Mkutano wa Mwaka Huko Monrovia

Monrovia, 1 Januari 1885. Asubuhi ni nzuri sana, na wimbo wangu wa sifa ni huu, "Ee Bwana, nitakusifu, na katika kusanyiko kubwa nitayasimulia matendo yako ya ajabu. Umenipitisha katika maji makuu mwaka uliopita. Nitakusifu maadamu ningali hai. Bwana asifiwe!"

Wanawake wanafanya maonyesho ya mauzo (bazaar) katika vyumba vya wageni vya jumba la Bi Roberts, mke wa Rais. Huku Afrika hawafanyi maonyesho yao ya mauzo na sherehe zao makanisani. Hilo ni jambo moja jema. Ninashuka huko na kukaa saa moja. Kwa kuwa najisikia dhaifu sana na vibaya, ninarudi nyumbani.

Ijumaa, tarehe 9 Januari. Bwana asifiwe kwa siku hii. Rais anakataa kutia sahihi mswada wa kuondoa ushuru juu ya jini na wiski zinazoletwa kutoka nje. Amina. Mungu ashukuriwe. Ni ushindi mkubwa kwa watu wetu wa kuacha vileo. Ni tendo la kiungwana, na ilihitaji mtu jasiri kulifanya wakati huu hasa. Kumekuwa na maombi mengi miongoni mwa watu, na hasa katika mikutano ya kikundi chetu. Tunamtazamia Askofu, na tunadhani tuko katika hali njema ya kupokea baraka.

Jumatano, tarehe 21 Januari. Jinsi ninavyofurahi kuwa hapa wakati huu hasa, na hivyo kumsaidia Askofu kidogo. Inaonekana kwamba kwa namna fulani Ndugu Ware na ndugu wenye vyeo kanisani wamekuwa na kutoelewana kidogo; kwa hiyo mwisho wake utakuwa kulipa kiasi kikubwa cha fedha kwa ajili ya malazi na chakula cha Askofu. Ameshapanga jambo hili na Bw. R. E. Sherman, ambaye ni mfanyabiashara, na ana nyumba kubwa nzuri—ya pili kwa ukubwa, baada ya jumba la Rais.

Bw. Sherman ni mmoja wa Mashemasi wakuu katika Kanisa la Kipresbiteri. Kwa hiyo ni kwake ambako Ndugu Ware amepanga Askofu afikie. Atakuwa na mashua zake na wapiga makasia wake tayari kwenda kumpokea Askofu, mara tu bunduki itakapopigwa, na meli itakapokuwa

imeingia. Bw. na Bi Sherman ni miongoni mwa marafiki zangu bora kabisa hapa Monrovia. Jinsi wanavyonitendea wema. Mungu awabariki.

Bw. Sherman hakatai kumkaribisha Askofu, lakini anadhani haingeonekana vizuri, wakati kuna watu katika Kanisa la Kimethodisti walio na nyumba nzuri, na wenye uwezo wa kutosha kumkaribisha Askofu, au mtu mwingine yeyote. Ndugu Henry Cooper ndiye msimamizi mkuu wa mali (Steward); yeye na mwanawe, Jesse, kila mmoja ana nyumba yake kubwa ya matofali, na ni wafanyabiashara wanaofanikiwa, na wana mashua zao wenyewe na wapiga makasia wao. Tena yuko Ndugu Campbell, naye pia ni kiongozi wa darasa na msimamizi wa mali katika Kanisa la Kimethodisti, mwenye nyumba nzuri sana. Lakini hawajui lolote juu ya mpango wa Ndugu Ware. Baada ya kumaliza hivyo mipango yake yote, anakwenda juu mtoni.

Usiku wa Jumatano tulikuwa na mkutano wenye thamani kubwa sana. Nilikuwa nimetoa mazungumzo juu ya ujumbe wa utakatifu; naam, ni aina ya hotuba kutoka katika kile kitabu kidogo bora sana, kiitwacho Believer's Hand-book of Holiness (Kitabu cha Mwamini cha Utakatifu), cha Ndugu Davies. Niliwapa watu mazungumzo haya; kisha tukamaliza kwa mkutano wa kujiweka wakfu. Bwana alitusaidia sana. Tulipokuwa tukitoka kanisani niliambiwa kwa kunong'onezwa:

"Ulijua kwamba Ndugu Ware amepanga Askofu Taylor, atakapokuja, afikie kwa Bw. Sherman?"

"Hapana."

Kisha habari ikaenea, kama vile jambo linavyoenea huko Liberia. Basi nikaondoka kwenda kutafuta ukweli wa jambo lenyewe. Nilipofika kwenye lango la Ndugu Sherman, alikuwa amesimama akizungumza na mtu fulani. Alinisalimu kwa upole sana, akasema:

"Haya, Bi Smith, nasikia Askofu wenu anakuja."

"Ndiyo," nikasema, "hivyo ndivyo nilivyosikia; na kwamba atakuwa mgeni wako."

"Naam, ndiyo," akasema; "imekuwaje ninyi watu hamwezi kumtunza Askofu wenu?"

Maneno hayo yalikuwa ya mzaha, bila shaka.

"Haya basi," nikasema, "hiyo ni hasara, wakati tuna watu kama Ndugu Henry Cooper, na Bw. Gabriel Moore, na wengineo katika Kanisa la Kimethodisti. Lakini nadhani tunaweza kukuondolea kazi hiyo, Bw. Sherman. Ingawa naona ni wema mkubwa kwako kukubali kumkaribisha Askofu. Lakini nitakwenda kumwona Ndugu Cooper kuhusu jambo hili."

"Naam," akasema, "Ndugu Ware alinijia kabla hajaenda

juu mtoni, akafanya mpango huo. Lakini nadhani ninyi nyote mngejisikia vizuri zaidi kama Askofu angefikia kwa baadhi ya watu wa kanisa lenu wenyewe."

"Bila shaka," nikasema; "na hasa wakati wapo wale wenye uwezo mkubwa wa kufanya hivyo, bila kukusumbua wewe."

Basi nikamshukuru, nikaenda zangu kwa Ndugu Cooper, nikamweleza habari yote.

"Ndiyo, Dada Smith," akasema, "tunamtazamia Askofu hapa. Lakini Ndugu Ware hakuniambia lolote juu ya mpango wake."

