Wito wa Kwenda Uingereza

Nilikuwa Brooklyn nikiendesha mikutano katika Kanisa la Fleet Street, Mch. J. I Simmons akiwa mchungaji. Kisha katika Misheni ya Bw. Beecher, "Mayflower." Tulikuwa na kazi njema, na pia katika ile misheni nyingine, sehemu ya juu ya mji. Ijumaa alasiri kulikuwa na mkutano wa wanawake katika ukumbi wa mafundisho wa Plymouth. Kulikuwa na wanawake kadhaa wazuri ajabu pale siku zile, na bila shaka bado wapo.

Mikutano hii ya Ijumaa alasiri ilikuwa mikutano ya kawaida ya wanawake ya kujiweka wakfu, na Jumamosi alasiri tulikuwa na mkutano wa vijana na watoto katika chumba kile kile, nami naamini kwamba vijana wapendwa na watoto kadhaa walimpa Bwana mioyo yao. Nilihitaji sana kupumzika. Nilikuwa nimeendelea bila kusimama majira yote ya joto na majira yote ya baridi. Nilikuwa nimechoka na kudhoofika vibaya mno, na nilikuwa nimekusudia kwamba mara tu nitakapomaliza ningeenda Ocean Grove kupumzika kidogo. Ndugu Tompkins mzee mpendwa, wa Tompkins Cove, N. Y., alikuwa amenipa nafasi ya kutumia chumba katika kibanda chao kidogo cha mapumziko, ambapo ningeweza kwenda na kukaa kwa muda wowote niliotaka. Jinsi Bwana alivyokuwa mwema kunipatia hivyo! Jinsi ninavyowakumbuka vizuri marafiki wale wapendwa, ingawa wametangulia zamani kwenda kupokea thawabu yao.

Kila kitu cha starehe na urahisi kiliachwa kwa ajili yangu nikitumie, kwa hiyo nilikuwa na hamu ya kuondoka. Mch. Lindsey J. Parker wakati huo alikuwa mchungaji wa Kanisa la zamani la Kimethodisti la Sands Street. Alinifuata ili niende Sands Street kwa siku kumi. Nilikuwa nikikaa na familia moja jirani na Kanisa la Plymouth, ambayo jina lake siwezi kulikumbuka, lakini najua yeye alikuwa ndugu wa Kibaptisti, imara katika imani, naye alinitibu vizuri kwa habari ya ubatizo. Lo! alinipa vitabu vingi kiasi gani vya kusoma! Bado sijamaliza hata nusu yake; sijui kama nitawahi kumaliza. Hata hivyo alikuwa mkarimu sana, na familia yake pia.

Basi, nilijitahidi kadiri nilivyoweza kumwomba Bw. Parker aniachilie—nilimweleza jinsi nilivyochoka, na jinsi nilivyohitaji sana kupumzika. Nilimwambia ningempa mwezi mzima wa Septemba kama angeniachilia.

Hapana, alisema, halmashauri yake rasmi ilimwambia lazima nije, hata kama ni kwa wiki moja tu, nami nikamwambia ningempa jibu wiki iliyofuata. Niliomba kwa bidii kwamba Bwana anipe nguvu na kunisaidia kuipitia wiki ile, na ilikuwa ajabu jinsi alivyonisaidia, kama nilivyokuwa nimemwomba mara nyingi hapo awali. Basi Jumatatu asubuhi nilienda kuona kama ningeweza kumshawishi Dkt. Parker aniache nipumzike, lakini hakuna neno nililoweza kusema lililomtikisa kutoka katika lile alilosema mwanzoni.

Tulipokuwa tukiendelea kuzungumza kengele ililia, na Dkt. Parker akaitwa. Kisha Bi Price fulani, rafiki wa Bi Parker, alikuwa pale akiwatembelea. Alikuwa mwanamke Mwingereza; alikuwa amekaa katika nchi hii kama miaka minne, naye alitarajia kurudi kwao mwezi Aprili. Alikuwa mchangamfu sana, nami nikaanza kumweleza yeye na Bi Parker jinsi nilivyokuwa nikijaribu kumwomba Daktari aniachilie nipumzike. Basi mwishowe Bi Price akasema, "Kweli, unahitaji kupumzika; afadhali uje uende nami Uingereza mwezi ujao; hilo ndilo jambo hasa linalokufaa. Maonyesho makubwa ya Paris yanaendelea, nami ningekupeleka, nasi tungefurahi kweli kweli, nami najua safari ingekufaa."

"Ndiyo," nikasema, "hilo lingekuwa zuri."

"Basi," akasema, "liombee; naamini Bwana angependa uende."

Wakati huo huo Bw. Parker akaingia tena. Hakuna lililosemwa tena juu ya Uingereza. Aliweka siku ambayo ningekuja Sands Street. Nilifunga mkutano wangu wa mwisho katika "Mayflower" Jumamosi usiku. Ilifanyika kazi iliyobarikiwa, ambayo matokeo yake milele peke yake itayasema.

Jumapili alasiri ulikuwa mkutano wetu wa kwanza Sands Street. Kanisa lile la zamani lilijaa watu. Mkutano wetu wa kwanza ulikuwa wa vijana na watoto, nami nilianza kwa kuwauliza watu wazima, wageni na wote, huku na huko, katika jengo lote, ghorofani na chini, nilipokuwa nikiwaita mmoja mmoja, "Ndugu, ulikuwa na umri gani ulipompa Bwana moyo wako?" Kisha ningemwuliza dada mmoja.

