Kurudi Liverpool, na Uponyaji wa Imani

Niliondoka Sierra Leone mwezi Novemba, 1890. Nilikuwa katika hali mbaya sana hata nilijipa wiki tatu tu za kuishi; nilidhani labda ningeweza kujikokota kwa muda kama huo.

Sikwenda kwa rafiki zangu yeyote huko Liverpool, wala Southport, kama walivyotaka nifanye. Nilikuwa nimechoka sana, na dhaifu, nami nilifikiria shida na wasiwasi ambao ningewaletea, na tena kazi ya ziada kwa watumishi—hayo yote niliyafikiria—ingawa sijapata kamwe maishani mwangu kuona watumishi wenye maadili mema kuliko wale wa Uingereza.

Nadhani hakuna mwanamke mheshimiwa hata mmoja huko Uingereza ambaye angefikiria kuwauliza watumishi wake kama ampokee mtu mweusi nyumbani kwake; siamini kwamba jambo kama hilo limewahi kusikika huko Uingereza. Lakini huko Marekani jambo kama hilo lisingeonekana kuwa la ajabu. Nimekutana na mambo ya namna hiyo zaidi ya mara moja.

Nilikuwa nyumbani kwa mwanamke mmoja mwema huko Philadelphia, si zamani sana; alikuwa mwema sana kwangu, na alitaka kuniomba nibaki kunywa chai, lakini hakuthubutu kufanya hivyo, kwa sababu ya mtumishi mmoja mzee ambaye angekasirika kama angelazimika kumhudumia mwanamke mweusi, ambaye bibi mwenyewe alikuwa amemkaribisha kuketi mezani pake. Ilikuwa usiku, nami nilikuwa na safari ya saa mbili na nusu tu, kutoka Philadelphia hadi Newark, nyumbani kwangu, nami nilijipikia chakula changu cha jioni, Bwana ashukuriwe.

Basi, huko Uingereza sikuwa na hofu za namna hii. Lakini nilihisi kwamba nilitaka kuwa kimya, na kuachwa tu peke yangu. Nilikuwa nimeshaamua wazi moyoni mwangu nitakalofanya kuhusu Bob mdogo.

Nikiwa melini nilishikwa mara ya kwanza na "la grippe" (homa ya mafua makali). Sikuwa nimeisikia huko Afrika; ilikuwa bado haijafika huko wakati huo; kwa hiyo sikujua hasa ni nini kilichonipata. Lakini yule

daktari mwema wa melini alionekana kujua jinsi ya kuishughulikia, na pamoja na vitu vidogo nilivyojua kujifanyia mwenyewe, nilipata nafuu baada ya siku chache. Kisha ikaonekana kurudi tena; na, lo! maumivu niliyoyapata. Nilimwambia Bwana asiniache nife na kuzikwa baharini.

Nilikuwa nimemwona maskini Bi Beede, nilipokuwa njiani kutoka Old Calabar, akizikwa baharini. Nami nilijua yote ambayo yangepaswa kufanywa, nikaogopa jambo hilo. Nilisema, "Ee! Bwana, kama utanipa nguvu tu za kufika Liverpool, sitakusumbua tena."

Kwa maana nilikuwa nimechoka sana kushikilia, na kujitahidi kusimama imara; na kwa wiki tatu baada ya kufika Liverpool sikuomba. Ilionekana kwangu kwamba Bwana alikuwa amefanya yote niliyomwomba, na sasa nililobaki nalo kufanya ni lile dogo nililoweza kujifanyia mwenyewe, na kusubiri tu kuona Bwana atafanya nini baadaye.

Niliyapitia kwa utulivu mawazo yangu yote, na kazi yangu huko Afrika. Nilihisi kwamba ingawa kulikuwa na mengi sana ya kufanywa, nami nilikuwa nimefanya kidogo tu, hata hivyo nilikuwa na kibali cha Mungu kwamba nimefanya yote niliyoweza. Nilikwenda Afrika kwa agizo lake, wala sikuondoka mpaka nilipokuwa na hakika kwamba nimepata ruhusa yake. Kwa hiyo nilihisi kwamba, kama ningekufa, dhamiri yangu ilikuwa safi mbele za Mungu wangu. Nilikuwa nimefanya kazi kwa hiari, na kuteseka kwa furaha, katika kazi hiyo, kwa ajili yake. Wala hapakuwa na kivuli hata kimoja kati ya nafsi yangu na Mungu, nami nilihisi sikuwa na kitu cha kuomba.

