Kuzaliwa, Wazazi, na Kukombolewa Kutoka Utumwani

Nilizaliwa Long Green, Maryland, tarehe 23 Januari 1837. Jina la baba yangu lilikuwa Samuel Berry. Jina la mama yangu, Mariam. Matthews lilikuwa jina lake la ukoo kabla ya kuolewa. Jina la bwana wa baba yangu lilikuwa Darby Insor. Bwana wa mama yangu aliitwa Shadrach Green. Waliishi katika mashamba yaliyopakana. Hawakumiliki watu weusi wengi kama baadhi ya wale walioishi katika mtaa ule. Baba yangu na mama yangu kila mmoja alikuwa na bwana na bibi mwema, kama ilivyosemwa. Baada ya bwana wa baba yangu kufariki, bwana wake mdogo, Bw. E., pamoja na baba mwenyewe, ndio waliokuwa na usimamizi wote wa shamba. Walikuwa wamekua pamoja tangu utotoni, lakini kwa kuwa baba ndiye aliyekuwa mkubwa kati yao wawili, na alikuwa mtumishi mwaminifu, bibi yake alimtegemea, na mambo mengi yalikabidhiwa mikononi mwake. Kwa kuwa umbali hadi Baltimore ulikuwa kama maili ishirini hivi, zaidi au pungufu, baba yangu alikwenda huko na mazao ya shamba mara moja au mbili kwa wiki, akauza au kununua, kisha akaleta fedha nyumbani kwa bibi yake. Bibi huyo alikuwa mwema sana, naye alijivunia baba kwa uaminifu wake, kwa hiyo akampa nafasi ya kujinunua mwenyewe. Bibi huyo

alimlipa kiasi fulani kwa kazi yake na nafasi ya kujipatia ziada yoyote aliyoweza kwa ajili yake mwenyewe. Basi alikuwa akitengeneza mafagio na mikeka ya maganda ya mahindi na kuvipeleka sokoni pamoja na mazao. Kazi hii aliifanya usiku baada ya kumaliza kazi yake ya mchana kwa ajili ya bibi yake. Alikuwa hodari sana wa kuchoma chokaa. Kisha wakati wa mavuno, baada ya kumfanyia bibi yake kazi mchana kutwa, alitembea maili tatu na nne, na kufanya kazi katika shamba la mavuno hadi saa saba na saa nane usiku, kisha akarudi nyumbani akajilaza akalala saa moja au mbili, kisha akaamka akaendelea tena. Alikuwa na lengo muhimu na dhahiri mbele yake, naye alikuwa tayari kujinyima usingizi na pumziko ili alitimize. Haikuwa uhuru wake peke yake, bali uhuru wa mke wake na watoto watano. Kwa ajili ya hilo alitaabika usiku na mchana. Alikuwa mtu mwenye nguvu, mwenye afya njema kabisa, na Mungu alimsaidia kwa ajabu katika jitihada yake. Baada ya kumaliza kujilipia mwenyewe, kilichofuata kilikuwa kumnunua mama yangu na sisi watoto. Tulikuwa watoto kumi na watatu kwa jumla, na kati yetu ni wasichana watatu tu walio hai sasa. Watano walizaliwa utumwani. Mimi nilikuwa msichana mkubwa, na kaka yangu, William Talbart, mvulana mkubwa. Alipewa jina la bwana mmoja aitwaye Talbart Gossage, aliyejulikana sana katika sehemu ile yote ya nchi. Nadhani alikuwa na undugu fulani na Bw. Ned Gossage, aliyepoteza maisha yake huko Carlisle, Pennsylvania, muda fulani kabla ya vita, alipojaribu kuwakamata vijana wake wawili weusi waliokuwa wametoroka kutafuta uhuru wao. Nakumbuka waziwazi msisimko mkubwa uliokuwepo wakati ule. Sheria wakati huo ilikuwa kwamba bwana angeweza kumchukua mtumwa wake popote alipomkamata. Vijana hao walikuwa wametoweka kwa mwaka mmoja au zaidi, nao walikuwa Carlisle aliposikia habari za mahali walipokuwa. Akaazimu kwenda kuwafuata. Basi akamchukua konstebo pamoja na mtu mmoja au wawili wengine. Marafiki zake wengi hawakutaka aende, lakini hakutaka kuwasikiliza. Nilikuwa nikifikiri jinsi lilivyokuwa jambo la ajabu kwamba yeye, akiwa mtu anayekiri kuwa Mkristo, na kiongozi wa darasa katika Kanisa la Kimethodisti, na wakati ule kiongozi wa darasa la watu weusi, apofushwe hivyo na ubinafsi na tamaa hata akahatarisha maisha yake mwenyewe ili kuwarudisha utumwani wale ambao walitafuta uhuru tu. Jinsi ubinafsi, unapoachiwa kututawala, unavyotusukuma mbele, na kutufanya tutende kwa roho ileile ya yule adui mkuu wa nafsi zetu, ambaye siku zote hutafuta kuwakamata tena wale waliotoroka kutoka katika kifungo cha dhambi. Jinsi tunavyohitaji kukesha na kuomba, na kumtegemea Mungu wetu.