Kulikuwa na shuhuda kadhaa zilizokuwa kama vito halisi vya neema ya Mungu, na hili liliwatia moyo na kuwasaidia vijana sana, hata nilipoanza ibada yetu ya madhabahuni haikuchukua muda madhabahu ikajaa, na vijana wapendwa wengi na watoto walikiri kwamba wamepata

amani kwa kuamini siku ile. Nilikaa wiki moja, nikijumuisha Jumapili mbili, na Bwana alikuwa pamoja nasi akatupa baraka muda wote. Jina lake lisifiwe!

Mwishoni mwa mkutano huu Bi Price alinijia akasema nami, akaniuliza, "Uliliombea lile nililokuambia?"

Sikumtambua mwanzoni, nikasema, "Kuhusu nini?"

"Humjui Bi Price, aliyezungumza nawe Jumatatu kuhusu kwenda Uingereza?"

"Aa, ndiyo, sasa nakukumbuka."

"Basi, uliliombea?"

"Hapana," nikasema. "Sikuliombea."

"Basi," akasema, "lazima uliombee; naamini Bwana angependa uende."

Basi usiku ule niliporudi nyumbani na kujiandaa kulala, wazo likanijia, "Unajua yule mwanamke alikuambia uombee habari ya kwenda Uingereza," nikasema, "Ndiyo, ni kweli."

Nilitafakari kitambo nikajisemea:

"Niende Uingereza! Amanda Smith, mwanamke mweusi wa kufua nguo, aende Uingereza! Hapana, sitaliombea hata kidogo; nina mambo mengi mno ninayohitaji kweli kumwomba Bwana, hata sitamsumbua kwa jambo nisilolihitaji—kwenda Uingereza. Linawafaa watu wa hadhi ya juu kwenda, si mimi."

Basi, baada ya kuwa na mazungumzo haya madogo peke yangu, nilisali sala zangu nikaenda kulala. Jumanne alasiri nilialikwa kunywa chai kwa Ndugu Parker. Walikuwepo wengine kadhaa pia. Ndugu yake Dkt. Parker, kijana, alikuwa amewasili hivi punde kutoka nchi ya zamani. Daktari alifurahi sana kumpokea salama, kwa hiyo tulikuwa tukipiga soga kwa furaha mezani wakati wa chai. Yule kijana alikuwa akisimulia safari yake nzuri ya kuvuka bahari. Kisha Dkt. Parker akasimulia jinsi alivyofurahi alipokuja. Alisema bahari ilikuwa nzuri na tulivu kama bwawa la kinu. Alisimulia jinsi walivyocheza dansi—nadhani alimaanisha abiria; kwa kuwa yeye alikuwa mhubiri wa Kimethodisti, sidhani kwamba yeye mwenyewe alicheza dansi.

Nilisikiliza yote kwa makini, kwa maana sikuwahi kujua kwamba bahari huwa tulivu. Wazo langu juu ya bahari kuu lilikuwa kwamba siku zote ina dhoruba na mawimbi yanayorushana. Najua nilikuwa nikiimba ule wimbo mzuri wa zamani:—

"Kama bahari iliyochafuka isiyoweza kutulia."

Basi hilo ndilo lililokuwa wazo langu bora juu ya bahari kuu ile ya zamani. Nimejifunza mengi sana juu yake tangu wakati ule.

Bi Price aliketi upande wa pili wa meza, na kwa kuwa yeye mwenyewe alikuwa amevuka mara kadhaa, akasema, "Ona, Bi Smith, unaona jinsi tungefurahi ndani ya meli."

"Ndiyo, lakini kwenda Uingereza kunahitaji pesa, na hakuna awezaye kwenda isipokuwa watu wa hadhi ya juu."

"Usihangaike kwa habari hiyo," akasema, "ukisema utakwenda, mimi nitashughulikia upande huo."

Hilo lilikuwa jambo jipya kabisa, kwa hiyo usiku ule niliporudi nyumbani, nilipiga magoti nikasema, "Bwana, kama unataka niende Uingereza, lifanye wazi kabisa na unisaidie. Sijui ningefanya nini huko, simjui mtu yeyote, lakini kama unanitaka, Bwana, nakuachia yote wewe," na kwa namna fulani—siwezi kueleza—lakini Mungu alilifanya wazi mno, na akalitia katika dhamiri yangu kwa uhalisi na kina kiasi kwamba nisingeweza kutilia shaka kwamba alitaka niende Uingereza, zaidi ya ninavyoweza kutilia shaka kuwako kwangu mwenyewe. Siwezi kulieleza, ila nililijua tu, wala silielewi hata sasa, lakini kama vile mbingu zilivyo juu sana kuliko nchi, kadhalika njia zake zi juu sana kuliko njia zetu, na mawazo yake kuliko mawazo yetu.

Nilipomaliza Sands Street, na nilipokuwa karibu kuanza safari kwenda Ocean Grove, Bi Price akasema:

"Basi, Bi Smith, ninakwenda Philadelphia kuhudhuria harusi ya rafiki yangu, nami nitarudi siku fulani, nawe waweza kuniandikia."

Nilienda kule Grove, nami nilifurahi sana kufika huko na kupata utulivu na mapumziko kidogo. Nilifagia na kupangusa vumbi chumbani mwangu na kufungua madirisha, na palikuwa pazuri sana. Ilikuwa tarehe mosi Aprili, na, nilipolitafakari, "Aa," nikasema, "hata hivyo, nadhani naweza kupata mapumziko zaidi hapa kuliko kwa kwenda Uingereza."

