Afrika: Kuwasili Monrovia

Niliwasili Monrovia tarehe 18 Januari 1882. Niliondoka Liverpool tarehe 31 Desemba 1881. Tarehe 7 Januari 1882, nilifika Madeira; nilikaa saa chache na Bw. Wm. G. Smart, wa Chama cha Biblia cha Uingereza na Nchi za Nje (British and Foreign Bible Society). Yeye ni mmishonari kwa mabaharia. Alipanda kwenye meli yetu. Nilitambulishwa kwake, na, baada ya kuzungumza kidogo na mabaharia, aliniuliza kama ningependa kushuka pwani. Nilimwambia ningependa, na alipokuwa tayari aliita mashua yake, tukaondoka.

Tulitembea kidogo katika mji ule wa zamani, ulio duni kabisa, hadi posta, kisha hadi nyumbani kwa Bw. Smart. Alinionyesha matengenezo waliyokuwa wameshafanya, na mahali pakubwa palikuwa pakitengenezwa wakati huo kwa ajili ya shule na chumba cha kusomea mabaharia. Hapo zamani palikuwa ghala la kuhifadhia pombe kali. Aliponieleza badiliko hilo nilifurahi; nikaimba nikiwa nimesimama barabarani, "Msifuni Mungu, chanzo cha baraka zote."

Kisha tukaingia nyumbani. Bi Smart alikuwa mgonjwa kitandani; lakini, lo, Mkristo mtamu namna gani, mwenye bidii, wa kweli kabisa, ambaye mtu hakutani naye mara nyingi katika nchi ya kigeni. Nilikaa nao saa tatu, nikapata chakula cha jioni kizuri sana, tukaimba na kuomba.

Karibu watu wote wa Madeira ni Wakatoliki wa Roma. Dirisha la nyumba ya kasisi linatazama moja kwa moja ndani ya sebule ya Bw. Smart. Madirisha yake mara nyingi huwa yamefunguliwa asubuhi na jioni wanapofanya ibada ya familia, na wanasema kasisi yule si mshupavu wa dini, na mara nyingi humwona akisikiliza nyimbo na maombi. Bwana na amwamshe kwa nguvu! Amina!

Karibu saa mbili usiku mashua ilinirudisha melini, nami nikawa nimeburudishwa sana na kutiwa moyo katika safari yangu.

Jumatatu, Siku ya Mwaka Mpya, tulikuwa Grand Canary. Mahali pazuri sana ukipatazama kutoka melini. Hapa tulipata mboga. Nimeambiwa kwamba hapa ndipo nyumbani kwa ndege wote aina ya kanari duniani.

Nahodha na baadhi ya maafisa na abiria walishuka pwani. Ulikuwa usiku mzuri ajabu wenye mbalamwezi. Nahodha aliniomba nijiunge na kundi lile, lakini nilikataa; nilipendelea zaidi utulivu na ule mbalamwezi mzuri. Baada ya saa chache filimbi ililia, nanga ikang'olewa, tukaondoka. Lo, kitanda hiki chembamba cha melini, na kuyumbayumba huku kwa kutisha! Nitafurahi sana nitakapomaliza safari hii.

Kituo kinachofuata ni Sierra Leone. Na sasa siku tatu hadi Monrovia. Hapa ni mahali panapoonekana penye shughuli nyingi sana. Watu wengi sana hupanda melini kutafuta kazi. Wanaitwa makuli. Baadhi yao waliyafungua masanduku yangu wakajichukulia vitu. Kulikuwa na mhudumu mmoja mzungu wa Kiwesley aliyepanda melini ambaye alikuwa mwema sana, na kwa kuwa tulikaa pale kwa siku moja, ningependa kushuka pwani. Nilimuuliza juu ya maendeleo ya kazi na ya makanisa. Hakuonekana kusema mema sana. Alisema kwamba wamishonari weusi hawakuwa watu ambao mtu angeweza kuwategemea kuiendeleza na kuikuza kazi kama mtu angedhani.

Kwa hilo nilikasirika kweli, nikadhani ni kwa sababu yeye alikuwa mzungu, na alisema tu hivyo juu ya watu weusi. Lakini baada ya kukaa kule kwa muda, na kuyaelewa mambo vizuri zaidi, nilikubaliana kabisa na yale ambayo mmishonari yule aliniambia nilipofika mara ya kwanza katika pwani zile.

Nahodha na karani wa meli walikuwa wema sana. Walichukizwa sana kufikiri kwamba masanduku yangu yalikuwa yameguswa. Walisimama Sierra Leone kupakia makaa ya mawe. Sanduku langu kubwa kuliko yote lilikuwa chini katika ghala la meli, mahali yalipokuwa masanduku yote makubwa, na makuli hawa walikuwa wakipakia makaa ya mawe mchana kutwa, na hivyo walikuwa chini ghalani mara nyingi, mahali yalipokuwa masanduku.

Mara ya kwanza nilipolijua ni hivi: nilikuwa juu sitahani, na nilipokwenda kuchungulia sitaha ya chini, kando kabisa ya meli, mahali ngazi zinaposhuka, nilimwona mmoja wa maafisa ameshika jozi ya viatu mkononi, nami nikadhani vinafanana na viatu vyangu; lakini nilijua viatu vyangu vilikuwa sandukuni. Kisha nikadhani mtu fulani amepanda kuuza vitu, kama walivyofanya. Ghafla nilisikia kelele kubwa za "Mwizi, mwizi, mwizi!" Kisha nikaona wakimleta mtu mmoja kutoka nyuma ya meli; kijana mwenye sura nzuri, mrefu na msafi; naye alikuwa akiwatangazia wote waliokuwa juu na chini kwamba hakugusa kitu chochote, na kwamba yeye si mwizi.

GATI LA COOPER, MONROVIA

Nilimwonea huruma sana. Msimamizi alikuwa amemshika, akisisitiza kwamba ndiye aliyekuwa na vitu vile, naye akisisitiza kwamba sivyo. Kisha nikadhani yule msimamizi, akiwa mweusi pia, alikuwa mkali mno. Lakini alimwachilia, na dhoruba ikatulia kwa muda. Wakati huo huo mtu mmoja akasema kwa sauti ya chini, "Angalieni chini ya shati lake." Basi msimamizi akamrukia akaliinua shati lake (lililokuwa nje ya suruali yake), na pale, kumbe yule jamaa alikuwa amejifunga yadi kumi na mbili za flaneli mwili mzima!