Tulifika Liverpool Ijumaa usiku. Mhudumu wa kike wa meli alisema ningeweza kupanga kwake. Kwa hiyo alinipeleka nyumbani kwake. Usiku kucha niliteseka. Jumamosi asubuhi nilijisikia nimepumzika kidogo; lakini maumivu yalinisumbua sana; kwa hiyo, jioni ilipokaribia, nilituma mtu akaniletee dawa, nikafikiri ningelala mapema. Lakini karibu saa mbili usiku, rafiki yangu mpendwa, Bi Stavely (ambaye nilikuwa nimemwandikia kumwambia nimefika, lakini sikutarajia kumwona kabla ya Jumatatu), na mumewe waliingia. Roho wapendwa, walikuwa wema kiasi gani! Walifurahi sana kuniona, wakasema walidhani naonekana vizuri kuliko walivyotarajia. Niliwaeleza jinsi nilivyokuwa katika hali mbaya, na jinsi nilivyoteseka. Mara Bi Stavely akasema:

"Lo! kwa nini humtumaini Bwana akuponye?"

"Mbona," nilisema, "hilo ndilo nililokuwa nikifanya muda wote; nami naamini kama nisingefanya hivyo ningalikuwa nimekufa zamani."

Mara nyingi alikuwa ameniandikia juu ya habari ya uponyaji wa imani, nilipokuwa Afrika, na alikuwa amenitumia makaratasi mengi; tena nilimfahamu Bi Baxter mpendwa, na Bi Bordman, mke wa Daktari, na wengine wengi wa roho hizo teule. Lakini kwa namna fulani sikuonekana kuweza kuliona

fundisho hilo kama wao walivyoliona. Hawakuweza kuelewa jinsi mtu aliyeonekana kuwa na imani yenye nguvu kama mimi asivyoliona; nao walijua, nami nilijua, kwamba Bwana alikuwa pamoja nami, na aliniongoza kweli, na kunibariki. Lakini, kama wao, mimi mwenyewe sikulielewa.

"Hata hivyo," nilimwambia Bi Stavely. "kama juhudi fulani kwa upande wangu ni ya lazima, siwezi kuifanya, mimi ni dhaifu mno. Lakini kama yule mtu tunayesoma habari zake katika Injili, niko tayari mtu ye yote anifanyie lo lote awezalo."

Yule mtu tunayesoma habari zake katika Injili alikuwa dhaifu mno hata asiweze kufanya lo lote mwenyewe, lakini alikuwa tayari waiondoe dari ya nyumba na kumshusha mbele ya Yesu; naye Yesu, alipoiona imani yao alimwambia yule mwenye kupooza: "Ondoka." Kwa hiyo nilisema, "hapo ndipo nilipo hasa. Niko tayari, tangu utosi wa kichwa changu hata nyayo za miguu yangu."

"Basi, vema," alisema, "kama uko tayari, Bwana anaweza kulifanya."

"Lakini, tena," nilisema, "nimetoka tu kumeza kipimo cha mafuta ya mbarika pamoja na laudanum dakika tano kabla hamjaingia."

"Basi," alisema akicheka, "unaweza kumtumaini Bwana."

Nilijua jinsi Bw. Stavely mwema alivyokuwa mtu wa msimamo wa tahadhari; kwamba hakuwa mtu wa jazba hata kidogo, ingawa alikuwa mmoja wa watu wakuu kabisa niliowahi kuwajua; naye akasema:

"Ndiyo, Dada Smith, kwa nini usimtumaini Bwana akuponye?"

"Kumbe," niliwaza, "kama yeye amefikia kuamini hivyo, ni jambo la ajabu."

Baada ya mazungumzo mazuri walikwenda nyumbani. Jumapili yote niliteseka. Kulikuwa na mwanamke mmoja mgonjwa katika chumba kilichofuata changu, nao walimwita daktari kwa ajili yake. Alikuwa mtu mwema Mkristo. Kwa hiyo, kwa kuwa nilikuwa mgonjwa sana, mwenyeji wangu alisema afadhali daktari anione. Nilikubali, naye akaingia. Alikuwa mchangamfu sana, nami nilimwambia nimetoka tu Afrika. Alipendezwa sana, akasema walikuwa na misheni kubwa huko Kongo. Alifurahi sana kumwona Bob mdogo, akasema angependa mimi na Bob tuje Shule ya Jumapili kanisani kwao.

Aliniachia dawa fulani, iliyonisaidia, na kupunguza maumivu hata nikaweza kulala kidogo Jumapili usiku. Kisha, kwa kuwa ilimbidi kumtembelea yule mwanamke mwingine Jumatatu na Jumanne, kila mara alikuja kuniona mimi pia.