Kisha nilipotazama nje kupitia dirisha langu na kuiona bahari kuu, na kusikia mawimbi makubwa yakivuma kuja ufuoni, nilitetemeka. Likanijia, "Unahitaji mapumziko mazuri. Tena kuna Mazie, huwezi kumwacha hapa peke yake."

"Ndiyo," nikasema, "ni kweli, nadhani sitakwenda." Basi nilifua na kupiga pasi nguo zangu na kuanza ushonaji wangu mdogo, kurekebisha na kutia viraka, na kuzipanga nguo zangu, na kupumzika kidogo, kwa maana nilichukua muda wangu bila kuharakisha, na hivyo niliendelea kwa siku kadhaa.

Kisha barua ikaja kutoka kwa Bi Price, ikisema, "Nijulishe kwa posta inayorudi kama utakwenda nami Uingereza. Ukienda, sawa, kama sivyo, nitajiunga na kundi la wanawake wanaokwenda."

Hakika nzito ikanijia kwamba lazima niende, lakini nilisema bado sijapumzika hata nusu ya kutosha, wala sikulala vizuri usiku, nilienda

kulala nikiwa nimechoka na kuamka nikiwa nimechoka, tena, zaidi ya hayo, ni mbali mno, maili elfu tatu. "Ee, jamani, nitamwandikia nimwambie hapana, anao wale wanawake wa kwenda nao, kwa hiyo hiyo ni sawa."

Niliketi kujibu barua, na hofu nzito ikanijia kana kwamba sipaswi kumwambia kwamba sitakwenda, hata sikuweza kuandika barua yangu kwa urahisi.

"Aa," nikasema, "nina nini mimi?" Sauti ya kunong'ona ikanijia:

"Usimwandikie, hapana."

"Lakini siwezi kwenda, lazima niandike." Basi nikaendelea, na sikuwahi kuandika barua nikiwa na hofu kama hiyo maishani mwangu. Niliimaliza, nikaipeleka posta na kuitumbukiza katika sanduku la barua, nami nilifurahi sana kuiondoa mkononi mwangu. Sasa, nikasema, niko huru, na ilionekana kwamba nilikuwa mwepesi kwa muda kidogo, hakuna huzuni moyoni mwangu, hakuna mzigo, kila kitu kimeondoka.

"Aa," nikasema, "barua ile imenitaabisha kiasi gani, ndiyo hiyo."

Niliwatembelea watu kadhaa kabla ya kwenda nyumbani, kwa kuwa nilikuwa nimekaa mbali kwa miezi mitatu. Kila mahali nilipopita, marafiki walifurahi kuniona, wakasema, "Amanda Smith, tusimulie yote kuhusu ulikokuwa na kuhusu kazi," nami nilikuwa na mengi ya kusimulia juu ya yale Mungu aliyoyatenda. Kisha, tukaimba na kuomba.

Sikurudi nyumbani mpaka saa kumi na mbili na nusu jioni, kwa hiyo nikajisikia kwamba ile huzuni yote imeondoka, nitakunywa chai nzuri na kwenda kulala mapema.

Nilikuwa nimekaa ndani ya nyumba kama nusu saa hivi, nadhani, na chai yangu ilikuwa karibu tayari, na, ghafla, kama vile taa ya gesi inapozimwa, maporomoko ya giza yalionekana kunijia kama lile giza kuu la kutisha lililomwangukia Ibrahimu. Moyo wangu ulizimia, na hofu kuu ikanishika. Hamu yote ya chakula changu cha jioni ikaniacha, wala sikutaka chochote.

"Ee, Bwana," nikasema, "nina nini mimi? Tafadhali nisaidie." Kisha nikasema. "Sikusudii kulala usiku huu mpaka nijue kinachonisumbua." Basi nilifunga milango na kufunga madirisha kwa vibao vyake na kupunguza mwanga wa taa yangu sana, nikapiga magoti, nikasema, "Sasa, Bwana, sijui chanzo cha giza hili, nami lazima nijue kabla sijalala, niko tayari kukesha usiku mzima, nami lazima nijue ni nini kinachonisumbua."

Nililia kwa uchungu, nikaomba. Kisha nikadhani huenda nimemhuzunisha Roho kwa namna fulani, katika yale niliyosema, nilipowatembelea watu. Kisha nikaenda, katika mawazo yangu, kila mahali, nikapitia

mazungumzo yote, lakini, hapana, hakuna hukumu pale. Kisha nikapitia kazi yangu yote, kila mahali nilipokuwa nimekwenda, hapana, hakuna hukumu; kisha, "Bwana, ni nini?" Nilijilaza kifudifudi sakafuni kwa urefu wangu wote, nikalia na kuomba kama sijawahi kufanya kabla. Nikasema, Bwana, lazima nijue ni nini kinachonisumbua. Sauti ya kunong'ona, "Inuka." Niliinuka nikapiga magoti kando ya kiti, nikasema, "Sasa, Bwana, nitatulia. Niambie, nakuomba, ni nini kinachonisumbua," na, baada ya kitambo cha utulivu, ilikuwa kana kwamba mtu fulani amesimama upande wangu wa kulia akasema waziwazi:

"Unazunguka ukiwaambia watu wamtumaini Bwana gizani, wamtumaini hata wasipoweza kumwona."

"Ndiyo, Bwana, nimefanya hivyo."

"Basi, unawaambia watu wengine wafanye kile ambacho wewe mwenyewe hutaki kufanya."