"Basi, hivyo ndivyo mambo yalivyo. Na meli inaweza kufika usiku wa leo au kesho. Kwa hiyo andaa mashua yako na kila kitu, kisha mwambie Bw. Sherman kwamba wewe au Jesse mtashughulikia kumleta Askofu pwani."

"Sawa."

Basi yote yakapangwa, nami nikaenda nyumbani, nikamwachia Bwana yaliyobaki. Watu walifurahi kwamba nilifanya kile nilichoweza.

Asubuhi iliyofuata ilikuwa asubuhi nzuri, kama asubuhi za Afrika zilivyo kwa kawaida. Nilikuwa na shughuli nyingi sana siku nzima. Alasiri nilikwenda mjini juu nikawatembelea watu kadhaa. Karibu saa moja usiku, mjumbe alikuja kwa Bi Moore, nilipokuwa, akasema Askofu amefika, na amekwenda kanisani. Ulikuwa usiku wetu wa kawaida wa mahubiri; kwa hiyo Askofu, alipofika, alikwenda moja kwa moja kanisani.

Lo! niliposikia habari hiyo, nilikwenda mbio kushuka mjini; nikaenda kanisani, na tazama, Askofu alikuwa mimbarini. Alihubiri hubiri lenye nguvu, kutoka katika fungu hili: "Mapenzi yako yatimizwe." Na, kwa kuwa watu kwa kawaida walihudhuria kwa wingi usiku wa Alhamisi, Askofu alikuwa na kusanyiko zuri, na watu kwa jumla walifurahi sana. Mimi nilifurahi kupita maelezo. Nilikuwa nimemwona hapo awali na nilimfahamu. Bwana asifiwe.

"Basi, alifikaje pwani?"

Meli ilipofika, haikupiga bunduki yake ya ishara, kama kawaida; haikuwa na shehena kwa bandari ile; iliingia tu ili kumshusha Askofu; kwa hiyo nahodha alimpeleka pwani kwa mojawapo ya mashua za meli, pamoja na ofisa mkuu; hivi kwamba Ndugu Cooper hakulazimika kuishusha mashua yake majini, ingawa alikuwa tayari kabisa, na Jesse alikuwa ameiona meli, na alikuwa gatini akijiandaa kutuma mashua, na kumbe, tazama! Askofu alikuwa ameshafika mbele yake.

Ulikuwa ushindi mzuri ulioje huu. Ni mara ngapi nimesimama

NYUMBA YA MAREHEMU RAIS ROBERTS, WA LIBERIA.

tuli na kumwona Mungu akiyapindua mambo yaliyobuniwa na mwanadamu, na kutenda mapenzi yake ya enzi. Amina.

Basi tangu siku ile makao ya Askofu Taylor, anapokuwa Liberia, yamekuwa nyumbani kwa Ndugu Henry Cooper. Nyakati nyingine imembidi kukaa pale wiki tatu, kabla hajapata nafasi ya kuondoka. Na Mungu amemsaidia Ndugu Cooper daima, na atamsaidia daima.

Jinsi ninavyoukumbuka vizuri ule mkutano wa utakatifu wa siku nzima, Mungu alipomtakasa Ndugu Cooper kwa ajabu sana, na, siku chache baadaye, mkewe mpendwa. Jinsi ninavyoikumbuka vizuri asubuhi ile alipokuja kwa Dada Payne, akiimba wimbo wake wa ushindi, kwa maana alikuwa amepata ubatizo nyumbani kwake mwenyewe. Alikuja kwa Dada Payne, nilipokuwa nikiishi. Nilimwona alipokuwa akiingia. Uso wake wote uling'aa nuru. Lo! sitasahau kamwe. Neno la kwanza alilosema alipoingia, lilikuwa:

"Utukufu kwa jina lake!
Utukufu kwa jina lake!
Pale moyoni mwangu damu ilitiwa;
Utukufu kwa jina lake!"

Na tangu hapo amekuwa akiuimba; katikati ya majaribu na dhoruba, kwa maana amekuwa nazo, na ndivyo atakavyokuwa kila mtu aingiaye chemchemini moja kwa moja. Mara nyingi Mungu hamkuzi mtu kwa njia nyingine isipokuwa ile ya majaribu, na nyakati nyingine mateso, kwa namna mbalimbali; "Kwa maana kujaribiwa kwa imani yenu, ambako ni kwa thamani kubwa kuliko dhahabu ipoteayo, ijapojaribiwa kwa moto."

Jumamosi, tarehe 24 Januari. Askofu nami tulialikwa kula kifungua kinywa katika Ubalozi wa Marekani, kwa balozi mdogo wa Marekani, Mhe. John Smyth. Prof. Brown, aliyekuwa mgeni wa Bw. Smyth, alikuwako pia. Tulikuwa na kifungua kinywa cha fahari kabisa, kilichoandaliwa kwa mtindo halisi wa Kimarekani, nasi tulikifurahia kweli kweli.

Nadhani Askofu hakuwa na wazo lolote la mapokezi kama hayo huko Afrika. Lakini Bw. Smyth, ambaye anastahili kabisa cheo chake, siku zote yuko tayari kutoa heshima zinazowastahili wageni, na hasa wale wanaotoka katika nchi yake mwenyewe, Marekani.

Askofu nami tuliwatembelea watu wengi pamoja sehemu mbalimbali. Hakuwahi kukataa kwenda mahali popote, hata miongoni mwa maskini kupita wote. Angeingia na kuketi, kuimba, kuomba na kuzungumza, na kuacha baraka yake. Hakuonekana kamwe kumpa mtu yeyote wazo kwamba alipaswa kujitenga naye, au kumwogopa, kwa sababu alikuwa Askofu. Siku zote alikuwa mchangamfu na mwema kwa kila mtu.

Mkutano wa Mwaka ulianza tarehe 29. Askofu alihubiri kila usiku, na Jumapili asubuhi, kisha akazungumza na Shule ya Jumapili alasiri, na saa kumi alasiri akahubiri Krootown. Bwana alimimina Roho wake kwa ajabu, na kukawa na uamsho wa neema. Wenye dhambi waliokoka, waliorudi nyuma walirejeshwa, waaminio walitakaswa. Lo, ni wimbi kuu kama nini lililotufunika! Basi Mkutano wa Mwaka ulianza katikati ya mafuriko ya uamsho. Bwana asifiwe.

