Wasifu wa William Law

Katika ua wa kanisa la King's Cliffe, kijiji cha mawe kilichoko ukingoni mwa msitu wa zamani wa Rockingham, amelala mtu ambaye hakuwahi kuwa na parokia yake mwenyewe, hakuwahi kupanda hata inchi moja katika kanisa alilolipenda, na hakuwahi hata mara moja kumruhusu mtu yeyote kuchora picha yake. Hakuanzisha vuguvugu lolote wala hakukusanya wafuasi. Hata hivyo William Law aliandika kitabu ambacho John Wesley hakuweza kukiondoa akilini mwake, ambacho George Whitefield alisema kilitenda kazi kwa nguvu katika nafsi yake, kilichomfanya Samuel Johnson afikirie kwa dhati kuhusu Mungu kwa mara ya kwanza maishani mwake, na ambacho Edward Gibbon — mwenye mashaka mkuu, asiye rafiki wa shauku za kidini — alikiri kwamba kingegeuza cheche yoyote ya utauwa ndani ya msomaji kuwa mwali wa moto.

Alizaliwa mwaka 1686, akiwa wa nne kati ya wana wanane katika familia ya watoto kumi na mmoja, kwa Thomas Law, muuza vyakula wa King's Cliffe, na mkewe Margaret. Mwana wa muuza vyakula mwenye akili nzuri alipelekwa Cambridge ili ajitengenezee jina, na tarehe 7 Juni 1705 William Law alipokewa kama sizar wa Emmanuel College — mwanafunzi maskini, aliyejipatia riziki yake kwa kazi. Alisoma fasihi za kale, hisabati, na falsafa, na kufikia mwaka 1711 alikuwa amefanya kila kitu ambacho kijana alitarajiwa kufanya: alipata shahada yake, alichaguliwa kuwa mshirika wa chuo chake, na akatawazwa kuwa mchungaji. Alikuwa na umri wa miaka ishirini na mitano. Njia iliyokuwa mbele yake ilikuwa nyoofu, yenye heshima, na iliyofungwa kabisa kwake ndani ya miaka mitatu.

Kiapo ambacho hangekula

Malkia Anne alifariki mwaka 1714 na taji likapita kwa George wa Hanover. Kila mtu aliyeshikilia cheo kanisani au chuoni alitakiwa kula kiapo cha utii kwa mfalme mpya na kuikana nasaba ya Stuart iliyokuwa uhamishoni. Law hakukubali kufanya hivyo. Alikuwa tayari amekula kiapo kwa Nyumba ya Stuart, na aliamini kwamba kiapo, kikishatolewa mbele za Mungu, si jambo ambalo mtu hulirekebisha wakati hali ya kisiasa inapobadilika. Lilikuwa jambo la dhamiri, nalo lilimgharimu kila kitu ambacho kijana mchungaji alikuwa nacho. Alipoondolewa ushirika wake, alikuwa Non-Juror — mmoja wa kundi lile dogo, lenye msimamo mkaidi la wachungaji Waingereza waliolipia dhamiri zao kwa kazi zao na wakaishi pembezoni mwa taasisi rasmi kwa maisha yao yote yaliyobaki.

Hakurejeshwa kamwe. Alihudumu kwa muda mfupi kama msaidizi wa mchungaji huko Fotheringay na London, lakini kupandishwa cheo hakukuwezekana; Dean Thomas Sherlock alipomtolea nafasi ya kupanda, kiapo bado kilizuia njia na Law akakataa. Badala ya uaskofu alipata kutojulikana, kufundisha kwa faragha, na muda wa kuandika. Hasara ya Kanisa la Uingereza ya kumpoteza mchungaji ilikuwa faida ya ulimwengu unaozungumza Kiingereza ya kupata bingwa wa ibada ya kujitoa.

Kalamu yake, mwanzoni, ilikuwa silaha. Mwaka 1717 aliingia katika mzozo wa Bangor kwa Three Letters to the Bishop of Bangor, ambao bado unachukuliwa kuwa uandishi wenye nguvu zaidi uliozalishwa na mvutano huo mzima. Mwaka 1723 aliuchambua na kuubomoa Fable of the Bees wa Bernard Mandeville wenye dharau. Lakini mwaka 1726 jambo lenye kina zaidi likajitokeza: A Practical Treatise upon Christian Perfection. Mzozanishaji alikuwa akigeuka kuwa tabibu wa nafsi.

