Sura 23 · dakika 23 za kusoma · dakika 29 za kusikiliza
Juu ya maombi ya jioni. Juu ya asili na ulazima wa kujichunguza. Jinsi tunavyopaswa kuwa mahususi katika kuungama dhambi zetu zote. Jinsi tunavyopaswa kuijaza mioyo yetu hofu na kicho kinachostahili juu ya dhambi yote
SASA nimefika saa kumi na mbili jioni, ambayo kwa hesabu ya Maandiko huitwa saa ya kumi na mbili, yaani saa ya mwisho ya mchana. Huu ni wakati unaofaa sana kwa utauwa, hata nadhani hakuna haja ya kusema lolote ili kuupendekeza kama wakati wa maombi kwa watu wote wanaokiri kuuheshimu utauwa hata kidogo.
Kwa kuwa kazi na shughuli za kila hali ya maisha kwa kawaida huwa zimekwisha saa hii, basi huu ndio wakati unaofaa kwa kila mtu kujihoji na kuupitia mwenendo wake wote tangu tendo la kwanza la siku. Ulazima wa kujichunguza huku umejengwa juu ya ulazima wa toba. Kwa maana ikiwa ni lazima kutubu dhambi zetu zote, na ikiwa hatia ya dhambi zisizotubiwa bado inakaa juu yetu, basi ni lazima si dhambi zetu zote tu, bali pia mazingira yake mahususi na yale yanayozizidisha, yajulikane, yakumbukwe, na kuletwa kwenye toba.
Maandiko yasema, “Tukiziungama dhambi zetu, yeye ni mwaminifu na wa haki hata atuondolee dhambi zetu, na kutusafisha na udhalimu wote.” [1 Yohana 1:9] Maana yake ni kwamba hapo tu dhambi zetu husamehewa, nasi husafishwa na hatia na udhalimu wake, zinapoungamwa na kutubiwa kwa namna hii.
Kwa hiyo inaonekana kuna ulazima mkubwa kabisa kwamba matendo yetu yote ya kila siku yaangaliwe daima na kuhojiwa, tusije kwa uzembe tukajitwika hatia ya dhambi zisizotubiwa.
Kwa hiyo kujichunguza huku kila jioni hakupaswi kuonwa tu kama kanuni njema inayomfaa mtu mwenye hekima kuifuata, bali kama jambo la lazima sawa na kuungama na kutubu dhambi zetu kila siku; kwa sababu toba hii ya kila siku haina maana kubwa, nayo hupoteza faida yake kuu yote, isipokuwa iwe kuungama na kutubu mahususi kwa dhambi za siku ile. Kujichunguza huku ni lazima kwa toba kwa namna ileile kama wakati ulivyo lazima; huwezi kutubu wala kuonyesha huzuni yako usipotenga muda kwa ajili yake; wala huwezi kutubu ila kwa kadiri unavyojua ni nini unachokitubia. Kwa hiyo inaposemwa kwamba ni lazima kuyachunguza matendo yako na kuyahoji, ni sawa tu na kusema kwamba ni lazima kujua ni mambo gani, na mangapi, unayopaswa kuyatubia.
Huenda hadi sasa umejizoeza tu kujiungama kuwa mwenye dhambi kwa jumla, na kuomba msamaha kwa ujumla, bila kukumbuka kwa makini wala kujutia dhambi mahususi za siku ile. Na kwa desturi hii umefikia kuamini kwamba ile namna fupi ileile ya jumla ya kuungama dhambi kwa ujumla inatosha kuwa toba ya kila siku.
Tuseme mtu mwingine angeshikilia kwamba kuungama dhambi zetu kwa jumla mara moja mwishoni mwa kila juma kunatosha; na kwamba ni sawa tu kuungama dhambi za siku saba zote pamoja, kama kuwa na toba mahususi mwishoni mwa kila siku: najua unaona waziwazi upuuzi na ukosefu wa utauwa wa wazo hili, na kwamba unadhani ni rahisi kuonyesha hatari na upumbavu wake.
Lakini huwezi kuleta hoja hata moja dhidi ya wazo kama hilo, isipokuwa itakuwa hoja nzuri vilevile dhidi ya toba ya kila siku isiyozihoji kwa ukali dhambi mahususi za siku ile.
Kwa maana kama vile huwezi kuleta andiko lolote la wazi la Maandiko dhidi ya wazo hilo, bali ni lazima uchukue hoja zako zote kutoka katika asili ya toba, na ulazima wa toba mahususi kwa dhambi mahususi, vivyo hivyo kila hoja ya aina hiyo lazima ithibitishe kikamilifu ulazima wa kuwa mahususi sana katika toba yetu ya dhambi za kila siku; kwa kuwa hakuna kinachoweza kusemwa kwa haki dhidi ya kuziacha dhambi za juma zima zitubiwe kwa ujumla, ila kile kinachoweza kusemwa kwa haki ileile dhidi ya toba ya kila siku inayozitazama dhambi za siku ile kwa ujumla tu.