Kisha nikamwambia yule mtu aliyekuwa chini, "Huenda hivyo ni viatu vyangu."

"Afadhali ushuke," akasema, "uone."

Basi nikashuka; nikautia mguu wangu katika kiatu, na kweli kabisa, kilikuwa kiatu changu.

"Haya," nikasema, "sanduku langu limefunguliwa."

Basi nikawaagiza walilete juu; kishikio cha kufuli kilikuwa kimevunjwa, kisha kikazibwa kwa lami, ili kishikamane; lilionekana kana kwamba halikuguswa, lakini pale waliliweka sitahani, nao wote wakasimama kulizunguka nilipokuwa nikipekua ndani yake. Trei ya juu ilikuwa imeinuliwa nje kwa uangalifu, na vile hasa walivyovitaka vilikuwa vimechaguliwa, navyo vilikuwa vimekwenda. Baadhi ya vitu nilivipata. Vingine, na miongoni mwake baadhi vilivyokuwa vizuri sana, sikuvipata kamwe. Lakini Bwana aliuweka moyo wangu katika utulivu mkubwa; nahodha na maafisa walionekana wameshangaa kabisa kwa sababu sikupiga makelele. Nahodha akaniambia:

"Bi Smith, sielewi jinsi unavyoweza kuzuia hasira yako."

"Basi," nikasema, "Nahodha, nasikitika kupoteza vitu hivi, na kama kukasirika na kupandwa na ghadhabu kungevirudisha, ungeniona nikifanya vituko."

"Basi," akasema, "silielewi hili, Bi Smith; ni jambo baya mno."

Walinifanyia kila walichoweza, wakataka nishuke pwani nitoe kiapo changu dhidi ya mtu yule. Lakini walikuwa na ushahidi wa kutosha, kwa sababu kulikuwa na abiria mwingine ambaye sanduku lake lilifunguliwa, ambamo flaneli, na sabuni, na kwinini, na vitu hivyo vyote vilitolewa; basi nikaona kwamba mimi nilikuwa nimepona vizuri sana, nikamwambia kwamba sitakwenda.

Jumatano asubuhi, tarehe 18 Januari. Monrovia. Tuko bandarini. Mitende mizuri inaonekana. Tumetia nanga. Chakula cha asubuhi saa tatu. Na sasa huyu hapa Bi Sharp. Nimefurahi kumwona.

Punde tunaondoka kwenda pwani. Maji yamejaa sana, na tunapovuka fungu la mchanga, kabla tu ya kuingia ndani, naimba Doksolojia

na wengine wanaitikia kiitikio. Dakika tano zaidi na wapiga makasia Wakru, wakiwa wamevutwa na uimbaji wetu na kutokuwa makini, waliacha wimbi kubwa likatupiga tukaloa chepechepe. Nilifurahi kwamba tuliimba kabla hatujaloa, kwa maana hakuna hata mmoja wetu aliyeimba baadaye!

Kulikuwa na mzungu mmoja katika mashua yetu, Mjerumani, Bw. Amyre, pamoja na Bi Sharp na mimi. Nilikwenda nyumbani kwake pale Seminari nikakaa wiki tatu na siku tatu. Kisha Bwana akaniongoza kuendelea mbele. Amina.

Sabato yangu ya kwanza niliombwa na mchungaji wa Kanisa la Kimethodisti, Mch. Charles Pitman, niongoze ibada. Nilifanya hivyo, nikasema na kanisa lililojaa watu, na Bwana alinisaidia kwa ajabu; na usiku wa Jumanne, Jumatano na Alhamisi zilizofuata niliombwa niendelee, nikafanya hivyo, na wengine, natumaini, waliokoka.

Ijumaa, tarehe 20 Januari. Nilipanda mashua kwa mara yangu ya kwanza, nikapanda juu ya mto St. Paul hadi Misheni ya Muehlenberg, kwa Mch. David Day, wa Kanisa la Kilutheri. Nilifurahi sana kwa Ndugu Day.

Jumapili, tarehe 22. Meza ya Bwana. Nasema mara tatu, kwa wote wanaoweza kubanwa ndani ya kanisa lile dogo. Alasiri ilikuwa kwa ajili ya watoto, kwa kuwa asubuhi walikuwa wamesongwa wakakosa nafasi, lakini watu wazima walisongamana kuingia baada ya watoto kuketi. Basi tulifurahi sana. Bwana asifiwe.

Jumatatu, tarehe 23. Naondoka kwenda New Georgia, kituo cha Mch. Hargrave. Nasema katika Kanisa la Kibaptisti kwa kundi kubwa la watu.

Jumanne, tarehe 24. Naondoka asubuhi hii kwenda Monrovia. Naenda kwa Dkt. Stanford kwa chakula cha mchana. Napita kumwona Dkt. Garnet jioni.

Ijumaa, tarehe 27. Napita kumwona Rais Payne. Na Jumatatu nilimwona kwa mara ya mwisho hapa duniani. Nilishikwa na homa usiku wa Jumanne, na zilipita siku kumi kabla sijaweza kutoka nje tena. Usiku wa Jumatatu, tarehe 30, Bw. Payne alifariki.

Jumanne, tarehe 7 Februari. Naondoka kwa Bi Sharp, na nimealikwa kwa Bi Payne, nyumba ninayohisi kwamba Mungu mwenyewe amenipa. Lo, jinsi ninavyomsifu! Niko starehe, na ninapata kila huduma.