Niliitumia dawa Jumapili na Jumatatu, lakini sikuitumia Jumanne.

"Sasa, inanipasa kumtumaini Bwana—sasa kwa kuwa niko tayari,"

nilisema, "lakini daktari ni mwema sana, huenda asipende akijua kwamba situmii dawa; hata hivyo, akiniuliza, nitamwambia kwamba siitumii." Kisha niliomba, "Bwana, usimwache aniulize lo lote juu ya jambo hilo."

Na kweli, alikuja Jumatano, tukazungumza vizuri, akasema, "Basi, Bi Smith, naona umepata nafuu."

"Ndiyo, Daktari," nilisema, "najisikia vizuri zaidi sana. Nikulipe kiasi gani?"

"Lo! si kitu kabisa. Nafurahi sana kukufanyia kile ninachoweza."

Basi nilimshukuru, naye akaondoka.

Siku ya Ijumaa nilisikia kwamba Askofu Taylor alikuwa mjini, na angeondoka Jumamosi. Kwa hiyo nilishuka hadi ofisini kwa Bw. Stavely, the Temple, Dale Street, Liverpool, nikakuta kwamba ofisi ya Anderson Fowler, wakala wa Askofu Taylor, ilikuwa jirani na ile ya Bw. Stavely.

Hii ilikuwa mara yangu ya kwanza kuona simu ikifanya kazi. Ilikuwa kitu kipya kwangu. Lakini punde nilipata habari za Askofu. Walisema, "Ndiyo, alikuwa hapa; ametoka tu dakika tano zilizopita."

Basi niliacha anwani yangu, nikamwomba Askofu aje kuniona mahali nilipopanga. Lakini, kwa kuwa Askofu hakuwa na afya nzuri, akisumbuliwa na pumu, mwanawe, Bw. Ross Taylor, na Bw. Welch, aliyekuwa mhariri wa "African News," walikuja mahali nilipopanga.

Nilifurahi sana kuwaona. Kweli tulikuwa na wakati mzuri pamoja. Tuliimba wimbo kidogo, kisha tukapiga magoti tukaomba. Kumbe! jinsi Ndugu Ross Taylor alivyoomba; na Ndugu Welch. Walikuwa na haraka sana, kwa hiyo hawakukaa muda mrefu.

Bw. Ross aliniambia kwamba baba yake angeondoka kwenda Afrika Jumamosi. Kwa hiyo asubuhi iliyofuata nilikodi gari, na mimi na Bob tukashuka hadi gatini kumsindikiza Askofu. Nilifika pale kabla Askofu hajafika, nami nilimwona alipopanda melini; nami nadhani sijawahi kumwonea mtu huruma hivyo maishani mwangu. Ilionekana kana kwamba hakuweza kutembea, alikuwa dhaifu sana na amekonda. Nilijisemea, "Huyo si yule Askofu Taylor niliyemwacha Afrika." Lo! jinsi alivyokuwa amebadilika. Baada ya kumtazama kwa muda (kwa maana hakuniona) nilimwendea nikasema:

"Hujambo, Askofu?"

"Sijambo kiasi," alisema.

Jinsi alivyofurahi kutuona mimi na Bob. Alituona mara ya mwisho huko Cape Palmas, Afrika. Kisha nilisema, "Una mafua mabaya kweli."

"Ndiyo," alisema, "shambulio la pumu. Sijapata shambulio kabla ya hili kwa (nadhani alisema) miaka thelathini. Usiku ule mwingine nilidhani huenda nilikuwa nakufa. Pumzi yangu ilikuwa fupi mno. Lakini nilimwambia Bwana kwamba kama angeniachia uhai ningependa kuishi muda kidogo zaidi kwa ajili ya Afrika."

Nami niliona machozi makubwa machoni pake, na midomo yake ikatetemeka. Kisha akayafuta machozi, akasema, macho yake yakimeta kwa utani:

"Unajua, Amanda, nimewajua watu waliokufa kwa kukosa pumzi."

"Ndiyo," nilisema, "kwa kawaida hufa kwa kukosa kitu kama hicho."

Lo! jinsi ningalipenda kurudi pamoja naye. Nilipomtazama nilisema, "Lo! dhabihu kubwa kama nini, yote kwa ajili ya watu wangu. Kwa umri wake huu angepaswa kuwa na starehe za nyumbani kwake, na mkewe wa kumtunza, na watoto wake kando yake. Sasa yeye ni dhaifu sana na mgonjwa. Na tena anakwenda peke yake kabisa melini, wala hakuna mtu hata mmoja wa kumfanyia lo lote."

