Liverpool, na Kurasa za Shajara Yangu

Ilinibidi kusubiri kama saa mbili. Nilikwenda Keswick, mahali ambapo Mkutano Mkuu hufanyika kila majira ya kiangazi. Kanoni Battersby alikuwa mchungaji wa Kanisa la St. John's, na alikuwa Mwenyekiti wa Mkutano Mkuu huo. Alikuwa mtu mtakatifu wa Mungu kweli. Bw. na Bi Johnson walikuwako. Walikuwa wamezungumza habari zangu, hivi kwamba kila mtu alionekana kunitazamia.

Muda mfupi kabla hatujafika Keswick ilinibidi kubadili gari la moshi na kusubiri kama saa moja. Siku ilikuwa nzuri sana, na ilikuwa yapata saa kumi alasiri. Nilikuwa kitu cha ajabu kwao. Jinsi watu walivyonitazama! Nilifikiri ningejinunulia gazeti, ndipo wasingenitazama sana hivyo; lakini, kumbe, hilo lilizidisha tu. Walionekana kushangaa nilikuwa naenda kufanya nini duniani na gazeti. Kisha nikatembea huku na huku, nao wakatembea huku na huku, kana kwamba wanashangaa kwa nini natembea huku na huku. Walikuwa na adabu sana; hawakucheka wala kusema maneno kama wangalivyofanya katika nchi hii, lakini walionekana kana kwamba wananionea huruma. Baada ya muda gari la moshi likafika, na wanawake wawili wakashuka, na mmoja wao akanijia akasema, "Kumbe, Amanda Smith."

"Haya," nikawaza, "ni nani duniani hapa anayenijua?" Nikasema, "Ndiyo, bibi, hilo ndilo jina langu;" naye, akiendelea kunishika mkono, akasema huku akicheka, "Hunifahamu?"

"Naijua sura yako, bibi, lakini siwezi kukumbuka nilikuona wapi."

Bado alicheka akasema, "Nitazame."

"Lo, bibi, tafadhali niambie wewe ni nani."

"Ulifanya mikutano pamoja nami huko Sea Cliff, na New York. Ulizungumza katika mkutano wa wanawake huko New York niliouandaa mara moja katika kanisa la Dkt. C. alasiri moja."

Hapana, sikuweza kukumbuka. Ndipo akasema, "Humjui Bi Bordman, mke wa daktari."

"Lo, mpendwa Bi Bordman, ni wewe, furaha ya moyo wangu?"

"Unakwenda wapi?" akauliza.

"Kwenye Mkutano Mkuu wa Keswick."

"Kumbe, huko ndiko hasa tunakokwenda sisi."

Kisha akanitambulisha kwa yule mwanamke aliyekuwa pamoja naye, nasi tukawa na wakati mzuri sana na safari ya furaha hadi Keswick.

Nyumba ambamo Bi B. na rafiki yake walikuwa wamefikia ilikuwa imejaa, lakini walisema walidhani wangenipatia mahali karibu.

Bila shaka hakuna aliyejua kwamba ningekuja kweli. Nilikuwa nimepata barua ya Bi Johnson iliyonieleza yote kuhusu jinsi ya kuja, lakini sikuwa na nafasi ya kumwandikia kumwambia kwamba nimeamua kuja; kwa hiyo, muda mfupi baada ya kufika nyumbani pale, mpendwa Dkt. Bordman alikwenda kunitafutia mahali pa kulala. Palikuwa St. John's Lane. Mwenye nyumba alimwambia angeweza kunipokea kwa usiku ule, lakini kesho yake alikuwa akiwatazamia vijana wawili wa kiume waliokuwa wamekodi vyumba hivyo. Basi nikaenda kwenye makao yangu.

Mwenye nyumba alikuwa mama mzee mchangamfu sana, mjane. Aliishi peke yake kabisa, lakini alikuwa na nyumba nzuri mno, kama nyingi mtu azionazo Uingereza. Chumba kilikuwa kikubwa; kila kitu kilikuwa cha fahari na thamani, lakini cha mtindo wa zamani; kitanda kirefu, chenye mapazia mazito kukizunguka. Nilifurahi usiku ulipofika, kwenda kulala. Sikuwahi kukaa muda mrefu hivyo mahali pembamba namna ile kama katika kibanda cha meli, nami nilitamani kupata wakati mzuri wa uhuru bila kutikiswa. Ulikuwa mwezi Julai, joto kali mno huku Marekani, lakini baridi sana Uingereza hata niliweza kulala madirisha yamefungwa na kujifunika blanketi.