"Ee, Bwana," nikasema, "hilo ni jambo la aibu, na kwa neema yako sitamwambia mtu yeyote afanye kile ambacho mimi mwenyewe sitaki kufanya. Sasa, Bwana, ni nini?" Na kwa uwazi na waziwazi yakaja maneno haya, "Unaogopa kumtumaini Bwana na kwenda Uingereza, unaiogopa bahari."

Lo! lilinikata pumzi, lakini nikasema, "Bwana, huo ndio ukweli, ukweli wenyewe hasa." Bila shaka ndivyo ilivyokuwa.

Mara moja, kama picha zinazopita mbele ya macho, wema wa Mungu ulionekana kupita mbele yangu, na uaminifu wake katika kuniongoza na kunipatia mahitaji kwa kila namna, na kujibu maombi yangu mara elfu, na sasa, kufikiri kwamba niogope kumtumaini na kwenda Uingereza. Aa, aibu kubwa namna gani ilinijaa. Nilijilaza kifudifudi sakafuni tena, nikahisi kwamba sitaweza kamwe kutazama tena katika uso wake mpendwa na kuomba. Siwezi kamwe kueleza hisia ile ya aibu ya kutisha iliyoonekana kunijaa, nami nikalia, "Bwana, nisamehe, kwa ajili ya Yesu, unipe nafasi nyingine, nami nitakwenda Uingereza."

Kisha nikawaza, "Nikimwandikia Bi Price na kumwambia kwamba nitakwenda, yeye ni mgeni, naye huenda akadhani kwamba mimi ni mtu wa kigeugeu na hatajua jinsi ya kunitegemea, lakini Bwana akinipa nafasi nyingine, nitakwenda peke yangu. Nakuahidi, Bwana, waweza kuniamini, nitatii."

"Na mtoto wako je?"

Kisha nikajiona ndani ya meli katika dhoruba kubwa, na meli ikivunjika; ilikuwa halisi mno, nilisikia mbao zikipasuka, nikasikia ngurumo zikivuma, nikaona umeme, nikaona na kusikia watu wakipiga kelele. Aa, ilikuwa ya kutisha. Kisha simu ya maandishi ikaja kusema kwamba meli imepotea.

Kisha binti yangu akapata habari, kisha nikamwona amechanganyikiwa na kupagawa kwa huzuni! Yote yalikuwa halisi kama maisha yenyewe, na kichwa changu kikaonekana kuzunguka, nami nikalia, "Ee, Bwana, nisaidie, nakupa mtoto wangu, wewe waweza kumtunza."

Kisha nikawaza kama angeugua—basi, habari ya haraka zaidi ambayo ningeweza kupata ingekuwa kwa simu ya maandishi, na kama ningefika Uingereza, nao wakatuma simu ya maandishi kwamba anaumwa, nilijua hiyo ingemaanisha nini, ingemaanisha amekufa. Aa, jinsi nilivyojisikia!

Kisha nikalitafakari lote, nikajisemea, "Itakuwaje kama angeugua na kufa, nami nisiweze kuwa naye kumhudumia alipokuwa mgonjwa, na kumwombea na kumsaidia. Kama angekuwa amekufa hapangekuwa na faida ya mimi kurudi nyumbani, kwa maana angekuwa amezikwa kabla sijaweza kumfikia, na hapo hapangekuwa na haja ya mimi kurudi."

Niliyaona yote, nikasema, "Bwana, nisaidie, nitakutii."

Dada zangu na kaka zangu wote waliokuwa hai wakati ule, walikuja mbele yangu, mmoja mmoja, sita kwa idadi, nami nikamwona kila mmoja akidhoofika na kufa, nami nikaenda kwenye mazishi ya kila mmoja wao, pale nikiwa nimepiga magoti, kwa uhalisi kama nilivyowahi kwenda kwenye mazishi maishani mwangu, nikasema, "Bwana, nisaidie."

"Lakini," nikasema, "kubaki hapa na kumwasi Mungu—siwezi kumudu kubeba matokeo yake, ni afadhali niende nimtii Mungu kuliko kubaki hapa na kujua kwamba niliasi." Kisha wimbo huu ukaja:—

"Bwana, kwa utii nitaenda,
Kwa furaha nikiacha yote ya chini,
Wewe tu uwe kiongozi wangu,
Nami bado nitakufuata Wewe."

Kisha ukaja mafuriko ya nuru na amani tamu yaliyonijaza furaha na shangwe, nami nikaimba na kumsifu Bwana, kwa maana nilihisi kwamba amenitendea kwa ukarimu katika rehema kuu.

Baada ya wiki moja hivi nilienda kumuaga Bi Price. Alisafiri kwa mojawapo ya meli nzuri za White Star Line. Ilikuwa kama jumba la kifalme linaloelea. Sikuwahi kuona kitu kama hicho majini; ilikuwa ya fahari kubwa. Nikawaza ni kosa kubwa namna gani nililofanya. "Ee, Bwana, waweza kuniamini, nitakwenda peke yangu ukinipa nafasi nyingine." Basi nikarudi nyumbani.

Wiki moja au mbili baadaye nilipata barua kutoka kwa Bi Mary C. Johnson, ikisema, "Bw. Johnson nami tunatarajia kusafiri kwenda Uingereza siku fulani mwezi Mei, nasi tungefurahi kukuchukua chini ya mabawa yetu."

"Basi," nikawaza, "hili ni zuri sana. Bi Johnson ni mwanamke mwema sana, naye pamoja na Bw. Johnson siku zote wamekuwa wema sana kwangu, wala simjui mtu yeyote ambaye ningependa kwenda naye kuliko wao."

