Kuhamia Pennsylvania

Baba yangu alipokwisha kutuweka sote huru na kututulizisha, alitaka kwenda kumwona ndugu yake, aliyekuwa amekimbia ili kupata uhuru wake miaka kadhaa kabla baba hajajinunua mwenyewe. Sheria za Maryland wakati huo zilikuwa kwamba mtu huru akitoka nje ya jimbo na kukaa zaidi ya siku kumi, alipoteza haki yake ya ukazi, na angeweza kukamatwa na kuuzwa, isipokuwa mzungu fulani mashuhuri aingilie kati; na hata hivyo mara nyingine walimtoa kwa shida. Lakini mara nyingi watu weusi maskini walitekwa nyara, na wangeondolewa haraka wasionekane tena. Kwa maana watu waliofanya biashara ya namna hiyo kwa kawaida walivizia nafasi nzuri. Watu wa ukoo wa mama yangu wote waliishi Maryland. Alichukia kumwacha mama yake, nyanya yangu mpendwa, na kwa hiyo hakukubali kamwe kwenda Kaskazini. Lakini baba yangu alipokwenda kumwona ndugu yake, na kukaa zaidi ya zile siku kumi, aliona ni afadhali aende. Mama maskini! Jinsi ninavyomkumbuka vizuri. Baada ya juma moja alikuwa na wasiwasi mwingi kama nini. Alikuwa akiketi karibu na moto karibu usiku mzima. Ilikuwa majira ya vuli, hilo najua, lakini siwezi kusema hasa ulikuwa mwaka gani. Baada ya kifo cha baba yangu, dada yangu, bila kujua thamani ya hati za uhuru, aliziacha zote ziharibiwe. Sote tulikuwa tumeandikishwa katika jengo la mahakama la Baltimore. Mara nyingi nilikuwa nimemwona baba yangu akiwaonyesha watu hati hizo. Zilikuwa na muhuri mkubwa mwekundu—muhuri wa kaunti—na baba yangu, au yeyote kati yetu aliyesafiri, ilimbidi aonyeshe hati zake za uhuru. Lakini hizo sina, kwa hiyo siwezi kusema mwaka wala tarehe. Lakini, baada ya muda, siku ya tisa ikafika. Nilimwona mama yangu akitembea huku na huku sakafuni, akichungulia dirishani, na kuugua. Nilikuwa nikiamka kitandani mwangu na kuketi pembeni karibu na moto na kumtazama, na kuyaona machozi makubwa alipokuwa akiyafuta kwa aproni yake. Alikuwa akisema; "Amanda, mbona hukai kitandani?"

Ningetoa kisingizio ili nikae naye. Mara nyingine ningelia na kusema ninaumwa. Ndipo angeniita kwake na kuniacha nilaze kichwa changu mapajani mwake; na hakuna mahali popote duniani patamu kwa mtoto kama mapaja ya mama. Karibu naweza kuyahisi sasa ninapoandika mapaja ya mama yangu, laini, yenye joto na nyororo kama manyoya, kwa maana ndivyo yalivyoonekana kwangu. Nilimpenda baba yangu, na nilidhani ndiye mtu mtukufu kuliko wote waliowahi kuishi. Siku zote nilikuwa kipenzi cha baba yangu, na nilihuzunika sana alipokuwa mbali, na nilipomwona mama yangu akilia, nami ningelia pia. Siku kumi zilikuwa zimepita, na baba alikuwa bado hajarudi.

Kila siku baadhi ya wakulima wema wa jirani wangekuja kuuliza kama "Sam" alikuwa amerudi nyumbani bado. Baba yangu aliheshimiwa sana na wazungu wote bora wa mtaa ule, na wengi wao wasingemwambia neno; lakini, "Kama Sam wa Insor asingeambiwa lolote kwa kutoka nje ya jimbo na kukaa zaidi ya siku kumi, basi weusi wote wa kaunti wangefanya vivyo hivyo!"

