India: Maelezo Kutoka Katika Shajara Yangu

Tulisafiri kwa meli kutoka Suez tarehe 26 Oktoba 1879, kwenda Bombay, na tukafika tulikokuwa tukienda tarehe 12 Novemba. Nilibaki Bombay hadi tarehe 1 Januari 1880, na katika muda huo nikizuru mahali mbalimbali ambapo Makanisa ya M. E. yameanzishwa, na kufanya mikutano kila nafasi ilipojitokeza.

Bi Drake alibaki Bombay, nami kwa muda fulani baadaye nilikuwa na mwenzangu wa safari, Bi Jennie Frow, mmisionari aliyekuwa akihudumu Chaculdah, ambaye alikuwa amekuja Bombay kutembelea, na sasa alikuwa akirudi kazini kwake.

Tarehe 1 Januari 1880. Neno la Bwana kwangu asubuhi hii ni, "Tazama, mimi nipo pamoja nanyi siku zote." Ninaondoka kwenda Cawnpore. Mkesha katika kanisa la Dkt. Thoburn huko Calcutta. Ninakula chakula cha jioni pamoja na Ndugu Goodwin, na akina Stone, wa Ohio.

Jumatatu, tarehe 5. Cawnpore. Bwana asifiwe kwa siku hii tulivu ya mapumziko. Safari nzuri ya gari hadi Bustani za Ukumbusho. Ni hatima ya kusikitisha kama nini ya wale wanaolala pale! Ni ya kutisha kama nini habari ya kisima cha Cawnpore, ambamo wengi sana waliuawa na kutupwa ndani wakati wa maasi makubwa ya India.

Jumatano, tarehe 7. Mkutano wa Mwaka unafunguliwa leo. Wakati mzito lakini wenye baraka. Kukutana na marafiki wengi hivi. Jinsi ilivyoonekana kwangu kama nyumbani! Bwana asifiwe! Kichwa changu kimechoka sana, lakini roho yangu ni mbichi.

Alhamisi, tarehe 22. Allahabad. Ninakaa mchana kutwa pamoja na Ndugu Dennis Osborn.

Jumamosi, tarehe 24. Jumamosi yangu ya mwisho huko Alahabad. Tunakwenda kwenye Maila. Ni kama kile ambacho katika nchi hii tungekiita maonyesho ya soko. Lo, mamia ya watu! Lo, kuona ibada ya sanamu ya wapagani!

SOKONI, BOMBAY, INDIA.

Ni jambo la kusikitisha kama nini kuona sanamu mbalimbali wanazoziabudu zikionyeshwa kwenye bendera zao na kwa kila umbo na namna iwezekanayo. Moyo wangu uliuma, nami nikamwomba Bwana apeleke msaada na nuru kwa wapagani hawa maskini.

Ijumaa, tarehe 13 Februari. Jennie Frow mpendwa hajambo sana leo. Mungu ambariki! Sasa ni Jennie Fuller. Ameolewa tangu wakati huo. Tunaondoka leo kwenda Nagpore. Mungu asifiwe kwa ulinzi wake mkuu juu yetu usiku. Ilitubidi kusafiri kwa gari la maksai maili hizi hamsini na moja kurudi Acola. Walikuwa wakitengeneza barabara, na kulikuwa na mfereji mkubwa wenye kina kirefu wa urefu wa karibu robo maili. Ilitubidi kubadilisha maksai wetu mara tatu; na mara ya tatu tulidhani tumepata mwendeshaji mjinga sana; tulifika mahali ambapo maksai walikataa kwenda mbele, na mtu yule alionekana kama mjinga. Bi Frow maskini alimkemea, na kumwambia aendelee; lakini maksai hawakutaka kwenda; basi tukaona heri tushuke, tuone kulikuwa na nini. Kulikuwa na giza nene, na hapakuwa na taa; na tuliposhuka na kutembea hatua mbili tatu mbele tuliona hatari kubwa tuliyokuwa ndani yake; kama maksai wangeendelea, kwa hakika wangevunjika shingo, nasi tungeweza kuuawa. Lo, jinsi tulivyomsifu Bwana tulipoona hatari ambayo Mungu alituokoa nayo. Kisha ilitubidi kuwageuza maksai washuke kwenye barabara ya chini.

Kwa kawaida kuna barabara mbili; barabara ya wenyeji, na barabara ya Waingereza; barabara za Waingereza zilikuwa bora zaidi, kwa kawaida; kwa jumla waliweka barabara nzuri katika majimbo yao; sisi tulikuwa kwenye barabara ya Waingereza, kwa hiyo ilitubidi kutoka na kushuka kwenye barabara ya wenyeji, iliyokuwa mbaya sana, kwa sababu hawakuzitengeneza kamwe, wala kuzifanyia ukarabati wowote.

Jumapili, tarehe 22. Mkutano Camp Te usiku huu. Bwana alinisaidia mara hii. Aliniongoza kutoa ushuhuda wa mambo niliyoyaona, nami nikawa na uhuru mkubwa, naye akaufanya kuwa baraka. Tunaondoka kwenda Elegepore. Ninaona ingenipasa kubaki. Kulikuwa na hamu kubwa iliyodhihirika katika mkutano ule mkuu wa baadaye.

Kanali Whitlock alikuwa bwana Mkristo mwenye bidii sana; alikuwa na binti mdogo mzuri sana, na usiku mmoja tulipokuwa tukifanya mkutano katika ukumbi mkubwa (yeye siku zote alipendezwa na mkutano wowote wa kidini, jambo ambalo halikuwa la kawaida sana miongoni mwa askari wa Kiingereza), binti yake mdogo, wa umri wa kama miaka kumi, alivutiwa sana, na nilipowaomba wasimame ili waombewe, miongoni mwa wengine katika kusanyiko lile kubwa, msichana huyu mdogo alisimama; na Bwana akambariki; alionekana mwenye furaha sana na mchangamfu. Baba yake

alifurahishwa sana na uamuzi wake; mama naye pia; lakini bado aliogopa kwamba binti hakuelewa alichokuwa akifanya. Lakini mtoto yule mdogo aling'ang'ania, na alikuwa na huruma na msaada wa baba yake. Basi alitaka mama yake aje kwangu siku iliyofuata, nami nikawa na mazungumzo mazuri sana ya Kikristo naye, na kumwambia jinsi angeweza kumsaidia mtoto yule mdogo, naye alionekana kufurahishwa sana.