Kitabu ambacho hakingemwacha

Kufikia mwaka 1727 Law alikuwa amejiunga na familia ya Edward Gibbon huko Putney akiwa mwalimu wa mwana wa nyumba ile — baba wa mwanahistoria ambaye siku moja angeandika The Decline and Fall of the Roman Empire. Alibaki miaka kumi na akawa, kwa hesabu ya familia yenyewe, rafiki wa heshima na kiongozi wa kiroho wa wote. Na hapo, mwishoni mwa mwaka 1728, alichapisha kitabu kinachobeba jina lake: A Serious Call to a Devout and Holy Life.

Hoja yake ni rahisi kwa namna ya kuvutia na karibu haiwezekani kuiepuka. Kila mtu anakubali, Law aligundua, kwamba maombi lazima yatolewe kulingana na mapenzi ya Mungu. Vyema basi — kwa nini basi zile saa nyingine ishirini na tatu ziwe zimesamehewa?

Ujitoaji kwa ibada si maombi ya faragha wala ya hadharani; bali maombi, yawe ya faragha au ya hadharani, ni sehemu au mifano fulani ya ujitoaji kwa ibada. Ujitoaji kwa ibada humaanisha maisha yaliyotolewa, au kujitoa, kwa Mungu.

— William Law

Kutoka kwa mbegu ile kitabu kizima hukua. Alichora picha — Flavia, anayejitumia mwenyewe na kuwapa maskini masalio yake; Miranda, anayegawa mali yake na wahitaji na kubaki na fungu lake mwenyewe tu — zilizoangaliwa kwa umakini mkubwa hata Gibbon akadhani hazikustahili kupuuzwa mbele ya La Bruyère. Lakini kejeli ya Law haikuwa kamwe ukatili. Ilikuwa utambuzi wa ugonjwa. Na katika sura ya pili aliweka kidole chake pale palipouma:

Na kama utasimama hapa, na kujiuliza, kwa nini huna utauwa kama Wakristo wa kwanza walivyokuwa, moyo wako mwenyewe utakuambia, kwamba si kwa sababu ya ujinga wala kutokuwa na uwezo, bali ni kwa sababu tu hukuwahi kukusudia hivyo kwa dhati kamwe.

— William Law

Sentensi hiyo imewaangusha wasomaji wengi mno. Haiachi nafasi kwa udhuru wa kustarehe. Wewe si mtakatifu zaidi kwa sababu hukuwahi kukusudia kwa dhati kuwa hivyo.

Wesley, Whitefield, na Uamsho

Athari yake ilikuwa ya ajabu na karibu ya papo hapo. Samuel Johnson alikichukua huko Oxford akitegemea kitabu chepesi ambacho angeweza kukicheka, na baadaye akamwambia Boswell kwamba alimkuta Law akiwa mzidi wake kabisa — ilikuwa, alisema, mara ya kwanza ya kufikiri kwake kwa dhati kuhusu dini. George Whitefield alipata nakala ndogo huko Oxford na akaandika kwamba Mungu alitenda kazi kwa nguvu katika nafsi yake kupitia kitabu hicho; alianza kuomba na kuimba zaburi mara tatu kwa siku. Charles Wesley aliita kukisoma kwake kuwa hatua ya mageuzi. John Wesley alikuja kwa mara ya kwanza kumwona Law huko Putney mwaka 1732, na kwa miaka mingi alikibeba Serious Call na Christian Perfection pamoja naye na kuvisisitiza kwa wahubiri wake. Henry Venn, Thomas Scott, James Hervey, John Newton — watu waliowasha Uamsho wa Kiinjili walikuwa wakimsoma William Law kabla ya kusomana wao kwa wao. Nusu karne baadaye, mwaka 1784, kijana William Wilberforce angetikiswa na kitabu kilekile.

Mfadhili mmoja asiyejulikana jina, inasemekana, alimshindilia Law paundi elfu moja mikononi mwake, na inaonekana Law aliigeuza mara moja kuwa shule huko King's Cliffe kwa ajili ya wasichana maskini kumi na wanne, iliyoanzishwa mwaka 1727, ambao wangevishwa na kufundishwa kusoma, kufuma, na kila aina ya kazi ya sindano yenye manufaa. Alikuwa akitoa fedha zake hata kabla hajachapisha neno lolote la kuwahimiza wengine kufanya hivyo.