Jumapili, tarehe 1 Februari 1885. Siku kuu ya kuwekwa wakfu. Mashemasi kumi na Wazee tisa waliwekwa wakfu na Askofu Taylor. Utukufu kwa Mungu. Ilikuwa siku ya ajabu. Jambo kama hilo halikuwa limeonekana Monrovia hapo kabla.

Jumatatu, tarehe 2 Februari. Mimi ni dhaifu sana mwilini, lakini imani yangu ina nguvu katika Mungu. Ninawatembelea watu kadhaa, na kwenda kumwona William Potter, ambaye kila mtu humwogopa, kwa maana ni mtu mwovu sana. Lakini sijawahi kutendewa kwa heshima zaidi na mtu yeyote kuliko yeye. Nilizungumza naye, nikamweleza jinsi ilivyokuwa vibaya kujitendea yeye mwenyewe, na mkewe na watoto wake kama alivyofanya. Alinisikiliza kwa upole, akanishukuru. Maskini William Potter mzee. Mungu na amwokoe.

Jumatano, tarehe 4 Februari. Ninaombwa kuongoza ibada usiku wa leo. Bwana alinisaidia kwa ajabu. Nilizungumza kutoka sura ya kumi na nne ya Yohana. Watu kadhaa walikiri kwamba wameokoka. Saa kumi na mbili jioni nilimwalika Askofu, pamoja na baadhi ya vijana mashuhuri wa mahali pale, kunywa chai kwa Bi Payne. Ni mmoja au wawili tu kati ya vijana hao waliokuwa Wakristo, nami nilitaka wamwone Askofu, kwa kuwa alikuwa kama baba hivi, nami nilidhani mazungumzo mazuri, mema kutoka kwake yangewafaa; kwa hiyo kwa kila njia iwezekanayo nilijaribu kusaidia. Hata kama Israeli hawakukusanywa, Yakobo hatakosa thawabu yake.

Alhamisi, tarehe 5 Februari. Ninaalikwa, pamoja na Askofu, kula kifungua kinywa kwa Bw. Gabriel Moore. Mheshimiwa, Rais wa Jamhuri, Hillary Johnson, na Bi Day, mmishonari mzungu wa Misheni ya Muhlenburg, ya Kanisa la Kilutheri, wako pale. Bw. Day hawezi kuhudhuria. Mungu awabariki Bw. na Bi Day. Ni mahali pa kupumzikia na kupona kama nini nyumba yao katika Misheni ya Muhlenburg imekuwa kwa wale waliochoka na kudhoofika. Ni siku ngapi za furaha nimekaa nyumbani kwao. Ni pale nilipopatwa na mojawapo ya mashambulizi makali kabisa ya homa, nami nilidhani hakika nitakufa. Jinsi Bw. na Bi Day walivyokuwa wema. Walifanya yote waliyoweza, na walinistarehesha sana. Mungu na awabariki daima, ndiyo sala yangu. Amina.

Jumapili, tarehe 8 Februari. Mchungaji mpya anasimikwa. Watu thelathini na saba

wanajiunga na kanisa asubuhi hii. Bwana asifiwe. Ninaongoza ibada usiku. Ninazungumza kutoka Yohana, sura ya kumi na tano: "Kaeni ndani ya Kristo." Bwana ananisaidia, na anatupa baraka.

Jumatatu, tarehe 9 Februari. Hii imekuwa siku yenye shughuli nyingi sana. Nilikwenda kumwona Bi Van Harmon, mwanamke mzungu, mke wa mmoja wa wafanyabiashara. Alikuwa ameugua homa. Alifurahi kuniona, nami nikamkuta amepata nafuu kidogo. Kisha nikaenda kumwona Bi Day, na kwenda pamoja naye kanisani. Alipendekeza tufanye pikniki, matembezi kidogo, kwa ajili ya Askofu. Alizunguka kwa wanawake, na mpango ukafanywa.

Jumatano, tarehe 11 Februari. Sote tunakwenda kwenye shamba la Bw. Johnson; Askofu Taylor, Prof. Brown, Mhe. John Smyth, Bw. Moore, Bi C. A. Moore, Bi Payne na wengine kadhaa.

Ijumaa, tarehe 13 Februari. Bi C. A. Moore na binti yake, na Dkt. Moore na mimi tunakwenda Madeira, au Grand Canary. Bi Moore alikuwa hajisikii vizuri kwa muda fulani, na baba mkwe wake alidhani kwamba safari ingemfaa. Mama yake alikubali aende, ikiwa mimi ningekwenda pamoja naye, kwa kuwa hakuwa amezoea kusafiri sana. Wao ni wema sana, na wananilipia gharama zangu zote, nami ninakwenda. Jinsi ninavyohitaji badiliko na mapumziko.

Jumapili, tarehe 15 Februari. Sierra Leone. Tulifika mapema Jumamosi alasiri, tukashuka pwani. Asubuhi hii tulikwenda kwenye Kanisa Kuu tukasikia hubiri bora sana kutoka kwa Askofu mpya, Ingham. Tulikwenda tena jioni hii. Hubiri lilikuwa juu ya "Kujiweka Wakfu na Utakatifu." Lakini watu hawakuonekana kuelewa alikuwa akilenga nini. Kusanyiko zuri sana; wazungu kadhaa wapo, wengi wao maofisa wa serikali.

Jumatatu, tarehe 16 Februari. Tunaondoka saa nne asubuhi hii na kupanda meli tena. Na sasa tumeondoka. Bwana ashukuriwe, najisikia nafuu kidogo.

Jumanne, tarehe 17 Februari. Sote tuna ugonjwa wa bahari kidogo leo. Mimi ndiye niliye na hali bora kuliko wote kundini. Mungu ashukuriwe kwa rehema zake za upendo, kwa maana ni za ajabu.

Jumatano, tarehe 18 Februari. Mungu asifiwe asubuhi hii kwa wema wake. Bi Moore nami tunakusudia kuzisoma Injili zote tukiwa safarini baharini. Na atusaidie kwa ajili ya jina lake.

Alhamisi, tarehe 19 Februari. Pepo za mbele. Maana yake ni ugonjwa wa bahari. Jinsi mtu anavyojisikia vibaya. Lakini, Lo! jinsi bahari ilivyo kuu. Jinsi ilivyo ya fahari na yenye kufanana na Mungu. Kama vile anavyoishika na kuisukuma bahari kuu, vivyo hivyo na anishike na kunisukuma mimi.

