Mkutano Mkubwa wa Bangalore

Huu ulikuwa wakati wenye baraka. Tungependa kukaa siku chache zaidi; lakini kwa kuwa ahadi za awali zilikuwa zimekwisha kufanywa, ilitubidi kuendelea na safari tukiwa na sifa mioyoni mwetu kwa Mungu kwamba alitupa fursa ya kupanda mbegu, hata kama ni kidogo tu, kwa ajili yake, mbegu itakayonyweshwa kwa maombi na machozi, na kwa wakati wake mavuno yatavunwa. Bwana na atusaidie kuamini kama tunavyoomba.

Bi Anstea alikuja Bangalore kuhudhuria mikutano. Alikuja, alisema, kwa kusudi maalumu, nalo lilikuwa kupokea ubatizo mpya wa Roho; na, baada ya kungoja siku kadhaa, Bwana alimsaidia, pamoja na wengine, kudai kwa imani kile alichokuwa amekiomba; naye akarudi nyumbani kwake na kazini kwake, akiwa amejazwa; na nilipofika kule na kuiona kazi yake, nilisema moyoni mwangu, "Kama kuliwahi kuwa na haja ya upako na uwezeshwaji wa namna hiyo, Bi Anstea mpendwa aliuhitaji."

Mungu alikuwa amemkabidhi roho mia tatu zisizo na msaada ili azitunze; nao walimtegemea kama ambavyo wangemtegemea mama. Huwezi kujua jinsi ilivyo shughuli, wasiwasi na mzigo wa daraka la namna hiyo, isipokuwa kama ulikuwepo kujionea mwenyewe.

Pamoja na kituo cha yatima kuna mashamba mawili: Nazareti na Bethania. Bi Anstea ndiye kiongozi wa kazi hii yote; na ingawa alikuwa na hamu kubwa sana kwamba wajue yote yatakayowasaidia kuendelea maishani, kwa mambo ya kimwili, alijali zaidi ya yote wokovu wa kila nafsi; kwa ajili ya hili alijitaabisha na kuomba kila siku; na, sawasawa na imani yake, ndivyo ilivyokuwa kwake.

Ninazidi kuthibitika moyoni kwamba ili kufanikiwa katika kazi ya Mungu popote, mtu anahitaji kujazwa Roho na uweza mkuu wa Mungu, na hasa hivyo katika India na Afrika.

Ushirikina na ibada ya sanamu, na ukafiri, vimeenea sana hata

inaonekana hewa yenyewe anayoivuta mtu imejaa mambo hayo. Lo, jinsi watenda kazi wapendwa kila mahali wanavyohitaji daima upako mpya wa Roho Mtakatifu, ambao unaweza, na kweli hufunua, uweza wote wa Yesu wa kuokoa kutoka katika udhalimu wote.

Jumapili ile ilikuwa Jumapili yao ya Meza ya Bwana. Ilikuwa ni mandhari nzuri kuwaona wengi hivyo wakiikumbuka mauti ya Bwana, hata atakapokuja tena. Ilikuwa ni jambo zito sana na la kugusa moyo. Mandhari kama hii ina maana kubwa zaidi katika India kuliko ingekuwa nayo huko Uingereza; hawa ni yatima maskini waliokombolewa kutoka katika upagani. Natazamia kuisifu na kuistaajabia neema yake milele yote. Amina.

Bi Anstea alikuwa amenialika niende Colar kuitembelea misheni yake. Basi, nikiwa njiani kutoka Bombay, nilisimama Colar kwa juma moja. Colar ulikuwa mji mkubwa wa wenyeji, na misheni ya Bi Anstea ilienea katika eneo kubwa, ambamo alikuwa na kanisa dogo, na nyumba ya misheni nzuri sana na yenye nafasi, vyumba vikubwa vya starehe kwa ajili ya wavulana na wasichana, kila kundi peke yake, na nyumba kadhaa za starehe sana kwa ajili ya wamisionari, zote zikiwa zimejengwa mahali pazuri na zenye samani nzuri.

Nilifanya mikutano katika lile kanisa dogo kila usiku. Maombi yetu ya asubuhi yalikuwa kama ibada; kengele ilipolia wavulana na wasichana waliingia mstari mmoja mmoja na kuketi katika viti vyao, nasi tulisali kabla hawajaenda kazini.

Bwana alitupa baraka kubwa katika ibada za juma lile. Usiku kanisa lilijaa watu hadi pomoni; idadi kubwa ya wapagani kutoka nje waliingia; wengi wao walionekana kuguswa sana. Bwana alinisaidia kwa ajabu kuzungumza nao kila usiku; na watoto kadhaa walikiri kwamba wameokoka.

Asubuhi moja ya Sabato tulipokuwa katika maombi katika Nyumba ya Misheni, mwanamke maskini alikuja akaketi kwenye baraza, nje, akiwa na mtoto mchanga mzuri mikononi mwake, mwenye umri wa miezi mitatu au minne hivi. Maombi yalipokwisha, aliulizwa alitaka nini. Alisema alitaka kumwona Miss Sob. Hivyo ndivyo wenyeji wa India wanavyowaita wanawake wasioolewa; mwanamke aliyeolewa huitwa Mame Sob.

Bi Anstea alikuwa na wasaidizi kadhaa, Waingereza, mwanamume na mkewe, na wanawake wawili wasioolewa. Kila mara baada ya maombi pamoja na wavulana kanisani asubuhi, walifanya maombi yao ya familia katika Nyumba ya Misheni.