Saa maalum na kanuni ya maisha

Theluthi moja ya Serious Call inahusu maombi — si maombi kama hisia, bali maombi kama miadi. Law alihimiza kanuni ya maisha iliyojengwa juu ya saa maalum: mapema asubuhi, kisha saa tatu asubuhi kwa ajili ya unyenyekevu, adhuhuri kwa ajili ya upendo wa wote na maombezi, saa tisa alasiri kwa ajili ya kujisalimisha kwa mapenzi ya Mungu, na jioni kwa ajili ya kujichunguza na kuungama. Alikuwa wazi kuhusu gharama ya la kwanza kati ya hayo: ni wajibu wako vilevile kuamka ili uombe, aliandika, kama ilivyo kuomba baada ya kuamka.

Maombi ndiyo njia ya karibu zaidi ya kumkaribia Mungu, na furaha ya juu kabisa ya kumfurahia Yeye, ambayo tunaweza kuipata katika maisha haya.

— William Law

Boehme, na kutengana na Wesley

Karibu mwaka 1735 rafiki tabibu, Dk George Cheyne, aliweka mikononi mwa Law kitabu kilichompeleka kwenye maandishi ya Jacob Boehme, mfumaji-viatu mwenye ufumbuzi wa kiroho wa Kijerumani. Law alivutwa sana. Alijifundisha Kijerumani ili aweze kumsoma Boehme katika lugha yake ya asili, na kazi zake za mwisho — An Appeal to All that Doubt (1742), The Spirit of Prayer (1749–50), The Way to Divine Knowledge (1752), The Spirit of Love (1752–54) — zimejaa mafundisho yake. Ukali wa kimaadili wa Serious Call ulitoa nafasi kwa kitu cha ndani na chenye mng'ao, kinachohusu kabisa kuzaliwa kwa Kristo ndani ya nafsi.

Si kila mtu alimfuata huko, na ingekuwa udanganyifu kujifanya vinginevyo. Hapa ndipo Law aliwagawanya wapenzi wake, na mgawanyiko huo haujawahi kabisa kupona. Mwezi Mei 1738, akiwa ametoka tu katika uzoefu wake wa Aldersgate, John Wesley alimwandikia mwalimu wake wa zamani kwa lawama ambayo bado inauma: Law angemjibuje Bwana wao wa pamoja kwamba hakuwahi kumpa Wesley ushauri huu — hakuwahi kumwelekeza kwanza kabisa kwenye imani hai katika damu ya Kristo? Law alijibu, kwa heshima fulani, kwamba alikuwa amekipendekeza kitabu cha Thomas à Kempis na alikuwa amesisitiza mara kwa mara ukweli huohuo, na akauliza kama ugomvi huo si kwa sehemu ulikuwa mashindano kuhusu maneno. Lakini urafiki ulikuwa umekwisha. Mwaka 1756 Wesley alichapisha barua ya wazi akisema kwamba alikuwa hajapata kukutana na rafiki mkubwa zaidi wa giza, isipokuwa Jacob Behmen mwenyewe aliyeangaziwa. Law hakuwahi kuijibu hadharani. Tunaambiwa kwamba aliumizwa sana moyoni.

Kuna kitu katika mvutano huo kinachostahili kutafakariwa. Mtu aliyeufundisha Uamsho kuwa makini kuhusu utakatifu hakuweza, mwishowe, kutembea pamoja na Uamsho. Na hata hivyo Wesley aliendelea kumnukuu kwa shauku katika mahubiri yake kwa maisha yake yote yaliyobaki, na akaendelea kuchapisha vitabu vyake. Coleridge na Blake baadaye wangevithamini vitabu vya Boehme ambavyo familia ya Law ililipia kuvichapisha. Walimu wakuu ni nadra kuwa nadhifu na wenye mpangilio kamili.

King's Cliffe: nyumba ya maombi na sadaka

Wakati Edward Gibbon mzee alipofariki mwaka 1737 miaka ya Putney ilifikia mwisho. Law aliishi kwa muda mfupi London na kisha, kuelekea mwisho wa mwaka 1740, akaenda nyumbani kabisa King's Cliffe. Hakuwa peke yake kwa muda mrefu. Archibald Hutcheson, mbunge wa Bunge, alikuwa amefariki mwaka huo akitamani kwamba mjane wake Elizabeth aishi maisha ya faragha na ya kidini chini ya uongozi wa Law; Hester Gibbon, dada wa mwanafunzi wa zamani wa Law, alifanya uamuzi uleule. Kufikia mwaka 1744 wote watatu walikuwa wamekaa katika nyumba ya Law huko King's Cliffe, jumba la kale ambalo kijiji bado kilikiita King John's Palace.