Je, ungemwambia mtu kama huyo kwamba kuungama kila siku ni lazima ili kudumisha chuki dhidi ya dhambi, na kwamba bila hivyo moyo ungekuwa mgumu na kukosa hisia ya hatia ya dhambi? Na je, hii si sababu nzuri vilevile ya kudai kwamba toba yako ya kila siku iwe ya wazi kabisa na mahususi kwa dhambi zako za kila siku? Kwa maana ikiwa kuungama kunapaswa kuamsha chuki dhidi ya dhambi, hakika kuungama kule kunakozitafakari na kuzifunua dhambi zako mahususi, kunakozileta nuruni pamoja na mazingira yake yote na yale yanayozizidisha, kunakodai kukiri kwa huzuni kila dhambi moja moja, lazima kuujaze moyo chuki dhidi ya dhambi kwa kiwango kikubwa zaidi sana kuliko kule ambako, kwa maneno yaleyale, hukuungamisha tu kuwa mwenye dhambi kwa jumla. Kwa maana kwa kuwa hili si jingine ila lile ambalo hata mtakatifu mkuu kabisa anaweza kusema juu yake mwenyewe kwa haki, basi kurudia kila siku kuungama kwa namna hiyo tu hakuna ndani yake kitu cha kukutia aibu kweli kwa ajili ya mwenendo wako mwenyewe wa maisha.
Tena: je, hutalazimika kumwambia mtu huyo kwamba kwa kujiachia kwenye kuungama kwa jumla kila juma, atakuwa katika hatari kubwa ya kusahau dhambi zake nyingi sana? Lakini je, hoja hii ina maana au nguvu yoyote, isipokuwa ukidhani kwamba dhambi zetu zote zinapaswa kukumbukwa na kuletwa kwenye toba mahususi? Na je, si lazima kwamba dhambi zetu mahususi zisisahauliwe, bali zikumbukwe moja moja katika toba zetu za kila siku, kama ilivyo katika toba ya wakati mwingine wowote?
Kwa hiyo kila hoja ya kuungama na kutubu kila siku ni hoja ileile ya kuungama na kutubu dhambi mahususi za kila siku.
Kwa sababu kuungama kila siku hakuna sababu nyingine wala ulazima mwingine ila dhambi zetu za kila siku; na kwa hiyo hakuwi kile kinachopaswa kuwa, ila kwa kadiri kunavyokuwa toba na kukiri kwa huzuni dhambi za siku ile.
Nadhani ungejiona kuwa na hatia ya ukosefu mkubwa wa utauwa, kama ungeenda kulala bila kujiungama kuwa mwenye dhambi na kumwomba Mungu msamaha; usingeona inatosha kwamba ulifanya hivyo jana. Lakini ikiwa, bila kujali siku ya leo hata kidogo, unarudia tu maneno yaleyale uliyoyatumia jana, dhambi za leo zinaweza kuhesabiwa kwa haki kuwa hazijapata toba yoyote. Kwa maana ikiwa dhambi za leo zinahitaji kuungamwa upya, lazima kuungama huko kupya kuwe kunakoifaa siku hiyo yenyewe. Kwa maana ni hali na mazingira ya kila siku yanayopaswa kuamua hali na namna ya toba yako jioni; la sivyo maneno yaleyale ya jumla huwa zaidi desturi tupu yenye sura ya wajibu, kuliko utimizaji wa kweli wa wajibu huo kama unavyohitajika ili ukufae kweli.
Tuseme kwamba siku fulani umetenda dhambi hizi: umesema uongo wa ubatili juu yako mwenyewe, ukijipa kwa uongo jambo fulani kwa sababu ya kiburi; umesengenya, na umejiachia katika kiasi fulani cha kutokuwa na kiasi. Tuseme kwamba siku iliyofuata uliishi kwa namna iliyo kinyume; hukuacha wajibu wowote wa utauwa, na siku iliyobaki ulijishughulisha bila hatia katika kazi yako ipasayo. Tuseme kwamba jioni ya siku hizi zote mbili unatumia tu kuungama kulekule kwa jumla, ukikuona zaidi kama wajibu unaopaswa kutimizwa kila usiku, kuliko kama toba inayopaswa kulinganishwa na hali mahususi ya siku ile.
Je, inaweza kusemwa kwa akili yoyote kwamba kila siku imepata toba yake ipasayo? Je, si upuuzi uleule kusema hakuna tofauti katika hatia ya siku hizi, kama kusema hakuhitajiki toba tofauti mwishoni mwake? Au kila mojawapo inawezaje kupata toba yake ipasayo, ila kwa kuwa na toba iliyo pana, na ya kina, na mahususi kama hatia ya kila siku?