Mtoto alionyesha msimamo wake kwa kuanza kufanya jambo fulani. Mama yake alikuwa na derzi Mhindu; mwanamume anayefanya kazi zote za kushona na kutia viraka na kila kitu cha aina hiyo, katika familia. Wengine wana wawili au watatu. Utawakuta karibu katika kila familia huko India. Nguo zote za kushonwa au kutiwa viraka hupewa wanaume hawa, nao huketi katika pembe waliyotengewa, na kufanya ushonaji. Huja na kuondoka, asubuhi na jioni, na ni watulivu sana. Hawapiti huku na huku nyumbani isipokuwa kwa kazi yao tu. Huyu alikuwa ameishi nao kwa muda mrefu, naye alikuwa Mhindu pucka; yaani, kile ambacho sisi tungekiita mshupavu, au mkereketwa, au thabiti katika imani yao.

Basi Ethel mdogo alianza kumweleza juu ya mambo ambayo Yesu angeweza kufanya; na kwa kuwa aliweza kuzungumza lugha ya wenyeji vizuri kama mwenyeji, yeye alimsikiliza; naye aliendelea hivyo mpaka akavutiwa sana hata akamwomba Agano Jipya; basi akapata Agano Jipya, na kumfanya mzee yule aahidi kwamba atalisoma. Alilifurahia sana.

Ni nani ajuaye kama mtoto yule, ingawa alikuwa na miaka kumi tu, aliyekuwa chombo cha kumfanya Mhindu yule asome Agano Jipya, hakutumwa na Mungu na nuru kwa akili hii maskini iliyo gizani.

"Huenda isiwe njia yangu,
Huenda isiwe njia yako;
Lakini kwa njia yake mwenyewe,
Bwana atatoa riziki."

Tulipotaka kuondoka, Bi Whitlock alinipa shali nzuri sana ya Kihindi, na kututayarishia chakula kizuri cha safari, na kwa njia nyingi sana alikuwa mwema. Katika chakula hicho, aliweka mikate miwili, mayai sita ya kuchemsha, chupa sita za limau, chupa moja ya shampeni, chupa moja ya mvinyo, na sijui nini kingine; lakini alimtuma mtu na barua Jumapili alasiri, pamoja na kikapu hiki kizuri cha chakula.

Jamani! Nilihangaika kama nini juu yake. Sikuweza kukirudisha. Shali ilikuwa kitu cha fahari. Ilikuwa shali ya karibu dola ishirini na

tano. Kitu pekee nilichokipinga juu yake, ni kwamba, ilikuwa nyekundu kali. Lakini, hata hivyo, hilo halikuwa jambo kubwa, kwa sababu ningeweza kuitia rangi nyingine. Lakini, nilijiwazia, "Nitaifanya nini mvinyo huu na brandi hii?" Nilijua kwamba Bi Frow asingeigusa, nami nilikuwa mtu thabiti asiyekunywa kileo kabisa. "Nikiikubali na kunyamaza kimya, huenda akafikiri, na kumwambia mtu, kwamba nilikuwa mwanamke mwema, na hata hivyo nikaikubali," nami sikujua la kufanya.

Basi niliomba juu yake kwa bidii sana. Adui alitaka kunifanya niamini kwamba angechukizwa sana, na kwamba sasa ningeharibu kazi yote njema niliyoweza kuwa nimefanya. Lo, jinsi nilivyojaribiwa vibaya mno juu ya jambo hilo!

Jumapili usiku ulikuwa usiku wangu wa mwisho. Nilinena katika ukumbi.

Na huo ndio uliokuwa usiku ambao nilikuwa nimeahidi kunena hasa juu ya kuacha vileo. Lakini basi nilikuwa nimepokea chupa ya mvinyo na chupa ya shampeni. Basi Ibilisi akanitia wazo kwamba hakuna mtu ambaye angejua, na sasa kama Kanali na Bi Whitlock wangekuwepo pale, ingekuwa heri nisiseme lolote juu ya jambo hilo, baada ya wao kuwa wema kwangu kiasi kile, na kwamba wao hawakuliona jambo hilo kama nilivyoliona mimi. Hivyo ndivyo nilivyojadiliana nafsini.

Mwishowe niliazimu kwa neema ya Mungu kwamba ningemwambia Bi Whitlock kwamba siwezi kuvikubali, na kwamba ningeendelea na kunena juu ya kuacha vileo katika mkutano, kama nilivyokuwa nimekusudia. Basi, wakati ulipofika, nilikwenda kanisani.

Mara tu nilipofika mlangoni nikiingia, nilikutana na Kanali na Bi Whitlock, na Ethel mdogo; basi kwa upole mwingi nilimshukuru bibi yule kwa ile shali ya fahari, na kwa chakula alichokuwa ameniletea; lakini kisha, nilisema, "Sasa niifanye nini chupa ya shampeni na mvinyo? kwa maana mimi ni mtu thabiti nisiyekunywa kileo kabisa; sikigusi kamwe."

"Bi Frow anaonekana amepauka sana," alisema, "nilidhani mvinyo kidogo ungemfaa."

"Lakini, Lo," nilisema, "hawezi kuugusa hata kwa kupewa dunia nzima. Yeye naye ni mtu thabiti asiyekunywa kileo kabisa."

Kisha akacheka, akasema, "Uvifanye, Bi Smith, lolote upendalo."

Nilimshukuru kwa upole mwingi, na kumwambia kwamba ningefanya hivyo.

Bwana alinipa uhuru katika kunena usiku ule, nami nilikazia sana somo la kuacha vileo. Hakuna aliyechukizwa. Kila mtu alionekana kupendezwa sana na kufurahi.

Kutoka pale tulikwenda juu hadi Chaculdah. Hicho kilikuwa kituo cha Bi Frow. Bw. na Bi Sibley walikuwa pale wakisimamia kituo hiki, naye alikuwa msaidizi wao.

Tulikuwa na wakati mzuri kama nini huko Chaculdah. Kulikuwa na mwanamke mzee maskini, Mkristo mwenyeji, aliyekuwa mgonjwa sana. Alikuwa mtumishi mwaminifu sana katika familia ya Waeurasia kwa miaka mingi; lakini kwa sababu ya mateso makubwa kutoka kwa watu wake mwenyewe kwa ajili ya tabaka, ingawa aliuamini Ukristo, hakujitokeza waziwazi kamwe. Lakini alipodhoofika, na kuugua, na kuwa katika hali mbaya sana, alikwenda kwa Bi Sibley badala ya kwenda kwa watu wake mwenyewe; alitaka kuwa Mkristo; nao wakamweka katika nyumba ndogo ambamo alikaa kwa starehe sana.