Ijumaa, tarehe 20 Februari. Majaribu yanaanza. Lakini, Bwana, wewe umekuwa makao yangu katika vizazi vyote, na ndivyo ulivyo leo, na nafsi yangu yakuadhimisha.

Jumapili, tarehe 22 Februari. Mawimbi si makubwa hivyo leo, kwa hiyo sote tunajisikia vizuri zaidi. Mungu ashukuriwe. Tunatumaini kufika Grand Canary kufikia Jumanne.

Jumanne, tarehe 24 Februari. Bwana asifiwe! Nafurahi kwamba tumefika Grand Canary. Inaonekana nzuri sana kutoka melini. Tutashuka pwani baada ya kama saa mbili. Usiku wa kwanza pwani. Kila mtu anazungumza Kifaransa. Hatuelewi lolote mtu yeyote asemalo, wala wao hawaelewi tusemalo. Tunajitahidi kuendelea kwa ishara—ishara karibu zisizokoma—lakini tunafanikiwa.

Jumatano, tarehe 25 Februari. Bwana asifiwe kwa wema wake hadi sasa. Kama tungekuwa mahali ambapo tungeweza kusema kwa lugha yetu tuliyozaliwa nayo, pamoja na wema wote tunaotendewa, tukiwa wageni miongoni mwa watu wageni, tungejisikia kabisa kama tuko nyumbani.

Alhamisi, tarehe 26 Februari. Waliokombolewa na Bwana watakaa salama karibu naye. Jinsi alivyoonekana kuwa karibu sana siku nzima leo. Bibi mwenye nyumba anatoka pamoja nasi. Anaelewa Kiingereza kwa kiasi kikubwa, lakini anaweza kukisema kidogo tu. Anatupeleka dukani ambapo bwana mmoja anaweza kuzungumza Kiingereza vizuri kabisa; hivi kwamba tunafanikiwa kununua vitu vichache, na kujifanya tunazungumza Kihispania kwa ishara.

Jumamosi, tarehe 28 Februari. Bwana ametusaidia, na mvulana mdogo wa kama miaka kumi, kijana mdogo mwerevu sana, aliyetoka Mexico zamani, anakuja kwetu kama mkalimani. Tunajisikia furaha na shukrani kwa Bwana kwa upendo wake.

Jumapili, tarehe 1 Machi. Hakuna ibada ya kanisa hapa, isipokuwa ya Wakatoliki. Kwa hiyo asubuhi tunapumzika kwa utulivu; alasiri tunatembea kidogo, na kufika kwenye Kanisa Katoliki zuri sana; tunaingia, nami nakaa nusu saa nikitoa machozi kwa ajili ya watu maskini. Ee Bwana! Hata lini! Hata lini! Ujinga wa watu, na kiburi cha makasisi, ni jambo la kutisha mno.

Jumanne, tarehe 10 Machi. Tumekuwa na matembezi ya miguu na ya gari mazuri sana tangu tufike hapa. Mandhari kila upande ni nzuri sana. Hewa nzuri ya kupendeza na maua mazuri na matunda ya kila aina vinafurahisha. Wanatuambia kwamba mwezi wa Septemba ndio mwezi bora kabisa kuwa hapa. Tunatoka leo na kumaliza ununuzi wetu mdogo. Nimeumia sana moyoni leo. Nimekosea kwa kununua kitu ambacho sikupaswa kununua. Lakini nilifanya hivyo

KATE ROACH, SIERRA LEONE, AFRIKA.

bila kumwambia Bwana kwanza. Nahisi ananisamehe. Kwake kuna rehema na msamaha.

Jumanne, tarehe 17 Machi. Tumekaa siku ishirini na moja, na leo tunaondoka kwenda Monrovia kwa meli "Vaulter," Nahodha Haynes.

Jumatano, tarehe 18 Machi. Ugonjwa wa bahari siku nzima. Dirisha la ubavuni mwa meli liliachwa wazi, na maji yanafurika katika chumba cha wanawake. Ninachota maji mpaka nimechoka kabisa. Ninafanya yote niwezayo kumsaidia rafiki yangu na kumpendeza. Lakini naona ninashindwa. Lo! jinsi moyo wangu unavyouma kwa roho iliyodhihirishwa. Lakini Mungu amenishughulikia, kwa hiyo ninastarehe ndani yake. Usiku mmoja au miwili kabla sijaondoka Grand Canary, niliota ndoto ya ajabu. Nilikuwa nimekuwa na siku ya majaribu. Niliomba na kulia mbele za Bwana. Usiku ule niliota nikimwona nyoka mzuri wa rangi ya kahawia. Hakuwa mrefu, naye alikuwa na uso wa mwanamke, mtulivu sana na mzuri. Nilionekana kuufahamu uso ule. Na, lililokuwa la ajabu zaidi, alikuwa na nywele nyeusi sana, za mawimbi; nami nikawaza moyoni, "Jinsi nyoka huyu alivyo mzuri. Hapaswi kuuawa. Lakini ni nyoka, naye ni wa aina ile yenye sumu." Kisha uso ukaonekana kubadilika kidogo tu, nami nikajaribu kujiepusha; na nilipokuwa nikirudi nyuma kutoka kwake, alionekana kunitazama ili aone ninakwenda njia gani; nami nikaendelea kurudi nyuma mpaka nikafika mahali niliporuka ili kujiepusha, na hilo likaniamsha. Jinsi nilivyoiangalia ndoto ile. Na jinsi ilivyotokea kuwa ya kweli kabisa. Nilipoona jinsi ambavyo huenda ingetimia, nilitetemeka kutoka kichwani hadi miguuni, na nilipata nafuu ya maumivu ya moyo wangu tu nilipopiga magoti kuomba.

Jumatatu, tarehe 23 Machi. Bathurst. Pengine hatutaondoka hapa mpaka saa kumi na moja. Kwa hiyo ninafahamiana na Bw. Taylor fulani na mkewe, wamishonari wa St. Louis, Senegal. Ni watu wazuri sana. Yeye (mkewe) alikwenda kuwatembelea marafiki fulani, akanichukua pamoja naye; miongoni mwa wengine, Bi Nickles, mke wa Mch. Nickles. Yeye ni kasisi wa koloni. Mkewe ni binti wa Askofu Crowther wa Niger. Nilifurahi kufahamiana naye, nasi tukaandikiana barua za kupendeza. Sasa wanaishi Freetown, Sierra Leone, ambako nilipata furaha ya kuwaona mara kwa mara.