Tena: tuseme kwamba katika siku ile, ulipokuwa umetenda zile dhambi tatu za wazi zilizotajwa hapo juu, katika toba yako ya jioni ulikumbuka moja tu kati yake. Je, si wazi kwamba zile nyingine mbili hazijatubiwa, na kwa hiyo hatia yake bado inakaa juu yako? Basi hapo uko katika hali ya mtu yule anayejikabidhi kwa usiku bila toba kwa ajili ya siku iliyomtumbukiza katika dhambi mbili kubwa namna hiyo.
Basi haya si mambo madogo yasiyo na maana, wala hayo ni wasiwasi wa kupita kiasi ambao mtu hana haja ya kujisumbua nao; bali ni kweli zilizo wazi zinazogusa kiini hasa cha maisha ya utauwa. Kwa maana ikiwa toba ni lazima, ni lazima vilevile kabisa kwamba ifanywe ipasavyo, na kwa namna inayostahili.
Nami nimeingia katika mambo haya yote kwa undani, ili tu kukuonyesha kwa namna iliyo wazi kabisa kwamba kujichunguza na kuyapitia kwa makini matendo yote ya siku hakupaswi kuonwa tu kama kanuni njema, bali kama jambo la lazima sawa na toba yenyewe.
Ikiwa mtu anapaswa kutoa hesabu ya matumizi yake usiku, je, inaweza kudhaniwa kuwa ni uangalifu usio na haja kwake kuzingatia kila tumizi moja moja la mchana?
Na ikiwa mtu anapaswa kutubu dhambi zake usiku, je, inaweza kudhaniwa kuwa ni wasiwasi uliopita kiasi kwake kujua na kukumbuka ni dhambi gani anazopaswa kuzitubia.
Zaidi ya hayo; hata kama ingekubaliwa kwamba kuungama kwa jumla kunaweza kuwa toba ya kutosha mwishoni mwa siku zile ambazo ndani yake kuna udhaifu tu usioepukika wa asili yetu wa kuombolezea; hata hivyo jambo hili lenyewe linathibitisha kikamilifu ulazima kamili wa kujichunguza huku: kwa maana bila kujichunguza huku, ni nani awezaye kujua kwamba ameipitisha siku yoyote kwa namna hiyo?
Tena: toba ya jioni, inayoyahoji matendo yote ya siku kwa namna hii, si lazima tu ili kufuta hatia ya dhambi, bali pia ndiyo njia ya hakika kabisa ya kuyarekebisha na kuyakamilisha maisha yetu.
Kwa maana ni toba ya namna hii tu inayougusa moyo, inayoiamsha dhamiri, na kuacha moyoni hofu kuu na chukizo la dhambi.
Kwa mfano: kama ingetokea kwamba jioni fulani, yote ambayo ungeweza kujishtaki nayo ni haya tu, yaani kutimiza ibada zako kwa haraka na kwa uzembe, au kutumia muda mwingi mno katika mazungumzo yasiyofaa; kama upuuzi wa mambo haya ungetafakariwa na kukiriwa kikamilifu; kama ungejihukumu mwenyewe mbele za Mungu kwa ajili yake, na kumsihi akupe msamaha wake na neema yake ya kukusaidia; ni nini kingeweza kuwa njia inayofaa zaidi ya kukuzuia usianguke katika makosa yaleyale kesho yake?
Au kama ungeanguka tena ndani yake kesho yake, lakini yakaletwa tena kwenye uchunguzi uleule na hukumu ileile mbele za Mungu, kutokea kwake tena kungekuwa kwako ushahidi wa upumbavu na udhaifu wako mwenyewe, kungeleta moyoni mwako maumivu na majuto, na kukujaza aibu na fadhaa juu yako mwenyewe, kiasi kwamba, kwa uwezekano wote, kungekufanya utamani mno ukamilifu mkubwa zaidi.
Basi kwa dhambi zinazorudiwa, hii ndiyo ingekuwa faida ya hakika tunayoipata kutokana na kujichunguza na kuungama huku; moyo ungefanywa mnyenyekevu kwa njia hiyo, uliojaa huzuni na majuto ya kina, na hatua kwa hatua ungelazimishwa kujirekebisha.
Bali kuungama kwa jumla kwa mazoea tu, kunakoonwa kuwa wajibu wa jioni tu, kunakoyapuuza makosa mahususi ya siku, na kulivyo vilevile iwe siku imetumika vibaya au vizuri, hakuna athari yoyote au kuna athari ndogo tu moyoni; mtu anaweza kuungama hivyo kila siku, na bado akaendelea kutenda dhambi na kuungama maisha yake yote, bila majuto yoyote moyoni, wala hamu ya kweli ya kujirekebisha.