Hakuwakamata wale vijana, lakini katika purukushani ile alipoteza maisha yake mwenyewe, akaletwa nyumbani akiwa maiti.

Lakini narudi tena kwenye habari yangu. Kama nilivyosema, baba yangu, akiisha kujilipia mwenyewe, alitamani sana kumnunua mke wake na watoto wake; na ili kuonyesha jinsi Bwana alivyosaidia katika jambo hili, sina budi hapa kueleza juu ya kuokoka kwa ajabu kwa bibi mdogo wa mama yangu, na juu ya kifo chake kilichofuata, na jibu la ajabu kwa maombi ya nyanya yangu.

Kulikuwa na Mkutano wa Kambi wa Kimethodisti uliofanyika mahali palipoitwa wakati ule Uwanja wa Kambi wa Cockey. Nadhani palikuwa kama maili ishirini hivi kutoka kwetu, na yule bibi mdogo, pamoja na vijana wengine kadhaa, walikwenda kwenye mkutano huo. Mama yangu alikwenda pamoja nao ili kumsaidia na kumhudumia Bi Celie, kama alivyokuwa akifanya siku zote. Ulikuwa Mkutano wa Kambi wa mtindo wa zamani, wenye moto mkali. Vijana hao walikwenda kama kwa matembezi tu, ili kujifurahisha wakitazama. Walikuwa Wapresbiteri thabiti, wala hawakuwa na mvuto wowote kwa mambo ya namna ile. Walikwenda zaidi kwa udadisi, kuwaona Wamethodisti wakipiga kelele za shangwe na kupaza sauti, kuliko kwa sababu nyingine yoyote; kwa maana siku zile kweli walipiga kelele za shangwe na kupaza sauti, kupita kiasi. Bila shaka walikuwa na adabu. Waliingia kwenye mkutano wa asubuhi wakaketi kimya kusikiliza mahubiri; kisha walikusudia kutembea huku na huku sehemu iliyobaki ya siku, wakitazama mambo na kufurahia. Walipokuwa wameketi kati ya kusanyiko, mhubiri alihubiri kwa dalili za Nguvu na za Roho Mtakatifu. Mama yangu alisema ulikuwa wakati wa ajabu. Roho wa Bwana alimshika bibi yangu mdogo, akasadikishwa dhambi kwa nguvu na kuokoka papo hapo kabla hajaondoka uwanjani; aliokoka kwa ajabu kwa njia ya zamani; njia ya kupiga kelele za shangwe na kusema haleluya. Bila shaka jambo hilo liliwachukiza wale aliokuwa nao. Walikasirika mno. Kila kitu kiliharibika, wala hawakujua jinsi ya kumrudisha nyumbani. Walimbembeleza, lakini, Bwana asifiwe, alikuwa amechomwa moyo kabisa. Kisha wakamcheka kidogo. Kisha wakamkemea, na kumdhihaki; lakini hawakuweza kumfanya lolote. Kisha wakamsihi anyamaze; wakamwambia kwamba kama angenyamaza tu, na kusubiri hadi wafike nyumbani, na kusubiri hadi asubuhi, wangeridhika. Mama yangu alifurahi mno kwamba Bwana alikuwa amejibu maombi yake na ya nyanya. Nilipomsikia mama yangu akisimulia habari hii, alilia kana kwamba ilikuwa imetokea siku chache tu zilizopita. Mama alikuwa ameokoka miaka miwili hivi tu kabla ya hapo, naye siku zote alikuwa akimwombea Bi Celie, kwa hiyo moyo wake ulirukaruka kwa furaha Bi Celie alipookoka. Lakini bila shaka ilimbidi ajizuie na kukaa kimya kadiri iwezekanavyo; walikuwa na