Siku yangu ya kwanza ya "Tarehe Nne Julai" huko Monrovia, Afrika, haipaswi kupita bila kutajwa kwa ufupi, ila wao huadhimisha tarehe 28 badala ya tarehe 4, kama tufanyavyo Marekani. Siku hiyo Mhe. R. H. W. Johnson alitoa hotuba kali dhidi ya makanisa. Alisema:

"Liberia inapaswa kujitegemea katika dini zake kama vile katika siasa zake. Lakini kanisa la kigeni linatuletea nini? Hawaji na Neno safi la Mungu. Wanakuja na mapokeo fulani ya zamani juu ya uovu wa Nimrodi, na desturi nyingine za zamani

zilizorithishwa na Wayahudi, ambao huwatupa jehanamu watu wote isipokuwa wao wenyewe. Wanakuja na mapokeo fulani ya zamani yanayounga mkono utumwa, yanayowahukumu weusi wote kuwa duni na kwenye upotevu wa milele. Wanakuja na kila aina ya 'imani za kimadhehebu,' na 'mafarakano,' na mafundisho, na mabishano, na mashindano, ya zaidi ya miaka elfu moja na mia tano; mashindano ambayo yamesababisha mito ya damu kumwagwa duniani; mashindano na mafundisho ambayo si tu kwamba watu wa Liberia hawayaelewi, bali hayajapata kueleweka kamwe na wale wanaotuletea. Mnaweza kuwa na hakika kwamba dini yoyote inayofundisha kwamba mweusi ni duni haikutoka mbinguni kamwe."

Hii ilikuwa hotuba kubwa ya kwanza niliyoisikia, nami nilishangaa kupita kiasi. Kanisa lilikuwa limejaa watu bora wa mji mkuu na wa jamhuri, wanawake na wanaume.

Hotuba hii ilipokelewa kwa shauku na furaha. Na bado kila mmoja wao alijua kwamba dini ya namna hiyo haijapata kufundishwa kamwe Liberia. Lakini haya ni baadhi ya mambo unayokutana nayo unapofika mara ya kwanza. Nadhani niliona badiliko kabla sijaondoka, na natumaini bado mambo yanazidi kuwa mazuri.

Nilipokuwa hapa, niliona hitaji kubwa miongoni mwa wavulana wenyeji walioishi katika familia za Waliberia. Baadhi yao huenda Shule ya Jumapili, lakini wengi, kama ilivyo katika nchi hii, hawakwenda kabisa. Nilifikiri kama ningekuwa na mahali pangu mwenyewe ningeweza kuwafanyia kitu. Niliona jinsi ambavyo wangeweza kukusanywa kwa saa moja au mbili baada ya Shule ya Jumapili ya kawaida kwisha. Nilifikiri wangeweza kusaidiwa kidogo. Walikuwa wakikusanyika pamoja na kwenda makundi makundi kutembea huku na huku, kama walivyosema, au kwenda Krootown, ambako hawangekuwa bora zaidi kwa kufanya hivyo. Niliona hili, Sabato baada ya Sabato.

Nilifikiri kama ningekuwa na fedha ningeweza kupata mahali fulani. Hapakuwa na nyumba za kupangisha kule kama hapa. Kulikuwa na jengo la zamani la seminari nalo lilikuwa limechakaa sana, lakini bado kulikuwa na vyumba kadhaa ndani yake ambavyo vingeweza kutumika kama vingesafishwa. Kulikuwa na bustani kubwa iliyokuwa imejaa magugu yote.

Haya yote yangehitaji fedha kuyasafisha. Sikuwa nazo; basi nilianza kumwomba Bwana aitie mioyoni mwa baadhi ya rafiki zangu kule nyumbani kunitumia fedha. Nilikuwa nimezunguka Marekani katika mikutano mingi sana ya kambi na katika makanisa mbalimbali, na sehemu nyingi tofauti za nchi, mashariki, magharibi, kaskazini na kusini, na kila mtu alionekana kumjua Amanda Smith, wengi walikuwa wamenisaidia mara nyingi, nilipokuwa kule, nao wangenikumbuka sasa nikiwa Afrika, na hivyo kunisaidia.

Hadi wakati huo hakuna mtu aliyekuwa amenitumia fedha yoyote kutoka nyumbani, lakini Mungu alitaka kunifundisha somo ambalo sina budi kujifunza, basi sasa kwa nia njema nilianza kuomba kama nilivyokuwa nikifanya siku zote, kwa maana kamwe siwaambii watu mahitaji yangu; siku zote humjulisha Mungu mwenyewe mahitaji yangu moja kwa moja. Nilimwomba Bwana aitie mioyoni mwa baadhi ya rafiki zangu. Nilimfikiria mmoja wa New York, kisha mwingine wa Philadelphia, mwingine wa Boston, mwingine wa Ohio, na hivyo nikaomba kwamba Bwana aiguse mioyo ya hawa wanitumie fedha zilizohitajika kwa kazi hii.

Wiki baada ya wiki zilipita na fedha hazikuja. Bado niliendelea kuomba; nilijua katika mamia mengi ya mahitaji jinsi Mungu alivyosikia maombi yangu kwa ajili ya mambo ya kimwili. Nilimwambia kwamba alijua sikuwa nikiomba kwa ajili yangu mwenyewe, nilikuwa na makao ya starehe kwa Dada Patsey Payne mpendwa, mwenye kumbukumbu ya thamani.

Nilipokuwa nyumbani kwake niliuguzwa na kutunzwa vizuri nilipokuwa mgonjwa wa homa. Mama yangu mwenyewe na dada yangu na kaka yangu wasingeweza kunitendea wema zaidi kuliko Dada Payne na binti yake Bi Clavender, na kaka yake mpendwa, B. Y. Payne. Najisikia kusema kama mmoja wa zamani: "Mkono wangu wa kuume na usahau ustadi wake, na ulimi wangu ugandamane na kaakaa la kinywa changu." ikiwa nitausahau kamwe wema wa upendo niliotendewa nyumbani mwao nilipokuwa Monrovia. Kama si utunzaji niliopata nilipokuwa nikipitia homa ile naamini ningekuwa nimekufa na kuwa kaburini leo. Jinsi Bi C. mpendwa alivyonilinda na kuniuguza. Niliona amechoka na kudhoofika nikamleta rafiki mmoja aje akae nami usiku mmoja. Nilipomwambia Bi C., alisema:

"Hapana, shangazi (kwa maana wote waliniita Shangazi Smith), afadhali nikeshe mwenyewe; sitalala ingawa najua una mtu pamoja nawe."