Basi, Bi Anstea alipomwendea mwanamke huyu na kumwuliza alitaka nini, alisema kwamba hakuwa amekula chochote kwa siku mbili, na alikuwa akifa kwa njaa, na alitaka amchukue mtoto wake; alikuwa

ametoka mbali sana, katika mji mmoja wa wenyeji; alisema alikuwa na watoto wengine watatu, na hakuwa na chakula cha kuwapa; na kama angempa senti hamsini na kumtunza mtoto huyu mchanga, angeenda kuwatafutia wale watoto wengine kitu cha kula; lakini hangeweza kuvumilia kumwona mtoto huyu akifa kwa njaa mbele ya macho yake.

Alikuwa mtoto mzuri, msichana mdogo. Kufikia wakati huo sote tulikuwa tumemzunguka. Bi Anstea alimhoji kwa kila namna iwezekanayo ili kujua kama habari yake ilikuwa ya kweli.

Alimwambia kwamba aliogopa huenda amemchukua mtoto wa mtu mwingine na alitaka kumpitisha kuwa wake; lakini kwa hili yule mwanamke maskini alilia kwa uchungu na kusisitiza kwamba mtoto alikuwa wake hasa, ila walikuwa wakifa kwa njaa, na kumleta Misheni ndiyo ilikuwa njia yake ya mwisho ya kumwokoa mtoto wake; wale wengine, alisema, walikuwa wakubwa, na huenda mtu fulani angewasaidia; lakini hakuna aliyemtaka mtoto huyu mchanga.

Bi Anstea alimwambia kwamba hapakuwa na mtu pale aliyejua lolote kuhusu kumtunza mtoto mchanga kiasi hicho, na kwamba yeye mwenyewe alijua kidogo sana jinsi ya kumlea mtoto mchanga.

Tulipokuwa sote tumesimama pale tukitazama na kusikiliza, moyo wangu wa kimama uliuma, na ningefurahi kumchukua mimi mwenyewe, lakini sikuwa na mahali pangu pa kuishi isipokuwa pale tu Bwana aliponipa marafiki ambao wangenikaribisha nyumbani kwao kwa muda, kama alivyofanya Bi Anstea. Lakini tulimsihi Bi Anstea hata akakubali kumchukua mtoto.

Mmoja wa wasichana Wakristo wa Bi Anstea alisema angemtunza. Nadhani Bi Anstea alijitolea kumlipa kiasi kidogo cha fedha; au baadhi ya wengine walipendekeza hivyo; mwingine alisema wangemkamua mbuzi ili mtoto apate maziwa. Nilisema, "Mimi nitampa yule mwanamke senti hamsini;" lakini nilimpa zaidi kidogo ya senti hamsini.

Alimlaza mtoto chini juu ya mkeka. Bila shaka, hawavai nguo; wako uchi kabisa. Aliweka mkono wake juu ya moyo wake na kuugua, kisha akakimbia, akatoka nje ya uwanja wa misheni. Alipofika langoni aligeuka na kutazama nyuma; maskini! alikuwa amekonda sana, na alionekana sawasawa na vile alivyosema, kwamba alikuwa akifa kwa njaa; uliweza kuona kwamba alikuwa dhaifu; lakini, lo, ule mtazamo wake alipofika langoni! Sitausahau kamwe; ulikuwa umejaa upendo na huruma ya mama kwa mtoto wake. Moyo wangu ulimwumia; na hata kama ingegharimu maisha yangu nisingeweza kuyazuia machozi.

Mara ngapi mmisionari katika nyanja mbalimbali za ugenini hukutana na mandhari ziraruazo moyo, ambazo mara nyingi husimama mbele yake bila uwezo wa kusaidia. Yote wawezayo kufanya ni kulia pamoja nao waliao, na kuomba pamoja na wale wasiojua jinsi ya kujiombea wenyewe.

Tulimchukua mtoto ndani, na Bi Anstea akamfanya mtoto wake wa kulea, nasi tukampa jina "Amanda Smith."

Niliondoka siku ya Ijumaa. Hadi wakati huo mtoto alikuwa ameendelea vizuri sana, ila alilia sana, nyakati za usiku; walikuwepo wengi wa kumtunza wakati wa mchana, lakini usiku kila mtu alitaka kulala, isipokuwa mtoto. Amanda Smith mdogo mpendwa!

Nilitoka Colar kwenda Bangalore, kisha Madras. Sikuwahi kusikia kama yule kiumbe mdogo maskini alinusurika au la; kama alinusurika, najua ilikuwa vigumu, baada ya watoto kuzoea na hamu ya jambo jipya kuwaishia.

Bi Anstea alikuwa mwanamke mkuu, na alifanya kazi adhimu katika jimbo lile. Jinsi walivyomkosa tangu aliporudi Uingereza. Alikaa India miaka mingi, na alianzisha na kuendesha misheni hizo kwa kiasi kikubwa kwa gharama yake mwenyewe.

Afya yake ilipodhoofika, na ikamlazimu kurudi Uingereza, aliikabidhi kazi kwa Askofu Thoburn. Hivyo kazi ya Colar ingali inaendelezwa.

Madras, 7 Januari 1881. Ninakaa siku chache nyumbani kwa Ndugu Shaw, mchungaji wa Kanisa la Kimethodisti. Bi E. nami tunatembelea zenana tatu (nyumba za wanawake waliotengwa) na kuzungumza na familia nzuri sana ya wasichana; tunasoma, na kulieleza Neno; kisha ninaimba; na ninapoimba, ingawa hawayaelewi maneno, Roho alionekana kuigusa mioyo yao, nao wanalia. Mungu na awabariki.