Kutokana na tarehe ya barua niliona kwamba ingenipa siku chache tu zaidi ya wiki moja kujiandaa nami nisingeweza kufanya hivyo; kisha nilipiga magoti nikaitandaza barua juu ya kiti nikasema, "Bwana, wewe wajua kwamba nitakuwa mwaminifu na kwenda peke yangu, lakini siwezi kujiandaa na kwenda na Bi Johnson, ingawa ningependa sana kufanya hivyo. Nataka kwenda Baltimore kumwona Mazie, na kumweleza habari hii;" kisha nilimwomba Bwana amtulize na kumwandaa ili asijisikie kwamba hawezi kuniacha niende, naye alifanya hivyo, jina lake lisifiwe!

Nilitaka kwenda kumwona kaka yangu ambaye sikuwa nimemwona kwa miaka thelathini; alikuwa kaka yangu mkubwa kuliko wote, akiishi York, Pennsylvania; na kaka mdogo nilikuwa nimemwona miezi michache kabla; yeye aliishi Tonawanda, lakini kaka yangu William Tolbert sikuwa nimemwona kwa miaka thelathini; kwa hiyo nikasema ni sawa. Nitamwandikia Bi Johnson nimwambie aniandikie atakapofika Uingereza na kunieleza jinsi mambo yalivyo.

Wakati fulani kabla ya hapo, nilikuwa Boston katika mikutano ya Bw. Moody; ilikuwa wiki ya mwisho ya mikutano yake. Pale Bi Johnson aliniambia kwamba alikuwa na hakika nzito moyoni kwamba Bwana alikuwa na kazi kwa ajili yangu katika Uingereza na visiwa vyake (Great Britain), lakini sikulifikiria jambo hilo, kwa hiyo Bw. na Bi Johnson waliondoka baada ya wiki chache. Mara tu alipofika Uingereza aliniandikia akanieleza juu ya Mkutano Mkuu wa Keswick, unaolingana na mmoja wa mikutano yetu ya kambi ya utakatifu katika nchi hii, lakini huko maneno yanabadilishwa kidogo, nao huuita mkutano mkuu wa kukuza maisha ya kiroho. Mkutano huu ulianzishwa na yule mtu mwema, R. P. Smith, miaka mingi iliyopita, nayo hufanyika kila mwaka. Hakika Mungu alimbariki katika kuanzisha mkutano mkuu huu, hata kama hakuna jambo jingine lililotimizwa.

Mikutano mingine mingi katika Uingereza nzima (United Kingdom) imezaa mema ya ajabu, ambayo kumbukumbu yake iko katika umilele tu.

Usiku wa huzuni kwangu. Nadhani kama Shetani aliwahi kuhusika na mbu kwa namna yoyote, hakika alihusika usiku ule. Jumapili ilikuwa siku nyingine ya joto; joto lilikuwa la kutisha. Nilitembea kwenda kanisani na kurudi, umbali wa maili tano hivi, nadhani, lakini ulionekana mrefu zaidi sana kwa sababu ya joto kali.

"Basi," nikasema, "sitatoka jioni hii." Basi nikapanda

chumbani kwangu nikajilaza na kujaribu kupumzika; lakini hapa mbu na nzi walionekana kuungana. Aa, nilihisi nitarukwa na akili. Nilijaribu kuomba, lakini, Aa, wale mbu wenye sumu hawakufanya lolote ila kuimba, kwanza sikio moja kisha jingine, kisha kuuma kwa ukali.

"Ee, jamani, siwezi kuvumilia." Basi nikainuka. Nikasema, "Ni mbali mno kwenda Kanisa la Bethel usiku huu, nitaingia katika kanisa hili la Kimethodisti la wazungu."

Nilikuwa nimechoka mno, nikasema, "Bwana, tafadhali nisaidie." Nilipotelemka chini shangazi yangu akaniuliza, "Unakwenda wapi?"

"Kanisani."

"Nilidhani ulisema hutatoka tena."

"Ndiyo, lakini nakwenda katika kanisa hili la Kimethodisti la wazungu, katika mtaa wa Exeter."

Alishangaa.

"Sisi huwa hatuendi kamwe katika kanisa la wazungu hapa. Ningecheka kama wangekutoa nje."

"Basi," nikasema, "itawabidi kufanya hivyo usiku huu kwa maana mimi nakwenda."

Nilifurahi kwamba yeye hakutaka kwenda, kwa maana alikuwa mwepesi wa kuumizwa moyo, nami nilidhani kama kungetokea jambo lolote lisilopendeza ningeweza kulivumilia kuliko yeye; basi nikatoka, nusu saa kabla ya wakati. Kanisa lilikuwa zuri; taa ziliwaka kwa mwanga hafifu na palikuwa na ubaridi na utulivu. Mlinzi wa kanisa alikuwa mchangamfu sana akasema nami, lakini hakuniambia niende kwenye roshani—desturi ilikuwa kwamba watu weusi walipokwenda kanisani walikwenda kwenye roshani—basi, kwa kuwa hakusema lolote, niliingia nikaenda viti vitatu au vinne kutoka mlangoni.

"Wakinitoa nje," nikasema, "nitatembea kwa madaha kweli, na kila mtu ataniona."

Basi, katika utulivu ule nilianza kutafakari na kuomba. Kwa namna fulani, nilihisi kwamba Bwana alikuwa amenituma pale ili anifundishe somo fulani, nami nikasema, "Bwana, ni nini unachotaka nijifunze, kwa maana hakika unakusudia jambo fulani kwa haya yote?" Basi niliketi pale, nikiomba kwa bidii.