Alikuwa muuguzi hodari sana. Mtu angeweza kudhani alifundishwa katika taasisi fulani ya Kimarekani; lakini nilisisitiza mtu huyu aje, basi akaja. Haikupita muda mrefu kabla maskini yule hajasinzia. Nilikuwa na wasiwasi na sikuweza kutulia, basi nikamwomba kitu fulani, na Bi C. mpendwa akaja akanipa nilichotaka, akasema Bi T. amelala.

Hakutoka chumbani mwangu usiku kucha, basi baada ya hapo nikasema, "Haya, kama hutajilaza basi hakuna faida ya kumleta Bi T. aje."

Alifurahi, akasema nilikwambia usifanye hivyo. Namshukuru Mungu kwa sababu ya utunzaji mzuri na unaofaa. Ingawa mashambulizi yangu ya homa

BI C. PAINE, BI CORRIN PAINE, BW. B.Y. PAINE, BI PATSY PAINE.

yalikuwa makali hayakunilaza muda mrefu, wiki mbili ndizo zingekuwa muda mrefu zaidi. Mara nilipoweza ningekuwa kazini mwangu nikiendesha mikutano, na nje usiku, jambo ambalo si la busara wala jema kwa mgeni anayepitia homa ya kuzoea hali ya nchi.

Turudi tena kwenye habari yangu. Bado niliomba kwa ajili ya fedha, kisha nikangoja, wiki zikaendelea, meli zilikuja na kuondoka, barua zilikuja, lakini fedha hazikuja. Sabato baada ya Sabato zilipita; kulikuwa na wavulana hawa wenyeji niliotaka kuwasaidia, na bado hazikuja, basi siku moja nilikwenda kwa Bwana nikamuuliza hii ina maana gani, kwamba alijua nilichotaka kuwafanyia wavulana hawa maskini wenyeji, naye alionekana kuniambia:

"Wewe hunitumaini Mimi, unaitumaini Marekani; unaitazamia Marekani msaada zaidi kuliko unavyonitazamia Mimi."

Niliona hilo mara moja. Ndiyo, ilikuwa kweli, kwa hakika nilikuwa nikiitegemea Marekani.

"Bwana," nikasema "nisamehe na unisaidie kuacha kila tumaini katika Marekani na kukutumaini Wewe Mungu aliye hai;" nikaachilia nikainuka, nikimsifu Bwana kwa kunionyesha kosa langu.

Karibu wiki mbili baada ya hapo ikaja barua kutoka kwa rafiki yangu mwema na mwaminifu sana, Bi Margaret Davis, wa Ireland, ambaye Mungu amemwinua kunisaidia kwa hakika kama alivyopata kumwinua nabii yeyote katika Israeli. Lo, yale ambayo mwanamke yule Mkristo alinitendea nilipokuwa Afrika ulimi hauwezi kamwe kuyasimulia, umilele peke yake ndio wenye kumbukumbu yake.

Ndani ya barua yake kulikuwa na noti ya pauni tano; basi Mungu, kwa njia yake mwenyewe, alianza kunisaidia. Kisha muda mfupi baada ya hapo ishara nyingine ya jibu jingine la maombi, rafiki mmoja huko India alinitumia pauni tano: kisha baada ya kujifunza somo langu vizuri barua kutoka gazeti la Western Christian Advocate la Marekani ilikuja na dola tano ndani yake, na mara kadhaa kutoka chanzo hicho hicho zilikuja kiasi kidogo; kisha baadhi ya rafiki kutoka nyumbani kwa Bi Carrie Judd, huko Rochester, walinitumia kiasi kidogo; kisha baadhi ya rafiki walinitumia kupitia Bw. Richard Grant.

Basi Mungu alinionyesha, nilipokuwa nimejifunza kuachilia msaada na matarajio ya kibinadamu, na kumtumaini Yeye peke yake, kwamba angeweza kunitunza bila Marekani kama angetaka, kwa maana alikuwa amenituma Afrika Yeye mwenyewe nami sina budi kumtumaini anivushe hadi mwisho.

Nilikwenda kwa Ndugu Cooper, ambaye wakati huo alikuwa na jukumu la kulitunza jengo lile la zamani la seminari, nikapata ruhusa ya kutumia mojawapo ya vyumba. Nilimpata mtu mmoja akipake chokaa na kusafisha magugu nyuma ya jengo na bustanini, na vichaka vichomwe, kisha mimi mwenyewe na

mmoja au wawili niliowapata, tuliosha madirisha na kusugua sakafu nami nikafunika viti kwa baadhi ya vitambaa ambavyo Bi Davis alinitumia ndani ya sanduku, nikaweka mapazia madirishani na kuagiza vioo viwekwe, na baada ya siku za kazi ngumu nikapanga mambo yakawa sawa.

Bi Davis alikuwa amenitumia ndani ya sanduku kadi kadhaa na mafungu ya Maandiko. Kila mara aliponitumia sanduku ilionekana kwamba alifikiria kila kitu. Kama ningeagiza mimi mwenyewe nisingeweza kuwa wazi zaidi na makini zaidi juu ya kile nilichokihitaji kweli kuliko alivyokuwa Bi Davis. Basi nilikuwa na yale maandishi mazuri ya kutundika ukutani. Lo, kweli yalipafanya mahali paonekane pa kupendeza na pazuri. Rafiki mbalimbali walikuwa wakiingia na kuyastaajabia sana.

Mkutano wangu wa kwanza ulifanyika Ijumaa alasiri, ulikuwa somo la Biblia, watu kadhaa walihudhuria. Kisha Jumapili asubuhi saa kumi na mbili alfajiri, tulifanya mkutano wa kikundi chetu cha maombi (Band) ambacho nilikuwa nimekipanga upya miezi kadhaa kabla, na Dada Payne, mwenyeji wangu, aliteuliwa kuwa kiongozi.