Kwa maana ikiwa dhambi zako mahususi zimeachwa nje ya kuungama kwako, kuungama kwako dhambi kwa jumla hakuna athari zaidi moyoni mwako kuliko kama ungeungama tu kwamba watu wote kwa jumla ni wenye dhambi. Na hakuna kitu katika kuungama kokote kinachoonyesha kwamba ni kwako, ila kwa kadiri kunavyokuwa kujishtaki mwenyewe, si kwa dhambi kwa jumla, au zile zilizo za kawaida kwa watu wengine wote, bali kwa zile dhambi mahususi zilizo aibu na fedheha yako mwenyewe.
Hakuna kuungama kwingine ila kule kunakofunua na kushtaki hatia yako mwenyewe mahususi kwa namna hii kunakoweza kuwa tendo la huzuni ya kweli, au kujali kwa kweli hali yako mwenyewe. Na kuungama kusiko na huzuni hii na majuto haya ya moyo hakuna ndani yake kitu chochote, ama cha kulipia dhambi zilizopita, ama cha kuzaa ndani yetu matengenezo na marekebisho ya kweli ya maisha.
Tuendelee: Ili kufanya kujichunguza huku kuwe na faida zaidi, kila mtu anapaswa kujilazimisha kufuata utaratibu fulani ndani yake. Kwa kuwa kila mtu ana jambo fulani la pekee katika asili yake, mielekeo yenye nguvu zaidi kwa maovu fulani kuliko mengine, madhaifu fulani yanayomshika kwa karibu zaidi, na yaliyo magumu zaidi kushindwa kuliko mengine; na kwa kuwa ni rahisi kwa kila mtu kujua hili juu yake mwenyewe, kama vile kujua ni nani anayempenda au asiyempenda; basi ni lazima kabisa kwamba sifa hizi za pekee za asili na tabia zetu zisiepuke kamwe kuhojiwa kwa ukali katika toba yetu ya jioni. Nasema, kuhojiwa kwa ukali, kwa sababu hakuna kinachotosha kuzishinda tabia hizi za asili ila ukali mkali dhidi yake.
Hayo ndiyo macho ya kuume yasiyopaswa kuachiliwa, bali kung’olewa na kutupwa mbali nasi. Kwa maana kama yalivyo madhaifu ya asili, vivyo hivyo yana nguvu ya asili, nayo lazima yapingwe kwa nguvu nyingi, la sivyo upesi yatatushinda nguvu.
Kwa hiyo, yeye ajuaye kwamba kuliko yote yuko chini ya hasira na ghadhabu, lazima awe mwangalifu sana na wa kudumu katika kuichunguza tabia hii kila jioni. Lazima atafute kila kuteleza alikofanya kwa namna hiyo, iwe kwa wazo, au kwa neno, au kwa tendo; lazima ajitie aibu, ajilaumu, na kujishtaki mbele za Mungu, kwa kila jambo alilolisema au kulitenda kwa kuitii hasira yake. Asijiruhusu kusahau kuichunguza tabia hii, kama vile asivyojiruhusu kusahau maombi yake yote.
Tena: Ukiona kwamba ubatili ndio tabia yako inayotawala, ambayo daima inakusukuma kuupamba mwili wako, na kunyakua kila kitu kinachosifu au kubembeleza uwezo wako, usiiache wala usiisahau kamwe tabia hii katika kujichunguza kwako jioni; bali mwungamie Mungu kila ubatili wa wazo, au wa neno, au wa tendo, uliotenda, na ujitie katika aibu na fadhaa yote uwezayo kwa ajili yake.
Kwa namna hii watu wote wanapaswa kutenda kuhusu udhaifu wao mkuu, ambao asili yao inauelekea zaidi. Na hata kama haingefanya mara moja yote wanayotamani, hata hivyo, kwa mazoea ya kudumu, kwa hakika ingezaa matokeo yake yanayotamaniwa baada ya muda mfupi.
Zaidi ya hayo: Kwa kuwa hali zote na kazi zote za maisha zina hatari na majaribu yake ya pekee, na huwaweka watu katika hatari ya dhambi fulani kuliko nyingine, basi kila mtu anayetamani kukua kwake mwenyewe, anapaswa kufanya iwe sehemu ya lazima ya kujichunguza kwake jioni, kutafakari jinsi alivyoziepuka, au alivyoanguka katika, zile dhambi zilizo za kawaida zaidi kwa hali yake ya maisha.
Kwa maana kwa kuwa kazi yetu na hali yetu ya maisha ina nguvu kubwa juu yetu, hakuna kitu ila ukesha wa namna hii kinachoweza kutulinda na yale majaribu ambayo inatuweka ndani yake kila siku.
Maskini, kutokana na hali yake ya maisha, daima yuko katika hatari ya kunung’unika na kukosa utulivu; tajiri yuko hatarini zaidi kwa anasa za mwili na kujifurahisha; mfanyabiashara kwa uongo na faida isiyo ya haki; msomi kwa kiburi na ubatili: hivyo katika kila hali ya maisha, mtu anapaswa daima, anapojichunguza, kuyakazia macho yale makosa ambayo hali yake ya maisha inamweka hatarini zaidi kuliko yote.