Sierra Leone, Ijumaa, tarehe 27 Machi. Meli ina shehena nyingi ya kushusha katika bandari hii, kwa hiyo sote tunashuka pwani. Tunakula chakula cha jioni kwa Bw. Boyle, balozi mdogo wa Liberia huko Sierra Leone. Tulikuwa na chakula kizuri sana. Kwa kuwa kulikuwa na milo kadhaa ya kufuatana, ilikuwa usiku sana kabla hatujamaliza. Kabla ya hapo tulitembea huku na huko; tukawatembelea watu kadhaa

mahali mbalimbali. Kisha tukaenda kwa Bw. Boyle, tukala chakula chetu, na kati ya saa tatu na saa nne usiku, tukaanza kurudi melini. Dkt. Moore alikwenda pamoja nasi hadi gatini, akatuona tukiingia mashuani, lakini sisi wanawake ilitubidi kwenda peke yetu pamoja na wapiga makasia. Jinsi ninavyomshukuru Mungu. Ulikuwa usiku mzuri wa mbalamwezi; kama ule unaoonekana Afrika tu; kwa maana nadhani mwezi ni mzuri zaidi kule kuliko mahali popote nilipopata kuuona. Nilidhani ulikuwa mzuri India. Lakini, lo! mbalamwezi wa Afrika. Kulikuwa kimya na kweupe.

Meli ilikuwa imetia nanga mbali kiasi baharini, lakini tulifika salama. Nahodha alishangaa alipotuona peke yetu, akasema tulikuwa tumejiweka katika hatari kubwa. Lakini sisi hatukujua. Bwana asifiwe kwa wema wake. Tuliondoka Jumamosi karibu saa kumi alasiri.

Jumapili, tarehe 29 Machi. Siku ni nzuri sana. Hakuna mengi tuwezayo kufanya. Nina vijitabu vichache, kwa hiyo ninawapa wanaume walio sitahani hapa na pale, na kusema neno kadiri niwezavyo, nikitumaini Bwana atalibariki.

Jumatatu, tarehe 30 Machi. Saa mbili asubuhi. Tazama, tuko katika bandari ya Monrovia. Bwana asifiwe. Sote tu wazima. Jinsi Bwana alivyo mwema kunirudisha nyumbani salama na kwa amani. Baada ya kula kidogo ninawatembelea watu kadhaa.

Alhamisi, tarehe 2 Aprili 1885. Neno la Bwana kwangu asubuhi hii, ni: "Mimi ndimi njia, na kweli, na uzima." Siku njema, tulivu, na amani nyingi na furaha katika maombi. Ninahubiri usiku wa leo katika Kanisa la Kimethodisti, kutoka sura ya 5 ya Amosi. Bwana anisaidie.

Ijumaa, tarehe 3 Aprili. (Ijumaa Kuu). Bwana ni nuru yangu, na wokovu wangu. Hii ni mojawapo ya siku zangu za kufunga. Nafsi yangu inapata nguvu mpya. Asubuhi hii ninakwenda kwenye Kanisa la Kiepiskopali, kwa kuwa liko karibu kidogo zaidi, na ninatumaini kusikia hubiri juu ya ufufuo wa Bwana na Mwokozi wetu, Yesu Kristo. Lakini somo linanikatisha tamaa. Haidhuru, Bwana, ninastarehe ndani yako. Umefufuka ndani ya nafsi yangu. Haleluya!

Jumapili, tarehe 5 Aprili. Bwana asifiwe, ananiruhusu niishi kuiona asubuhi nyingine ya Pasaka.

Jumanne, tarehe 7 Aprili. Bwana asifiwe kwa fursa ya siku hii. Ni mazungumzo mazuri kama nini, ya akili, niliyoyasikiliza katika Kanisa la Kibaptisti. Mzee Jordan, aliyewasili karibuni kutoka Marekani, analeta kweli. Ee Bwana, nakushukuru. Jinsi alivyolithibitisha Neno ambalo Bwana amenisaidia kulitoa. Bila shaka watamwamini, kwa maana yeye ni mwanamume, na tena Mbaptisti.

Jumatano, tarehe 8 Aprili. Ninasikitika sana, lakini kazi inazuiwa kwa sababu ya desturi. Wabaptisti hawajazoea watu kusema hadharani kwa jumla. Kwa hiyo, Mzee Jordan, baada ya kuzungumza usiku wa leo alipanga mkutano wa wote, na anasema ni huru kwa mtu yeyote kueleza mawazo yake kuhusu kazi hii.

Alhamisi, tarehe 9 Aprili. Bila shaka, kwa kuwa haukuwa mkutano wa faragha, Wamethodisti kadhaa walikwenda. Lakini hata Wabaptisti kumi na watatu hawakuwepo pale. Waliogopa, nadhani. Ulikuwa mpana mno kwao. Aliendelea kwa siku kadhaa, lakini hakuna jambo la pekee sana lililofanyika.

Jumanne, tarehe 21 Aprili. BWANA ni mwema, ni ngome siku ya taabu. Nimekwenda kuzungumza na Ndugu Capehart, mchungaji wa kanisa, kuhusu kufanya mkutano wa utakatifu wa siku nzima. Analikubali, na atafanya yote awezayo kusaidia. Mungu ashukuriwe.

Jumatano, tarehe 22 Aprili. Ninaondoka Monrovia pamoja na Ndugu Deputie kwenda Mt. Olive. Tunaondoka saa tano asubuhi, na baada ya saa tatu tunafika mahali panapoitwa "Mashamba ya Zamani" (The Old Fields). Tunalala pale usiku ule, na kuanza safari saa tisa usiku, na kufika Mt. Olive saa kumi na moja alfajiri. Inatubidi kwenda kwa mtumbwi. Vijito vina maji kidogo, na inatubidi kupanga safari ili tuyawahi maji kujaa.