Basi hii ndiyo iliyokuwa sababu ya ule uchunguzi. Lo! hakuna ajuaye huzuni na uchungu wa moyo wa mama yangu maskini. Hatimaye siku ikafika baba aliporudi. Ndipo marafiki, weupe na weusi, waliomtakia mema, walimshauri aondoke haraka iwezekanavyo. Na sasa ikaja kuvunjika kwa makao. Tulikuwa tukiendelea vizuri, na baba na mama walikuwa na kazi yote waliyoweza kufanya. Wazungu wa mtaa ule walikuwa wema, na walimpa mama yangu vitu vingi, hata sisi watoto siku zote tulikuwa na chakula na mavazi tele. Tulikuwa na nyumba, kiwanja kizuri kikubwa, na bustani nzuri, nguruwe, kuku, na bata mzinga. Tena mama yangu alikuwa hodari sana wa kubana matumizi. Aliweza kufanya kidogo kitoshe kwa mengi. Alikuwa mfuaji na mpigaji pasi stadi, na hapajawahi kuwa mpishi bora kuliko yeye aliyeinua sufuria. Ustadi wangu katika hilo (kama ninao) nimeupata kwa mama yangu mpendwa. Juu ya hayo yote alikuwa Mkristo wa kweli, mwenye imani thabiti kwa Mungu, kama alivyokuwa pia nyanya yangu. Alikuwa mcha Mungu sana, na mwanamke wa imani na maombi ya ajabu. Kwa sababu niliyoieleza wazazi wangu waliamua kuhama kutoka Maryland, na hivyo wakaenda kuishi katika shamba lililomilikiwa na John Lowe, lililokuwa kando ya barabara kuu ya Baltimore na York katika Jimbo la Pennsylvania.

Baba yangu na mama yangu wote wawili walijua kusoma. Lakini sikumbuki kuwasikia wakieleza jinsi walivyofundishwa. Baba ndiye aliyekuwa msomaji bora kati yao wawili. Siku zote Jumapili asubuhi baada ya kifungua kinywa angetuita sisi watoto tumzunguke na kutusomea Biblia. Sijawahi

kumwona akiketi kula chakula, hata kama kilikuwa kidogo namna gani, bila kumwomba Mungu baraka kabla ya kula. Mama alikuwa mwenye busara sana na mwangalifu mno katika matumizi. Aliweza kuandaa chakula kizuri cha mchana kutokana na karibu kitu bure kuliko mtu yeyote niliyewahi kumwona maishani mwangu. Mara nyingi aliufurahisha moyo wa baba yangu aliporudi nyumbani usiku na kusema: "Haya, mama, umeendeleaje leo?"

"Vizuri sana," angesema. Mara nyingine ilihitaji mipango migumu; hata hivyo sisi watoto hatukuwahi kulala na njaa. Baada ya chakula chetu cha jioni, mara nyingi cha maziwa mazuri na uji wa mahindi, angetuita sisi watoto na kutufanya sote tuseme sala zetu kabla ya kwenda kulala. Sikumbuki wakati wowote nilipokwenda kulala bila kusema Sala ya Bwana kama nilivyofundishwa na mama yangu. Hata kabla hatujawa huru nilifundishwa kusema sala zangu.