Jumatano, tarehe 12 Januari. Mkutano saa mbili asubuhi. Bwana alikuwa katikati yetu. Shuhuda nzuri kadhaa, na idadi ya watu walisimama kuombewa, kama walivyofanya pia usiku. Bado kuna zaidi yatakayofuata.

Hapa niliona lile gari kubwa la Juggernaut, linalojulikana sana katika historia ya kafara za India, ambalo magurudumu yake yamewaponda watoto wachanga wengi sana kwa mikono ya mama zao maskini. Jinsi moyo wangu ulivyouma niliposikiliza habari yake, iliyosimuliwa na Mkuu wa Polisi. Upofu wa kipagani ni wa kutisha kama nini. Asante Mungu kwamba gari la Juggernaut kwa ajili ya kafara za namna hiyo limekuwa jambo la zamani; limeondolewa na nuru tukufu ya ustaarabu wa Kikristo, na sheria za Kikristo zenye busara.

Jumanne, tarehe 18 Januari. Ninaondoka asubuhi hii kwenda Punrooty, kumwona Bi Reed. Jinsi Mungu alivyomlinda mtumishi wake mpendwa hapa, na kumfanya baraka na msaada kwa wengi! Bwana amemletea msaada kutoka Uingereza wakati huu huu, Bi Bloom na Bi Thurgood. Bi Fred Bowden na mama yake mpendwa walikuja pamoja nao kwa ziara fupi. Kundi zuri la watenda kazi Wakristo.

Jumatano, tarehe 19. Siku yangu ya kwanza kwa Bi Reed. Neno lake, tamu kama nini: "Ninyi nyote mmekuwa mmoja katika Kristo Yesu." Ninatoa mazungumzo mafupi kanisani asubuhi hii kwa yatima waliokombolewa kutoka katika upagani na njaa. Bi Reed aliianza kazi hii huko Punrooty katika mwaka wa njaa kuu, mamia walipokufa kwa njaa.

Baadhi ya mandhari za mateso katika siku zile, kama alivyotusimulia, zingemfanya mtu azimie.

Jumamosi, tarehe 22. Nimefika Bangalore jioni sana. Nimefikia kwa Ndugu Carter, mchungaji wa Kanisa la Kimethodisti.

Jumanne, tarehe 25. Ee Bwana, uihuishe kazi yako. Wakati wenye baraka katika maombi ya familia. Ninaenda pamoja na Ndugu Carter kuwatembelea watu kichungaji. Usiku tunakuwa na mkutano mzuri, kanisa limejaa watu.

Lakini Ndugu wema wa Plymouth (Plymouth Brethren) walisumbuka sana, kwa sababu nilikuwa mwanamke, na Paulo alikuwa amesema, "Wanawake wenu wanyamaze katika makanisa." Basi waliandika makala nzuri katika magazeti ya kila siku; kisha wakaniandikia barua za upole, na kunishambulia kwa mistari ya Maandiko dhidi ya wanawake kuhubiri; wakanionyesha baadhi ya mistari waliyotaka nihubiri kutoka kwayo. Mimi huwa sibishani na mtu yeyote—husema tu ninachotaka kusema na kuendelea. Lakini usiku mmoja nilisema ningezungumza juu ya jambo hili kama nilivyolielewa. Lo, jinsi lilivyoleta msukosuko! Kanisa lilijaa na kufurika watu. Baada ya kuimba, nilisoma fungu langu: "'Wanaume' wenu wanyamaze katika kanisa," nikitaja sura na mstari (1 Wakorintho 14:28) ambapo Paulo alikuwa akitoa maelekezo ili kusiwe na machafuko— mmoja aseme kwa wakati wake, huku wengine wakisikiliza. Kisha mmoja alipaswa kufasiri, na kama hapakuwa na mfasiri, wanyamaze katika kanisa. Basi niliendelea na tafsiri yangu ya fungu hilo. Tulikuwa na mkutano mzuri sana, na makala za magazetini zikakoma, na barua zikakoma, nami nikaendelea hadi nilipomaliza.

Nimejiuliza ni nini kimewapata Ndugu wema wa Plymouth katika India tangu wasichana wa Jeshi la Wokovu walipokubaliwa na kubarikiwa hivyo na Mungu. Kazi yao imeleta matokeo halisi zaidi juu ya ngome za upagani kuliko ambavyo ule uhafidhina mtakatifu wote ungeweza kuleta katika miaka elfu.

Lo, laiti Roho Mtakatifu angemwagwa kwa nguvu! Ndipo unabii wa Yoeli utakapotimizwa. Kwa maana je, hatuishi katika siku za mwisho za kipindi hiki cha ajabu cha Roho Mtakatifu?

Jumapili, tarehe 6 Februari. Asubuhi ya Sabato yenye baraka. Ya mwisho kwangu

Bangalore. Baada ya siku njema, ninalala nyumbani kwa Meja Orton. Bwana asifiwe kwa pumziko jema.

Jumatatu, tarehe 7. Neno la Bwana asubuhi hii ni, "Tazama, nimekupa mlango uliofunguliwa mbele yako." Amina. Mchana ninaongoza mkutano wa sebuleni nyumbani kwa Bi Orton. Bwana alikuwa pamoja nasi, na akanipa uhuru mkubwa katika kunena.

Jumatano, tarehe 16. Ninaondoka nyumbani kwa Dkt. Jewett asubuhi hii kwenda Rangoon. Mgonjwa sana, lakini nina amani. Bwana asifiwe.