Siwezi kueleza jinsi nilivyohuzunika. Nilimwambia Bw. Ross, "Je, huwezi kwenda pamoja na Askofu mpaka Madeira?"

"Hapana," alijibu, "baba anasema lazima nirudi nyumbani."

Kisha Askofu akaniambia, "Basi, kwa heri, Amanda. Mtunze Bob vizuri."

Nilimuaga kadiri nilivyoweza, nikaondoka. Sikutarajia kamwe kumwona tena katika maisha haya. Nilipoingia ndani ya gari, lo! jinsi nilivyolia! Na kwa siku tatu kila mara nilipomfikiria shujaa yule mzee mpendwa, nililia sana; sikuweza kujizuia. Jinsi Bwana alivyokuwa mwema kumpeleka Afrika, na kumrudisha katika nchi yake ya nyumbani akiwa mzima na mwenye nguvu hivyo. Jinsi alivyo Mungu kweli Yeye atendaye mambo yote vema. Amina.

Narudi tena kwenye habari yangu. Kutoka nje wakati ule kuliniletea mafua mapya; nilikuwa bado sijapata nguo zangu za majira ya baridi; kwa hiyo kikohozi kibaya mno kikaanza, na baridi yabisi katika mkono wangu wa kushoto; na mateso niliyoyapata, Mungu peke yake ndiye ajuaye. Lakini nilikuwa nimeacha kutumia njia zo zote za matibabu. Nilikuwa tayari kumtumaini Bwana.

"Bwana," nilisema, "hivi hapa ni vitu vyote nilivyokuwa nikitumia, navyo vimenisaidia hadi kiwango fulani, kisha ikanibidi kukutumaini wewe. Kwa hiyo nitakutumaini wewe na kuishi bila kutumia kitu cho chote."

Basi wakati huu, Bwana hakuonekana kunijaribu kama hapo awali. Nilitaka tu nafuu kidogo ya maumivu, kwa maana nilikuwa nakwenda kufa vyovyote vile. Kwa hiyo niliendelea.

Usiku mmoja karibu saa nane usiku, nilikuwa sijalala hata lepe mpaka wakati

huo, nilikuwa nimeketi kitandani nikilia kwa maumivu ya mkono wangu. Bob mdogo mpendwa alikuwa kitandani kando yangu, amelala fofofo. Kila mtu nyumbani alikuwa amelala; kikohozi changu kilikuwa kibaya mno; nami nilisema, "Ee! Bwana, nisaidie. Nifanye nini?" na kana kwamba mtu fulani alisimama kando yangu akasema, nilisikia, "Weka pamba mkononi mwako."

"Wewe unajua," nilijibu, "sina pamba yo yote; lakini asubuhi nitamwuliza mama mwenye nyumba kama anayo."

Basi nilifanya hivyo, naye akanipa kiasi fulani. Nilipiga magoti mbele ya moto, nikaiweka pamba mkononi. Ilionekana kweli kunipa nafuu, na maumivu yakaonekana kutulia nilipokuwa nimepiga magoti mbele ya moto na mkono ukapata joto, nami nikasinzia usingizi kidogo. Siku iliyofuata ulikuwa afadhali, lakini, lo! ulikuwa unauma sana. Niliwaambia rafiki zangu kwamba niliamini ni yule Roho mwema aliyenisukuma kuweka pamba ile. Lakini wao walidhani nisingepaswa kufanya hivyo, bali ningeupuuza mpango huo tu, na kumtumaini Bwana peke yake.

Basi, nilijitahidi kadiri nilivyoweza. Walinitumia vitabu juu ya habari hiyo; lakini nilisema, "Sitasoma kitu cho chote isipokuwa Biblia. Nitalichukua Neno la Mungu, na kuomba msaada wa Roho."

Haya basi. Usiku mmoja baada ya hapo kikohozi changu kilinisumbua hata nisiweze kulala. Baada ya kukohoa sana kwa nguvu, nilisema, "Ee! Bwana, tafadhali nisaidie. Nifanye nini?" Na papo hapo sauti iliniambia waziwazi, "Chai ya kiazi-sukari itatuliza mwasho." Nami nilisema, "Sasa, Bwana, kama hiyo ni sauti yako inayosema nami, tafadhali niwekee jambo hilo akilini mpaka asubuhi nami nitalifanya."

Nilikumbuka kwamba miaka ishirini kabla ya hapo niliambiwa jambo hili, nikalifanya kwa ajili ya rafiki mmoja aliyekuwa mgonjwa wa mafua, likamsaidia; lakini sikukumbuka kwamba nimepata kulifikiria tangu wakati ule mpaka liliponijia usiku ule.