"Lo! Sikuwahi kujua anasa ya godoro la manyoya la Kiingereza mpaka usiku ule. Lo, lilikuwa zuri mno, godoro kubwa mno la manyoya la Kiingereza; sikuwahi kuona kitu kama hicho, ingawa nilikuwa nimeona magodoro mengi makubwa ya manyoya huku Marekani. Nililala kila upande wake. Nikasema, "Nataka kufaidi godoro hili la manyoya, nitakuwa nalo kwa usiku mmoja tu."

Lo! usingizi mzuri jinsi gani nilioupata; jinsi nilivyoburudika na kupumzika asubuhi iliyofuata; jinsi moyo wangu ulivyojaa sifa kwa Mungu kwa wema wake wa kunifikisha salama Uingereza na kunipa ishara kama hiyo ya fadhili zake miongoni mwa watu walionipokea; sitasahau kamwe.

Niliamka asubuhi iliyofuata, nikatandika chumba changu, na nilipaswa kwenda kwa Bi Bordman kupata kifungua kinywa pamoja nao. Kabla ya kutoka niliwaza moyoni jinsi ningependa kukaa hapa; inaonekana kabisa kana kwamba hapa ndipo mahali Bwana anapotaka niwe, lakini mama yule

amesema angeweza kunipokea kwa usiku mmoja tu, na bila shaka siwezi kumwomba wakati amesema anawatazamia wale vijana. Kisha nikapiga magoti nikasali, nikasema, "Sasa, Bwana, hapa panaonekana kuwa mahali hasa unapotaka nikae; sasa, Wewe waweza kupanga hivi kwamba niweze kukaa hapa, na ikiwa kweli ni mapenzi yako, mtie mama yule moyoni, nikishuka chini, aniambie naweza kukaa. Sitaki kumwomba. Amekuwa mwema sana kwangu, nami ni mgeni; lakini, Bwana, naamini kwamba Wewe waweza kunipangia jambo hili; hakika waweza ikiwa ni mapenzi yako, kwa hiyo nakuachia Wewe. Amina."

Kwa namna fulani, moyo wangu ulikuwa umetulia sana na kujaa amani, nikaona kwamba Bwana angelifanya, na hata hivyo ilionekana ajabu sana kwamba angelifanya. Nikachukua mfuko wangu mkononi nikashuka. Nilipofika chini nilikutana na mama yule. Aliniamkia na kuniuliza nililalaje. Nikamwambia, vizuri mno; nilikuwa nimeburudika sana kwa usingizi wa usiku ule wa starehe. Ndipo akaniambia, "Nimepata simu ya maandishi sasa hivi kutoka kwa mmoja wa wale vijana waliopaswa kuja, naye amekutana na rafiki ambaye hajamwona kwa muda mrefu, kwa hiyo atakaa kwake, na yule kijana mwingine anakwenda na rafiki yake mmoja; kwa hiyo chumba kitakuwa wazi na waweza kukaa."

Lo, nilikaribia kupiga kelele za shangwe papo hapo, lakini nilijua kwamba nikifanya hivyo angedhani nimerukwa na akili; kwa hiyo nilisema tu, Bwana asifiwe; lakini nilitamani kucheza kwa furaha. Lo, jinsi Mungu alivyoniruzuku kwa ajabu! Nilikwenda nikamweleza Bi Bordman, nasi tukawa na wakati mzuri wa kumsifu Bwana pamoja.