Wiki moja au mbili baada ya hapo chombo kimoja kiliingia—jahazi "Monrovia," na Mkutano wa Mwaka wa Liberia ulikuwa ufanyike Bassa. Nilitaka kwenda kwenye Mkutano wa Mwaka, basi hii ilikuwa nafasi yangu pekee. Niliitumia nafasi hii, na, ingawa ingenifikisha kule wiki moja kabla ya wakati, ilikuwa afadhali kwenda wakati huo, kuliko kutokwenda kabisa; nilikusudia kukaa wiki tatu, ndivyo nilivyodhani; nilipofika kule Bwana alionekana kuniongoza niende Cape Palmas. Nilikuwa nimejaribu kufika Cape Palmas kwa miaka miwili, lakini nilizuiliwa mara kwa mara. basi nilikuwa nimeacha matumaini yote ya kwenda.

Sasa, nilipofika Bassa, na kugundua kwamba Askofu Taylor angekwenda, baada ya Mkutano wa Mwaka, moja kwa moja hadi Cape Palmas, nilimwambia, "Askofu, nimekuwa nikijaribu sana kufika Cape Palmas, na nilisikia kwamba ungekwenda moja kwa moja kutoka Mkutano wa Mwaka hadi Monrovia."

"Hapana," akasema, "naenda moja kwa moja hadi Cape Palmas."

"Basi," nikasema, "sasa, kwa kuwa nimekuwa nikijaribu sana kufika kule, inaonekana hii ndiyo nafasi yangu, unaonaje, Askofu?"

"Basi, Amanda, nadhani Bwana anataka uende sasa, nami nina hakika kwamba Bwana yumo ndani ya jambo hili kama nilivyopata kuwa na hakika ya jambo lolote."

Nilikuwa nimemwacha msichana wangu mdogo mwenyeji huko Monrovia, basi nilimwomba Ndugu Palman kama angemchukua Frances nyumbani kwake. Waliishi Paynesville.

Bi P. alikuwa mwema sana kwa watoto wenyeji, nami nilijua ingekuwa

MTAA WA ASHMAN, MONROVIA, MAHALI LILIPOKUWA KANISA LA KWANZA LA M.E.

makao mazuri kwa Frances; tena, palikuwa nje ya mji. Ndugu Patman mara moja alisema, "Naam, ndiyo, Dada Smith, Frances atakuwa sawa kabisa na watoto wengine, kama utaridhika, tutamtunza na kumfanyia yote tuwezayo."

Hapo nikathibitishwa, kwa maana hii ndiyo ilikuwa shida yangu pekee; ilipotatuliwa, njia ilikuwa wazi kabisa, basi nilikwenda Cape Palmas pamoja na Askofu Taylor.

Sitasimama sasa kueleza juu ya mkutano ule na kazi ya kwanza, lakini nitaeleza, baadaye.

Sikurudi Monrovia tena kwa miaka miwili na miezi mitatu, kwa hiyo hilo likakomesha kazi niliyotumaini kuwafanyia wavulana wenyeji, lakini masomo ya Biblia na mikutano ya Jumapili asubuhi, Dada Payne aliiendeleza hadi alipofariki; kisha Dada Julia Sanders, mmoja wa wanawake bora wa Mungu, aliteuliwa, naye ameendelea kukiongoza kile kikundi kidogo ambacho ni mfupa na mshipa wa kiroho wa kanisa hata leo hii.

Sijapata kuona mahali popote kikundi cha wanawake Wakristo bora kuliko hiki, nikizingatia yale wanayopaswa kupambana nayo, wengi wao katika nyumba zao wenyewe na vilevile nje. Wamekuwa mnara wa taa na chanzo cha chumvi kwa mahali pote pa matope yaliyowazunguka.

Mungu ashukuriwe, hata huko Afrika, wapo wale wenye nguvu ya kuiweka bendera ya utakatifu ikipepea na kuimba wanapotembea:—

"Karibu aibu au huzuni,
Kwa maana Yesu ananiongoza huko."

Na hawa watakwenda pamoja na Mungu, kwa maana wamestahili. Amina.

1 Julai 1882. Clay-Ashland. Wiki mbili tu zilizopita nilikuja Clay-Ashland, na mahali ninapokaa ni kando ya mto St. Paul, kwa Bw. Henry na Bi Martha Ricks, au "Mjomba Henry" na "Shangazi Martha," kama wanavyozoea zaidi kuitwa. Wote wawili ni Wakristo waliojitoa kwa moyo wote.

Niko starehe sana na najisikia kama niko nyumbani kabisa pamoja nao. Na binamu Sarah ni johari. Mungu ambariki.

Mch. Richards ni mchungaji wa Kanisa la Kimethodisti. Aliniuliza kama ningeongoza ibada Sabato asubuhi. Nilichagua maneno haya kuwa msingi wa maneno yangu, "Amka, wewe usinziaye, ufufuke katika wafu, na Kristo atakuangaza." Haya ndiyo maneno ambayo Bwana alionekana kuyatia akilini mwangu kutokana na nilivyoiona hali ya moyo miongoni mwa watu. Bwana alinisaidia kuutoa ujumbe na akawabariki watu; na ilionekana

roho ya uamsho iliwajia, na mkutano wa maombi ukapangwa, na Alhamisi jioni niliongoza ibada tena; kisha wakapanga mkutano wa maombi Ijumaa alasiri; mtu mmoja aliyekuwa akitafuta wokovu alikuja mbele kuombewa; kisha mkutano mwingine ukapangwa Jumatatu alasiri. Jumatano na Alhamisi nilitoa masomo kadhaa ya Biblia.

25 Julai 1882. Alhamisi usiku Bwana alikuwa pamoja nasi kwa nguvu; madhabahu ilijaa watu, na wengi walikiri kwamba wamepata amani, kulikuwa na baadhi ya matukio makuu ya kuokoka kwa kweli. Bwana asifiwe.

Tuliendelea kufanya mikutano mitatu kwa siku, asubuhi saa kumi na mbili, alasiri saa kumi, na jioni saa mbili usiku, hadi Jumapili. Kwa kuwa ulikuwa wakati hasa wa msimu wa mvua, mara nyingine tulizuiliwa na mvua kubwa za mafuriko. Jumapili usiku ulikuwa mmojawapo wa usiku ule wa mvua, lakini watu walikuja; walikuwa ishirini na sita kwa jumla waliokiri kuokoka katika wiki hii ya ibada za uamsho. Wavulana kadhaa wenyeji, waliokuwa watumishi katika familia, waliokoka; hawa, kwangu, ndio waliokuwa matukio ya kuvutia kuliko yote. Maskini hawa, jinsi moyo wangu ulivyowaelekea! Hakuna anayewafikiria sana, wala kuwajali sana. Lakini ni ajabu wanapoanza kuomba, kuona jinsi wanavyoshikilia; na katika giza lao, wakimpapasa-papasa Mungu, ili labda wapate kumwona.