Hii ilikuwa kati ya saa tisa na saa kumi alfajiri. Karibu na mapambazuko nilitulia kidogo; na saa moja asubuhi mtumishi aliingia akawasha moto, nami nikakumbuka habari ya kiazi-sukari. Nilisema, "Basi, sasa nimepata nafuu, sina haja ya kulijali."

Niliamka saa mbili asubuhi, nalo likanijia tena, "Chai ya kiazi-sukari." Lakini bado sikujali. Karibu saa tatu asubuhi mnong'ono uleule ulinijia tena:

"Ulisema kama Bwana angeliweka akilini mwako mpaka asubuhi, ungetengeneza chai ya kiazi-sukari."

"Ni kweli nilisema hivyo."

Nami nilimwita Bob nikamtuma ashuke chini akamwulize mama mwenye nyumba kama alikuwa na viazi-sukari vyekundu. Alinitumia viwili vidogo, lakini vizuri sana

na vyekundu; nilikuwa na kisufuria kidogo, nikaviweka ndani nikavichemsha nikatengeneza kikombe kizima kikali nikakinywa, nacho kweli kilituliza mwasho hata nikakohoa kidogo tu baada ya hapo ukilinganisha na nilivyokohoa awali; nami nitaamini daima kwamba Mungu alikuwa akinifundisha nisidharau matumizi ya njia zote za matibabu wakati wa ugonjwa.

Naamini kwamba Mungu huheshimiwa vilevile anaponiambia nifanye jambo nami nikatii, kama anaposema nisilifanye, nami nikatii. "Usitamani." "Mpende Bwana Mungu wako kwa moyo wako wote." Kwangu mimi utii katika hali zote mbili ni wa lazima kabisa ili kumheshimu Mungu. Napokea baraka tu kadiri ninavyotii.

Mch. D. F. Sanford, wa Boston, alikuwa mwema sana kwangu na kwa Bob, naye na mkewe walikuwa katika nyumba ya Berachia, huko Southport, na katika mfululizo wa mikutano aliyokuwa akiiendesha alitoa masomo ya Biblia juu ya habari hii; nayo yalionekana wazi sana, na wengi walionekana kupata msaada na baraka, nami pia nilipata.

Lakini wengi walidhani sikuwa nimetoka hatarini hata nusu. Kwa hiyo siku moja wanawake wawili walikuja kuniona, baada ya kurudi Liverpool. Sikuwa nimewahi kuwaona hapo kabla, lakini walisema walikuwa wamesikia habari zangu; na mmoja wao, Bi A., aliniambia habari ya uzoefu wake wa ajabu wa jinsi alivyoponywa ugonjwa wa kuvimba mwili kwa maji (dropsy).

Nilivutiwa sana, alipokuwa akiendelea kusimulia matukio yote yanayohusiana na jambo hilo, na jinsi alivyotumia mafuta akajipaka, kama alivyosema alihisi Bwana alimwongoza kufanya.

"Lo," nilisema, "jana jioni nilikwenda dukani, nikawaza kununua mafuta matamu (sweet oil)."

"Ndivyo hivyo," alisema mara moja.

"Lakini," nilisema, "sikuyanunua."

"Basi," alisema, "mafuta ya zeituni ndiyo bora; lakini mimi sikuwa nayo katika hali yangu. Je, huna mafuta ya aina yo yote nyumbani?"

"Ni mafuta kidogo tu ya mbarika yaliyobaki ndani ya glasi."

"Yanahitajika matone machache tu, nayo yatatosha."

Basi nilipiga magoti, nao wakanipaka mafuta haya, wakaomba kwa bidii sana. Wote wawili walisema walipata ubatizo mkuu hivyo walipoponywa; kwa hiyo sikuweza kujizuia kutarajia uthibitisho fulani juu ya kazi hii ya kuuponya mwili wangu, kama nilivyotarajia juu ya utakaso wangu na kuhesabiwa haki kwangu.

Waliniambia kwamba ilikuwa haki kwangu kutarajia hivyo, kwa maana Mungu alikuwa ameweka mpango kwa ajili ya uponyaji wa mwili, pamoja na ule wa nafsi; nami kwa unyofu nilijitahidi kuliona jambo hilo sawasawa kama wao walivyoliona. Lakini sikuweza. Niliendelea kwa siku kumi nikisubiri uthibitisho huu maalum kwamba

nimeponywa kweli. Lo! jinsi nilivyoutamani, lakini sikuupata kamwe uthibitisho wa namna hiyo. Hata hivyo nilishikilia kwa imani.