Alimpenda sana Bi Frow. Basi jambo la kwanza tulilofanya baada ya kufika nyumbani na kupumzika kidogo, tuliingia kumwona mwanamke huyu mzee. Lo, jinsi alivyokuwa amekonda! amechakaa kabisa; naye alikuwa akifa; lakini alionekana mwenye furaha. Bi Frow alizungumza naye na kuomba pamoja naye.

Tulipotoka nilimwambia Bi Frow:

"Ingekuwaje tumpe mwanamke huyu (hata hivyo anakufa) kidogo ya mvinyo ule?"

"Lo," alisema, "nisingethubutu kufanya hivyo. Zamani aliupenda sana. Bila shaka walikuwa nao katika familia alimokaa kwa muda mrefu hivyo, naye akawa ameuzoea kuupenda, na huenda ukawa njia ya kuigeuza akili yake. Ni afadhali afe bila huo."

Basi hapo nikawa bado na jambo hilo la kushughulikia.

Baada ya siku chache mwanamke yule mzee alifariki. Hayo yalikuwa mazishi ya kwanza ya Mkristo mwenyeji niliyoyaona. Walimvika vizuri, kisha wenyeji wakaja na kumpaka dawa za kuhifadhi maiti, kisha tukambeba hadi kaburini.

Sitasahau kamwe jinsi ilivyoonekana vizuri na kupendeza kaburini. Yeye alikuwa Mkristo mwenyeji wa kwanza kuzikwa katika sehemu ile ya nchi wakati ule, kwa hiyo jambo hilo lilizua msisimko mkubwa. Kaburi lilichimbwa hadi kina fulani, kisha likachimbwa ubavuni ili kufanya aina ya kishubaka, au rafu, naye akalazwa katika kishubaka hiki, kisha udongo ukatupwa ndani; hivyo udongo haukutupwa juu yake, kama tufanyavyo huku, nami nikafikiri jinsi ilivyokuwa nzuri; nisingejali kuzikwa pale mimi mwenyewe. Nadhani ni njia bora zaidi kuliko kuuweka udongo moja kwa moja juu ya jeneza.

Hapo tulimwacha, apumzike hadi asubuhi ya ufufuo, parapanda itakapolia, na waliokufa katika Kristo watakapofufuka. Kaburi halikuonekana kuwa na giza na huzuni, hata huko India, pamoja na Kristo.

KUANDAA CHAKULA, BOMBAY, INDIA.

Kutoka Chaculdah nilikwenda Lenoula. Niliuweka mvinyo huu na shampeni katika kikapu changu cha chakula, vimefunikwa vizuri. Niliogopa sana kwamba mtu angeviona, na kama wenyeji wangeviona, nisingeweza kueleza. Nilifikiri ningevipeleka Bombay na kumpa Dada Miles mzee, aliyekuwa mwanamke bora, mwema, katika hospitali ya Bombay na, kama Dorkasi, "amejaa matendo mema siku zote."

"Basi," nilijiambia, "Bi Whitlock alisema ningeweza kuvifanya lolote nipendalo, nami nitampa Dada Miles. Yeye ana busara sana na ni mwangalifu, atajua ampe nani—wale walio dhaifu sana na walio karibu kuzimia wanaokaribia kufa; sidhani kwamba ingekuwa na madhara yoyote kuwapa wao."

Ndugu Fox alikuwa Mzee Msimamizi, na ulikuwa Mkutano wa Robo Mwaka huko Lenoula. Basi baada ya kupumzika mchana kutwa, walifanya mkutano Ijumaa usiku. Mwanzoni nilifikiri nisingetoka, kwa kuwa ilikuwa mwendo kidogo kutoka nyumbani hadi kanisani. Kisha mwezi ulikuwa mzuri mno na jioni ilikuwa ya kupendeza sana, hata nikaamua kwenda.

Mkono wa Bwana ulikuwa katika jambo hilo. Alikuwa na somo kubwa la kunifundisha. Ndugu Fox alihubiri. Wenyeji kadhaa walipokelewa kanisani. Kisha tukawa na mkutano wa baadaye. Ulijaa hamu na roho.

Mara tu Ndugu Fox alipotaka kufunga mkutano, mtu mmoja alisimama nyuma ya kanisa, Mwingereza mwenye sura nzuri; jinsi ninavyomkumbuka vizuri; ninamwona hata sasa. Alikuwa mtu mwenye uzito wa kama ratili mia moja na hamsini, na urefu wa kama futi tano na kitu; alikuwa amevaa nguo nyeupe tupu, naye alikuwa na uso kamili, wa mviringo, mwekundu, wa Kiingereza, wenye nywele nyeusi na macho meusi. Nilikuwa nimeona kwamba alikuwa ameketi akionekana mtulivu sana na akisikiliza muda wote wa ibada. Lakini sasa alikuwa amesimama, naye akapaza sauti:

"Ndugu zangu, nataka kusema neno."

"Endelea, bila shaka," Ndugu Fox alisema.

Naye akasema, kwa namna ya kuhuzunika na kusihi sana, "Lo, ndugu zangu, ndugu zangu, lolote mfanyalo, jihadharini na kileo. Msimshauri mtu yeyote kamwe akinywe, kwa hali yoyote ile," n.k.

Jamani! Nilitetemeka. Nilifikiri, "Haya basi, sasa kila mtu anajua kwamba nina chupa zile."

Zilikuwa ndani ya kikapu cha chakula, zimefunikwa vizuri, mbali kule nyuma chini ya kitanda chumbani mwangu. Lakini ilionekana kwangu kwamba mtu amegundua.

Basi, nilisikia habari ya mtu huyu. Alisema: "Nimekuwa mtu aliyetekwa na kileo, nami nimeshindwa. Kimekuwa maangamizi yangu. Lakini nilikuja hapa nikaokoka,

na kwa miaka miwili niliendelea, na Bwana akanibariki. Lakini sikuwepo hapa kwenye Mkutano wa Robo Mwaka uliopita; na kwa nini? Kwa sababu nilikuwa nimeshindwa. Nilikuwa mgonjwa wa kuhara, vibaya sana, na ndugu mmoja mwema aliingia kuniona, akaniambia kwamba kama ningekunywa brandi ya matunda ya blackberry ingeniponya. Niliinywa. Kuhara kulikoma, lakini kulirudisha ule uchu wa zamani, na kwa wiki sita nilikuwa mtaroni. Kwa ajili ya Mungu, msimshauri mtu yeyote akinywe. Ni afadhali kuwaacha wafe."

Kisha akaketi.

"Bwana," nilisema, "nisaidie."