Mkutano ulifanyika katika hema kubwa kwenye kiwanja wazi. Kulikuwa na makundi makubwa ya watu. Nilipokuwa nikitembea kuelekea hemani na kusikia uimbaji, yote yalionekana kama nyumbani kabisa. Bi J. alinitambulisha kwa Kanoni Battersby. Hakuna aliyenitendea kana kwamba mimi ni mwanamke mweusi; sidhani wangemtendea mke wa Rais wa Marekani kwa adabu ya Kikristo na ukarimu zaidi kuliko walivyonitendea mimi. Ibada ya mahubiri ilipokwisha, Kanoni Battersby alinitambulisha, nikaombwa niongoze mkutano wa baadaye. Kulikuwa na wachungaji na watenda kazi pande zote, nami mwanzoni nilijiona sistarehe kidogo. Nilidhani sitaweza kamwe kuelewa jinsi walivyofanya mambo yao; nao wakaniambia niendelee tu kwa njia yangu mwenyewe, kama nilivyozoea kufanya Marekani, nao wangesimama karibu na kunisaidia katika lolote nililotaka wafanye.

Basi baada ya kuzungumza kwa muda, niliwaomba wale waliotaka kuokoka na kuombewa wasimame, na idadi kubwa ikasimama kila pembe ya

hema. Nilishangaa kidogo, lakini niliendelea kumtazama Bwana; kisha nikawaambia watenda kazi na wachungaji, "Sasa, kuna kazi kubwa ya kufanya; roho hizi lazima zisemezwe, zisaidiwe na kuombewa. Nataka ninyi nyote mzunguke mzungumze nao." Kisha nikasema, "Ikiwa wapo wangependa kuja mbele na kupiga magoti hapa, wanaweza kufanya hivyo," ingawa niliona kwamba hiyo haikuwa desturi yao.

Wachache walikuja mbele, na mara moja wachungaji na watenda kazi wote walikuwa katikati ya kusanyiko wakipiga magoti na kuomba pamoja na wale waliokuwa wakitafuta. Baada ya muda mmoja angeita kwa sauti, "Bi Smith, hapa yupo mtu aliyepata amani kwa kumwamini Yesu."

Huyo angesimama na kusema neno, kisha mwingine angeita, "Na hapa yupo mwingine anayetaka kusema neno," mwingine na mwingine wangeita "Huyu hapa mwingine," basi nikamsifu Bwana; nami nakumbuka jinsi nilivyoshtuka, kwa kuwa nilianzisha kuimba ule wimbo wa zamani wa Coronation jinsi tulivyouimba Marekani, "All Hail the Power of Jesus' Name" (kwa Kiswahili: Jina la Yesu Salamu), lakini hakuna aliyejiunga, nami nikaona ni ajabu sana. Niliendelea na ubeti wa kwanza. Nilijua jinsi ungalivyovuma huko nyumbani, lakini sikuweza kuelewa kwa nini hawakuimba; hakika lazima wanaujua. Waliujua, lakini sauti wanayoiimba Uingereza ni tofauti kabisa na ile inayoimbwa huku.

Kulikuwa na ndugu mmoja mwema wa Kiwesley aliyekuwa akizungumza na wale waliokuja mbele, nami nikamgeukia nikasema, "Mbona hawaimbi?" Anasema, "Hawaijui sauti hiyo." Ndipo nikasema, "Wewe uanzishe kwa sauti wanayoijua wote." Naye akafanya hivyo.

Lo! jinsi walivyouimba! Nami nilijifunza sauti ile, ingawa mwanzoni sikuipenda; lakini sasa naipenda. Bila shaka haiishindi ile sauti ya Kimarekani, lakini hata hivyo ni tukufu. Bwana asifiwe.

Sijui hasa idadi ya waliokiri kupokea amani usiku ule, lakini najua ilikuwa idadi nzuri. Utukufu wote uwe kwa Mungu. Hiyo ndiyo ilikuwa kazi yangu ya kwanza Uingereza.

Siku chache baadaye nilikutana na wanawake kadhaa kutoka Liverpool waliokuwa washiriki wa Christ's Church, Everton, ambako Mch. Hay Adken alikuwa mchungaji zamani. Walikuwa na mkutano mkubwa wa akina mama. Mwanamke huyu, Bi Stavely, alitaka kujua kama ningekuja Liverpool kufanya mikutano kadhaa. Nilimwambia ningelifikiria na kumjulisha baadaye. Alikuwa mchangamfu sana, nami nilikuja kumfahamu vizuri sana baadaye. Yeye ni miongoni mwa marafiki wapenzi kabisa nilio nao Uingereza leo. Nyumba yake ni mojawapo ya nyumba zangu. Yeye

alipokea baraka ya wokovu kamili wakati Mch. John Inskip na MacDonald walipokuwa Uingereza wakati wa safari yao ya kuzunguka dunia.