Tena: Kwa kuwa ni jambo la akili kudhani kwamba kila mtu mwema ameingia katika, au angalau amejiwekea, utaratibu fulani wa maisha matakatifu, na amejiwekea kanuni fulani za kufuata, ambazo si za kawaida kwa watu wengine, na zinajulikana kwake peke yake: basi inapaswa kuwa sehemu ya kudumu ya kujikumbusha kwake usiku, kuchunguza jinsi, na kwa kiwango gani, alivyozifuata, na kujilaumu mbele za Mungu kwa kila mara alipozipuuza.
Kwa kanuni, hapa nina maana ya zile kanuni zinazohusu mpangilio mzuri wa muda wetu, na shughuli za maisha yetu ya kawaida; kanuni zinazoweka utaratibu fulani kwa yote tunayopaswa kufanya, kazi yetu, ibada, kujinyima, kusoma, kukaa faraghani, mazungumzo, milo, viburudisho, usingizi, na mengineyo.
Basi, kwa kuwa kanuni nzuri zinazohusu mambo haya yote ni njia za hakika za kukua sana, na ni kanuni ambazo Wakristo wote wa dhati hawana budi kujiwekea, ni vigumu sana zifuatwe kwa manufaa yoyote, isipokuwa zifanywe kuwa jambo la kudumu la kujichunguza kwetu jioni.
Mwisho, Usitosheke na kuipitia siku kwa jumla kwa haraka, bali lazima uiingie kwa utulivu wa kufikiri; anza na tendo la kwanza la siku, na uendelee, hatua kwa hatua, kupitia kila jambo mahususi ulilohusika nalo, na hivyo usiache wakati wowote, mahali popote, wala tendo lolote lipuuzwe.
Kujichunguza kunakofanywa kwa namna hii, baada ya muda mfupi kutakufanya uwe tofauti na ulivyokuwa, kama vile mtu mwenye hekima alivyo tofauti na mjinga. Kutakupa upya wa moyo, roho ya hekima, na hamu ya ukamilifu, ambavyo hapo kwanza ulikuwa mgeni navyo kabisa.
Haya yatosha kuhusu kujichunguza jioni.
Sasa naendelea kukuwekea mbele yako mambo ya kutafakari yatakayoweza kuujaza moyo wako hofu na kicho kinachostahili juu ya dhambi yote, na kukusaidia kuziungama dhambi zako mwenyewe, kwa majuto makali kabisa na huzuni ya moyo.
Tafakari kwanza jinsi dhambi yote ilivyo chukizo kwa Mungu, ni unyonge mkubwa kiasi gani, na jinsi inavyowafanya wenye dhambi kuwa machukizo machoni pa Mungu. Kwamba ni dhambi peke yake inayoleta tofauti kubwa kati ya Malaika na Ibilisi; na kwamba kila mwenye dhambi, kwa kadiri anavyotenda dhambi, ni rafiki wa Ibilisi, na anaendeleza kazi yake dhidi ya Mungu. Kwamba dhambi ni waa na unajisi mkubwa zaidi wa nafsi, kuliko uchafu wowote au ugonjwa wowote ulivyo unajisi wa mwili. Na kuridhika kuishi katika dhambi ni unyonge mkubwa zaidi sana, kuliko kutamani kugaagaa matopeni, au kupenda uchafu wowote wa mwili.
Tafakari jinsi ambavyo ungemchukia kiumbe ambacho hakifurahii kitu chochote ila uchafu na takataka, kinachochukia kila kitu kilicho safi na cha heshima: na hili likufundishe kuelewa jinsi nafsi isiyofurahia kitu ila uchafu wa dhambi lazima ionekane chukizo mbele za Mungu.
Kwa maana dhambi zote, ziwe za anasa za mwili, za kiburi, au za udanganyifu, au za tamaa nyingine yoyote isiyo na utaratibu, si kitu kingine ila uchafu na magonjwa machafu ya nafsi yenye akili. Na haki yote si kitu kingine ila usafi, adabu, uzuri, na ukamilifu wa roho ile iliyoumbwa kwa mfano wa Mungu.
Tena: Jifunze ni hofu kuu kiasi gani unayopaswa kuwa nayo juu ya hatia ya dhambi, kutokana na ukuu wa ule Upatanisho uliofanywa kwa ajili yake.
Mungu aliuumba ulimwengu kwa pumzi ya kinywa chake, kwa kusema neno, lakini ukombozi wa ulimwengu umekuwa kazi ya taabu ndefu zaidi.