Kulikuwa na hisia ya huzuni iliyoenea katika nyumba nzima. Kisha Ndugu Fox akasimama na kusisitiza yale aliyosema, na kusimulia tukio linalofanana na hilo alilolijua, kisha jingine, na jingine.

Mtu mmoja alieleza kisa kingine: Alisema kwamba alimjua mtu mmoja aliyekuwa mgonjwa sana. Walimpeleka hospitali. Alikuwa karibu kufa, kama walivyodhani, basi akaomba na kujitoa kwa Bwana, naye akawa na amani nyingi na furaha. Baada ya muda ilimpendeza Bwana kumrudishia afya hata akawa anapata nafuu kabisa, na siku moja rafiki mmoja alikwenda kumwona naye alionekana dhaifu sana na amepauka hata rafiki yule akafikiri kwamba mvinyo kidogo tu ungeweza kumburudisha na kumtia nguvu, basi akapata mvinyo na kumpelekea. Ulimrudishia ule uchu wa zamani kwa nguvu mno hata usiku ule mtu huyu alitoroka hospitalini na kwenda mjini na kupata wiski ya bei rahisi na kulewa kupita kiasi hata asubuhi iliyofuata walipomkuta alikuwa mtaroni akifa.

"Bwana, uniokoe," nilifikiri, "yawezekana kwamba wanajua nilikuwa nataka kumpelekea Dada Miles mvinyo huu? Kwa neema ya Mungu sitafanya hivyo kamwe. Ingawa ana busara na ni mwangalifu, huenda lisiwe jambo jema."

Jumatatu asubuhi, karibu saa kumi na moja alfajiri, niliondoka Lenoula kwenda Bombay. Sikumwambia mtu yeyote kamwe juu ya kile nilichokuwa nacho. Wote walidhani kwamba kikapuni mwangu hamkuwa na kitu ila chakula, kwa kuwa kila mtu alibeba kikapu cha chakula. Na baada ya gari la moshi kuondoka kituoni nasi tukawa tumeshika mwendo vizuri, na hapakuwa na mtu katika behewa ila mimi peke yangu (Bwana alinisaidia niwe peke yangu, kwa maana nilisema, "Sasa, Bwana, nisaidie niondokane na shampeni hii na mvinyo huu"), niliichukua chupa ya shampeni, na mara tu tulipokuwa tukivuka bonde refu sana lililochongwa, lenye kina cha kama futi hamsini au mia moja, niliitupa nje chupa ile na kuisikia ikivuma na kugugumia ilipokuwa ikishuka.

"Mavumbi kwa mavumbi, majivu kwa majivu," nilisema, kisha ikaenda nje chupa ile nyingine.

Hakuna aliyeniona, nami nadhani bado zimo kule, kwa maana bonde lile lilikuwa refu mno hata hakuna mwanadamu ambaye angeshuka kamwe kuzifuata, nadhani. Na hivyo ndivyo nilivyopata ukombozi kutoka kwa shampeni yangu na mvinyo wangu.

Siku tulipoondoka kwenda Chaculdah tuliomba sote kwa zamu—Bi Wheeler, Bi Frow, na mimi, wa mwisho. Nilikuwa nimeguswa sana moyoni kwa kuona dhabihu na mahitaji ya wasichana hawa maskini. Walikuwa pale peke yao kabisa. Maili hamsini na moja ndiyo iliyokuwa stesheni ya reli iliyo karibu zaidi. Na familia mbili tatu tu za Kiingereza ndani ya maili mbili kutoka kwao, mbali na makao makuu ya maafisa fulani wa Kiingereza.

Wawili wa maafisa hawa walikuwa na wake zao pale kwa sehemu ya wakati, lakini mara nyingi wao, waume kwa wake, wako mbali sana na kuwa Wakristo, na wana huruma kidogo tu kwa wamisionari na kazi yao. Basi wasichana hawa wawili, kwa kuwa walikuwa pale peke yao, walitazamwa kwa namna fulani ya shaka. Hakuna mwanamke aliyewahi kujulikana kujenga nyumba kabla ya hapo. Lakini Bi Wheeler alikuwa msanifu wake mwenyewe na kusimamia kazi yake, kununua chokaa chake, na vigae, na nyasi za kuezekea, na kila kitu.

Nimemwona nilipokuwa pale akiwa nje akihesabu vigae tangu saa kumi na mbili jioni hadi saa tatu na wakati mwingine saa nne usiku.

Wanaume wenyeji ambao iliwalazimu kushughulika nao, walijisikia kama baadhi ya maafisa wa Kiingereza waliokuwa pale. Walidhani kwamba mwanamke hana akili ya kutosha kujenga nyumba, na hata kama anayo hapaswi kufanya hivyo, kwa maana kulikuwa kushusha heshima yake kama mwanamke.

Basi wanaume hao waliwapa taabu kubwa sana. Walikuja na kutoa ahadi nzuri, kisha ilikupasa uwalipe fedha kiasi fulani kabla hawajaleta vitu ulivyohitaji au ulivyoagiza. Kisha wangeondoka, na ungeweza kuwaona tena baada ya siku mbili tatu, au wiki moja, au huenda usiwaone kabisa. Muda wote huu hukuweza kufanya lolote, ila ilikupasa kungoja.

Jambo la aina hiyo lingeweza kutokea mara mbili tatu katika mwezi mmoja. Basi kazi ilichelewa, nao walikuwa na mengi ya kupambana nayo.

Kulikuwa na maili tatu hadi kijiji kilicho karibu zaidi, chenye wakazi zaidi ya elfu mbili, ambako Bi Wheeler alizoea kwenda karibu kila siku na kufanya kazi yake ya umisionari katika zenana, yaani nyumba za wanawake, au kuhubiri kwa umati mahali fulani palipo wazi kijijini, au chini ya mti. Kisha walikuwa na chumba ambamo aligawa dawa mara mbili tatu kwa wiki, kadiri hali ilivyokuwa.

Bi Lucy Drake, ambaye sasa ni Bi William B. Osborn, wa Hacketstown, pamoja na Bi Wheeler, ndiye aliyekuwa wa kwanza kuanzisha kazi huko Bassim, chini ya udhamini wa Dkt. Cullis, wa Boston, lakini baada ya mwaka mmoja hivi afya ya Bi Drake ilidhoofika naye akarudi Marekani, lakini Bi Wheeler alibaki. Hajarudi nyumbani tangu alipoondoka. Yeye ni mtu wa ajabu. Uwezo wake wa kustahimili na ule ung'ang'anizi wake usiokata tamaa na uaminifu wake wa moyoni kwa Mungu vimemfanya aitwe kwa haki mmoja wa wanawake bora wa Mungu.