Jumapili, tarehe 26 Aprili. Bwana asifiwe, najisikia nafuu asubuhi hii na ninatembea maili moja kwenda kanisani na kuongoza ibada. Hili ndilo kanisa la kwanza la wenyeji nililoingia tangu nifike nchini. Bwana alinisaidia kuzungumza kutoka Waebrania 12:2. Bwana alibariki. Kulikuwa na mwanamume mmoja mwenyeji aliyesema angejiunga na kanisa kama ningekaa. Maskini! Dada Deputie na familia yake wamesimama imara sana katika kazi ya kuacha vileo tangu ilipoanzishwa.

Jumatatu, tarehe 27 Aprili. Sijisikii vizuri hata kidogo leo, lakini ninastarehe katika Bwana, na ninaweza kumngoja. Alasiri ninakuwa na mazungumzo mazuri na Dada Deputie na Dada Artist. Ninawaeleza uzoefu wangu wa utakatifu. Mungu na aufanye kuwa baraka.

Jumanne, tarehe 28 Aprili. Nguvu kidogo zaidi asubuhi hii. Ninakwenda pamoja na Ndugu Deputie, na kuwatembelea watu mahali manne. Tunaimba na kuomba kila mahali, kisha ninatembea kurudi nyumbani, na kuomba katika ibada ya familia. Mara nyingi, kazi kama hii ingefikia wastani wa mara saba kwa siku.

Jumatano, tarehe 29 Aprili. Ninasumbuliwa na homa tena leo, mgongoni. Nimeokolewa kwa ajabu ndani ya Mungu. Lo! jinsi alivyonibariki katika ibada yangu ya faragha, na wakati wa maombi ya familia.

Ijumaa, tarehe 1 Mei 1885. Ndugu Williams anamtuma mwanawe Mt. Olive kunichukua, kunileta kwenye mtumbwi, nasi tunaondoka saa tatu asubuhi kwenda Marshall. Tunasimama Grassdale, mahali padogo pazuri sana, penye walowezi kadhaa wa Kiliberia, na nyumba kadhaa nzuri sana. Ninakwenda kumwona Mfalme Tom. Ninaimba, na kuomba pamoja naye. Yeye ni mzee mwema, na anajitahidi kupata nuru. Mungu amwokoe. Naamini atamwokoa.

Jumapili, tarehe 3 Mei. Marshall, kando ya Mto Junk. Niliongoza ibada katika Kanisa la Kimethodisti asubuhi hii. Nilizungumza kutoka sura ya 1 ya Waraka wa 1 wa Petro. Nilikuwa na uhuru mkubwa katika kusema, nami naamini Bwana aliwabariki watu. Nilizungumza katika Shule ya Jumapili alasiri, na nikazungumza tena usiku.

Jumatatu, tarehe 4 Mei. Tunaondoka Marshall kwenda Sheflenville, saa kumi na mbili asubuhi na kufika saa tano asubuhi. Tunasimama kwa Bi D., tunakula kifungua kinywa, kisha tunaendelea hadi Paynesville, ambayo iko maili ishirini zaidi; kisha tukashuka mtumbwini tukatembea maili saba. Tulifika kwa Ndugu Pitman saa moja usiku. Kama si kwamba Ndugu Deputie aliijua njia hii yote vizuri sana sijui ningalifanya nini. Nilipokuwa karibu kuishiwa nguvu kabisa (kwa maana ilionekana kwangu kwamba hatungefika kamwe kwa Ndugu Pitman, ile safari ndefu ya miguu kutoka mdomo wa kijito kuvuka kile walichokiita "Mashamba ya Zamani"—yalikuwa mashamba ya zamani, kweli kweli), nilimwambia Ndugu Deputie, "Ah, Ndugu Deputie, hatujakaribia kufika bado?"

"Lo!" akasema, "Dada Smith, hujui kwamba Wapresbiteri wanaamini katika kudumu hadi mwisho? Ndivyo tunavyopaswa kufanya. Tutafika hatimaye."

Na ndivyo tulivyofanya. Nadhani ilikuwa kama saa mbili usiku tulipoingia. Ndugu na Dada Pitman walifurahi kutuona, na upesi wakatuandalia chakula kizuri cha jioni, kilichopokelewa kwa furaha sana, kwa maana nilikuwa na njaa. Tuliongea kidogo, kisha tukaenda kulala.

Alhamisi, tarehe 7 Mei. Ninaondoka kwa Ndugu Pitman leo kwenda Monrovia. Ninatembea maili mbili, kisha ninaingia mtumbwini, na baada ya saa tatu na nusu niko Monrovia. Bwana asifiwe.

Jumatatu, tarehe 11 Mei. Barua kadhaa zimeandikwa. Lo! jinsi zinavyolimbikizana, na ni mzigo ulioje huu. Na bado, jinsi inavyopendeza kupokea barua kutoka kwa marafiki zetu nyumbani; na mtu huona ni haki kuzijibu; nami namshukuru Mungu kwa marafiki wengi aliyonipa.

Niliondoka Monrovia kwenda kwenye Mkutano wa Mwaka huko Bassa, mwezi Januari, 1886. Nilikuwa nimepanga kukaa wiki tatu tu—si zaidi; nikiacha nafasi, kama nilivyodhani, kwa ajili ya kuchelewa kurudi Monrovia. Sikumchukua

KATIKA MTO ST. PAUL.

msichana wangu mdogo mwenyeji, Frances, pamoja nami; nilimwacha nyumbani kwangu, kwa Bi Payne, nilipokaa huko Monrovia, ambapo angeangaliwa vizuri na kutunzwa mpaka nirudi.

Sikuwa nimepata habari moja kwa moja kutoka kwa Askofu Taylor, lakini kwa kuwa Mkutano wa Mwaka ungefanyika Bassa, tulisikia uvumi wa kila aina juu ya mienendo ya Askofu: angesimama Monrovia, na angekaa miezi mitatu katika maeneo ya kandokando, kwenda Bopora, n.k.

Si kwamba Askofu alikuwa ametangaza hivyo, au alijua lolote juu ya hilo; lakini baadhi ya watu huona wana haki ya kutumia mawazo yao ya kubuni, au kutunga cho chote kitakachofaa jambo lenyewe; na mara nyingi mtu hujikuta amechanganyikiwa kabisa; kwa maana unapodhani una jambo la hakika, kumbe! halipo. Lakini katikati ya hayo yote, yapo mambo ya hakika yanayodumu, na yatadumu hata mwisho wa nyakati.