Krismasi ikafika. Rafiki yangu mpendwa, Bi Stavely, alikuwa amenikaribisha Seaforth. Nilifika huko kwa shida kubwa sana. Nilipofika, lo! usiku wa mateso kama nini. Aliomba pamoja nami. Lo, jinsi alivyokuwa mwaminifu na mwema. Imani yake ilimshikilia Mungu kwa ajili yangu.

Siku iliyofuata rafiki mwingine mpendwa, Bi D., alikuja; nao wawili pamoja waliomba na kunitia moyo niendelee kushikilia; kwamba maumivu yote niliyoyapata yalikuwa jaribu tu; Bwana angeniponya. Niliilazimisha nia yangu ifanye kadiri ilivyoweza; lakini niliyasikia maumivu vilevile.

Karibu saa sita mchana niliamka, nao wakanisaidia kuvaa nguo zangu. Walitamani sana nishuke kula nao chakula cha Krismasi. Basi nilishuka, na kadiri nilivyoweza, nikavumilia maumivu wakati wote wa chakula. Kilipokwisha sikuweza kustahimili tena; nilipanda chumbani kwangu, nikatembea huku na huku sakafuni kwa uchungu mkuu. Nilijaribu kuyapuuza maumivu; lakini licha ya nia yangu na imani yangu, hayakukubali kupuuzwa hata kidogo!

Karibu na mapambazuko nilitulia kidogo nikalala kidogo; na ingawa maumivu hayakuwa makali kama yalivyokuwa, zilipita wiki tatu kabla sijaweza kuuinua mkono wangu juu ya kichwa changu. Na kila nilipotumia njia yo yote ya matibabu, au kuizungumzia, rafiki zangu waliniwia na huzuni sana, na kusema kwamba kufanya hivyo hakukuwa kumheshimu Bwana.

Lakini nilikuwa nimeomba nuru kwa unyofu. Nami naamini Mungu amenipa; kama si kwa mtu mwingine, basi kwa Amanda Smith anaitoa, nami najisikia hakika kabisa kwamba sikosei kuhusu jinsi Mungu anavyoniongoza. Nadhani ameniokoa kutoka katika utumwa juu ya mambo haya. Amina. Amina.

Kama mojawapo ya matukio madogo yaliyofikia kilele chake baada ya kurudi kwangu kutoka Afrika hadi Uingereza, lazima nisimulie hapa habari ya kofia yangu—si habari ya maana sana yenyewe, lakini, kama habari nyingi, ina funzo lake pia, kama tukipenda kuliona.

Jinsi nilivyochukia kuiacha kofia yangu nzuri ya Kiquaker! Sikuwa na hisia maalum juu ya kuivaa, kwa kadiri ya manyoya na maua yalivyohusika. Hilo nililimaliza nilipookoka. Vitu vyote hivyo nilikuwa nimevisalimisha, ingawa kuvipenda kulikuwa ndani sana moyoni mwangu, hata nilipoitafuta baraka ya kutakaswa sikuwa na shida yo yote juu ya swali la mavazi.

Siku zote niliyapenda mavazi ya Marafiki (Waquaker), kwa hiyo hayo yakawa chaguo langu mara moja, na wakati ule dada wengi Wakristo katika

makanisa yote ya watu weusi huko Philadelphia, New York, na Baltimore, walivaa kama Waquaker, na kwa kawaida waliitwa Dada wa Kikundi (Band Sisters), na, kwa kawaida, walijulikana kwa utauwa wao wa kina na tabia yao ya Kikristo. Niliwapenda kwa ajili ya hilo, na pia niliyapenda mavazi yao ya kawaida kabisa, kwa maana kilele cha shauku yangu kilikuwa kuwa Mkristo thabiti, wa kweli kabisa, wa moja kwa moja.

Halikuwa swali la wewe kuwa mshiriki wa Chama cha Marafiki kwa sababu tu umechagua kuvaa kama wao. Nakumbuka kwamba si Wamethodisti weusi tu waliovaa kama wao, bali Wamethodisti weupe pia, kwa hiyo sikuwahi kuota kwamba mtu ye yote angeniuliza juu ya mavazi yangu ya kawaida. Nilipofika Uingereza niliona kwamba mambo yalikuwa tofauti, kuvaa kama Mquaker bila kuwa Mquaker, wala hakuna hata mmoja wa watu wangu aliyekuwa Mquaker. Hawakulielewa jambo hilo, kwa hiyo nilipokuwa nikizunguka mara nyingi niliulizwa, ingawa kwa njia ya upole sana.