Baada ya muda, watu walianza kukusanyika, kisha wanawake wawili waliovaa vizuri sana waliingia wakasimama kwenye kiti changu. Niligeuka nikawatazama usoni moja kwa moja ili waone kwamba mimi ni mweusi wa ukoo wa kifalme, lakini walionekana wachangamfu, kwa hiyo niliinuka nao wakapita kuingia.

Kulikuwa na viti vingi vitupu upande wa pili na zaidi

mbele. Sijui kwa nini walipendelea kile kimoja isipokuwa kwa sababu ya mvuto ule wa pekee unaoonekana kuuzunguka ukoo wa kifalme!

Baada ya muda mhubiri aliingia, taa zikaongezwa mwanga. Aa, jinsi palivyopendeza, naye mhubiri akapanda mimbarini na kuomba, kisha akatangaza wimbo. Waliimba, kisha sala ya bidii sana, na mambo yote ya kawaida ya mwanzo. Muda wote huu nilimwomba Bwana anifundishe somo alilotaka nijifunze. Mhubiri aliposimama na kutangaza fungu lake, alisema: "Fungu langu litapatikana katika Wafilipi 4:19, 'Naye Mungu wangu atawajazeni kila mnachokihitaji kwa kadiri ya utajiri wake katika utukufu, ndani ya Kristo Yesu;' na Roho akaniambia waziwazi, "Hilo ndilo somo lako," na mkazo ulionekana kuwa juu ya hitaji, "Mungu wangu atawajazeni kila mnachokihitaji," nami nikaliona, maana ya yote hayo.

Niliporudi nyumbani kutoka kanisani, huko Baltimore, shangazi yangu akaniuliza, "Haya, ilikuwaje?"

"Bwana amenifundisha somo alilotaka nijifunze," nikajibu, "nimefurahi sana kwamba nilienda."

Nilipoona jinsi nilivyokaribia kulivunja agano langu na Mungu, niliingiwa na hofu; nililala kidogo sana usiku ule.

Asubuhi iliyofuata niliamka mapema nikaenda kwenye gari la moshi. Walisema ni lile la saa tatu na nusu lililoondoka Baltimore. Walisema ni gari la moshi la kasi ya umeme; lilikuwa likienda York, Pennsylvania. Lilisimama mara mbili tu, Wilmington, Philadelphia, na York. Nilihisi sitaki kamwe kupanda gari lile tena. Aa, lilikuwa na kasi mno, nilipotazama nje kupitia dirishani ilionekana kwangu kana kwamba miti na nguzo zingeyang'oa macho yangu, kasi ilikuwa ya kutisha. Nilijishikilia, nikasema, "Bwana, ukinisaidia sitaasi tena kamwe."

Nilifika York, nikalala usiku kwa kaka yangu, kesho yake nikafanya mkutano saa saba mchana katika Kanisa la Kimethodisti, nikaondoka saa nane na nusu mchana kwenda Philadelphia, nikafika nyumbani, nikatoka kununua sanduku langu la safari na kulipakia, na saa moja usiku nilifunga mlango wangu kwa kufuli nikaudondosha ufunguo wangu katika sanduku la barua nikaanza safari kwenda mtaa wa Horton kwa rafiki yangu, Bi Kenney. Nilikutana na Bi B. nikamwambia kwamba ninakwenda Uingereza kukaa huko kwa miezi kadhaa, nami nilitaka aitunze nyumba yangu mpaka nirudi.

"Sawa," akasema.

Nilimuaga, nikapita zangu. Asubuhi iliyofuata, Jumatano, saa mbili asubuhi, nilipanda meli "Ohio," chini ya uongozi wa Nahodha Morris. Alikuwa muungwana kamili na

mkarimu sana kwangu. Kupitia rafiki yangu mpendwa, Bi Kenney, nilikuwa nimepata tiketi yangu bila tatizo, dola sabini daraja la kwanza, bila shaka.

Kulikuwa na abiria wengi kiasi wa tabaka la juu, nami, kwa kuwa ni mwanamke mweusi na niko peke yangu, kulikuwa na udadisi kidogo kuhusu mimi ni nani, nilikuwa nikienda Uingereza kufanya nini, na kadhalika. Lazima nikiri kwamba niliona aibu kwa kiasi fulani. Abiria kadhaa waliniuliza kama nimewahi kufika Uingereza.

"Hapana," nikasema.

"Unakwenda kwa shughuli za biashara?"

"Hapana, si jambo maalum."

"Unatarajia marafiki wakupokee?"

"Kwa kweli, hapana."

Kisha tabasamu na neno la kukosoa namna hiyo. Walikuwa wakienda zao na kulizungumza na wengine wawili au zaidi na kutoa maoni, na baada ya muda mwingine angekuja na kuuliza swali lile lile kwa namna nyingine.

"Unakwenda Paris, nadhani?"

"Hapana, sitarajii kwenda Paris."

"Nadhani unakwenda kujiunga na Waimbaji wa Jubilee. Bila shaka, unaona nauli hii ni ghali, Bi Smith?"

"Ndiyo, dola sabini ndizo nilizolipa kwa nauli yangu."

"Una marafiki watakaokupokea Uingereza?"

"Kwa kweli, hapana, sijui kwamba kuna mtu atakayenipokea."