Jumamosi, tarehe 26. Tunafika saa tisa alasiri. Ninapotazama naona mashua ikitukaribia, ikiwa na wanaume watatu ndani yake—Ndugu Robinson na wengine. Ndugu Robinson ananipeleka nyumbani kwake kuzuri. Nilikaribishwa pale kwa majuma kadhaa. Mungu awabariki yeye na Dada Robinson.

Jumatano, tarehe 16 Machi. Ninaondoka Rangoon leo kwa meli kwenda Maulmain. Nimepokewa kwa wema na Bw. Norris na Bi Barrows, wamisionari wa Kibaptisti. Ninafanya mkutano wangu wa kwanza katika Kanisa la Kibaptisti jioni hii saa moja na nusu usiku. Ni jambo jipya katika Kanisa la Kibaptisti mwanamke kuzungumza. Tulikuwa na kusanyiko kubwa la watu.

Baada ya Bw. Norris kuzungumza nao, alinitambulisha. Bwana alinisaidia kuimba, na kuzungumza. Siku ya Jumapili tulianza mikutano tena, na tukaendelea kwa juma moja. Watu walikuja kutoka mbali na karibu. Bwana alikuwa pamoja nasi na akatubariki.

Ijumaa, tarehe 25. Bi Barrows nami tunaondoka usiku huu kwenda Amherst, kwa mashua. Ni ya polepole, lakini ni safari ya kupendeza na yenye ubaridi kushuka mtoni. Tunafika Amherst saa kumi na moja alfajiri: tunashuka pwani saa kumi na mbili asubuhi. Nyumba ya misheni nzuri, kubwa, yenye nafasi na ya kupendeza pande zote. Ee Bwana, nitakusifu; umenitendea kwa ukarimu mwingi mno. Mahali hapa ni pazuri kama nini, na utulivu wake unaburudisha sana.

Jumapili, tarehe 27. Ninaenda kwenye ibada ya Kiburma katika Kanisa la Kibaptisti. Mchungaji mwenyeji anahubiri. Saa kumi na moja jioni Bwana alinisaidia kuzungumza na watu.

Jumatano, tarehe 29. Tunaondoka mahali hapa patulivu kwenda Maulmain. Tunafanya ziara yetu ya mwisho kwenye kaburi la Bi Judson, tunasikia habari ya maisha yake, nami ninamwomba Baba kimya kimya kwa ajili ya Roho wake zaidi kikamilifu moyoni mwangu, maneno haya yanaponijia: "Na mimi nife kifo cha mwenye haki, na mwisho wangu uwe kama wake."

Tarehe 30 Machi. Tunafika Maulmain kwa wakati wa kuhudhuria mkutano wa wanawake, na ninazungumza usiku. Nimeitwa kuwaona baadhi ya Wakristo wazee. Mzee mmoja alibatizwa na Dkt. Judson. Ni kazi kubwa kama nini

ambayo misheni hii imefanya kwa sehemu hii ya Burma. Jinsi ninavyowastahi wale mashujaa wakuu wa umisionari wa siku zile ambapo iligharimu zaidi na ilimaanisha zaidi kuliko ilivyo sasa. Hakika, "matendo yao yafuatana nao." Amina.

Rangoon, Burma ya Uingereza, 4 Aprili 1881. "Msifuni Mungu, chanzo cha baraka zote." Hii imekuwa siku ya thamani. Bi Boyd mpendwa alituma gari lake la farasi kunichukua, nami nikaenda na kukaa saa chache pamoja na Bi Bennett mpendwa na Bi Watson, wamisionari wa Kibaptisti. Bwana alinisaidia nilipowasimulia jinsi alivyonitendea, na jinsi alivyoitakasa nafsi yangu. Bwana alitoa nuru, na nilipoinuka kuondoka, Bi Bennett mpendwa alisema, akiishika mikono yangu mikononi mwake, "Sasa, nataka kukuambia kwamba hii imekuwa saa yenye furaha zaidi niliyoipata kwa miaka mingi, na ninapofikiri kwamba Bwana amekuinua na kukutuma hapa kunifundisha mambo haya ya ajabu ya Mungu, namsifu. Sasa, natumaini kweli atakubariki na kukulinda."

Kisha akafungua mlango wa kabati dogo karibu naye, akanikabidhi zawadi ya fedha kunisaidia, kama alivyosema, katika kazi ya Mungu, na akasikitika kwamba hakuwa na zaidi aliyokuwa nayo karibu.

Mwanamke huyu mwema wa Mungu ameyatoa maisha yake kwa ajili ya wapagani wa India. Amezidi sana katika taabu kwa zaidi ya miaka arobaini. Na sasa macho yake yamedhoofika, na pia afya yake ya mwili, naye amewekwa kando. Na bila shaka ni jaribu kubwa, kwa kuwa maisha yake yamekuwa ya shughuli nyingi sana. Lakini, asante Mungu, anaona kwamba neema yake inamtosha.

Mojawapo ya mambo ya kwanza yaliyonishangaza ni ile pagoda, au hekalu la Kiburma. Unaweza kuona kuba lake ukiwa maili mbili mbali, unapotazama kwa mbali, kabla hujaingia bandarini. Barabara za Rangoon ni pana na zimenyooka kwa pembe mraba, kama zile za Philadelphia, na miti ya kivuli juu ya mji ni ya kupendeza sana.