Nilikuwa pamoja na Waquaker mara nyingi sana, nao walikuwa wakarimu na wema mno. Wakati mwingine wangesema;

"Je, wewe u mshiriki wa Chama cha Marafiki?"

"Hapana."

"Je, baba yako na mama yako walikuwa?"

"Hapana."

"Wala hakuna hata mmoja wa watu wako aliye Mquaker?"

"Hapana."

"Ajabu kama nini kwamba wewe uvae vazi la Waquaker."

Basi, hapo ningeingia katika maelezo marefu, nikieleza jinsi Wamarekani walivyo huru katika kile wanachochagua; jinsi hakuna mtu aliyejiona amefungwa kuvaa vazi maalum lo lote; kwamba Wamethodisti au Wapresbiteri, bila kujali ni nani, kama walipenda kuvaa kama Waquaker, au kama mtu mwingine ye yote, kama walikuwa na fedha, walikinunua tu kitu hicho, cho chote kile, wala hakuna mtu aliyekiwazia.

Wangesikiliza kwa uvumilivu, kisha kusema kwa upole: "Basi, nadhani kama ningekuwa wewe, nisingefanya hivyo."

Sikulielewa mwanzoni, lakini baadaye niligundua kwamba hakuna mtu huko Uingereza ambaye angevaa kofia ya Kiquaker bila kuwa Mquaker, na kama angefanya hivyo angeshukiwa kujifanya kuwa kile asicho. Niliposikia jambo hili mara ya kwanza niliogopa. Nilisema, "Lo, masikini mimi, je, hii ndiyo sababu nimekuwa nikiulizwa hivyo?"

Nilipokuwa nikienda kutoka mahali hadi mahali, kila mtu alinitendea kwa wema mwingi sana, lakini, "lo," nilisema, "je, hili limekuwa wazo akilini mwao, kwamba nimekuwa nikijifanya kuwa kile nisicho?"

Niliomba na kulia sana juu ya jambo hilo kwa maana Bwana peke yake

ajua jinsi ninavyochukia udanganyifu au unafiki katika jambo lo lote, lakini hasa katika Ukristo au dini; lakini tena, sikuweza kufanya lo lote. Niliwaza, kama nikivua kofia yangu, nami sikutaka kufanya hivyo, kwa maana niliipenda kweli, lakini hata hivyo kama ningeivua, kisha niwaone watu kutoka Marekani walionijua, wangesema, "Ndiyo, hivyo ndivyo hasa tulivyodhani, Amanda Smith angevua kofia yake ya kawaida akifika Uingereza!"

Kisha watu wa upande huu walidhani nilikuwa najitambulisha, kwa kuvaa mavazi ya Waquaker, kuwa kile nisicho.

Basi hapo nilikuwa, kati ya mioto miwili, na wazo la kusafiri chini ya bendera ya uongo, hili lilikuwa zaidi ya nilivyoweza kustahimili, lakini nilivumilia mpaka niliporudi Liverpool, kisha ikanibidi kununua kofia mpya. Niliogopa kupitia maelezo yale tena. Niliona kwamba wanawake wa makamo walikuwa wakivaa kofia ndogo. Niliwaza, "Nifanye nini, siwezi kamwe kuvaa kofia ndogo."

Niliwaza kwamba kama ningempata mshonaji kofia Mquaker, ningejipatia kofia ya kawaida hata kama haingekuwa kofia halisi ya Kiquaker. Nilijua kwamba nisingeweza kupata nilichotaka kwa mshonaji kofia wa kawaida ye yote, wala sikujua niende wapi huko Liverpool kumpata mshonaji kofia Mquaker.

Nilimwandikia rafiki yangu, Bi Margaret Davis, wa Fox Rock, Dublin, nikamweleza tatizo langu. Aliniandikia akaniambia kwamba alidhani nilikuwa sahihi kabisa kutaka kupata kofia niliyoitaka, na kwamba angetafuta mahali ambapo ningeweza kumpata mshonaji kofia Mquaker huko Liverpool. Lakini kabla sijapata habari zake, wanawake wawili walikuja kuniona wakataka kwenda nami kununua nguo za joto zaidi. Kulikuwa na baridi kali sana nami nilikuwa na nguo zangu za Kiafrika tu, nilizivaa nne juu ya nyingine, lakini hata hivyo sikupata joto, kwa hiyo tulikwenda kununua vitu madukani, kama tungesema huko Uingereza.

Wale wanawake walininunulia joho zuri la manyoya, nguo za ndani za flaneli zenye joto, koti zuri la jezi, soksi, glavu, na kadhalika, kisha wakasema:

"Je, kuna kitu kingine, Amanda?"