Nilienda shule kwa mara ya kwanza nikiwa na umri wa miaka minane, kwa binti wa mhudumu mzee wa Kimethodisti aitwaye Henry Dull; jina la mwalimu wangu lilikuwa Isabel Dull. Alifundisha shule ndogo ya binafsi mkabala na mahali alipoishi mama yangu, katika nyumba ya mtu binafsi iliyokuwa mali ya Isaac Hendricks (babu yake Askofu Hendricks). Alikuwa rafiki mkubwa wa mama yangu, na alikuwa mrembo sana, na mwema sana kwetu sisi watoto. Alinifundisha somo langu la kwanza la tahajia. Shule ilikuwepo wakati wa kiangazi tu. Nilipata kama majuma sita ya masomo. Nilianza kujifundisha kusoma kwa kukata herufi kubwa kutoka kwenye magazeti ambayo baba yangu angeleta nyumbani. Kisha ningeziweka dirishani na kumwomba mama aziunganishe kwa ajili yangu ziwe maneno, ili niweze kusoma. Sitasahau kamwe jinsi nilivyofurahi niliposoma kwa mara ya kwanza: "Nyumba, mti, mbwa, ng'ombe." Nilidhani najua yote. Ningewaita watoto wengine wanizunguke na kuwaonyesha jinsi nilivyoweza kusoma. Sikupata kwenda shule tena hadi nilipokuwa na umri wa miaka kumi na mitatu hivi. Ndipo tulipolazimika kwenda umbali wa maili tano hivi, kaka yangu na mimi. Kulikuwa na watu weusi wachache tu katika sehemu ile ya nchi wakati huo, wa kwenda shule (shule ya wazungu), kama watano tu na hawakuhudhuria kwa utaratibu; lakini baba na mama walitamani sana tuende hata wakatusukuma, nami pia nilitamani. Sitasahau kamwe asubuhi moja ya baridi ya majira ya baridi. Jua lilikuwa linang'aa, theluji ilikuwa nzito sana, na kulikuwa na baridi kali mno. Kaka yangu hakwenda siku ile, lakini mimi nilitaka kwenda. Mama alidhani kulikuwa na baridi mno; aliogopa ningeganda kwa baridi; lakini nilimwambia ningeweza kwenda, na baada ya mjadala kidogo aliniambia ningeweza kwenda. Aliniambia ningeweza kuvaa buti nzito za kaka yangu. Nilikuwa nimevaa soksi nzuri nzito,

gauni la joto la sufu iliyofumwa na kitani, na nilikuwa nimejifunika vizuri. Nikaondoka kwenda kwenye jengo la shule yangu lililokuwa maili mbili na nusu,—jengo la shule la John Rule kando ya Barabara Kuu. Nusu maili ya kwanza niliendelea vizuri, sehemu kubwa ikiwa ni mlima, lakini Ee jinsi nilivyoanza kupata baridi, na kwa kuwa nilikuwa nimejifunika sana sikuweza kwenda vizuri kama nilivyodhani ningeweza. Nilikaribia kufa kwa kuganda. Wazo langu la kwanza lilikuwa kurudi, lakini nilikuwa na ushupavu mno, niliogopa kwamba nikimwambia mama asingeniruhusu kwenda tena, kwa hiyo nilinyamaza nikaendelea. Nilipofika kwenye mlango wa jengo la shule, niligundua kwamba sikuweza kuufungua na sikuweza kusema, na mvulana mmoja mzungu akaja akasema, "Mbona huingii?" Ndipo nikagundua kwamba sikuweza kusema, kwa maana nilijaribu na sikuweza. Aliufungua mlango nami nikaingia na mtu fulani akanijia akanivua nguo zangu za nje na wakanihudumia, siwezi kusema kwa muda gani, kabla sijazinduka kutoka katika usingizi ule mzito. Kulikuwa na binti wengi wa wakulima, wasichana wakubwa, na wavulana, wakati wa majira ya baridi, hivi kwamba shule ingejaa, hata baada ya kutembea maili mbili na nusu, siku nyingi ningepata somo moja tu, nalo lingekuwa wakati wanafunzi wengine walipokuwa wakishusha vyombo vyao vya chakula cha mchana na kuvaa nguo zao za kujifunika. Watoto wote wazungu ilibidi wapate masomo yao kamili, na kama muda ulibaki ndipo watoto weusi walipata nafasi. Kwa jumla nilipata masomo ya miezi mitatu hivi.