Jumapili jioni nilisema na watoto katika Shule ya Jumapili, juu ya kuacha vileo, na kwa matokeo mazuri, natumaini. Usiku, Ndugu Richards alihubiri nami nikatoa mawaidha. na Bwana alitusaidia sana. Alhamisi usiku nilisema juu ya maombi. Jumapili nilisema katika Kanisa la Kipresbiteri. Tulikuwa na kusanyiko zuri, na Bwana alinisaidia kuzungumza na watu, kutoka sura ya kumi na tano ya Yohana: "Tawi na mzabibu."

Kisha naenda Virginia, na kukaa kwa Bi Fuller. Naenda kwenye Karamu ya Upendo Jumapili asubuhi. Kulikuwa na unyevu mwingi na mvua, lakini tulikuwa na mkutano mzuri mchana kutwa. Tunachohitaji zaidi ni nguvu zaidi ya Roho Mtakatifu. Nilikuwa na uhuru mkubwa katika kusema alasiri kwa kanisa lililojaa watu, kutoka Warumi 12.

Jumatatu, Bi Fuller nami tunakwenda Clay-Ashland kwa mtumbwi, na kuwatembelea watu kadhaa. Tunakwenda kumwona mjane mmoja maskini, mgonjwa, na kumpa neno la kumtia moyo, pamoja na maombi na wimbo. Kisha kumwona Ndugu Capehart, kisha nyumbani, kwa Shangazi Martha na Mjomba Henry Ricks wangu wapendwa. Inapendeza sana kurudi; nami namaliza barua ndefu kwa rafiki yangu, Bi McDonald, Malden, Mass.

Bassa, Lower Buchanan, Pwani ya Magharibi ya Afrika (W. C. A.), 8 Februari 1883. Bw. Johnson ananiuliza kuhusu mtu mmoja, Bw. Declaybrook, aliyekuwa hapa yapata miaka miwili iliyopita, na kusema alikuja kuchangisha fedha kwa ajili ya shule ya wasichana. Alitaka kuona watu walikuwa tayari kufanya nini, kisha angerudi nyumbani kutoa taarifa, nao wangewatuma walimu mara moja.

Bw. Crusaw, aliyekuwa na uwezo kabisa, aliandika jina lake kwa dola elfu moja, Bw. Johnson kwa kiasi kikubwa, na wengine wengi.

Alizunguka katika wilaya yote huko Clay-Ashland na Arthington, na walikuwepo wengi waliotoa fedha kwa kuogopa kwamba huenda wasingekuwa nazo atakaporudi tena. Alijitambulisha kuwa mchungaji wa Kanisa la Kibaptisti mahali fulani huko Marekani.

Hivyo ndivyo watu wetu wanavyodanganywa. Shule nzuri zinahitajika mno, na udanganyifu huu unazuia sana.

Nilimwomba Bwana anipe neno kuhusu Cape Mount. Nilifungua sura ya tano ya Luka, na jicho langu likatua kwenye mstari wa mwisho wa aya ya kumi; na pia aya ya kumi ya sura ya nne: "Usiogope; tangu sasa utakuwa ukivua watu." Na, "Atawaagiza malaika zake kwa ajili yako, wakulinde."

Sabato yangu ya tatu huko Lower Buchanan, Bassa. Mahubiri asubuhi na Mch. Briant. Shule ya Jumapili. Bw. Briant anawahutubia watoto. Alisema kwa dakika kumi na tano, lakini hakusema kitu! Saa moja na nusu usiku naongoza ibada—somo la Biblia.

Jumatatu jioni nilianza mfululizo wa ibada. Nilisema Jumatatu jioni, nikatoa somo la Biblia juu ya kujiweka wakfu; watu wachache walihudhuria, lakini Bwana alinisaidia kusema kwa ajili yake; basi tukaendelea, na hamu ikaongezeka kila usiku. Jumatano usiku na Alhamisi usiku watu kadhaa walikuja mbele madhabahuni wakitafuta utakaso. Ijumaa jioni tulikuwa na mkutano wa Injili wa kuacha vileo. Wanne walitia sahihi ahadi ya kuacha vileo, huku kulikuwa na wawili madhabahuni waliokuwa wakitafuta wokovu.

Sabato yangu ya mwisho. Nilisema kutoka Yohana 17. Bwana alinisaidia. Sehemu iliyobaki ya siku nilikuwa mgonjwa. Bwana, nitie nguvu.

Upper Buchanan, 23 Februari 1883. Naondoka Lower Buchanan leo kwenda Upper Buchanan. Nakaa kwa Bi Horris. Matembezi mazuri jioni sana. Hapa ni mahali pazuri sana. Nina chumba kizuri kinachoelekea bahari, chenye mandhari nzuri. Na hii ni Afrika, nami niko hapa! Mungu asifiwe kwa wema wake na rehema zake kwangu.

Natarajia, Mungu akipenda, kutembea kwa miguu hadi Congotown kesho

kuhubiri. Mungu awabariki watu wapendwa; na autakase ujumbe ambao Mungu atanipa kwa ajili yao. Watu ni wema sana, lakini kutojali kwa kiroho miongoni mwa watu wa Lower Buchanan kunasikitisha. Ee Mungu, uwaamshe! Uwaamshe!

Jumanne nilitembelea shule ya Bi T. Kulikuwa na wanafunzi kumi na wawili au kumi na watano hivi. Lo, jinsi uhai ulivyokosekana!

Kuna hitaji kubwa la vitabu vizuri. Katika jambo hili serikali ni legevu sana; na mpaka tutimize wajibu wetu wote katika hili, nchi yetu imehukumiwa kuangamia. Elimu ndiyo hitaji kubwa la nchi yetu. Uangalifu mdogo mno hutolewa kwa elimu ya wasichana; hakuna hata shule moja ya sekondari ya wasichana katika jamhuri nzima ya Liberia. Ni aibu kubwa na fedheha kwa serikali.