"Ni hivyo tu," nilijibu.

Mara hapo mmoja wa wale wanawake akasema, "Lo, lazima uwe na kofia nzuri!"

Ndipo nilipowaambia kwamba nilikuwa nikisubiri barua ili nijue niende wapi. Walisema, "Hutavaa tena ile kofia kubwa."

Nilijaribu kuwaeleza kadiri nilivyoweza, lakini walisisitiza kwamba lazima nipate kofia, "ipasavyo," kama walivyosema. Basi tuliingia katika idara ya kofia tukanipatia "kofia nzuri," iliyokuwa kubwa kuliko zote walizokuwa nazo, nayo haikuwa kubwa sana, na iliyokuwa ya kawaida kuliko zote.

Basi niliendelea vizuri mpaka niliporudi Marekani, kisha hapo likaja tena, "Lo, umeifanya nini kofia yako ya kawaida?" Nilichoshwa mno na kueleza hata nikajisikia kuanzisha mtindo mpya na kutovaa kofia kabisa!

Watu wengi mno wameniuliza juu ya kofia yangu ambao hawajawahi kufikiria kuniuliza jinsi nafsi yangu inavyofanikiwa, na hili, hata hivyo, ni la maana zaidi machoni pa Mungu kuliko hata kama ningevaa kofia mia za kawaida.

Niliona ni vema kutoa maelezo haya ya mwisho. Amina.

Nilikuwa na gharama nyingi sana wakati nilipokaa Sierra Leone. Nilikuwa na watoto wangu wawili wa kienyeji, Bob na Frances, pamoja nami, na yule msichana mdogo alikuwa mgonjwa muda wote. Nilifanya kila nililoweza kwa ajili yake ili apate nafuu ya kutosha nimlete pamoja nami.

Alikuwa mgonjwa kwa miezi mitatu kabla sijaondoka Monrovia; lakini nilikuwa nimemfanya apate nafuu ya kutosha kufika hadi Sierra Leone, ambako nilitumaini, kwa matibabu bora zaidi, angepona kabisa kiasi cha kutosha nimlete Uingereza.

Baada ya kukaa miezi mitatu au minne huko Sierra Leone, na kufanya yote niliyoweza kwa ajili yake, nikilipa gharama za madaktari na zote, mwishowe daktari aliniambia kwamba mtoto asingeweza kustahimili hali ya hewa kama ningemleta, na kwamba angekuwa na usumbufu mwingi na kuhitaji uangalizi mkubwa, kwa hiyo ikanibidi kuamua kumwacha, kwa kuwa nilikuwa na Bob mdogo wa kumtunza.

Kisha ikanibidi kumpatia Frances kila kitu, ili nimwache akiwa na starehe, kwa kuwa nilikuwa namleta Bob mdogo pamoja nami. Hili liliongeza gharama zangu; lakini nilikuwa na fedha za kutosha kunifikisha Liverpool, kama ningeishi hadi kufika huko, ingawa wakati mwingine nilikuwa na shaka kidogo kama ningefika. Lakini Bwana aliielewa hali yangu.

Haikupita muda mrefu baada ya kufika huko kabla Baba yangu mpendwa, Mungu, hajaanza kuitimiza ile ahadi ya zamani yenye baraka, aliyonipa nilipoondoka Marekani: "Naye Mungu wangu atawajazeni kila mnachokihitaji kwa kadiri ya utajiri wake katika utukufu, ndani ya Kristo Yesu." Wafilipi 4:19. Marafiki mbalimbali walianza kutuma msaada, kama nilivyokwisha kuonyesha; wengine, pauni tatu; kisha pauni mbili; wengine, pauni moja.

Wiki moja nilipohitaji shilingi nne tu kulipia mahali nilipopanga huko Liverpool, kabla ya kuondoka kwenda kwa rafiki yangu, Bi Stavely, huko Seaforth, nilikokuwa nikienda mchana ule, tarishi aliniletea barua asubuhi, nami nilipoifungua ilitoka Marekani, nayo ilikuwa na dola moja. Sikumjua aliyeituma—hakuna

jina—ila tu "Mungu akubariki; nakukaribisha urudipo kutoka Afrika." Hayo tu. Basi nilimsifu Bwana, nikalipia mahali nilipopanga nikaondoka.

"Huyu, huyu ndiye Mungu nimwabuduye,
Rafiki yangu mwaminifu, asiyebadilika
Pendo lake ni kuu kama uweza wake,
Usiojua kipimo wala mwisho."