Nikiwa na umri wa miaka kumi na mitatu niliishi Strausburg, mara nyingine uliitwa Shrewsbury, kama maili kumi na tatu kutoka York, kando ya barabara kuu ya Baltimore na York. Niliishi kwa Bi Latimer. Alikuwa mwanamke wa Kusini, aliyezaliwa Savannah, Georgia. Alikuwa mjane, mwenye watoto watano. Ilikuwa nafasi nzuri, Bi Latimer alikuwa mwema sana kwangu nami niliendelea vizuri. Ilikuwa majira ya kuchipua nilipokwenda kuishi huko, na wakati fulani katika majira ya baridi uamsho mkubwa ulizuka na kuendelea kwa majuma kadhaa katika Kanisa la Allbright. Nilivutiwa sana na kuguswa na roho ya mkutano ule. Ulikuwa uamsho wa mtindo wa zamani, watu wengi mno waliokoka. Hakuna mtu mweusi aliyekwenda mbele kuombewa; walikuwa wachache tu popote katika mtaa ule. Mzee mmoja aitwaye Moses Rainbow, na wanawe wawili, Samuel na James, ndio waliokuwa watu weusi pekee walioishi popote ndani ya maili tatu au nne kutoka mjini. Mkutano huu uliendelea kwa majuma manne au matano. Ulipokwisha mfululizo wa mikutano ulianza katika Kanisa la Kimethodisti.

Mmoja wa washiriki alikuwa Bi Mary Bloser, binti wa George Bloser, aliyejulikana sana katika eneo lote lile la nchi kwa utauwa wake wa kina na tabia yake ya Kikristo, kama alivyojulikana pia Bi Mary. Alikuwa

na nguvu katika maombi. Sijawahi kumsikia kijana yeyote aliyejua kama yeye jinsi ya kumshika Mungu kwa ajili ya roho za watu. Alikuwa nguvu ya wema kila mahali alipokwenda. Ni roho ngapi nimemwona akiziongoza hadi Msalabani!

Usiku mmoja alipokuwa akizungumza na watu katika kusanyiko, alinijia, msichana mweusi maskini aliyeketi nyuma kabisa karibu na mlango, na kwa maombi ya kunisihi na machozi, ambayo kwa kweli niliyahisi, aliniomba niende mbele. Nilikuwa msichana mweusi pekee pale, lakini nilikwenda. Alipiga magoti kando yangu akiwa amenikumbatia kwa mkono wake na kuniombea. Ee, jinsi alivyoomba! Nilikuwa mjinga, lakini niliomba kadiri nilivyoweza. Mkutano ukaisha. Nilitaka kusimama, lakini nikagundua sikuweza kusimama. Walinishika na kunisimamisha kwa miguu yangu. Nguvu zangu zilionekana kunirudia, lakini niliogopa. Niliogopa kupiga hatua. Nilionekana kuwa mwepesi mno. Moyoni mwangu kulikuwa na amani, lakini sikujua jinsi ya kutumia imani kama nilivyopaswa. Nilikwenda nyumbani nikaazimia kwamba nitakuwa wa Bwana na kuishi kwa ajili yake. Siku zote zilikuwa za furaha na nuru. Niliimba na kufanya kazi na kudhani kwamba hilo ndilo pekee nililohitaji kufanya. Kisha nikajiunga na Kanisa. Sikumbuki jina la mhudumu, lakini nakumbuka vizuri kwamba jina la kiongozi wa darasa langu lilikuwa Joshua Ludrick. Nilimpenda kwa sababu ya nguvu ya mapafu yake, kwa maana wakati huo nilidhani kwamba kulikuwa na dini nyingi katika maombi ya sauti kubwa na kelele za shangwe. Ungeweza kumsikia akiomba nusu maili mbali alipochochewa ipasavyo. Alikuwa kiongozi wa darasa la Jumapili asubuhi, lililokutana baada ya mahubiri ya asubuhi. Baba yangu na mama yangu, ili kunitia moyo katika maisha yangu mapya, walijiunga na Kanisa na darasa lile lile, ili kuniepusha na kutoka nje usiku. Watoto wa Bi Latimer, watatu kati yao, walikwenda Shule ya Jumapili, nami ilinibidi nifike nyumbani ili chakula cha mchana kiwe tayari kwa wakati ili watoto waweze kuondoka, lakini nilikuwa mweusi, kwa hiyo sikuweza kuhojiwa darasani kabla ya mzungu, ilinibidi ningoje hadi weupe wamalize, na ningekemewa vikali sana nilipofika nyumbani, watoto wote wangekasirika nami sana, na Bi Latimer pia, na taabu zangu zikawa zimeanza. Niliomba na kudhani kwamba huo ulikuwa msalaba wangu. Nikawaza, nitabadilisha kiti changu darasani, huenda hilo litanisaidia, nikaketi katika ncha ya kwanza ya benchi, kwa kuwa kiongozi alikuwa akianzia siku zote kwenye ncha ya kwanza na kushuka. Nilipoketi katika ncha ya kwanza, basi angeanzia kwenye ncha ya chini na kupanda juu na kuniacha wa mwisho. Kisha nikaketi kati ya wawili, nikidhani angewahoji wale wawili walio juu yangu na kisha kunihoji mimi kwa zamu yangu, lakini angewahoji wale wawili kisha kuniruka na kuwahoji wengine wote na kunihoji mimi wa mwisho. Nilimwambia