shida ya kutosha kukabiliana nayo, kwa Bi Celie. Mama alisema aliketi sehemu ya nyuma ya gari la farasi na kuomba muda wote. Baada ya kumbembeleza kwa muda, Bi Celie alisema atajitahidi kukaa kimya, na kusubiri hadi asubuhi. Lakini alipofika nyumbani hakuweza kukaa kimya, bali alianza mara moja kumsifu Bwana na kupiga kelele za shangwe. Jambo hilo liliiamsha nyumba nzima, na bila shaka waliogopa, wakadhani amerukwa na akili. Lakini sivyo, hakika, alikuwa amempokea Mfalme, na palikuwa na furaha kubwa katika mji. Waliamka wakashangaa kuna nini. Walidhani amesisimka vibaya mno kwenye mkutano ule. Walifanya kila walichoweza kumtuliza, lakini hawakuweza kumfanya mengi. Lakini mwishowe walifaulu kumtuliza naye akaenda kulala. Lakini moyo wake ulikuwa umechochewa na kujazwa mno. Alitaka tangu hapo kwenda mahali ambapo wangefanya mikutano yenye uchangamfu. Alitaka kwenda kanisa la Kimethodisti. Ee bwana! Hilo halikuvumilika. Hawangeweza kuliruhusu. Kisha alitaka kwenda kanisa la watu weusi. La, hilo hawangelikubali. Basi wakamzuia asiende. Kisha wakamtenganisha na mama yangu. Walidhani labda mama angezungumza naye, na kuendeleza msisimko ule. Kwa hiyo hawakuwaruhusu kamwe kuwa pamoja, kama ingewezekana. Robo maili hivi kutoka pale kulikuwa na banda kubwa la maziwa, na Bi Celie alikuwa akinyemelea kwenda huko alipopata nafasi na kufurahia wakati wa kuomba pamoja na mama na nyanya. Mwishowe waligundua kwamba hawawezi kumfanya Bi Celie lolote. Basi vijana waliamua kwamba wangekusanyika wafanye dansi kubwa ili kumtoa wazo lile kichwani. Basi wakapanga dansi, wakaandaa kila kitu. Mabwana vijana wangemtembelea Bi Celie; alikuwa akipendwa na kusifiwa sana, hata hivyo; nao wangezungumza naye, wakafanya kila walichoweza. Haikuonekana kumvutia. Lakini mwishowe siku moja alimwambia mama, "Basi, Mary, haifai kitu; hawataniruhusu kwenda mkutanoni mahali popote ninapotaka kwenda, na afadhali nikubali tu niende kwenye dansi hii." Lakini mama yangu akasema, "Vumilia, mpendwa wangu, Bwana atakuokoa." Alikuwa akivaa kofia yake ya jua na kunyemelea kupitia bustani ya matunda na kushuka hadi kwenye banda la maziwa kuwaambia mama na nyanya; mama alikuwa akimsaidia nyanya katika banda la maziwa. Siku moja mama alisema kwamba Bi Celie alishuka akasema:

"Ee! Mary, siwezi kustahimili tena; wanashikilia kwamba niende kwenye dansi ile, nami nimeamua kwenda. Haifai kitu." Basi walilia pamoja kwa uchungu, wakaenda kando wakaomba, na hayo yakawa maombi ya mwisho juu ya ile dansi. Ni ajabu ilioje! Na bado Mungu alikuwa ameyapanga yote hayo katika rehema yake isiyo na kikomo—akiwafungulia gereza wale