Kama walihitaji mkate mmoja, au ratili moja ya sukari au unga, au kitu kidogo kabisa, kama ikitokea hawana nyumbani, iliwalazimu kwenda, au kutuma mtu, maili hamsini na moja kukifuata, jambo ambalo kwa kawaida lilichukua karibu siku tatu, kwa mkokoteni wa ng'ombe uendao polepole, kama tungesema sisi, lakini gari la maksai, kama wasemavyo huko India.

Hizo zilikuwa siku za mwanzo kabisa za kazi. Mungu amefanya maajabu tangu wakati huo. Jina lake lisifiwe. Jinsi nilivyowaonea huruma na kuwasikitikia wasichana hawa maskini.

Basi nilipokuwa nikiomba asubuhi ile kabla ya kuondoka Roho wa Bwana alinijia kwa namna ya ajabu, nami nikaongozwa kuomba, "Lo, Bwana, mtie mtu moyoni ajenge reli kupitia sehemu hii ya nchi, ili isiwe vigumu hivyo kwa wale walio mbali na watu kupata vitu wanavyovihitaji mara nyingi."

Sitasahau kamwe jinsi nilivyojisikia nilipokuwa nikiomba. Na maneno haya yakanijia: "Kwa sababu hiyo nawaambia, yo yote mtakayoyaomba kwa imani mkiamini, mtapata." Nami nikaona reli kwa kweli kama nilivyowahi kuona reli, kwa imani.

Niliposimama walinicheka, wakasema, "Unadhani tutapata reli?"

"Ndiyo," nilisema, "Mungu atafanya hivyo. Mtaona."

Na kweli ikatokea, chini ya miaka miwili baadaye, kwamba Kampuni ya Reli ya East Indian ilipitisha reli moja kwa moja katika sehemu ile ya nchi na, nikaambiwa, stesheni iliyo ndani ya maili mbili kutoka Bassim Faith Mission House. Hilo ndilo lililokuwa jina lililoandikwa mbele ya jengo.

Nilipokuwa Afrika Bi Wills mmoja, kutoka Bassa, Liberia, alikuwa London kwa ziara. Alikwenda kwenye mkutano katika Nyumba ya Mapumziko ya Bi Mason, na pale akakutana na bibi mmoja aliyemwambia aniambie atakaporudi Afrika kwamba ombi nililoliomba huko India kwa ajili ya reli ya kwenda Bassim limejibiwa, na reli imekamilika.

Hiyo ndiyo ilikuwa mara ya kwanza kujua habari hiyo tangu nilipoomba, nami nikasema, "Bwana asifiwe. Je! Kuna neno gumu la kumshinda Mungu?"

Naini Tal, India, Jumatano, 15 Septemba 1880. Asubuhi ni nzuri sana. Bi Fannie Sparks nami tunawachukua watu wetu na kupanda hadi mahali paitwapo Snow Seat (kiti cha theluji). Ni kama maili mbili, nadhani, mlima mtupu wa kupanda. Wanaume wanaokubeba katika dandi, yaani machela, wanapofika sehemu fulani ya mlima, hukugeuza, na kukubeba juu kinyumenyume. Sijui kwa nini hufanya hivyo, lakini nadhani wana wazo kwamba hauwi mzito sana ukibebwa hivyo. Bi Sparks alikuwa na wanaume wanne nami nilikuwa na wanne. Tulipofika juu kileleni mwa mlima tulikuta ni mpana sana, aina ya uwanda wa juu. Unaweza kutazama mbali maili nyingi, na milima imefunikwa na theluji.

Walipotushusha, nasi tukatoka katika viti vyetu na kugeuka, tuliutazama moja kwa moja ule mgongo mkubwa wa milima wenye theluji, mweupe kwa uzuri, na jua likiuangaza kama fedha. Lo! Nilidhani sijawahi kuona kitu kizuri hivyo. Nilitaka kupiga kelele za shangwe papo hapo, na kupunga kofia yangu.

Lakini basi mtu inampasa kuwa mwangalifu sana, kwa sababu wenyeji wanakutazama, nao hudhani kwamba maana yake ni kwamba unaiabudu theluji au milima mikubwa. Basi ilinibidi kujizuia nisipige kelele za shangwe na kucheza.

Lo! mandhari ile ilikuwa ya utukufu kuitazama! Bi Sparks nami tulitembea huku na huku, kisha tukaketi na kuwa na somo zuri dogo la Biblia pamoja, kisha tukapiga magoti na kuwa na mkutano wa maombi wenye baraka tele. Sitaisahau kamwe asubuhi ile.

Usiku ule, Jumatano usiku, ulikuwa mkutano wetu wa maombi. Hatukuwa wa kiroho sana, lakini tulikuwa na mkutano mzuri.

Alhamisi, tarehe 16 Septemba. Siku ambayo gharika kubwa ilianza. Mvua ilinyesha mchana kutwa Alhamisi. Wakati mwingine ingepungua, na kuonekana kana kwamba itakatika; kisha wingu zito na ukungu vingeingia, na mvua ingemwagika. Mchana kutwa Alhamisi, usiku kucha Alhamisi usiku, mchana kutwa Ijumaa, na usiku kucha Ijumaa usiku.

Kufikia wakati huo tulianza kuwa na wasiwasi; tulijiuliza; kwa maana maji yalitiririka kama mafuriko; mitaro mikubwa ingebomoka ardhini; kingo zilikuwa zikiporomoka; nasi hatukujua kama hatari haikuwa ikitujia.

Bi Sparks, na Bi Leighton mpendwa, ambaye hivi karibuni ametangulia kwenda kupumzika, walikuwa wakikaa katika Nyumba ya Misheni, pamoja na Bw. na Bi Mudge, nasi tulikuwa tukitarajia kurudi tambarare wiki iliyofuata. Bw. G. N. Cheney alikuwa mchungaji wa Kanisa la Kimethodisti. Mch. Buck alikuwa mchungaji wa kazi ya wenyeji. Mimi nilikaa

kwa Bw. na Bi Buck, nyumbani kwao. Sitausahau kamwe wema wao kwangu.