Baada ya kukaa Burma siku chache nilitaka kulitembelea hekalu hili kubwa. Basi niliondoka, pamoja na marafiki fulani, na baada ya kutembea umbali fulani kutoka nyumbani kwa Ndugu Robinson, tulifika kwenye kile ambacho nadhani kingeitwa bustani. Kulikuwa na mwinuko wa futi sabini na tano hivi, kwa kupanda safu ya ngazi hadi kwenye pagoda; mwinuko mdogo, usiochosha. Kila upande wa njia walikuwepo waabudu wakisali, au ombaomba wakiomboleza kuomba mchele wao; au vibanda ambapo ungeweza kununua lulu za bandia, almasi za kuiga, shanga, vifurushi vya karatasi za dhahabu, maua na keki. Mapambo hayo madogo na maua hutolewa kama sadaka kwa Buddha; zile karatasi za dhahabu ziliuzwa kwa ajili ya matendo ya ibada.

Lo, jinsi mambo haya yote yalivyoonekana ya kuchukiza kwangu. Niliutazama uso wa huzuni wa wale wanawake maskini waabudu, kisha nikafikiri kwamba wangeendelea hivyo, na kuishi na kufa bila kujua kamwe kwamba Yesu alikufa ili wao waishi na kuwa na uzima na furaha ndani yake.

Ndani ya bustani hii ambamo pagoda imesimama, kuna maelfu ya miungu, ya kila ukubwa. Nilidhani ningeihesabu, na nilipofika mia moja kati ya ile isiyovunjika, niliacha. Na kisha kufikiri juu ya miaka mingi, mingi sana ambayo dini ya Buddha na Brahma imeendelea, na ingali ina nguvu kubwa hivyo hata sasa. Kwangu mimi hili ni miongoni mwa mambo yasiyoeleweka.

Wanawake wa Kiburma hutembea barabarani; mavazi yao ni mazuri sana; kitambaa kizuri sana chenye nakshi, karibu kila mara cha hariri, kinachozungushwa tu kiunoni na kuchomekwa ubavuni. Hawavifungi kwa pini na kulabu na vifungo, kama tufanyavyo sisi, lakini bado wanaonekana nadhifu sana.

Kamwe humwoni mwanamke wa Kiburma akiwa hajachana nywele; lakini hawatumii pini za nywele; jinsi wanavyozifunga sijui; lakini zimenyooka kabisa, kila unywele, kadiri iwezekanavyo. Hufungwa kama wanawake wa Kichina wanavyofunga nywele zao.

Ni wanawake wa biashara wenye akili sana. Niliwaona wakipakua kuni na kufanya biashara sokoni, kama wanaume tu; na katika kila aina ya biashara utawaona wanawake wa Kiburma wakiwa hodari na wachangamfu.

Nilichekeshwa sana kuwaona maseremala wa Kichina na wa Kiburma. Niliwatazama siku moja walipokuwa wakijenga nyumba, na wangekuwepo wanaume nusu dazeni, nao wangekuwa wameketi chini wakitumia randa zao, wakiishika ubao kwa vidole vyao vya miguu. Wana majengo makubwa sana na mazuri pale.

Mazishi yao yanafanana kwa kiasi fulani na yale ya Wahindu. Mtu mkubwa alikuwa amekufa; nilisikia sauti kubwa ya muziki, wa aina waliyo nayo pale; siwezi kuueleza; haungeweza kuelezwa kwa muziki tunaousikia huku; masufuria ya bati na matari, na kitu kama kelele ambayo bomba la jiko, au kitu cha aina hiyo kingetoa. Lo, ilikuwa ni mvumo wa kelele. Bi Robinson aliniita niyatazame; yalikuwa kwenye barabara kuu ya mji, na yalikuwa mazishi makubwa. Wanaume kadha wa kadha wangetangulia mbele ya gari la maiti na kutandika vitambaa; gari la maiti lingepita juu ya vitambaa hivi; na hivyo ndivyo walivyoendelea, muziki ukifuata msafara huu.

Kuli maskini anapokufa humbeba huku na huko hadi anaponuka vibaya sana kiasi kwamba niliambiwa wakati mwingine wenye mamlaka

FAMILIA YA WAKRISTO WENYEJI, INDIA.

hulazimika kuingilia kati. Huwapa kila nafasi wawezayo ili wazinduke. Lakini, maskini! wamekufa, wamekufa mara tatu; wameng'olewa pamoja na mizizi.

Ndugu Robinson, mchungaji wa Kanisa la Kimethodisti, amefanya kazi njema huko Burma, na mvuto wake umeonekana. Aliheshimiwa sana na madhehebu mengine yote.

Nilipewa maelezo mafupi ya dini ya Kiburma. Mojawapo ya mambo makuu katika dini yao ni kuhama kwa roho kutoka mwili mmoja hadi mwingine. Guadama alikuwa mtu mkuu wa mwisho kuzaliwa. Alizaliwa miaka mia sita na ishirini na tano kabla ya Kristo, na aliishi katika ulimwengu huu miaka themanini hivi. Alikuwa mwana wa Thokedaucareh, mfalme wa Burma. Kabla ya hapo alikuwa ameishi katika ulimwengu milioni mia nne, na alikuwa amepitia hali zisizohesabika katika kila mmoja. Alikuwa amekuwa karibu kila aina ya mdudu, nzi, ndege, samaki au mnyama, na karibu kila daraja la maisha ya binadamu. Mwishowe alizaliwa, mwana wa yule mfalme aliyetajwa hapo juu.

Mara tu alipozaliwa aliruka akasimama kwa miguu yake, na kunyoosha mikono yake, akasema kwa sauti kuu, "Sasa mimi ndiye mtu mtukufu kuliko wanadamu wote. Hii ndiyo mara ya mwisho nitakayozaliwa."

Masikio yake yalikuwa marefu kwa uzuri kiasi kwamba yalining'inia mabegani mwake. Urefu wake ulikuwa dhiraa tisa. Alipokua mtu mzima, mikono yake ilifika magotini mwake; vidole vyake vilikuwa vya urefu ulio sawa, na kwa ulimi wake aliweza kugusa ncha ya pua yake!