Chombo kimoja cha Kimarekani kiliingia—jahazi Monrovia—na kwa kuwa kilikuwa kinakwenda Bassa, ingawa ilikuwa wiki moja kabla ya kufunguliwa kwa vikao vya Mkutano wa Mwaka, niliona afadhali niende, kwa kuwa nilitaka kwenda, na hii ingeweza kuwa nafasi yangu pekee; kwa maana ingawa meli ilitazamiwa, huenda isingesimama Monrovia.

Nahodha wa chombo hicho alikuwa mwema kiasi cha, kwa neno jema alilomwambia mwanangu (kwa maana ndivyo alivyokuwa kwangu muda wote nilipokuwa Liberia, Mungu ambariki kijana huyo mpendwa), B. Y. Payne, kujisumbua sana ili kunipatia nafasi, mimi na rafiki yangu aliyekwenda pamoja nami, Bi Emma Cooper. Nadhani tulikaa kama saa ishirini na nne katika kile walichokiita "bahari njema."

Basi tulikuwa na wiki moja kabla Mkutano wa Mwaka haujafunguliwa. Kwa kuwa nilikuwa sijafika pale kwa muda fulani, niliitumia wiki hiyo kuwatembelea watu—maskini na wagonjwa, na wengine pande zote.

Nakumbuka asubuhi moja nilimtembelea kijana mmoja maskini Mjerumani, aliyekuwa mgonjwa wa homa. Hakuwa amekaa Afrika muda mrefu. Alikuwa kijana aliyelelewa na kufundishwa vizuri, aliyesoma vizuri, na alikuwa na alama zote za muungwana. Alisimamia duka moja la Wajerumani huko Bassa. Kwa kuwa alikuwa peke yake na mpweke, mara nyingi jioni angekuja kuzungumza na Bw. Gus. Williams, aliyekuwa jirani yake, na mwenye duka kubwa katika mtaa ule ule.

Maskini kijana! jinsi alivyofurahi nilipokwenda kumwona. Alisema kwamba amepata nafuu; lakini niliona kwa sura yake kwamba alihitaji msaada, na uuguzi mzuri, na matibabu ya daktari upesi, la sivyo asingekaa muda mrefu; maskini kijana alijitahidi kuwa mchangamfu, nami sikusema lolote la kumtisha. Nilimtia moyo afanye yote awezayo kwa ajili yake mwenyewe, na kumtumaini Mungu. Hakuwa mtu wa dini, lakini alikuwa

mwenye heshima sana. Alikuwa amehudhuria mara kadhaa mikutano yetu ya Injili ya kuacha vileo, akaniambia kwamba ilimvutia sana. Nilimwambia ningependa kuomba pamoja naye; niliona kwamba aliona haya sana, lakini hakukataa. Bwana alinisaidia, nami nikamwacha nikiwa na huruma ya mama moyoni mwangu.

Baada ya wiki moja au mbili alikuwa amekufa. Jinsi nilivyofurahi kwamba nilikuwa nimekwenda na kutimiza wajibu wangu kwa mtu huyu maskini. Nilichekwa na kukosolewa wakati ule. "Fikiria tu, wewe kwenda kuomba pamoja na yule mfanyabiashara Mjerumani mzungu!"

Naam, najua kwamba kwa kawaida wao huiheshimu Afrika kwa ajili ya fedha wanazozipata kutoka kwake tu.

"Lakini, Lo!" nikasema, "yeye ana roho, na mama maskini mahali fulani; naamini yeye angenishukuru kwa kwenda kumwona mwanawe hata kama hakuna mwingine angenishukuru."

Lo, ni mara ngapi nimewaonea huruma vijana hawa; baadhi yao walikuwa wa malezi mema, na waliolelewa vizuri, kutoka Uskoti na Ujerumani. Nimewaona huko Calabar, na pia huko Lagos. Naamini wao hutia sahihi mkataba wa kukaa kwa muda fulani; na, kwa kuwa ni vijana, na hawajazoea hali ya hewa, na hawana mtu wa kuwaangalia isipokuwa watumishi wao wenyeji wanaowasaidia, wengi wao hufa baada ya muda mfupi. Jinsi moyo wangu ulivyouma niliposimama katika makaburi ya Calabar ya zamani, kwenye kilima kizuri kinachoitazama bahari kuu—mahali pa kuzikia wamishonari. Baadhi ya wamishonari kutoka Uskoti, na Jamaica, Visiwa vya Karibea (West Indies), na vijana kutoka Uingereza na Ujerumani.

Niliposimama na kutazama walipokuwa wakionyeshwa kwangu—marafiki zao wamewapelekea wengi wao mawe mazuri ya makaburi—nililia nilipoukumbuka wimbo ambao Askofu Taylor alinifundisha tukiwa tumeketi mashuani katika Mto Cavala; sitausahau kamwe, jinsi alivyouimba mara ya kwanza nilipousikia:

"Tarumbeta litakapolia, watakatifu wakusanyike nyumbani,
Tutasalimiana kando ya bahari ya kioo;
Pamoja na marafiki na wapendwa wote wanaotungoja tufike,
Kusanyiko la waaminifu litakuwa la ajabu kama nini."

"Kusanyiko kama nini, kusanyiko
Litakapolia lile tarumbeta tukufu la jubilii.
Kusanyiko kama nini, kusanyiko,
Kusanyiko la waaminifu litakuwa la ajabu kama nini."

Lakini turudi kwenye habari yangu. Nadhani Mkutano wa Mwaka ulikuwa uanze tarehe 29, na Askofu naye alifika siku kadhaa kabla ya wakati huo. Ilikuwa vizuri kwamba niliondoka Monrovia kwa chombo kile, kwa maana meli iliyomleta Askofu haikusimama Monrovia; ilisimama Bassa tu; kwa hiyo ningalikosa nafasi, kama ningalisubiri meli ile.

Nilikuwa Lower Buchanan, na sikujua kwamba Askofu amefika mpaka saa kadhaa baadaye: nami nikaenda juu Edina, makao ya Mkutano wa Mwaka, na huko kulikuwa na msisimko mkubwa. Askofu alikuwa amefika. Ndugu walikuwa wakiwasili kutoka vituo vyao mbalimbali, na kadhaa walikuwa wameshafika, wakitumia nafasi zao kadiri walivyoweza. Haikuwa rahisi kwao siku zote kufika kwenye Mkutano wa Mwaka huko Afrika. Nyakati nyingine iliwabidi kutangulia siku mbili au tatu ili wafike kwa wakati.