Kisha Bi Johnson akanitambulisha kwa Bi Stephen Menzes, wa Eggleston Hills, nje kidogo ya Liverpool. Yeye ni mwanamke wa ajabu, anafanya kazi ya kushangaza kwa ajili ya Chama cha Kikristo cha Wanawake Vijana (Young Women's Christian Association), na nadhani ndiye aliyekuwa mwanzilishi wake wa kwanza. Aliwaalika Bi Johnson na marafiki wengine hotelini kula chakula cha jioni, akanialika nami nikutane na marafiki hao. Walipendezwa sana kujua historia yangu na kuzaliwa kwangu—kama nilikuwa mtumwa, n.k.

Kisha Bi Menzes akapanga nije Eggleston Hills. Walikuwa na ukumbi mkubwa na walifanya kazi kubwa miongoni mwa tabaka la wafanyakazi.

Siku moja au mbili baadaye Kanoni Hopkins alinijia na barua kutoka kwa Lord Mount Temple, wa Broadlands, ambamo mheshimiwa huyo alinialika kwenye mkutano mkuu wao, uliokuwa ufanyike mwezi Agosti huko Broadlands. Nilimshukuru kwa moyo mkunjufu, bila shaka. Sikujua Lord Mount Temple ni nani. Sikujua lolote kuhusu Broadlands. Kisha nikasema, "Lo, nimewasikia Bi Johnson na Bi Bordman wakiutaja; nadhani wote wanakwenda, pamoja na Bi Smiley."

Akatabasamu akasema, "Wewe umealikwa, Bi Smith."

Nilijua kwamba wote walikuwa wamekwenda huko, basi nikamshukuru. Nilirudi nyumbani nikamweleza Bi Bordman habari hiyo, naye alikuwa mwema sana, lakini alisema hakudhani kwamba ilinifaa hata kidogo kwenda kwenye mkutano mkuu huo. Basi, sikujua. Nilijua kwamba Bi Bordman alikuwa mwanamke mwema, na angesema tu kile alichodhani kingekuwa bora kwangu. Alisema mafundisho na kweli zilizofundishwa pale zilikuwa za kina kirefu, na huenda zingenidhuru, naye alitaka tu kunikinga.

Basi, sikuweza kuelewa. Nilipanda juu chumbani kwangu, nikachukua Biblia yangu, nikapiga magoti, nikaanza kumwomba Bwana anionyeshe mapenzi yake yalikuwa nini kuhusu jambo hilo. Wazi na dhahiri kama mkono wangu wa kuume, ingawa siwezi kueleza, lakini Mungu alinionyesha kwamba ilikuwa haki niende, basi sikulifikiria tena.

Baadaye nilimweleza Bi Johnson. Lo, aliona ni jambo la kutisha; hakika kwa vyovyote vile nisiende. Niliendelea kuomba. Ikazidi kuwa wazi zaidi na zaidi kwamba ningepaswa kwenda. Nilialikwa kwa Bw. Brathwait, huko Kendall, bwana mmoja Mquaker tajiri sana. Bi Smiley na Bi Johnson walikuwako wakati huo huo.

Siku moja Bi S. aliingia chumbani kwangu—kilikuwa jirani na chake—akasema aliona msukumo moyoni kuja kunionya nisiende Broadlands kwa vyovyote vile. Bwana alikuwa amenitunza daima katika unyofu mwingi, naye alikuwa amewajua baadhi ya watu waliowahi kwenda pale ambao walichanganyikiwa sana kuhusu kweli hizi za kina; mafundisho ya pale yalikuwa ya kina sana. Bi Johnson alitoka asubuhi moja, na aliporudi alisema amepata habari kutoka kwa Bi Menzes kwamba alikuwa akinitazamia, na kwamba lazima hakika niende; hata hivyo, isingefaa mimi kwenda Broadlands, alikuwa na hakika kabisa kwamba Bwana hakunitaka huko.