Vitabu vitakatifu pekee vya Wabuddha ni sheria na misemo ya Guadama.

Niliposimuliwa haya, na kuelezwa kwa mambo ambayo siwezi kudai kuyaeleza, yalionekana hayaaminiki; na bado, mtu akiwa pale, na kuchangamana sana na watu, anaweza kuona jinsi wanavyoshikilia kwa nguvu imani hiyo hiyo ya kishirikina. Lo, jinsi giza lilivyoifunika nchi, na giza kuu watu wake.

Miongoni mwa mambo mengine niliyoyashughulikia huko Burma nilikuwa nimetumaini kugawa Biblia kumi na moja hivi kwa wale waliozitaka. Nilijua Mungu angelibariki Neno lake mwenyewe. Lakini nilipofika Calcutta, ambako nilitumaini kuweza kupata Biblia hizo, kwa kuwa sikuweza kuzipata Burma, niligundua kwamba Biblia za lugha ya Kiburma zilikuwa kubwa sana, na ghali sana; hivi kwamba niliweza kutuma moja tu, kwa mtu mmoja wa kuvutia sana, mwanamume Mburma, ambaye nadhani Roho wa Bwana alikuwa akitenda kazi ndani yake, naye alikuwa na hamu kubwa ya kupata Biblia.

Ni mema mengi kama nini ambayo mtu yeyote mwenye roho ya umisionari angeweza kufanya hapa Burma, au India, na hasa kama yeye, mwanamume au mwanamke, angekuwa na kipawa cha kujifunza lugha upesi.

Nilitamani kwamba binti yangu mwenyewe angekuwa na shauku ya namna hiyo ya kufanya jambo fulani kwa ajili ya wanadamu wenzake. Nimeomba na kumwomba Bwana auelekeze moyo wake hivyo, kama angemtaka. Nimemsomesha, na kufanya yote niliyoweza, kadiri ya uwezo wangu, kumwandaa kwa maisha yenye manufaa; na sasa namwachia yeye na Mungu wake. Yeye anaujua moyo wangu. Natamani sana afanye kile ninachojua angeweza kufanya kama tu angejiweka wakfu kwa Mungu kikamilifu. Nisingetaka aje katika nchi hii bila kujiweka wakfu kikamilifu na kwa ukamilifu wote. Na katika nchi yake mwenyewe nahofia atafanya kidogo tu bila hivyo, kama wengine wengi. Ninapofikiri yale ambayo Mungu amenitendea, na jinsi alivyoniongoza tangu nilipojitoa kwake kikamilifu, ninatiwa moyo kumsifu kwa yote yaliyopita, na kumtumaini amwongoze mtoto wangu ili amfanyie kazi. Amina.

Usiku mmoja saa mbili usiku nilifanya mkutano katika Kanisa la Kimethodisti hasa kwa ajili ya wanaume weusi, kwa kuwa wako wengi huko Burma, na Mch. Robinson, aliye mchungaji wa Kanisa la Kimethodisti, aliwajali sana wanaume hawa. Kadhaa wao walikuwa na familia; naye alikuwa amejaribu kuwafanya waje kanisani.

Kwa kuwa yeye ni Mmarekani, alionekana kuwaonea huruma, na kujua walivyojisikia katika nchi ile ambamo desturi ni tofauti kabisa na zilivyo Marekani. Basi alisema kwamba nikiwa pale aliona ingefaa kuwakusanya pamoja na kunifanya nizungumze nao, jambo ambalo nilifurahi sana kulifanya.

Kundi zuri la wanaume hawa lilikusanyika; wengine walitoka Visiwa vya Karibea (West Indies), wengine pwani ya magharibi ya Afrika, na wengine Boston, Philadelphia, na Baltimore. Mtu mmoja kutoka Visiwa vya Karibea alikuwa amekaa Burma kwa miaka ishirini.

Wote walikuwa wanaume wenye akili za wastani, safi, waliovaa vizuri, na wenye kiasi; walikuwepo wanaume watatu tu katika kundi lile walioonekana kidogo kana kwamba walikuwa chini ya nguvu ya kileo; mmoja wao alitoka Boston, na jina lake lilikuwa John Gibbs. Alikuwa amekaa Burma miaka kumi na sita; mwingine alikuwa Bw. Jordan, mtu mwenye nafasi nzuri, msimamizi wa upakiaji mizigo melini; naye alikuwa amekaa hapa miaka kumi na sita, pia; na mwingine, kijana mwenye sura nzuri kutoka Baltimore, aitwaye Jenkins.

Kwa jumla walikuwa wanaume ishirini hivi. Waliimba, kama tu watu weusi wawezavyo kuimba. Nilizungumza nao kutoka sura ya hamsini na tano ya Isaya. Nilikazia zaidi maneno haya, "Mtu mbaya na aache njia yake, na mtu asiye haki aache mawazo yake." Bwana alinisaidia, na Roho wake alikuwepo.

Kabla sijaanza niliuliza ni nani kati yao aliyekuwa ameokoka. Mtu mmoja tu alijibu: alikuwa mzee mtukufu. Alikuwa ameenenda katika nuru ya wokovu kamili, na kufanya kazi baharini, kwa miaka kumi na mitano.

Nilipomaliza kuzungumza nilimwomba aombe; aliomba; na jinsi Bwana alivyomsaidia! Alisema alikuwa amekaa Burma miaka ishirini na mitano. Mwanawe alikuwa pamoja naye; kijana mzuri; Mungu na amwokoe! Maombi yalipokwisha, nilisema, "Kuna wimbo wowote mngependa kuimba?"