Ijumaa usiku hatukulala sana. Bw. Buck alikuwa macho sehemu kubwa ya usiku, akifanya kazi; yeye na vijana. Mimi nilikuwa na vijana wanne na Bi Swain alikuwa na wanne. Kwa kawaida ilitubidi kuwaweka vijana hawa kwa mshahara wa mwezi, ili tuwapate tulipotaka kwenda mahali popote; kwa maana hatukuweza kupanda milima kwa miguu, ilikuwa mikali mno na mirefu. Hatukuwalipa mshahara mkubwa; hatukuhusika kuwatafutia chakula chao, wala kitu chochote cha aina hiyo. Tuliwapa suti, ambayo ndiyo ilikuwa mavazi yao.

Katika jambo hili, Bwana alikuwa mwema kwangu, kwa maana Bi Fleming mpendwa aliwapa vijana wangu suti zao, na kuzishona; nazo hazikunigharimu chochote, nakumbuka vizuri sana zilivyokuwa, na jinsi walivyopendeza; zilikuwa za aina ya flaneli ya kahawia; suruali zilifika magotini tu; makoti yalikuwa yamezungushiwa utepe mwekundu pembeni chini na kwenye mikono; na kofia ndogo ya kubana kichwa iliyozungushiwa nyekundu; walipendeza sana kuwatazama. Daima kuna nyumba ndogo za nje wanamokaa watumishi. Vijana hawa walizoea kutafuta kuni na kuziuza siku ambazo hawakuwa na kazi nyingine; hivyo waliendelea vizuri sana; mimi mwenyewe wakati mwingine nilinunua kuni kwao.

Basi, Bw. Buck na vijana walifanya kazi karibu usiku kucha. Bw. Buck alipoingia asubuhi, alikuwa amechoka kabisa. Jinsi alivyoonekana amepauka! Hatukuweza kupata kifungua kinywa chochote; hakuna aliyeonekana kutaka kula chochote.

Alisema ingetubidi kurundika vitu vyote ndani ya nyumba. Basi tukaanza. Watu kule juu katika Nyumba ya Misheni walikuwa wamerundika masanduku yao nje. Maji yakaanza kuyaingia.

Kati ya saa tisa na saa kumi alfajiri Bi Sparks na Bi Leighton walishuka kuja nyumbani kwetu. Tulikuwa tumevitoa vitu vyetu katika sehemu moja ya nyumba, na kuvirundika sebuleni; kisha tukavitoa pale na kuvirundika kwenye veranda nje.

Asubuhi ilipofika sote tulikuwa sebuleni tukipumzika kidogo. Mtu mmoja alisema tungepaswa kuwa na mkutano wa maombi; basi tukapiga magoti na kuomba kadiri tulivyoweza; kisha tukasimama, na tulikuwa tukifikiri kimya ni jambo gani la kufanya baadaye.

Nilikwenda chumbani mwangu, kwa maana nilihisi ningeweza kuomba vizuri zaidi kidogo nikiwa peke yangu. Baada ya muda Bi Sparks aliingia, naye akapiga magoti kando ya kitanda karibu nami, nasi tukaomba. Sitasahau kamwe maombi ya Bi Sparks.

WATU WA MILIMANI, NAINI TAL, INDIA.

Tuliposimama alisema, "Bwana amenipa uhakika kwamba nyumba hii haitaanguka." Nilisema, "Amina."

Baada ya sisi kutoka nje, mhandisi, aliyekuwa akichunguza ubavu wa mlima, alipita akamwambia Bw. Buck, "Nadhani upande huu wa nyumba yako utaporomoka; lakini upande ule mwingine uko juu ya mwamba, nami nadhani ni salama zaidi."

Karibu saa tatu asubuhi mwokaji mikate alikuja. Tulipata mikate kadhaa, kwa maana hicho ndicho karibu kitu pekee tulichoweza kupata cha kula. Niliwanunulia watu wangu mikate miwili; walikuwa hawajala chochote, nao walikuwa wakitetemeka kwa baridi, na walikuwa wamelowa na wenye njaa; lakini hisia yao ya tabaka ilikuwa na mizizi mirefu mno, hata, wenye njaa kama walivyokuwa, hawakuigusa mikate ile. Mmoja wao alionekana kwa kitambo kuwa amesahau; na mara tu nilipouokota mkate mmoja na kumpa, yule mwingine akampigia kelele, "Usifanye hivyo!" naye akautupa chini kana kwamba ameshika nyoka.

Maskini watu hawa, jinsi nilivyowaonea huruma! Siku moja mmoja wa vijana wangu alikuwa akiumwa na tumbo, akaja kwangu kuomba dawa, alisema. Nilikuwa na tangawizi ya Jamaica, nami nikachanganya kidogo na maji na sukari, na kumletea; sikudhani vinginevyo ila kwamba angekunywa mara moja; lakini, hapana, alisema, hawezi.

"Basi," nilisema, "utafanyaje?" Naye akaenda kwenye mti akachuma jani, akaliunda, nami ikanibidi kumimina dawa ndani ya jani lile, kisha akanywa kutoka katika jani. Kama angekunywa kutoka katika glasi angevunja tabaka lake.

Lo, jinsi walivyofungwa kwa nanga katika hisia hiyo ya tabaka! Lakini Mungu anawakomboa. Mlango uko wazi. Nuru inakuja. Bwana asifiwe.

Hoteli ilikuwa umbali mfupi sana kutoka nyumba ya misheni: labda nusu mtaa. Kulikuwa na bibi mmoja, ambaye jina lake nimelisahau, aliyekuwa amepanda kutoka tambarare siku chache kabla, na alikuwa akikaa hotelini (ya baba yake), pamoja na watoto wake wawili, na yaya wake mwenyeji. Mtoto mdogo zaidi alikuwa na umri wa kama mwaka mmoja; yule mwingine kama miaka miwili. Yaya alikuwa akimwogesha mtoto mchanga chumbani mwao, na mama alikuwa amemchukua yule mvulana mdogo mwingine, na kwenda kwenye chumba cha kifungua kinywa kula. Alikuwa hajatoka chumbani kitambo kidogo tu ubavu wa mlima ulipoporomoka na kumzika yaya na mtoto.

Bw. Buck nami tulikuwa tumesimama kwenye veranda. Bw. Buck alisema, "Basi, Dada Smith, hili ni jambo la kutisha."

"Tutafanya nini?" nilisema.

Wakati mwingine kulikuwa na giza karibu kama la saa kumi na mbili jioni. Kisha kungeangaza kidogo, nawe ungetumaini kwamba jua lilikuwa likitoka; lakini, hapana.

Baada ya muda Bw. Buck alitazama juu mlimani kuelekea Government House. Government House ilikuwa nyumba kubwa alimoishi Gavana. Ilisimama juu ya kilima kizuri; na, ingawa ilikuwa mbali kiasi kupanda hadi Government House, ilikuwa mahali pazuri pa kutazamia; mandhari, ulipofika juu, ilikuwa ya kuvutia, kila upande ambao ungetazama.