baba yangu kwamba nilikemewa kwa kuchelewa kufika nyumbani na kuwachelewesha watoto kwenda shule. Baba alisema angezungumza na Bw. Ludrick kuhusu jambo hilo, lakini kama alifanya hivyo, hakuna kilichobadilika, na ikafika mahali ambapo ilinibidi niamue kuacha ama darasa langu ama kazi yangu ya utumishi. Tulikuwa familia kubwa, na baba na mama waliona kwamba lazima nishikilie kazi yangu, kwa hiyo ilinibidi niache darasa langu. Hata hivyo haikunisaidia sana, kukemewa kila mara nilipokwenda, kwa hiyo nikawa mzembe nikapoteza neema yote niliyokuwa nayo, kama kweli nilikuwa nayo kabisa. Nilikuwa mchangamfu na mwenye moyo wa anasa, lakini siku zote ningesema sala zangu na kusoma Biblia yangu na vitabu vizuri na nilikusudia kupata wokovu nitakapojua kwamba ningeweza kuushika. Nisingekuwa mnafiki, la, si mimi, kwa hiyo niliendelea, nikiwa nimejifungia ndani ya nafsi yangu. Kisha nikaanza kuchunguza kasoro za wanaokiri dini, jambo ambalo ni kazi duni kwa mtu yeyote. Hiyo si njia ya kumkaribia Mungu. Niliona mambo mengi na kusikia mambo mengi yakisemwa na kutendwa na wanaokiri dini ambayo mimi nisingeyafanya, nilikuwa bora kuliko wao sana, kwa hiyo niliendelea katika njia yangu mwenyewe kwa muda.

