya uhuru wa mwili wake tu, na bado ni wachache jinsi gani walio tayari kujitoa mhanga hata kidogo ili kupata uhuru wa roho ambao Yesu anautoa bure kabisa, kwa maana Mwana akiwaweka huru, mtakuwa huru kweli kweli. Mungu ashukuriwe, siku hizi za huzuni zimepita, zisirudi tena kamwe, natumaini. Mtu yule maskini, nadhani, hakusikia tena habari za mke wake na watoto wake, kwa maana hii ilikuwa miaka mingi kabla ya vita na haikuwezekana kwamba walikutana tena duniani, lakini natumaini watakutana ng'ambo ya mto ambako mawimbi hukoma kuvuma.