Sikuweza kuwafanya waelewe, lakini kadiri nilivyoomba juu ya jambo hilo ndivyo lilivyozidi kuwa wazi akilini mwangu. Lo, siwezi kuelewa kwa nini walinizuia, lakini nilijua kwamba walinizuia. Nilikuwa nimemwambia Bi Menzes aliponiambia mara ya kwanza, kwamba nilikuwa nimeombwa kwenda mahali hapa, lakini kwamba ningeweza kutoa siku nne kabla ya kwenda huko, ikiwa hilo lingefaa; lakini baada ya Bi J. kurudi, nilipokea simu ya maandishi kutoka kwa Bi Menzes, ikisema kwamba wangenitazamia kwa gari la moshi fulani, kwamba mikutano ilikuwa imepangwa; basi nikaenda.

Bi Menzes alinipokea kituoni kwa gari lake la farasi. Kwa mshangao wangu, kitu cha kwanza nilichokiona kilikuwa matangazo makubwa yenye jina langu, yamebandikwa ukutani kwenye kituo cha gari la moshi: "Amanda Smith, msichana mtumwa aliyeokoka, ataimba na kufanya mikutano ya Injili katika Victoria Hall," yakitaja siku na tarehe, nami nikaona mara moja kwamba ziligongana na wakati niliopaswa kwenda kwenye Mkutano Mkuu wa Broadlands; kwa hiyo nikaona kwamba nilikuwa nimepangiwa kabisa.

Nikamwambia Bi Menzes, "Nimeahidi kwenda kwenye Mkutano Mkuu wa Broadlands, nilimwambia Bw. Hopkins kwamba ningekwenda; nakumbuka nilikwambia kwamba nimeahidi."

"Basi," akasema, "sasa umeshatangazwa na huwezi kabisa kwenda; itaharibu sana ushawishi wako ukiwa mgeni, hapa Uingereza. Sisi tunaliona kuwa jambo zito sana ikiwa mtu hakwenda baada ya kutangazwa."

Lo, jinsi nilivyojisikia vibaya! Nilijaribiwa sana, na niliona kwamba kama ningalikuwa na fedha ningependa kurudi nyumbani; lakini hili lilikuwa jaribu tu. Ingawa sikufika Broadlands mwaka ule, mwaka uliofuata nilifika. Lord Mount Temple na Lady Beechman, na wengine kadhaa, walikuja usiku mmoja kwenye East End Mission ya Bw. Charlton nilikokuwa nikiongoza ibada, wakanialika tena wao wenyewe ana kwa ana; na kisha, kwa wema wa Bw. Edwin Clifford, Esq., nilifika Broadlands, kwa mapenzi ya Bwana.

Lo, jinsi alivyonibariki, na, naamini, alinifanya kuwa baraka kwa watu. Sitasahau kamwe wema wa mheshimiwa huyo na Lady Mount Temple. Nilikuwa mgeni wao nyumbani mwao. Lo, ilikuwa nyumba ya namna gani! yenye nafasi kubwa jinsi gani, jumba la kifalme kabisa.

Nilipoingia kwenda kula chakula cha jioni, Lord Mount Temple alinijia akanipa mkono wake nimshike, na akisema, "Sisi tutatangulia," akaniingiza chumbani mwa chakula na kuniketisha upande wake wa kuume; na pale nilikuwa, katikati ya umati ule wote wa waheshimiwa wa Kiingereza. Yote yalikuwa mapya kwangu, kwa namna fulani, na hata hivyo sikuona wala kuhisi chochote kilichostahili kunifanya mpumbavu, kwa maana Mungu alikuwa ameniokoa zamani, naamini, kutoka katika kiburi cha kipumbavu.

Naliamini sasa, kama nilivyoliamini siku zote, lililo katika Kitabu: "Kiburi hutangulia uharibifu, Na roho ya majivuno hutangulia anguko," na ikiwa niliwahi kumwomba Mungu aniokoe kutoka katika jambo lolote, ni kutoka katika upumbavu wa kiburi. Mungu ashukuriwe, naamini kwamba anafanya hivyo, ananitunza nikiwa nimeokolewa.