Jinsi Mungu awezavyo kuumba viumbe kwa urahisi, tunajifunza katika sura ya kwanza ya Mwanzo; lakini jinsi ilivyo vigumu kwa rehema isiyo na mipaka kusamehe dhambi, tunajifunza kutokana na ule Upatanisho wa gharama kubwa, zile dhabihu za damu, yale maumivu na malipizi, yale magonjwa na vifo, ambavyo vyote lazima vipitiwe, kabla mwenye dhambi mwenye hatia hajafaa kusimama mbele za Mungu.
Zitafakari kweli hizi kuu: kwamba Mwana wa Mungu alilazimika kuwa mwanadamu, kushiriki madhaifu yetu yote, kuvumilia maisha ya umaskini, ya maumivu, ya taabu, na ya kudharauliwa, kuteswa, kuchukiwa, na mwishowe kupigiliwa msalabani, ili kwa mateso hayo amfanye Mungu kuwa mwenye rehema kwa ile asili ambayo ndani yake aliteswa.
Kwamba dhabihu zote za damu na upatanisho wote wa sheria ya Kiyahudi zilikusudiwa kuonyesha ulazima wa Dhabihu hii kuu, na chukizo kuu alilokuwa nalo Mungu juu ya wenye dhambi.
Kwamba ulimwengu bado uko chini ya laana ya dhambi, na alama za hakika za chukizo la Mungu juu yake; kama vile njaa, tauni, dhoruba, ugonjwa, maradhi, na kifo.
Tafakari kwamba wana wote wa Adamu lazima wapitie maisha ya maumivu na ya maradhi, wakizikana na kuziua tamaa zao za asili, na kuzisulubisha tamaa za mwili, ili wapate sehemu katika Upatanisho wa kifo cha Mwokozi wetu.
Kwamba malipizi yao yote na kujikana nafsi kwao kote, machozi yao yote na toba yao, vinafanywa kuwa na manufaa tu kwa yale maombezi makuu ambayo bado yanafanywa kwa ajili yao mkono wa kuume wa Mungu.
Zitafakari kweli hizi kuu; kwamba ukombozi huu wa siri, dhabihu hizi zote na mateso haya yote, ya Mungu na ya mwanadamu pia, ni kwa ajili ya kuondoa hatia ya dhambi tu; kisha hili likufundishe ni kwa machozi na majuto gani unayopaswa kujitakasa nayo.
Baada ya kutafakari hivi kwa jumla hatia ya dhambi, ambayo imeleta madhara makubwa hivi kwa asili yako, na kuiweka chini ya adhabu kuu hivi, na kuifanya chukizo hivi kwa Mungu, kiasi kwamba hakuna kitu kidogo kuliko Upatanisho mkuu hivi wa Mwana wa Mungu, na toba kuu hivi yetu wenyewe, kinachoweza kuturudisha katika kibali cha Mungu:
Tafakari kisha sehemu yako mwenyewe katika hatia ya dhambi. Na ukitaka kujua ni kwa bidii gani unapaswa kutubu wewe mwenyewe, tafakari jinsi ambavyo ungemhimiza mwenye dhambi mwingine atubu: na ni toba na marekebisho gani ungetarajia kutoka kwa yule uliyemhukumu kuwa mwenye dhambi mkuu kuliko wote ulimwenguni.
Basi kila mtu anaweza kwa haki kuihesabu hali hii kuwa yake mwenyewe. Nawe unaweza kwa haki kujiona kuwa mwenye dhambi mkuu kuliko wote unaowajua ulimwenguni.
Kwa maana ingawa unaweza kujua watu wengi wenye hatia ya dhambi fulani za wazi, ambazo huwezi kujishtaki nazo, hata hivyo unaweza kwa haki kujihukumu kuwa mwenye dhambi mkuu kuliko wote unaowajua. Na hiyo ni kwa sababu hizi zifuatazo:
Kwanza, Kwa sababu unajua zaidi upumbavu wa moyo wako mwenyewe, kuliko unavyojua wa watu wengine; na unaweza kujishtaki kwa dhambi mbalimbali, unazozijua juu yako mwenyewe tu, wala huwezi kuwa na hakika kwamba wenye dhambi wengine wana hatia yake. Kwa hiyo kama vile unavyojua zaidi upumbavu, unyonge, kiburi, udanganyifu na uzembe wa moyo wako mwenyewe, kuliko unavyojua wa mtu mwingine yeyote, vivyo hivyo una sababu ya haki ya kujiona kuwa mwenye dhambi mkuu kuliko wote unaowajua: kwa sababu unajua zaidi ukuu wa dhambi zako mwenyewe, kuliko unavyojua wa dhambi za watu wengine.
Pili, Ukuu wa hatia yetu hutokana hasa na ukuu wa wema wa Mungu kwetu, na neema na baraka mahususi, fadhili, nuru na mafundisho tuliyoyapokea kutoka kwake.