waliofungwa. Wiki moja tu kabla ya siku ya dansi, Bi Celie aliugua homa ya matumbo. Hawakudhani kwamba angekufa alipougua, lakini waliwaita madaktari, walio bora kabisa katika nchi. Wanne kati yao walimwangalia usiku na mchana. Kila kitu kilichoweza kufanywa kwa ajili yake kilifanywa. Siku zote alimtaka mama awe pamoja naye, akae kitandani na kumshikilia; ilionekana kwamba hapo tu ndipo alipumzika kwa raha. Ilionekana alikuwa akipatwa na vipindi vya kuzimia. Ujuzi wa madaktari ulishindwa, nao wakasema hawawezi kufanya lolote zaidi. Basi siku moja baada ya kipindi kimojawapo cha kuzimia, aliwaita wote wakazunguka kitanda chake akasema: "Nataka kusema nanyi. Nina ombi moja ninalotaka kuomba."

Wakasema, "Lolote, mpendwa wetu."

"Nataka mniahidi kwamba mtamruhusu Samuel awachukue Mariam na watoto." Hapo wakamtaka mama yangu atoke kitandani mara moja. Bila shaka hawakutaka asikie jambo hilo; nao wakasema:

"Sasa, mpendwa wetu, ukikaa kimya, huenda ukapata nafuu kidogo." Kisha akazimia tena kwa namna fulani. Alipolisema hilo, nao wakamtoa mama yangu nje, alikimbia kwa nguvu zake zote akamwambia nyanya, na imani ya nyanya iliuona mlango ukifunguka kwa ajili ya uhuru wa wajukuu wake; naye akakimbia nje vichakani akamwambia Yesu. Bila shaka mama yangu ilimbidi arudi haraka ili asikosekane ndani ya nyumba. Bi Celie aliendelea hivyo kwa siku tatu, nao walikuwa wakimtuliza. Ilipofika siku ya pili, naye akatoa ombi lile, nao wakamtoa mama yangu nje, alikimbia akamwambia nyanya kwamba Bi Celie ametoa ombi lilelile; kisha akakimbia kurudi nyumbani tena, na nyanya akatoka nje akamwambia Yesu. Mwishowe ikafika siku ya tatu na ya mwisho, na daktari akasema: "Anaweza kudumu muda fulani tu isipokuwa pawe na badiliko; kwa hiyo mtakalofanya, fanyeni upesi."

Mama alikuwa kitandani nyuma yake, akimshikilia. Aliwaita wote tena, akasema, "Nataka mniahidi jambo moja; yaani, kwamba mtamruhusu Samuel awachukue Mariam na watoto."

"Ee! ndiyo, mpendwa wetu," wakasema, "tutafanya lolote."

Mama yangu alikuwa mwimbaji hodari. Bi Celie alipopata ahadi ile, aliikunja mikono yake pamoja, na akiegemeza kichwa chake kifuani mwa mama yangu akasema, "Sasa, Mary, imba."

Naye akaimba kadiri alivyoweza. Ilikuwa kazi ngumu, kwa maana moyo wake ulikuwa karibu kuvunjika, kwa sababu alimpenda kama mmoja wa

watoto wake mwenyewe. Alipokuwa akiimba, roho tamu ya Bi Celie ilipita upesi katika lango, ikiwa imeoshwa katika damu ya Mwana-Kondoo. Haleluya! ni Mwokozi ilioje. Ni ajabu ilioje kwamba Mungu aongoze kwa njia hii ya fumbo ili kutimiza kusudi hili.

Mara nyingi huwaambia watu kwamba nina haki ya kupiga kelele za shangwe kuliko baadhi ya watu; nimenunuliwa mara mbili, na kuwekwa huru mara mbili, kwa hiyo naona nina haki kamili ya kupiga kelele za shangwe. Haleluya!