Nakumbuka asubuhi moja katika chumba cha mimea ya kioo ambamo mkutano wa asubuhi ulifanyika, Mch. Jukes na Bw. Geo. MacDonald walitoa somo la Biblia. Sikuona chochote cha ajabu ndani yake; kwangu lilikuwa zuri. Baada ya hilo kwisha mkutano ulifunguliwa kwa wale waliopokea baraka yoyote ya pekee kushuhudia. Bw. E. Clifford nami tulikuwa tumefanya mkutano wa Injili wenye kuvutia sana jioni iliyotangulia, hivi kwamba mkutano ulipofunguliwa kwa ushuhuda walikuwapo wengi walioshuhudia.

Nilihisi kwamba Bwana aliniwekea moyoni kueleza kidogo habari za maisha yangu mwenyewe, jinsi Mungu alivyouokoa na kuutakasa moyo wangu; basi nikasema, na nguvu za Roho zilionekana kuwashukia watu wote kwa uweza mkuu. Lo, jinsi kulivyokuwa na msisimko; walilia na kwikwi, na mwanamke mmoja alibatizwa kwa Roho kiasi kwamba alipiga kelele na hakuweza kujizuia. Jinsi Bwana alivyonisaidia asubuhi ile! Kazi hii ilikuwa ya kweli kabisa katika mioyo mingi; hata baada ya kurudi kutoka Afrika nilikutana na mwanamke mmoja usiku katika gari la moshi huko Liverpool, aliyeniambia, "Unakumbuka asubuhi ile ulipozungumza Broadlands na kueleza habari za maisha yako?"

"Ndiyo."

"Unakumbuka mtu fulani akipiga kelele?"

"Ndiyo."

"Basi," akasema, "alikuwa ni mimi. Lo, Mungu alinijaza asubuhi ile na sijapoa tangu hapo; majaribu yamekuwa makali, lakini, Lo, nimeokolewa na kutunzwa na nimejaa sifa leo. Nafurahi kukuona, Bwana asifiwe."

Uso wake ulikuwa uking'aa kwa furaha. Huo ni mfano mmoja tu; sijui ni mingapi zaidi, lakini Mungu anajua, na hilo latosha. Amina.

Nilikutana na mambo fulani yaliyokuwa ya ajabu kidogo, lakini hayakunigusa hata kidogo; kwa mfano: Asubuhi moja baada ya kifungua kinywa kwisha, na baada ya maombi, tulikwenda sebuleni. Dkt. Moxey na wengine kadhaa walikuwa katika mazungumzo yenye kuvutia sana kuhusu mitazamo ya hali ya juu juu ya mambo ya kiroho. Mchungaji mmoja kijana, ambaye jina lake silikumbuki sasa, alikuwa akisema kwamba mahali fulani katika sehemu ya nchi alikoishi yeye na mkewe walihudhuria mikutano kadhaa ambamo walikuwa wakiomba Ibilisi aokoke. Mtu mmoja akanigeukia akasema, "Wewe unaonaje juu ya jambo hilo, Bi Smith?"

"Basi," nikasema, "yeyote anayetaka kufanya hivyo anakaribishwa kabisa kwa upande wangu, lakini nadhani ana kazi kubwa mno mikononi mwake."

"Basi," wakasema, "huoni jinsi lingekuwa jambo jema, Bi Smith, laiti tu Ibilisi angeweza kuokoka; wewe, na—wakimtaja mhubiri mwingine wa Injili aliyekuwapo—na watu wengine wengi wanaojitahidi sana kuwaokoa watu, kazi yenu isingeharibiwa mara nyingi hivyo, kwa maana baada ya kazi yenu yote, yeye mara nyingi huipindua yote."

"Ndiyo," nikasema, "nadhani nitasubiri nione mtakavyotokea ninyi nyote."

Basi, sikuona chochote katika jambo hilo kilichokuwa cha siri kubwa hivyo. Siri kubwa zaidi niliyoiona ndani yake ni kwamba watu watumie muda katika upumbavu kama huo, wakati kuna mengi sana wangeweza kufanya ambayo yangeleta faida ya kudumu.