Basi kama vile neema hizi na baraka hizi, na wingi wa fadhili za Mungu kwetu, ndizo zinazozidisha sana dhambi zetu dhidi ya Mungu, vivyo hivyo zinajulikana kwetu wenyewe tu. Na kwa hiyo kila mwenye dhambi anajua zaidi yale yanayozidisha hatia yake mwenyewe, kuliko anavyojua ya watu wengine; na kwa sababu hiyo anaweza kwa haki kujiona kuwa mwenye dhambi mkuu kuliko wote anaowajua.
Jinsi Mungu alivyokuwa mwema kwa wenye dhambi wengine, ni nuru na mafundisho gani aliyowajalia; ni baraka na neema gani walizozipokea kutoka kwake; ni mara ngapi ameigusa mioyo yao kwa maongozi matakatifu, huwezi kusema. Lakini haya yote unayajua juu yako mwenyewe: kwa hiyo unajua mambo makubwa zaidi yanayozidisha hatia yako mwenyewe, nawe unaweza kujishtaki kwa ukosefu mkubwa zaidi wa shukrani, kuliko unavyoweza kuwashtaki watu wengine.
Na hii ndiyo sababu watakatifu wakuu kabisa katika vizazi vyote wamejihukumu kuwa wenye dhambi wakuu kuliko wote, kwa sababu walijua mambo fulani yanayozidisha dhambi zao wenyewe, ambayo wasingeweza kuyajua juu ya dhambi za watu wengine.
Kwa hiyo, njia sahihi ya kuujaza moyo wako majuto ya kweli, na hisia ya kina ya dhambi zako mwenyewe, ni hii: Usiitafakari, wala kuilinganisha sura ya nje, au mwenendo wa maisha yako, na ule wa watu wengine, kisha ukajiona kuwa mwenye dhambi kidogo kuliko wao, kwa sababu mwenendo wa nje wa maisha yako una dhambi kidogo kuliko wao.
Bali ili kujua hatia yako mwenyewe, lazima utafakari mazingira yako mwenyewe mahususi, afya yako, ugonjwa wako, ujana au uzee wako, wito wako mahususi, heri ya malezi yako, kiwango cha nuru na mafundisho uliyoyapokea, watu wema uliozungumza nao, maonyo uliyopewa, vitabu vizuri ulivyosoma, wingi usiohesabika wa baraka, neema, na fadhili za Mungu ulizozipokea, misukumo mizuri ya neema uliyoipinga, maazimio ya kujirekebisha uliyoyavunja mara nyingi, na makaripio ya dhamiri uliyoyapuuza.
Kwa maana ni kutokana na mazingira haya kila mtu anapaswa kupima kipimo na ukuu wa hatia yake mwenyewe. Na kwa kuwa unayajua mazingira haya ya dhambi zako mwenyewe tu, basi hakika unajua jinsi ya kujishtaki kwa viwango vya juu zaidi vya hatia, kuliko unavyoweza kuwashtaki watu wengine.
Mungu Mwenyezi, huenda, anawajua wenye dhambi wakuu kuliko wewe; kwa sababu anaona na kujua mazingira ya dhambi za watu wote, lakini moyo wako mwenyewe, ikiwa ni mwaminifu kwako, hauwezi kugundua hatia kubwa kama yako mwenyewe: kwa sababu unaweza kuona ndani yako tu yale mazingira ambayo juu yake sehemu kubwa ya hatia ya dhambi imejengwa.
Unaweza kuona dhambi katika watu wengine ambazo huwezi kujishtaki nazo; lakini basi unajua mazingira mengi ya hatia yako mwenyewe ambayo huwezi kuwashtaki wao nayo.
Na pengine yule mtu anayeonekana kuwa mbali hivyo na wema wako, na chukizo hivyo machoni pako, angekuwa bora zaidi sana kuliko wewe, kama angekuwa kabisa katika mazingira yako, na kupokea kutoka kwa Mungu fadhili zilezile zote na neema zilezile ulizopokea wewe.
Hili ni tafakari linalonyenyekeza sana, nalo linawafaa sana wale watu wanaopima wema wao kwa kulinganisha mwenendo wa nje wa maisha yao na ule wa watu wengine.
Kwa maana umtazame yeyote utakaye, hata akiwa tofauti nawe kiasi gani katika mwenendo wake wa maisha, bado huwezi kamwe kujua kwamba ameipinga neema ya Mungu kiasi ulichoipinga wewe, au kwamba katika mazingira yako yote, asingekuwa mwaminifu zaidi sana kwa wajibu wake kuliko ulivyo wewe.
Basi hii ndiyo sababu nilikutaka utafakari jinsi ambavyo ungemhimiza yule mtu uliyemwona kuwa mmoja wa wenye dhambi wakuu kabisa aziungame na kuziombolezea dhambi zake.