Basi, tukiwa tumesimama kwenye veranda, tuliweza kutazama upande wa mashariki na kuiona Government House waziwazi kabisa, ingawa ilikuwa umbali wa kama maili mbili na nusu au tatu. Na, Bw. Buck aliposimama akitazama, aliniambia, "Kumbe, Dada Smith. tazama tu miti ile."

Na mara tu nilipogeuka kutazama, miti ilikuwa ikiyumba kwanza upande mmoja, kisha upande mwingine, na ghafula kukawa na kishindo, nayo ikaanguka kwa madaha kabisa, na ardhi ikalimika kama maporomoko makubwa ya theluji.

Basi, kulikuwa na taharuki. Kila mtu aliacha nyumba, na kutoka nje haraka kadiri alivyoweza; habari zilienea upesi, na baada ya kitambo kidogo kulikuwa na wanaume mia moja na hamsini au mia mbili, wengi wao askari wa Kiingereza, wakichimba, wakijaribu kumtoa mtoto huyu na yaya; na walipokuwa wakichimba kwa nguvu zao zote, nasi tukiomboleza, na kuihisi huzuni iliyoipata familia hii, ardhi iliporomoka tena, na kuwazika.

Hawakuiona hatari, nasi hatukuweza kuwashtua; vichwa vyao vilikuwa chini walipokuwa wakichimba; nayo ikaipiga sehemu nyingine ya hoteli na kuendelea kufagia, kisha ikapita kama mlima mkubwa unaotembea; sijawahi kuona kitu kama hicho; iliendelea mbele, ikibeba mawe makubwa usoni pake!

Kilichofuata kilikuwa chumba kikubwa cha kusomea na posta vilivyokuwa kando ya ziwa, Hekalu la Kihindu, na duka kubwa la Bell.

Nilikuwa nimewaona punde tu kutoka kwenye veranda mabibi na mabwana kadhaa wakiingia katika chumba cha kusomea, nao walikuwa hawajatoka; na kulikuwa na watu katika duka la Bell niliowajua; mmoja, bibi aliyekuwa Mkristo mwenye bidii sana. Nilimwambia Bw. Buck, "Lo, duka la Bell," na sikuwa nimemaliza kuyatoa maneno kinywani mwangu lilipofagiliwa mbali! Kisha "Chumba cha Kusomea," na sikuwa nimemaliza kusema hivyo kilipochukuliwa! "Na huko linakwenda Hekalu baadaye" na kumbe lilikuwa ziwani!

Ziwa lilikuwa na upana wa kama nusu maili, na, labda, urefu wa maili tatu; lakini kitu kizima kilifagiliwa ndani ya ziwa, na kelele ilikuwa kama mlipuko wa mzinga, na moshi ukapanda juu; ilifagia kila kitu kabisa; wala halikubaki tofali moja la dohani, wala kipande cha mti. Hofu kuu ya saa ile sitaki kamwe kuiona tena!

Kisha wanaume walikuja na kusema kwamba sote ingetubidi kuondoka nyumbani; basi tukaondoka. Tulifikiri tungekwenda kwenye Kanisa la Kimethodisti; lakini kanisa la Wakristo wenyeji lilikuwa limefagiliwa mbali, na kwa hiyo wao walikuwa wamekimbilia kanisani humo.

Mkristo mwenyeji wa kwanza alikuwa amefariki Ijumaa usiku. Alikuwa mgonjwa kwa muda mrefu kiasi, na Bi Buck na wote walikwenda na kumfanyia kila walichoweza.

Alikuwa katika mojawapo ya nyumba ndogo za nje kule mlimani. Basi Bi Buck nami tulipanda na kumwandaa kwa maziko yake. Bi Buck alimvika gauni zuri jeupe, akamchana nywele, akamwosha, na kumtayarisha kabisa kwa kuzikwa, nasi tukamwacha amelala kitandani mwake tukashuka kwenda nyumbani; na kama saa moja na nusu baadaye ilionekana kana kwamba Bwana alimzika mwanamke huyu Yeye Mwenyewe; kwa maana nyumba iliporomoka, ardhi ikafunguka, naye akashuka chini, pamoja na kitanda na vyote, akafunikwa. Sikuwahi kusikia kwamba alipata maziko mengine yoyote!

Basi, walipotuambia kwamba ingetubidi kuondoka nyumbani, tulifikiri tungekwenda kwa Bw. Sasha; yeye alikuwa mpiga picha. Kila mtu ilimbidi ajiangalie mwenyewe; nami nilijiona niko peke yangu, na kila mtu alikuwa na shughuli nyingi zaidi sana, na kwa hiyo ilinibidi nijifanyie kadiri nilivyoweza. Bi Sparks nami tulikuwa wa mwisho kuondoka nyumbani.

Tulipoanza kushuka kwenda kwa Sasha nilifikiri ningepita kwa Bi Fleming, iliyokuwa kama robo maili mbele zaidi kutoka mahali petu. Bi Fleming alikuwa na kiwanda kikubwa cha kushona nguo za wanawake. Wanaume wake, waliomfanyia kazi (kwa maana huko wanaume wenyeji ndio hufanya karibu kazi yote ya kushona nguo za wanawake,) huitwa derzi; wakati mwingine alikuwa na wanaume kumi na wawili, wote wameketi sakafuni kwa safu, wakishona. Yeye alifanya ukataji na upimaji, na derzi hawa walifanya kazi nyingine yote; urembeshaji na utengenezaji wa kila aina.

Wanaume wake wote walikuwa wameondoka. Walikuwa wamewapeleka watoto mbali, na Bw. na Bi Fleming ndio waliokuwa wawili wa mwisho kuondoka nyumbani, nao walikuwa wakienda kwa farasi. Nilimwambia Bi Fleming, "Sijui nifanye nini, wala niende wapi."

"Basi," alisema, "nenda pamoja nasi hadi kwa Sasha."

Kufagiliwa mbali kwa Hekalu la Kihindu kulikuwa kumewaudhi sana Wahindu; walihisi, na kufikiri, kwamba miungu ilikuwa imewakasirikia wamisionari, na kwa hiyo imeliangamiza hekalu lao; na kulikuwa na sura ya ghadhabu katika uso wa kila mmoja.