Ni miaka mingi imepita sasa. Nilipokuwa nikiishi katika hoteli ya Black, huko Columbia, nakumbuka nikisoma kitabu kimoja. Nimesahau jina lake, lakini kilikuwa mdahalo kati ya mtu asiyeamini Mungu na mhudumu Mkristo. Nilipoendelea kusoma nilivutiwa sana. "Lo," niliwaza moyoni, "najua yule mhudumu Mkristo atashinda." Kinaanza kwa yule asiyeamini kuuliza swali. Jibu la mhudumu lilichukua kurasa mbili, wakati swali lililoulizwa lilichukua ukurasa mmoja na nusu tu. Walipoendelea mhudumu alipata kurasa tatu kwa jibu lake; na yule asiyeamini alionekana kushindwa. Kisha kikaendelea, na baada ya muda mhudumu akaanza kushindwa, na yule asiyeamini akapata nguvu. Kikaendelea hivyo hadi yule asiyeamini alionekana kuteka uwanja wote. Maswali yake na hoja zake zilikuwa nzuri mno na zimepangwa kwa namna ambayo kabla sijajua nilikuwa nimetekwa; na nilipomaliza kitabu nilikuwa na makala yote ya yule asiyeamini yamechapwa katika kumbukumbu yangu na roho yangu, na hoja ya yule Mkristo ilikuwa imepotea; sikuweza kukumbuka karibu chochote chake. Basi, niliogopa kumwambia mtu yeyote. Lo, kama mtu yeyote angegundua kwamba sikuamini kuwa Mungu yupo. Nilitamani mtu wa kuzungumza naye ili niondoe kifuani mwangu mzigo wa upumbavu niliokuwa nimeukusanya. Na nilisoma kila kitu nilichoweza kukipata mikononi mwangu, ili kujiimarisha katika nuru yangu mpya, kama nilivyodhani. Hata hivyo nilitaka kuyasahau, na kutoka ndani yake. Lakini ilikuwa kama mtego; sikuweza. Mwaka mmoja ukapita. Niliongea maneno makubwa na kuachia kidogo hapa na pale. Jinsi ulivyo mzuri ule wimbo wa zamani:

"Yesu aliponiona kutoka juu,
Akaona roho yangu imeangamia,
Alinitazama kwa jicho la huruma,
Akaniambia alipokuwa akipita,
'Huna muungano na Mungu.' "

Ee, ni kweli kama nini! Nilitamani ukombozi, lakini jinsi ya kuwa huru. Bwana alituma msaada kwa njia hii: Shangazi yangu, dada wa kambo wa mama yangu, ambaye sasa anaishi Baltimore, na ambaye nilimpenda sana, alikuja York, kisha Wrightsville, kumtembelea baba na sisi watoto. Mimi niliishi Columbia; nami nilivuka kwenda kumwona na nikamfanya avuke pamoja nami. "Sasa," niliwaza, "hii itakuwa nafasi yangu ya kuutua mzigo wa moyo wangu. Shangazi anaishi mbali huko mashambani katika Quaker Bottom, au katika mtaa wa Hereford, Md., na simjui mtu yeyote huko, wala hakuna anayenijua; sitakuwa huko kamwe; na ilimradi hakuna mtu hapa anayejua, hilo tu ndilo ninalojali."

Shangazi yangu kwa asili alikuwa na mwelekeo mkubwa wa dini. Alifanana sana na mama yangu kwa roho. Basi tulipokuwa tukitembea, tukivuka lile daraja refu, wakati huo lenye urefu wa maili moja na robo, tulisimama, tukawa tukitazama majini. Shangazi alisema, "Jinsi Mungu alivyoviumba vitu vyote kwa ajabu, anga, na maji makuu, na kadhalika."

Ndipo nikafyatua bunduki yangu kubwa kuliko zote; nilisema, "Unajuaje kwamba kuna Mungu?" na nikaendelea kwa majivuno yale yale ambayo mtu asiyeamini Mungu, maskini, kipofu na mjinga, anaweza kujivika. Shangazi yangu aligeuka akanitazama kwa jicho lililonipenya kama mshale; kisha akipiga mguu chini, akasema:

"Usiseme nami tena kamwe. Mtu aliyekuwa na mama Mkristo mwema kama aliyekuwa naye wewe, na aliyelelewa kama ulivyolelewa wewe, kusema hivyo kwangu. Sitaki kuzungumza nawe." Na Mungu akauvunja mtego. Niliuhisi. Nilihisi ukombozi tangu saa ile. Ni mara ngapi nimemshukuru Mungu kwa msaada wa shangazi yangu. Kama angebishana nami siamini kwamba ningewahi kutoka katika mtego ule wa Ibilisi. Nami ningewaambia wasomaji wangu, "Jihadharini jinsi mnavyosoma vitabu vilivyochafuliwa na upotofu." Kuna vya kutosha vya aina ya imani sahihi vitakavyowasaidia kama mtaridhika navyo, pamoja na Kitabu cha vitabu. Amina.