Kisha ningewaeleza habari za rafiki yangu, Bi Mary C. Johnson, na Bi Price, na jinsi yote yalivyotokea, nao walionekana kushangaa mno kufikiri kwamba ningekuwa mpumbavu kiasi cha kwenda Uingereza kwa ushuhuda wa namna hiyo. Mzee mmoja muungwana wa Kiquaker ndiye peke yake aliyeonekana kweli kujua juu ya uongozi wa Roho, naye alinitetea mara moja au mbili. Baadhi ya wanawake walisema kwamba ningepaswa kusafiri daraja la chini kabisa la meli, na isingenigharimu kiasi hicho.

Hawakujua kama labda nilikuwa kiumbe wa kutiliwa shaka wa aina fulani, kwa hiyo jambo hili lilinisumbua kidogo, na siku moja niliingia katika chumba changu cha melini nikapiga magoti, nikasema, "Sasa, Bwana, watu hawa wananiuliza maswali mengi mno. Nikiwaambia kwamba wewe umenituma Uingereza, hawalielewi; na sasa, Bwana, usiwaache waniulize maswali tena. Wazuie; uwaondolee udadisi; uwafanye waniache, kwa ajili ya Yesu. Amina."

Niliinuka nikapanda juu sitahani, na tangu saa ile hakuna hata mtu mmoja aliyeniuliza maswali tena, hata mmoja safari nzima. "Mkiniomba neno lolote kwa jina langu, nitalifanya."

"Je, tu dhaifu na wenye mizigo mizito,
Tumelemewa na mzigo wa mahangaiko,
Mwokozi wa thamani, angali kimbilio letu,
Mpelekee Bwana kwa maombi." Amina.

Sote tuliugua kiasi siku mbili za kwanza. Siku ya tatu mmoja wa wahudumu wa mezani, kijana mzuri sana na mwema, alinisaidia kupanda sitahani. Nahodha aliponiona alinijia, akasema, "Hujambo, Bi Smith?"

"Najisikia nafuu, nahodha, asante."

Kisha akaketi kando yangu, akasema, "Bi Smith, umehudumiwa ipasavyo?"

"Ndiyo, nahodha, asante."

Akasema, "Kama utatendewa jambo lolote lisilopendeza na mtu yeyote katika meli hii, nataka uniarifu."

"Nakushukuru, bwana, nitafanya hivyo."

Lakini sikuwa na malalamiko yoyote. Mhudumu wa kike wa meli alikuwa mwema sana, jambo ambalo mtu yeyote asingeweza kukosa kulithamini anaposafiri melini. Alikuwa akiniletea chakula changu cha mchana au milo yangu juu sitahani, kama alivyowafanyia wengine, nami nilikuwa na mazungumzo mengi mazuri naye.

Jumapili ya kwanza tulipokuwa safarini karibu abiria wote walilazwa na ugonjwa wa bahari. Kati ya abiria wanawake ishirini au zaidi, nadhani hakuna hata mmoja aliyepanda sitahani mpaka alasiri sana, lakini Jumapili iliyofuata sote tulikuwa wazima na tumeamka na kutoka nje.

Yule muungwana wa Kiquaker na mwanawe ndio wawili peke yao walioonekana kweli kunipenda sana, mbali na yale maswali ya udadisi yaliyoulizwa. Kisha yule bwana na bibi aliyeketi karibu nami mezani—walitoka Philadelphia,—wote wawili walikuwa wachangamfu sana na walinifanyia safari kuwa nzuri, nami nililithamini hilo sana.

Yule muungwana wa Kiquaker na mwanawe walipendezwa sana nami walipojua kwamba nilikuwa, kama Marafiki (Waquaker) wasemavyo, "mwanamke mhubiri." Yule mzee alinieleza mengi kuhusu desturi za Jumuiya ya Waquaker. Alisema Waquaker siku zote wamesimama imara upande wa wanawake kuhubiri, akasema anajivunia sana jambo hilo. Sikuwa nimekutana naye kabla, naye hakujua kwamba wanawake weusi waliwahi kufanya kazi katika uwanja huo. Alinitia moyo, akaniambia nisonge mbele. Kisha akazungumza na nahodha kuhusu kufanya ibada.

Kulikuwa na madaktari watano melini, wala hakuna mhubiri kati yao. Wengi wa abiria walikuwa Waepiskopali na Wapresbiteri,

wote wazuri sana, lakini wa tabaka la juu mno, kwa hiyo mabwana hawa walikuja wakaniuliza kama ningeongoza ibada. Niliwaambia ningefanya hivyo kama nahodha angeona inapendeza. Sikutaka kufanya jambo lolote ambalo lisingependeza kabisa kwa wote. Kisha wakazunguka kuuliza, na kila mtu alikubali. Walifikiri, lolote lile la kuvunja uchovu wa kawaida na kupata burudani mpya.

Nahodha mwenyewe alinijia akasema angefurahi sana kama ningeongoza ibada. Angepanga ukumbi mkuu wa meli. Nilimwambia ningefanya hivyo kama angeona ni bora. Alinihakikishia kwamba ingekuwa sawa kabisa, kwa hiyo kila kitu kilipangwa. Kengele ya kwanza ililia; kwa kweli ilionekana kama ya kanisani hasa! Jinsi tabasamu na minong'ono ilivyozunguka kati ya abiria, "Yule mwanamke mweusi atahubiri." Wote walialikwa kushuka katika ukumbi mkuu, kisha kengele ya pili ikalia. Wengi wa abiria wa daraja la pili na baadhi ya abiria wa daraja la chini kabisa waliingia. Wale wa daraja la chini wengi wao walikuwa Wakatoliki, lakini wote walikuwa na adabu ya ibada isipokuwa mtu mmoja au wawili maskini, wasio na elimu.