Walidhamiria, kwa makusudi kabisa, kuutii Serious Call kwa herufi — kutumia katika sadaka kila kitu ambacho hakikuwa cha lazima kabisa. Kati yao wanawake hao wawili walikuwa na karibu paundi elfu tatu kwa mwaka, kipato kikubwa sana kwa wakati ule. Karibu chote kilitolewa tena. Shule ya Law ya wasichana kumi na wanne iliongezewa shule ya wavulana kumi na wanane, iliyopandishwa hadi ishirini mwaka 1746; walijenga nyumba za wahitaji; Law aliweka maktaba kubwa ya theolojia. Ng'ombe wanne walifugwa na maziwa yao yalitolewa kwa majirani maskini. Kila siku Law aliionja supu iliyotengenezwa kwa ajili ya maskini, na wale waliomjua walisema kwamba jambo pekee ambalo lingemfanya awe na hasira ya haraka lilikuwa supu ambayo haikutengenezwa vizuri vya kutosha.

Maisha yake mwenyewe yalikuwa sahili hadi kufikia kiasi cha ukali wa kujinyima — chakula cha mchana adhuhuri, chai ambapo alikula zabibu kavu tu, matembezi ya haraka mashambani, kiko kimoja cha tumbaku na glasi moja ya maji kabla ya kulala. Alipenda muziki, akisisitiza kwamba yeyote angeweza kufundishwa kuimba vizuri vya kutosha kwa ajili ya ibada, na alipenda wanyama na watoto.

Sadaka hiyo haikupendwa na wote. Kasisi mkuu alilalamika kwamba utoaji wa nyumba ile haukuwa na ubaguzi wowote, na tarehe 21 Februari 1753 wakazi wenye vyeo zaidi wa King's Cliffe waliwasilisha ombi rasmi kwa mahakimu wa amani kwamba Law na familia yake ndio waliokuwa chanzo cha umaskini wa kusikitisha wa parokia, wakivutia ombaomba kutoka maili nyingi kuzunguka. Law alitia sahihi jibu. Wangeendelea kama walivyoanza; kama parokia ingependelea, wangeondoka kabisa. Walibaki. Ombaomba, kama mwanahistoria mmoja alivyosema kwa mzaha wa kavu, walithibitika kuwa na nguvu mno kwa wakazi wenye vyeo.

Ninatoa kwa wote, kwa sababu ninamwomba Mungu awasamehe wote; nami siwezi kumnyima sadaka wale ambao ninamwomba Mungu awabariki.

— William Law

Karibu katika tendo la kuimba

Alipata mafua baridi wakati wa ukaguzi wa mwaka wa shule yake, na baada ya ugonjwa wa majuma mawili alifariki tarehe 9 Aprili 1761, akiwa na umri wa miaka sabini na mitano. Alikuwa ameandika barua siku iliyotangulia bila hata kutaja kwamba alikuwa mgonjwa. Alifariki, walisema wale waliokuwa naye, karibu katika tendo la kuimba Wimbo wa Malaika. Alizikwa King's Cliffe, katika kijiji alichozaliwa, hatua chache kutoka shule alizoanzisha. Bibi Hutcheson aliishi hadi mwaka 1781 na akafariki akiwa na miaka tisini na mmoja; Hester Gibbon hadi mwaka 1790, akifariki akiwa na miaka themanini na sita — mpwa wake mwanahistoria akibainisha, si kwa ukatili, kwamba bado aliishi katika makao ya upweke huko Cliffe, akiwa amemzidi kwa muda mrefu kiongozi wake wa kiroho na mwenzake mwaminifu Bw William Law.

Hakuacha picha, wala mnara, wala dhehebu. Aliacha kitabu. Karne mbili na nusu baadaye Kanisa la Uingereza na Kanisa la Episkopali bado wanaikumbuka kumbukumbu yake tarehe 10 Aprili, na wasomaji ambao hawajawahi kusikia kuhusu mzozo wa Bangor au Non-Jurors bado wanajikuta wamesimamishwa katikati ya ukurasa na mtu wa kawaida akiuliza swali la kawaida: si kama wanaweza kuwa watakatifu, bali kama wamewahi kukusudia hivyo kwa dhati.