Nilikuwa mdogo sana baba yangu alipotununua, kwa hiyo sijui lolote kuhusu uzoefu wa utumwa, kwa sababu nilikuwa mdogo mno kupata majaribu yake yoyote. Jinsi ninavyomkumbuka vizuri bibi yangu mzee. Alivaa kwa kiasi kikubwa kwa mtindo wa Marafiki (Waquaker). Alikuwa mwema sana kwangu, nami nilidekezwa sana, kwa mweusi mdogo. Kama nilitaka kipande cha mkate, na kama hakikupakwa siagi na sukari pande zote mbili, nisingekipokea; na mama alipokosa uvumilivu nami, akaenda kuchukua fimbo, nilikuwa nikikimbilia kwa bibi yangu mzee na kujifunika ndani ya aproni yake, nami nikawa salama. Na ee! jinsi nilivyompenda kwa ajili ya hilo. Walikuwa wakinitayarisha kwa ajili ya soko, lakini mimi sikujua. Nadhani ndiyo sababu waliniruhusu kufanya mambo mengi ambayo vinginevyo nisingeruhusiwa kuyafanya. Walikuwa wakinichukua katika gari lao la farasi kwenda kanisani Jumapili. Jinsi ninavyoikumbuka vizuri kofia yangu ndogo nzuri ya hariri ya kijani, iliyoshonewa ndani kitambaa cha rangi ya waridi. Jinsi nilivyofurahi walipokuwa wakinichukua. Kisha mara nyingi wale mabibi vijana walishona vitu vidogo vizuri na kumpa mama yangu kwa ajili yangu. Mama alikuwa mshonaji hodari; alikuwa akishona nguo zetu zote, na nguo zote za baba za kila siku—makoti, suruali na vesti. Alikuwa na kipaji cha ajabu katika jambo hili; ilimtosha tu kuona kitu cha mtindo wowote wa gauni au koti, au kitu kingine chochote, naye angerudi nyumbani akakikata. Watu walikuwa wakistaajabia jambo hilo. Hapakuwa na michoro ya mishono ya Butterick wakati ule ambayo angeweza kuipata. Kwa hiyo mtu alihitaji kuwa na akili nzuri kama alitaka kwenda sambamba kwa karibu na mambo. Lakini kwa namna fulani mama siku zote aliweza kukabili dharura yoyote. Bibi yangu mzee mpendwa alikuwa akifuma. Nilikuwa nikimfuata kila alikokwenda. Wakati mwingine alitoka nje uani akaketi chini ya miti, nami nilikuwa nikiliburuta kiti nyuma yake; nilikuwa mdogo mno kukibeba. Angeketi kwa muda, nami ningechuma maua mazuri. Alipochoka angetembea hadi mahali pengine, nami ningekiburuta kiti tena. Basi tulitumia saa kadhaa kwa namna hii. Baba yangu alikuwa amependekeza kutununua muda fulani kabla, lakini hakuweza kusisitiza sana. Ilimbidi aombe, kisha angoje muda mrefu kabla hajaweza kuomba tena.

Mabibi vijana wawili wa familia yetu walikuwa karibu kuolewa, na kwa kuwa kaka yangu na mimi tulikuwa wakubwa kati ya watoto, mmoja wetu angekwenda kwa mmoja wao, na mwingine kwa mwingine, kama mahari. Lakini jinsi Mungu anavyotenda kwa njia ya fumbo ili kufanya maajabu yake. Nyanya yangu alikuwa mwanamke mcha Mungu sana na mwenye imani kubwa. Mara nyingi nimemsikia mama yangu akisema kwamba ni kwa maombi na imani kuu ya nyanya yangu kwamba tuliupata uhuru wetu. Jinsi ninavyomsifu Bwana kwa ajili ya nyanya mcha Mungu, pamoja na mama. Mara nyingi alikuwa ameomba kwamba Mungu afungue njia ili wajukuu wake wawe huru. Familia ambazo mabibi vijana hao walikuwa wakiolewa ndani yake hazikuhesabiwa na watu weusi kuwa mabwana na mabibi wema kama wale tuliokuwa nao; na hilo lilikuwa mojawapo ya mahangaiko ya nyanya yangu. Kwa hiyo aliomba na kuamini kwamba kwa namna fulani Mungu angefungua njia kwa ajili ya ukombozi wetu. Mara nyingi alikuwa amemjaribu na kumthibitisha, akamwona kuwa msaada upatikanao sana wakati wa taabu. Na hivyo kwa njia ile niliyokwisha kuieleza, Bwana alitoa, na baba yangu akaruhusiwa kununua uhuru wetu.

"Kwa njia moja au nyingine
Bwana atatoa riziki;
Huenda isiwe njia yangu,
Huenda isiwe njia yako,
Lakini kwa njia yake mwenyewe,
Bwana atatoa riziki."