Vitabu vya sala na vya nyimbo vya Kiepiskopali viliwekwa kuzunguka meza ndefu zote, nami sikujua hata kidogo jinsi ya kuendesha ibada ile, kwa hiyo nilimgeukia rafiki yangu Mquaker, kwa maana yeye na mwanawe walisimama kando yangu tayari kusaidia katika lolote isipokuwa kuimba au kuomba, naye akazungumza na nahodha, aliyesema niendelee kwa namna yangu mwenyewe. Basi nilitangaza wimbo uliojulikana, nao wote wakajiunga nilipoanzisha sauti yake. Kama ningethubutu kumwomba mtu aombe ningefanya hivyo, lakini kama ningefanya hivyo ingekuwa tu jambo la kumwaibisha mtu yeyote isipokuwa Mmethodisti wa zamani, kwa hiyo nilimtazama Mungu anipe nguvu nikaomba mwenyewe, kisha nikaimba kutoka katika kitabu cha Winnowed Hymns ule wimbo mzuri, "Yesu wa Nazareti Anapita."

Bwana aliubariki uimbaji nao ukavuta usikivu wao, na kabla sijamaliza niliona kwamba kadhaa wao waliguswa, lakini jinsi nilivyoomba asubuhi ile msaada wa Mungu, nao hakika ulikuja.

Nilifungua Biblia yangu katika sura ya 14 ya Yohana, nikasema, "Sitahubiri, lakini nataka kuzungumza kidogo kutoka katika sura hii pendwa ya zamani," basi nikazungumza kwa zaidi ya nusu saa kwa uhuru na wepesi kamili. Kisha nikaomba, na nilipokuwa nikizungumza na Bwana abiria mbalimbali walikuja mbele yangu, wale waliokuwa wagonjwa, na marafiki walioachwa nyuma, nahodha na maafisa waliokuwa wema kiasi kile, na kadhalika, kadiri Roho alivyoyaongoza maombi, ndivyo nilivyoomba. Nilipomaliza tuliimba Doksolojia.

Aa, jinsi ilivyobadilisha roho ya abiria. Wanawake na mabwana ambao hawakuwa wamenisalimu hata habari za asubuhi kabla, walinijia wakanishukuru kwa yale niliyosema, na hasa kwa yale maombi. Walinipa mikono na walipendezwa sana, wakasema, "Bwana akubariki."

Kulikuwa na daktari mmoja mkubwa wa hadhi ya juu aliyekuwa wa Jeshi la Wanamaji la Marekani—yeye na mkewe na watoto wawili walikuwa wazuri sana, lakini kutokana na maneno ya baadhi ya abiria alionekana kujiendesha kana kwamba alidhani abiria wa meli ile walipaswa kujisikia wameheshimiwa sana kwamba abiria mkuu kama yeye, daktari katika Jeshi la Wanamaji la Marekani, alikuwa ndani ya meli ile.

Wale wasichana wawili wadogo walikuwa viumbe vidogo vitamu, wenye umri, nadhani, wa miaka tisa na sita hivi; walionekana kunipenda sana. Hawakuwa na mlezi pamoja nao, kwa hiyo nilikuwa nikiwachezesha, nasi tulifurahi pamoja, lakini kila mara daktari alipokuwa karibu alikuwa akiwaita waondoke. Alionekana kujisikia vibaya mno kwamba wawe wajinga kiasi cha kumjali mwanamke mweusi. Nilikuwa nikitabasamu nilipoona hila zake.

Nilipofika Liverpool sikujua lolote kuhusu Forodha. Wanawake wote walikuwa na mabwana wa kushughulikia mizigo yao, na kwa kuwa siku zote huwa na vurugu tunapowasili, basi nikasema, "Bwana, sina mtu wa kushughulikia mizigo yangu wala kunifanyia lolote, sasa nisaidie na unituliza, na unisaidie tu kumaliza kila kitu."

Yule daktari mwema alionekana kujitahidi hasa kunizuia. Alikuwa na mizigo mingi ya kukaguliwa, mimi nilikuwa na sanduku moja tu, yeye alikuwa na maafisa watatu. Nilisubiri; kisha nikaona nafasi, nikazungumza tu na mmoja wa wale watu, nikamwonyesha sanduku langu; wakati huo huo yule daktari mwema akasimama mbele yangu kabisa, akampiga yule mtu mkononi, akamchukua kwa ukali mno, kwa hiyo nilisubiri mpaka wote walipokuwa karibu kumaliza. Daktari akapanda gari lake la kukodi akaondoka. Kisha yule mtu akanigeukia akasema, "Bibi, hili ndilo sanduku lako?"

"Ndiyo, bwana," nikasema.

"Nadhani huna tumbaku wala sigara, wala vitabu?"

"Hapana, hapana," lilikuwa jibu langu.

"Basi, sawa, unataka kwenda wapi?"

"Kituo cha Lime Street, bwana."

Alipiga mluzi kuita gari la kukodi, nikafunga sanduku langu kwa kufuli, na baada ya kitambo kidogo nikaondoka.

Gari langu la kukodi lilimfikia na kumpita yule daktari mwema. Nilipopita nilitazama nje nikampungia mkono pamoja na kuinama kwa adabu nikapita zangu, nikimwacha daktari nyuma, na badala ya kutabasamu kama mtu mwema na kunitakia safari njema kwa jina la Mungu, alikunja uso tu na kuonekana kuuma mdomo wake. Sijawahi kumwona tangu hapo, maskini!