Baada ya kufika Uingereza, fedha za kwanza nilizopewa, yapata siku tatu baadaye, zilikuwa pauni tano za Kiingereza na kitu zaidi kidogo, sawa na dola ishirini na tano hivi. Wanawake fulani huko Keswick walimwuliza Bi Johnson, "Ni nani anayemtegemeza Bi Smith?" Bila shaka hawakuniambia mimi jambo hili, lakini walimwuliza Bi Johnson habari zote. Yeye aliwaambia kwamba mimi namtumaini Bwana tu anitimizie mahitaji yangu yote, na hivyo habari ikaenea kimya kimya.

Bi J. alinijia asubuhi moja akaniambia, "Amanda, ni ajabu jinsi Bwana anavyowatia watu moyoni kukusaidia kifedha. Watu kadhaa wamenijia na kuweka mkononi mwangu fedha kwa ajili yako."

Nilimshukuru sana.

"Wanawake kadhaa wamesema wangenipa kitu alasiri hii; nikishazikusanya pamoja nitakupa."

Basi aliponipa, kilikuwa kiasi kile nilichokitaja. Ndipo nikaona kwamba lilikuwa jibu la moja kwa moja la maombi, kama nilivyokuwa nimemwomba Bwana nikiwa njiani.

"Bwana," nilisema, "thibitisha kuja kwangu Uingereza kwa kuwatia watu moyoni kunipa fedha kidogo za kunisaidia nikishafika huko; mimi ni mgeni, hakuna anayenijua isipokuwa Bi J. "

Hivi ndivyo nilivyomwambia Bwana nilipokuwa melini, na, sasa, siku tatu baada ya kushuka nchi kavu, haya ndiyo matokeo. Hakika Bwana ni mwema. Yote ni ya ajabu, lakini ndivyo alivyo hasa. Jina lake libarikiwe.

Ijumaa, tarehe 26 Septemba 1878. Hii ni siku ambayo ilinibidi kuijutia. Nilikuwa nimealikwa kwa Lord Mount Temple, kupitia Mch. Hopkins, kwenda kwenye Mkutano Mkuu wa Broadlands. Nilipowaeleza rafiki zangu wapenzi Wamarekani waliokuwapo, waliona kwamba isingefaa kabisa mimi kwenda. Walisema mafundisho ya Mkutano ule yalikuwa ya kina sana, nao waliogopa kwamba ningechanganyikiwa, na kwamba isingekuwa vizuri kwangu. Na zaidi ya hayo, mtu kama mimi kukaribishwa mahali penye fahari na madaha mengi hivyo, huenda kungenifanya niwe na kiburi na kunilevya akili. Lakini, maskini wao! hawakujua kwamba nilikuwa nimezoea siku zote mambo mengi ya namna hiyo, ingawa kama mtumishi; hivi kwamba hakuna madaha wala fahari iliyonigusa hata kidogo.

Lakini ingawa mwaliko huu ulinijia moja kwa moja kutoka kwa Lord Mount Temple, walipinga kwenda kwangu. Niliomba juu ya jambo hilo, na Bwana alinionyesha wazi kabisa kwamba alinitaka Broadlands. Lakini kwa kuwa nilikuwa mgeni, nao walikuwa wamekaa Uingereza muda mrefu kuliko mimi, nilikubali; lakini nikawaza kimya moyoni kwamba ningekwenda hata hivyo.

Lakini walipanga mambo hivi kwamba ningekwenda St. Helens, na kuongoza mikutano kadhaa katika Victoria Hall, kwa Bi Menzes. Nami nilipofika huko walikuwa wamenitangaza hadi kupita tarehe niliyopaswa kwenda Broadlands. Na ingawa niliwaambia kwamba nilikuwa nimeahidi kwenda Broadlands kabla ya hapo, Bi Menzes alisema isingefaa kabisa, baada ya kutangazwa; ningepoteza ushawishi wangu milele; kwamba hilo lilikuwa mojawapo ya mambo waliyoyashikilia sana Uingereza. Mimi sikujua lolote juu ya tangazo hilo, wala sikuhusika nalo; lakini hilo sikuweza kulieleza. Kwa hiyo sikwenda Broadlands mpaka mwaka uliofuata.