"Ndiyo," alisema kijana mmoja, kutoka pwani ya magharibi ya Afrika, aliyekuwa amekaa hapa siku tatu tu, "Imba wimbo namba fulani."

Niliutafuta; ulikuwa, "Stand up for Jesus, Christians, stand" (kwa Kiswahili: Simameni kwa ajili ya Yesu, Wakristo, simameni). Mara ulipotajwa wote walionekana kuujua, nao wakauimba vizuri. Walipokwisha kuketi nilizungumza nao kwa muda. Nilisema, "Sasa, ni nani kati yenu angependa tumwombee? Inueni mkono."

Na sita au saba walisema, "Niombeeni." Kisha Ndugu Robinson, mchungaji wa kanisa, alizungumza nao. Kisha baada ya kipindi kingine cha maombi nilisema, "Tuimbe nini kufunga?" ndipo kijana Gibbs, kutoka Boston, aliposema, "Tafadhali imbeni 'God our help in ages past' (kwa Kiswahili: Mungu, msaada wetu enzi zilizopita)."

Yeye ndiye aliyeuanzisha, nao wakauimba kama watu wanaojua kuimba. Lo, ilikuwa njema. Jinsi nilivyoomba kwamba Mungu ajipatie utukufu kutokana na mkutano huu, na kuwaokoa wanaume wale. Amina.

Katika mazungumzo yangu niliwaambia kwamba niliamini Mungu alikusudia waishi katika nchi ya kipagani kama Wakristo, na kama wanaume weusi wawaonyeshe wapagani waliokutana nao kwamba Mungu wao, ambaye wamefundishwa kumwamini, anaweza kuwaokoa huku ugenini, sawa na nyumbani.

Tulipanga waje pamoja siku ya Jumatano jioni kwa mkutano mdogo wa chai. Mungu na atusaidie. Laiti Mungu angempaka mtu fulani ambaye angejilipia safari kwa kufanya kazi hadi nchi hii, kuliko kutokuja kabisa, na kulitunza kundi hili lililoko hapa ambalo hupotea na kutangatanga na kukosa mchungaji. Niliiona haja hii huko Liverpool, Uingereza; na pia Bombay na Calcutta.

Hawa walikuwa wanaume weusi; watu wangu mwenyewe. Baadhi yao walikuwa wameacha nyumba nzuri za Kikristo, na walianza safari wakiwa Wakristo wenyewe. Lakini wanafika katika bandari hizi, na hakuna makanisa wala misheni za watu weusi za kwenda, nao wanajisikia wapweke, na mara nyingi wanaacha tumaini lote katika Kristo.

Jinsi moyo wangu ulivyowaumia. Jinsi ninavyotamani kwamba watu wangu huko Marekani wangeona kwamba wana kazi ya kimisionari katika jambo hili, kuwatunza wanaume hawa maskini wanaokabiliana na bahari yenye dhoruba. Natamani wangeweza kufikiri na kuhisi juu yake, na kuyageuza mawazo na hisia zao kuwa matendo, kama wazungu wanavyofanya; kwa maana katika kila bandari kuna kazi inayofanywa miongoni mwa mabaharia wazungu; na kama kuna wanaume wanaostahili kutunzwa, na kufarijiwa, na kusaidiwa, na kutiwa moyo, ni wanaume hawa jasiri, wazungu na weusi.

Mara chache sana huusikia upepo ukivuma usiku bila moyo wangu kumwomba Mungu kwa ajili ya mabaharia. Ni vijana wangapi, na wazee pia, huondoka makwao wakiwa wameokoka, na mara nyingi humaliza safari salama; lakini hawana mahali pa kwenda isipokuwa nyumba hizi za kulala mabaharia, nao huchanganywa na kila aina ya dhambi na uovu, na hatimaye huangukia katika njia hizo.

Jinsi moyo wangu ulivyowaumia nilipowaona London na Liverpool; wangeweza kwenda kanisani na kutendewa vizuri zaidi pale kuliko katika makanisa ya wazungu huko nyumbani; lakini ile hisia ya zamani ya ubaguzi inawafuata, nao ni nadra kuthubutu kwenda Kanisani. Kama kungekuwa na kanisa au mahali pa ibada ambapo walijua watu wao wenyewe wamekusanyika, wangejisikia huru kwenda, nadhani. Ndiyo sababu nadhani wachungaji wetu huko nyumbani wanapaswa kulifikiria jambo hili.

Wanaume wetu wengi wa Kimarekani, wanapofika Uingereza, au India, au Burma, au nchi nyingine yoyote, kama wakikaa, huona lazima wapate mke, wa mahali popote walipo; kama ni Uingereza, mke Mwingereza; kama ni Burma, mke Mburma, na kadhalika: na, katika mifano mingi sana ya hii, mabaharia hawa wanapooa, ikiwa ni mwanamke mzungu huko Uingereza, au ikiwa ni huko Burma, au mahali pengine popote, kwa kawaida ni mtu anayependa wiski; na hiyo ndiyo sehemu ya kusikitisha.

Huko Burma ilionekana kwamba wanaume hawa walikuwa katika hali bora kuliko wengi ambao mtu hukutana nao katika pwani za kigeni; baadhi yao walikuwa wahandisi wa reli, wengine makondakta, wengine katika utumishi wa serikali, na wote walikuwa na nafasi nzuri, na walipata fedha. Baadhi yao walikuwa na familia nzuri zenye watoto; lakini wake zao hawakwenda kanisani, na watoto wao hawakwenda Shule ya Jumapili; hivyo kwa kawaida wake hao walikuwa kizuizi kwa waume zao, badala ya msaada, kwa upande huo.