Upper Buchanan. Ninakaa kwa Bi Rebecca Horris. Ana nyumba nzuri, kubwa, ambayo imekuwa ya daraja la kwanza; lakini imechakaa sana.

Jana asubuhi, Sabato, nilikwenda kanisani katika kituo cha Ndugu Thomas, kijiji cha Wakongo. Nilifurahia matembezi. Sehemu ya njia nilibebwa katika machela. Nilisema asubuhi kutoka Luka: "Mwaminini Mungu." Bwana alinisaidia.

Alasiri nilizungumza katika Shule ya Jumapili, nikapata watu kumi na watano waliotia sahihi ahadi ya Injili ya kuacha vileo. Msimamizi wa Shule ya Jumapili na wahubiri walei na viongozi wa madarasa hawakukubali kutia sahihi ahadi hiyo. Lo, jinsi walivyo vizuizi katika kazi. Bwana, uwaokoe, au uwaondoe njiani.

Nilipumzika vibaya usiku, lakini najisikia vizuri zaidi asubuhi hii, Mungu ashukuriwe. Dada Thomas anaandaa chakula cha asubuhi mapema, nami naanza safari kurudi nyumbani Upper Buchanan. Ndugu Thomas anatembea nami. Dada Toliver na Dada Marshal wanapita kunitembelea, nasi tunazungumza kwa furaha. Bwana anawafungulia watu wake njia. Ee Bwana, utupe mji mzima! Uwatumie watu roho ya kuamsha, roho ya kina ya kuamsha ya Roho Mtakatifu! Uitume, Bwana! Amina. Amina.

Edina, Grand Bassa, Afrika Magharibi. Tarehe 12 Aprili 1883, jioni nilisema katika Kanisa la Kimethodisti, juu ya ushuhuda wa Roho. Nilikuwa nimekaa sana katika maombi mchana kutwa.

Moyo wangu ulilemewa sana kwa ajili ya nafsi moja ya thamani, Thomas Anderson mmoja. Alikuwa mwanasheria kijana aliyeahidi mengi, lakini kileo kikali kilikuwa kimemwangamiza; hata matumaini yake angavu kabisa maishani yalikuwa yamefifia. Lakini aliposikia habari za Injili ya kuacha vileo alifurahi, na wiki ya kwanza nilipofanya masomo ya Biblia alikuja na alionekana kuvutiwa sana. Alikuja pia kwenye ibada za usiku.

Roho wa Bwana alimshika, naye akajitoa kikamilifu kwa Mungu, na asubuhi ya tarehe 15 Aprili alibatizwa waziwazi na Roho. Alimhisi Roho wa Mungu akishuhudia pamoja na roho yake kwamba amekubaliwa na Mungu kikamilifu.

Ilikuwa ile Ijumaa iliyoteuliwa na Rais kuwa Siku ya Shukrani; basi saa kumi na mbili asubuhi tulikuwa na mkutano wa maombi, na nguvu za Bwana zilikuwapo kuwaponya waliorudi nyuma na kuwatakasa waaminio. Anderson alikuwa ametia sahihi ahadi ya kuacha kabisa vileo, na chama kilipoundwa alifanywa makamu wa rais; lakini hakuruhusiwa kutumikia kwa muda mrefu sana.

Kwa heshima alitoa hotuba yake ya kwanza, tarehe 25 Aprili, katika Kanisa la Kibaptisti. Alianza, baada ya kulisalimu kusanyiko, kwa kunukuu ubeti wa wimbo mmoja wa zamani unaojulikana sana:

"Nilikuwa nimepotea, sasa nimepatikana
Nilikuwa kipofu, sasa naona."

Wote waliihisi nguvu ya maneno yake, kwa maana walijua vyema maana yake. Hotuba ilikuwa yenye nguvu; pana na kamili; aliishughulikia kama bingwa kutoka pande mbili, uzoefu na uchunguzi.

Mkewe, aliyekuwa ameshiriki taabu zote za mke wa mlevi, lakini hakumwacha kamwe, alitia sahihi ahadi pamoja naye. Na ingawa alikuwa akikiri kuwa Mkristo, hata hivyo kwa kuwa alikuwa ameonewa, na mara nyingi katika huzuni, alikuwa amechoka na kupoa katika maisha yake ya kiroho; lakini alijitoa upya kwa Mungu.

Siku chache baada ya hapo aliugua sana; na, baada ya kuteseka kwa siku kumi, alifariki akaingia katika pumziko lake la mwisho, tarehe 26, akazikwa kwa heshima za Chama kipya cha Band of Hope cha Injili ya kuacha vileo, kutoka Kanisa la Kibaptisti, Ijumaa, tarehe 27.

Hili lilikuwa pigo kubwa kwa Anderson maskini. Yeye mwenyewe hakuwa mzima kwa wiki kadhaa. Lakini alikuwa mwalimu wa shule pale, na hivyo aliendelea kuzunguka. Alilazwa kitandani karibu tarehe 1 Mei. Baada ya mkewe maskini kuchukuliwa alionekana kuvunjika kabisa. Hawakuwa na watoto, kwa bahati nzuri. Nasema kwa bahati nzuri, kwa maana kati ya mambo yote ya kusikitisha yanayoweza kutokea, baya kuliko yote ni mtoto kuachwa na urithi wa baba mlevi.

Kileo kikali si tu kwamba huiangamiza nafsi na mwili wa wanadamu, bali huwanyang'anya kila faraja ya maisha. Na sasa hili lilikuwa fungu lake; na wale waliokuwa rafiki zake wakati wa kufanikiwa, hawakuwa

wakionekana wakati wa hitaji lake kubwa. Lo, jinsi alivyoteseka kwa ukosefu na kutelekezwa. Nilifanya yote ambayo mgeni angeweza kufanya, kwa maana nilikuwa nimemfahamu yeye na mkewe kwa muda mfupi tu. Lakini nadhani sijapata kuona ukatili wa moyo kama huo katika jamii ya Kikristo maishani mwangu mwote. Makao yangu yalikuwa katika familia ya Bi G. Williams, karibu mkabala na mahali alipoishi Bw. Anderson. Basi nilikuwa nikikimbia kuingia kumwona.