Nakumbuka nilipokuwa nikienda ningekanyaga kile kilichoonekana kuwa kipande cha nyasi, lakini kingetitia, na wakati mwingine ningezama karibu hadi magotini; wakati mwingine nilipokanyaga ningekwama kabisa; mara moja au mbili nilidhani nimekwama kabisa; wanaume wawili watatu kati ya hao walipita, na kwa dhihaka ya dharau walicheka kwa meno kana kwamba walitumaini nisingeweza kutoka.

Nilimwomba Bwana anisaidie, na mwishowe nikafika kwa Sasha. Niliingia. Bi Sparks, na Bi Leighton, na wengine kadhaa, walikuwa wamekusanyika pale. Bi Sasha alikuwa na mtoto mchanga mgonjwa sana; lakini alikuwa amemwagiza mtumishi awaletee kikombe cha chai, nao walikuwa wakiburudika kidogo; basi nilipoingia walinipa kikombe cha chai, na Bi Sasha akanipatia jozi ya soksi kavu; na mara tu nilipovaa soksi zangu, na kunywa sehemu ya chai yangu, Bw. Mooney, Mwingereza, alikuja akasema, "Itawabidi mtoke hapa haraka kadiri mwezavyo; nyumba zote za ubavu huu wa mlima zinaanguka."

Bi Sasha alimchukua mtoto wake mchanga, aliyedhaniwa kuwa anakufa, mikononi mwake, akaondoka; tulimsihi angoje kidogo. Alisema, "Ni rahisi kwenu nyote; ninyi mmeokoka, na mna kitu cha kuwafariji; lakini mimi sina."

Kisha akimkumbatia mtoto wake mchanga akakimbia. Bw. Sasha alichukua machela ya kubebea na kuwatuma vijana wamfuate, pamoja na vitu vingine, kwa maana alikwenda bila kofia.

Mimi nilikuwa wa mwisho kutoka nyumbani. Nilikuwa dhaifu mno hata nilitetemeka kuanzia kichwani hadi miguuni. Sikuwa na msisimko; nilikuwa dhaifu tu; na ilionekana kwangu kwamba nisingeweza kamwe kuvaa vitu vyangu. Lakini nilipovivaa, Bw. Mooney—Mungu ambariki mtu yule; wengine wote walikuwa wameondoka—alinishika mkono, na kwa kweli akaniburuta. Alikuwa mtu mwenye nguvu sana. Ninapolitafakari sasa inaonekana kana kwamba naweza kuhisi mshiko wa mkono wake juu ya mkono wangu wa kulia.

Kutoka pale tulikwenda kwa Bw. Frazier mmoja, kama maili moja mbali, upande mwingine kabisa wa mlima.

Nilipokuwa nikienda nilijiambia, "Wazo lenyewe la kumkimbia Mungu." Nilimwambia Bw. Mooney, "Sina nia ya kwenda hata

NAINI TAL, KABLA YA MAPOROMOKO YA ARDHI.

hatua moja zaidi; watu wote wanaotaka kwenda waende; lakini mimi nimemaliza kukimbia; kwa neema ya Mungu sitakimbia kwenda popote. Kumkimbia Mungu! Bwana, nisaidie." Naye alinisaidia.

Tulifika kwa Bw. Frazier, nadhani kama saa kumi na moja jioni.

Bw. Frazier alikuwa Mskoti; mtu mwema sana. Alikuwa na nyumba kubwa, naye na wanawe walikuwa pale kwa shughuli fulani za serikali. Basi sote tulikaa kwa starehe sana. Walitupatia chakula cha jioni kizuri sana, nasi sote tulikuwa tukikifurahia. Lakini huzuni na majonzi miongoni mwa wake maskini wa askari na wenzao, na kilio chao, viligusa moyo sana.

Baada ya kula chakula cha jioni, tulipokuwa tumeketi tukizungumza, kila mmoja akieleza jinsi alivyotoka, alichofikiri, alichofanya, n.k., Bw. Buck alianza kuwa na wasiwasi kutaka kujua yaliyowapata Wakristo wenyeji maskini, naye akasema kulikuwa na giza mno hata hakujua la kufanya. Bw. Mooney alisema, "Nitakwenda kuona yaliyowapata." Bw. Buck alisema angefurahi sana kama angefanya hivyo. Basi Bw. Mooney akaondoka. Kama nusu saa au zaidi baada ya yeye kuondoka, ghafula kukanijia hofu ya giza na huzuni ya kutisha. Sikuweza kuieleza sababu yake. Niliondoka chumbani nikaenda faraghani, nikapiga magoti na kuomba. Lo, jinsi nilivyoomba! Nilisema, "Bwana, hakuna faida ya kwenda popote, lakini mtu fulani yuko katika hatari ya kutisha."

Ilionekana kunijia kana kwamba mtu fulani alikuwa hatarini; na kwa hiyo nilimwomba Bwana amwokoe mtu fulani kutoka hatarini. Moyo wangu ulionekana kutulia kidogo hapo, nami nikasimama na kurudi tena chumbani. Niliwatazama wote, lakini hakuna aliyeonekana kuwa na huzuni; walikuwa na amani na utulivu; basi nikaketi kwa muda, nao wakaendelea kuzungumza.

Mwishowe uchungu huu ulinijia tena; kisha nikawaambia ndugu na marafiki, "Tuombe; ninahisi kwamba mtu fulani yuko katika hatari kubwa; Lo! tuombe!" nasi sote tukapiga magoti na kuanza kuomba. Tulipomaliza tulisimama, na kama nusu saa baadaye Bw. Mooney alirudi, akasimulia jinsi alivyonusurika kufa chupuchupu; na alipoitazama saa yake, na kulinganisha wakati wa hatari ile na wakati niliokuwa na uchungu ule, wakati ulikuwa ule ule mmoja.

Mmweko wa umeme ulimwokoa asiingie ziwani; ingawa aliijua barabara vizuri sana, miti na mawe makubwa vilikuwa vimerundikana mno barabarani hata akapotea njia, na mara tu

alipotaka kukanyaga ndani ya ziwa mmweko wa umeme ukaja, na badala ya kupiga hatua mbele alirudi nyuma, na kando, na hivyo akaokoka.

Sasa, hilo lilionekana kuwa tukio la ajabu la kubahatika, lakini lilikuwa la Mungu. Sitaweza kamwe kumweleza mtu yeyote uchungu wa kutisha ulionijia wa kumwombea mtu fulani aliyekuwa hatarini. Mtu huyu alikuwa mwokozi wangu saa chache kabla; na, kwa kujibu maombi, Mungu alinisaidia kuwa mwokozi wake saa chache baadaye. Bwana asifiwe! Bado yeye hutenda kwa njia za siri ili kufanya maajabu yake.