Ndugu Rust, Mkubwa, alikuwa mchungaji mwenye dhamana ya kanisa la Edina, na mzee huyo alikuwa na tabia zake za pekee kidogo; na kwa kuwa Askofu alikuwa amefika bila kutazamiwa, naye hakuwa amepata taarifa kwa wakati unaofaa, kama alivyodhani alipaswa kupata, alikuwa amechukizwa kabisa. Na zaidi ya hayo, alikuwa akiezeka nyumba yake kwa vibao; naye kwa kuwa ndiye mchungaji, bila shaka Askofu, alipofika, alipelekwa nyumbani kwake.

Niliambiwa hayo yote, na jinsi walivyokuwa wakijisikia vibaya, kwa hiyo kwa kuwa niliwafahamu vizuri sana, niliona niende juu nisaidie kidogo. Basi nikaenda nyumbani kwao nikakuta kwamba mzee huyo, na mkewe pia, walikuwa wakijisikia kama vile nilivyosikia. Wakaanza kunieleza jinsi walivyokuwa hawajajiandaa, n.k. Nilizungumza nao, nikawaambia kwamba Askofu ni mtu wa kawaida sana, na asingetazamia wafanye maandalizi yoyote ya ziada kwa ajili yake. Bila shaka nilizungumza kwa sauti ya chini, kwa maana Askofu alikuwa katika chumba kilicho karibu.

Walidhani mtu mwingine angeweza kumkaribisha vizuri zaidi. Lakini huyu aliogopa kwa sababu alikuwa "Askofu," na yule mwingine hakupenda kufanya hivyo, kwa sababu alikuwa "Askofu." Basi nilipokuwa nikizungumza na kuwaeleza Ndugu na Dada Rust kadiri nilivyoweza, Askofu mpendwa aliyasikia tuliyokuwa tukisema, akaita kwa sauti:

"Lo, ndugu zangu, msijisumbue kwa ajili yangu; ninaweza kulala nje; ningependelea kufanya hivyo."

Na nilipoingia chumbani, tazama, alikuwa ameketi pale, akitabasamu, na kushona chandarua chake.

"Haya," akasema, "Amanda, hujambo?"

"Sijambo kabisa, Askofu; Mungu akubariki."

"Una subana? Siwezi kuendelea vizuri bila subana."

Basi nikaleta subana nikamsaidia kushona chandarua chake. Lakini hakulazimika kulala nje.

Kwa kuwa Askofu alikuwa amefika siku kadhaa kabla ya Mkutano wa Mwaka alikuwa na Jumapili ya ziada, na Ndugu Morgan, aliyekuwa msimamizi wa kanisa letu huko Hartford, alishuka hadi Edina akasisitiza Askofu aende juu kuwahubiria Jumapili huko Hartford. Edina ulikuwa mji mkubwa zaidi, na Askofu angehubiri Jumapili kwa idadi kubwa zaidi ya watu; lakini kwa kuwa watu hawakuwa wamewahi kumwona huko juu upande ule, Ndugu Morgan alitamani sana aende juu, akaniuliza kama ningeambatana na Askofu.

Bila shaka nilikwenda, na kama asingeniomba ningalikwenda vyovyote vile, kwa sababu niliwajua watu wote wa huko juu. Nilikuwa nimekaa huko juu kama miezi sita, nami nilijua ningefaa kwa kiasi fulani kumwangalia Askofu kidogo, na kufanya yote niwezayo; na kwa kuwa nilikuwa nimekaa huko juu hapo awali, nilikuwa nimeyazoea mambo kidogo, nami nilikuwa na hakika kabisa kwamba ningefaa.

Basi Jumamosi alasiri Ndugu Rust, Askofu, mimi na wengine kadhaa tulikwenda Hartford.

Haikuwa rahisi kwa watu wa nyumbani mwa Ndugu Morgan kama ingekuwa kwa wengine niliowajua kumkaribisha Askofu, lakini yeye aliona kwamba kwa kuwa yeye ni mchungaji, na alikuwa amemwalika Askofu, ilikuwa wajibu wake kumkaribisha. Kwa hiyo shemeji yake, Bi Barclay, na mimi tulikiandaa chumba kadiri tulivyoweza. Mimi nilifikia kwa rafiki mmoja si mbali, nikawa nakwenda na kurudi na kufanya yote niliyoweza.

Askofu mzee mpendwa alikuwa mwema, na mpole, na mchangamfu, kana kwamba alikuwa katika jumba la kifalme. Aliketi akazungumza nao, akawafanya maskini wale wajisikie huru, kwa sababu aliona walikuwa wakifanya kadiri walivyoweza.

Lo! ninapoyafikiria sasa, najiuliza baadhi ya Maaskofu wetu wa nyumbani wangalifanya nini. Hakuna hoteli huko Afrika kama zilivyo hapa, lakini kuna nyumba kadhaa za kupendeza na zenye starehe. Lakini hao si siku zote ndio watu wanaomkaribisha Askofu. Ndugu Morgan alikuwa mtu bora sana; Mwingereza mweusi, aliyezaliwa, kulelewa na kusomeshwa Visiwa vya Karibea; mtu mwenye akili sana. Mkewe, naye pia, alikuwa mwenyeji wa Visiwa vya Karibea—aliyekuwa Bi Barclay.

Familia ya akina Barclay ni familia bora kama yoyote iliyoko Liberia. Bw. Arthur Barclay ni mwanasheria mashuhuri huko Monrovia,

kijana mwenye maadili ya hali ya juu, na nguzo ya kweli kabisa katika Shule yetu ya Jumapili ya Kimethodisti, na pia mtendaji kazi mwenye bidii katika kazi ya kuacha vileo; au ndivyo alivyokuwa nilipokuwa huko.

Askofu alihubiri huko Hartford Jumapili asubuhi na jioni katika kanisa letu dogo. Jumatatu tulikwenda Fortsville, naye akahubiri pale Jumatatu usiku. Jumanne tulirudi Edina, tukapumzika siku moja au mbili, kisha ukawa Mkutano wa Mwaka.