Jumatatu, tarehe 29. Kundi kubwa letu tunakwenda kwa gari la farasi kutembelea milima ya Buttermere. Lo, macho yangu hayajawahi kuona mandhari kama hiyo. Uzuri na utukufu wake haviwezi kuelezeka.

Jumatano, tarehe 31. Tulikuwa na mkutano mzuri. Tulisafiri kwa gari la farasi maili kumi na sita. Tulikwenda kuliona kanisa la zamani—lenye umri wa miaka elfu moja na mia saba. Sijawahi kuona vitu vya kale kwa wingi namna hiyo hapo kabla.

Alhamisi, tarehe 1 Agosti. Nimechoka, lakini nimeokolewa. Nakwenda Kendal, kwa Bw. Brathwaite. Bw. Brathwaite ni bwana mmoja Mquaker tajiri sana. Sitasahau kamwe nyumba yao nzuri, na wema wao kwangu, mgeni. Mungu awabariki. Huko nilikutana na Bi Johnson na Bi Smiley. Mpendwa Bi Smiley, jinsi alivyonijali! Aliingia chumbani kwangu siku moja akasema aliona msukumo moyoni kuniambia kwamba alidhani nisiende Broadlands. Bwana alikuwa amenibariki sana, na ingekuwa hasara kubwa kama ningekwenda huko na kuharibika. Maskini, jinsi alivyokuwa mwema!

Jumamosi, tarehe 3 Agosti. Naondoka Keswick leo kwenda St. Helens. Nafika yapata saa tisa alasiri. Bi Menzes alinipokea kituoni na gari la farasi. Kitu cha kwanza kilichonigusa niliposhuka garini kilikuwa matangazo makubwa yaliyobandikwa, karatasi nzuri ya rangi ya waridi, yenye herufi nyeusi: "Bi Amanda Smith, Mtumwa Aliyeokoka kutoka Marekani, atatoa Hotuba za Injili na Kuimba katika Victoria Hall kwa siku kadhaa." Magoti yangu yalilegea sana, lakini nilikuwa nimeshaingia, sikuwa na budi.

Jumapili, tarehe 4. Siku yangu ya kwanza Ukumbini. Ni ukumbi mkubwa, unaochukua watu kati ya mia sita na mia nane. Ulikuwa katikati kabisa ya mtaa wa Wakatoliki wa Roma, nami nilikuwa kitu kigeni kabisa, kwa kuwa ni mwanamke, tena mwanamke mweusi. Kwa hiyo usiku mkutano ulijaa watu. Lakini katika makusanyiko yote niliyowahi kuzungumza nayo, sikuwahi kuona hapo kabla moja lililochanganyika namna hiyo—wanawake wamejifunika vichwa kwa shali, wengine bila kitu chochote vichwani, wengine miguu mitupu, wanaume na wanawake wenye sura ya heshima, wengine mbali kabisa na hivyo; lakini kwa jumla wote walikuwa na adabu. Kisha palikuwa na umati uliokusanyika mlangoni kuniona nilipotoka, nao karibu wanivue nguo; ilihitaji polisi wanne kuniingiza garini, huku dereva ameketi kitini juu akipiga mjeledi wake kulia na kushoto ili kuweka njia wazi alipokuwa akiondoka. Kelele zote za kutisha ambazo sijawahi kuzisikia, wao walizipiga. Haya yote yalikuwa mapya kwangu. Nilikuwa nimezunguka sana Marekani, na nilikuwa nimehudhuria mikutano mingi mikubwa yenye maelfu ya watu, lakini sikuwahi kuona kitu kama hiki hapo kabla.

Jumatatu, tarehe 5. Ee nafsi yangu, umsifu Bwana.

"Amani ya Kristo huufanya upya moyo wangu,
Chemchemi ibubujikayo daima;
Vitu vyote ni vyangu kwa kuwa mimi ni wake,
Nitawezaje kuacha kuimba?"

Leo tuna mkutano mkubwa wa uwanjani, kama wanavyouita Uingereza, aina ya pikiniki. Nilisimama ndani ya mkokoteni katika uwanja huu mkubwa mno, katikati ya watu mia tano au mia sita, nikajaribu kuzungumza nao, na kuimba. Ilikuwa kazi ngumu na mpya kabisa kwangu, lakini nilifanya kadiri nilivyoweza.