Tarehe tatu Mei nilikwenda asubuhi. Alikuwa peke yake kabisa. Bi Williams alimpelekea chakula cha asubuhi kupitia kwangu. Usiku mvulana mdogo mwenyeji aliachwa kumtunza, na huyo ndiye pekee aliyekaa naye usiku. Alasiri sana alipatwa na baridi ya homa. Alijifunika blanketi kadiri alivyoweza, akaomba na kumwomba Mungu amwonyeshe waziwazi kwamba alikuwa wake kikamilifu, na amsaidie kujitoa kwake bila kujibakiza. Alikuwa ametamani sana kufa na kwenda nyumbani kwake Mbinguni, kama mkewe alivyokwenda, hakutaka kubaki; lakini kwa hofu kwamba huenda angekuwa na mapenzi yake mwenyewe mengi mno katika jambo hilo, alimwomba Bwana amsaidie kujikabidhi kwake kabisa. Baada ya kuomba, alikuwa amegeuka upande mwingine, akawa anatafakari, na wimbo huu ukamjia akilini:

"Kingoni mwa Yordani wenye dhoruba nasimama,
Na kutupa jicho la shauku
Kwa nchi ya Kanaani nzuri yenye furaha,
Ilipo milki yangu."

Alisema kwamba alipokuwa akiendelea, Bwana Yesu alianza kujidhihirisha kwake, na kuijaza nafsi yake. Wimbi baada ya wimbi lilimpita. Na alipofika kwenye ubeti huu:

"Mashamba matamu ng'ambo ya gharika ifurikayo,
Yamevaa kijani kibichi cha uzima;
Hivyo, kwa Wayahudi, Kanaani ya kale ilisimama,
Yordani ikibingirika katikati,"
Roho Mtakatifu alimjia kwa nguvu nyingi hivi kwamba alipiga kelele kwa sauti kubwa mno hata watu waliokuwa barabarani walimsikia wakaingia. Mimi niliingia, nikamwambia, "Anderson, kuna nini?"

"Lo, hakuna kitu. Yesu wangu amepita sasa hivi, na ameacha baraka kubwa hivi. Lo, baraka kubwa namna hii!"

"Unataka kitu chochote?"

"Lo, hapana," akasema. "Dada Smith, sitaki kitu chochote. Yesu yuko hapa. Ee, utukufu kwa jina lake."

"Amina. Bwana asifiwe;" nikasema, nikamwacha, akishangilia katika furaha yenyewe ya Mbinguni.

Nilikwenda kumwona kila siku. Siku zote alikuwa mtulivu, na mchangamfu, na mwenye kutumaini. Nilimpa kitabu cha Wood, "Purity and Maturity" (kwa Kiswahili: Usafi na Ukomavu). Alikisoma chote mara mbili. Moyo wake uliyanywa yote. Naamini ubatizo ambao Bwana alimpa ulikuwa ubatizo kamili wa kutakasa wa Roho Mtakatifu.

Sabato asubuhi, tarehe 6 Mei, Ndugu Rush alihubiri katika Kanisa la Kimethodisti. Ilikuwa Jumapili ya Meza ya Bwana. Mwishoni mwa ibada tuliipeleka meza ya Bwana kwa Ndugu Anderson. Nafurahi kusema kwamba tuliweza kuiadhimisha meza hii ya Bwana kwa divai isiyochachuka. Ulikuwa wakati wa baraka kubwa; meza yake ya Bwana ya kwanza na ya mwisho duniani. Lakini, lo, jinsi alivyoifanya upya pamoja naye katika Ufalme upesi.

Jumanne, tarehe 15 Mei. Niliondoka Edina asubuhi hii kwenda Beulah. Nitajuta daima; kwa maana nadhani, wakati huo hasa, nilitoka nje ya uongozi wa Bwana, nikaenda kwa nafsi yangu mwenyewe, badala ya kungoja nuru safi kutoka kwa Mungu. Mungu na anisamehe.

Bi Scott, mmishonari mzungu wa Kanisa la Kiepiskopali, alikuwa ameshuka Edina, na alikuwa amenipa mwaliko wa kusisitiza sana kuja Beulah wakati huu. Lakini, lo, je, sikuliona kosa langu baadaye? Nilidhani yote yalikuwa halisi. Lakini, lo, ni mambo mangapi ambayo mtu hana budi kuyagundua kwa uzoefu wake mwenyewe ambayo kamwe asingeweza kuyagundua vinginevyo.

Jumamosi, tarehe 13, Bw. Lloyd mmoja alishuka mtoni, akaenda kumwona Bw. Anderson, akamwambia kwamba angeweza kuponya baridi yabisi yake; na ingawa alikuwa katika hali dhaifu kiasi hicho, hakuwa na rafiki wa kumwambia, "Afadhali usiende," naye akaenda; ilikuwa katika msimu wa mvua, na, akiwa hana starehe na amevaa nguo duni, alilowa sana, na baridi ikamwingia ndani; na, badala ya Bw. Lloyd kumchukua ndani ya nyumba yake, na kumlaza katika kitanda cha starehe, aliwekwa katika machela, akaning'inizwa katika jiko lililo wazi, mpaka saa nane usiku wa kuamkia Jumatatu, walipomwingiza ndani ya nyumba, na saa moja asubuhi, Bw. Lloyd alipokwenda kumtazama, alimkuta amekufa!

Walisema kwamba Jumapili mchana kutwa walimwona akiwa na furaha sana, na kwamba alizungumza mengi juu ya kwenda nyumbani kwa Mungu. Na sasa wakati ulikuwa umefika, na mapambano magumu ya maisha yalikuwa yamekwisha. Thomas Anderson hakuonekana. Kwa maana Mungu alikuwa amemtwaa.

"Salama mikononi mwa Yesu,
Salama kifuani pake kipole;
Pale, akifunikwa na pendo lake,
Kwa utamu nafsi yake hupata pumziko."