Mtu hawezi kujua mambo haya yana maana gani, isipokuwa kama yuko pale pale ambapo anaweza kuyaona na kuyajua.

Bwana alinibariki sana huko Burma. Wabaptisti

walikuwa wema sana, nami nilifanya mikutano katika makanisa yao kadhaa. Katika kanisa moja, ambapo Bw. Norris fulani alikuwa mchungaji, tulikuwa na ibada za juma zima, na Bwana alitupa baraka kubwa katika kazi. Wamisionari wa Kibaptisti huko Burma wamefanya, na wanafanya, kazi kubwa. Nilikaa katika Nyumba ya Misheni, pamoja na Bi Barrows fulani. Ni pale niliposikia habari nyingi zaidi za Dkt. Judson mkuu, na Dkt. Cary, wale wamisionari waanzilishi watukufu, kuliko nilivyowahi kujua kabla. Nilikuwa nimeketi karibu na kaburi la Bi Judson, nikilitazama, Bi Barrows aliponisimulia sehemu ya habari ya maisha yake, na, kama kumbukumbu, nilichukua kijiwe laini sana kilichokuwa juu ya kichwa cha kaburi la mwanamke yule mtukufu. Nami nikalifikiri Neno lenye baraka, "Yeye aendaye zake akilia, akichukua mbegu za thamani, bila shaka atarudi tena, akichukua miganda yake."

Jumatano, tarehe 6 Aprili. Tunaondoka leo kwa meli, kwenda Calcutta.

Jumatatu, tarehe 11 Aprili. Tunafika Calcutta. Asante Mungu. Dkt. Thoburn na Dkt. Stone wanakuja melini kutupokea. Tunafika nyumbani na kupumzika kidogo, jambo ambalo tunashukuru sana kwa ajili yake. Sitausahau kamwe wema wa Kikristo wa mtu huyu wa Mungu mwenye baraka. Nilikaa siku nyingi sana za furaha katika nyumba yake ya starehe. Ni baraka kubwa kama nini Mungu amemfanya kwa kanisa, na kwa maelfu kote India, na huko Marekani pia.

Usiku huu saa kumi na mbili jioni, nilizungumza na baubau, katika uwanja wa hadhara. Mungu, naamini, alilibariki Neno lake. Tulikuwa na mkutano wa baadaye, na askari kadhaa Waingereza walikuja mbele na kumtafuta Bwana.

Ni ajabu kumsikia Dkt. Thoburn akihubiri mahubiri kwa Kiingereza, na kugeuka papo hapo bila kusema hivyo, na kuhubiri mahubiri yale yale, neno kwa neno, kwa bidii na nguvu, katika lugha nyingine tatu tofauti, kulingana na kundi lililokusanyika—Kihindustani, Kibengali, na Kimarathi—akihubiri habari ya ajabu ya Yesu kwa makutano makubwa yanayokusanyika. Mungu ambariki.

Jumapili, tarehe 17. Jumapili ya Pasaka. Kwa namna fulani siku zote nina upendo wa pekee kwa siku hii. Ni siku ya ushindi ya Mkristo. Kwa maana, kama Kristo hakufufuka, basi watu wamesikia bure, na kuhubiri kwetu ni bure. Lakini, utukufu kwa Mungu, amefufuka.

"Mungu afufukaye analiacha kaburi;
Bure kaburi lamzuia asifufuke;
Majeshi ya makerubi yamsindikiza nyumbani,
Na kumpigia kelele za kumkaribisha mbinguni."

Haleluya!

Jumatano, tarehe 20. Ninaenda pamoja na Dkt. Stone hadi Hastings. Mkutano mzuri wa kuacha vileo. Kisha pamoja na Dkt. Thoburn na wengine kadhaa, tunapata kifungua kinywa pamoja na Bi Hood, katika Shule ya Misheni ya Kipresbiteri. Jinsi wote walivyokuwa wema sana kwangu. Mungu awabariki.

Ijumaa, tarehe 22. Bi Meyers nami tunaenda kununua vitu vichache. Nahitaji vitu fulani, kwa kuwa ninajiandaa kuondoka kwenda Uingereza, na jinsi Mungu alivyoyakidhi mahitaji yangu ya kimwili kwa ajabu.

Jumapili, tarehe 8 Mei. Jumapili yangu ya mwisho Calcutta. Asubuhi ninazungumza katika Kanisa la Dkt. Thoburn, na usiku katika Jumba la Maonyesho la Carson. Hii ilikuwa mara yangu ya kwanza kuwa ndani ya jumba la maonyesho, lakini Mungu alinisaidia kunena kwa ajili yake usiku ule, nami natumaini mema yalitendeka.

Jumamosi, tarehe 21 Mei. Tunaondoka saa kumi na moja na nusu kwenda melini.

Jumapili, tarehe 22. Tuko baharini na sote tu wagonjwa.

Jumatano, tarehe 15 Juni. Tunaingia Mlango wa Bahari wa Uingereza (English Channel) asubuhi hii; si joto sana wala si baridi sana.

Alhamisi, tarehe 16, 1881. Mungu asifiwe, tunafika sote salama. Mungu amejibu maombi kwa ajili ya mtoto mgonjwa aliyekuwa melini, hivyo amepata nafuu. Marafiki zangu wapendwa, Bw. na Bi Stavely, wananipokea gatini na kunikaribisha kwa moyo mkunjufu. Amina.