Kwa sababu ukitaka kutenda kwa haki, lazima uelekeze mashtaka nyumbani, wala usitazame mbali zaidi ya nafsi yako. Kwa maana Mungu hakumpa mtu yeyote uwezo wa kujua ukuu wa kweli wa dhambi yoyote ila zake mwenyewe; na kwa hiyo mwenye dhambi mkuu kuliko wote ambaye kila mtu anamjua ni yeye mwenyewe.
Unaweza kuona kwa urahisi jinsi mtu kama huyo, katika mwenendo wa nje wa maisha yake, anavyozivunja sheria za Mungu; lakini basi huwezi kamwe kusema kwamba, kama ungekuwa sawasawa katika mazingira yake yote, usingezivunja zaidi kuliko alivyofanya yeye.
Kuyatafakari mambo haya kwa dhati na mara kwa mara kutatusaidia sana kujinyenyekeza machoni petu wenyewe, kutatufanya tuuone sana ukuu wa hatia yetu wenyewe, na kuwa wapole sana katika kuwakosoa na kuwahukumu watu wengine.
Kwa maana ni nani angethubutu kuwa mkali dhidi ya watu wengine, wakati, kwa kadiri ajuavyo, ukali wa Mungu huenda unamstahili yeye zaidi kuliko wao? Ni nani angepiga kelele dhidi ya hatia ya wengine, anapotafakari kwamba anajua zaidi ukuu wa hatia yake mwenyewe, kuliko anavyojua wa hatia yao?
Ni mara ngapi umempinga Roho Mtakatifu wa Mungu; ni misukumo mingapi ya wema uliyoipuuza: ni baraka ngapi mahususi ulizozitendea dhambi; ni maazimio mangapi mema uliyoyavunja; ni makaripio na maonyo mangapi ya dhamiri uliyoyazima, unajua vizuri sana; lakini ni mara ngapi hali hii imekuwa ya wenye dhambi wengine, hujui. Na kwa hiyo mwenye dhambi mkuu kuliko wote unayemjua, lazima awe wewe mwenyewe.
Kwa hiyo, kila unapoikasirikia dhambi au wenye dhambi, kila unaposoma au kufikiri juu ya ghadhabu na hasira ya Mungu juu ya watu waovu, hili likufundishe kuwa mkali zaidi katika kujihukumu mwenyewe, na mnyenyekevu zaidi na mwenye majuto zaidi katika kukiri na kuziungama dhambi zako mwenyewe, kwa sababu hujui mwenye dhambi aliye sawa nawe.
Mwisho, ili kuhitimisha sura hii: Ukiisha kuzichunguza na kuziungama dhambi zako hivi saa hii ya jioni, lazima baadaye ujione bado una wajibu wa kujitia tena katika maombi, kabla tu ya kwenda kulala.
Jambo linalofaa zaidi kwa maombi yako wakati huo ni kifo. Kwa hiyo, maombi yako wakati huo yawe juu yake kabisa, ukizitafakari hatari zote, mashaka, na vitisho vya kifo; yawe na kila kitu kinachoweza kuugusa na kuuamsha moyo wako hata uwe na ufahamu unaostahili juu yake. Dua zako zote ziwe kwa ajili ya mawazo sahihi juu ya kukaribia kwa kifo na uzito wake; na umwombe Mungu moyo wako ujazwe hisia ya ukaribu wake kiasi kwamba ukiwe nacho daima katika mawazo yako, ufanye kila jambo kana kwamba kiko mbele ya macho yako, na kufanya kila siku iwe siku ya kujiandaa kwa ajili yake.
Jiwazie moyoni kwamba kitanda chako ni kaburi lako; kwamba vitu vyote viko tayari kwa mazishi yako; kwamba hutakuwa na shughuli tena na ulimwengu huu; na kwamba itakuwa ni kwa rehema kuu ya Mungu, ikiwa utaiona tena nuru ya jua, au kupata siku nyingine ya kuongeza kwenye matendo yako ya utauwa.
Kisha ujikabidhi usingizini, kama mikononi mwa Mungu; kama mtu asiyekuwa na nafasi tena ya kutenda mema; bali atakayeamka kati ya roho zilizotengwa na mwili, zinazongoja hukumu ya siku ile kuu ya mwisho.
Kujisalimisha hivi kwa dhati mikononi mwa Mungu kila jioni, na kuuaga ulimwengu wote, kana kwamba hutauona tena kamwe, na haya yote katika ukimya na giza la usiku, ni desturi ambayo upesi itakuwa na matokeo bora sana juu ya roho yako.
Kwa maana wakati huu wa usiku unafaa mno kwa maombi na tafakari za namna hii; na mfanano ambao usingizi na giza vinao na kifo, utasaidia sana kuyafanya mawazo yako juu yake yawe ya kina zaidi na ya kugusa moyo zaidi. Kwa hiyo natumaini hutauacha kamwe wakati unaofaa hivi kwa maombi kama haya upite bila kuyafanya.