Sura 24 · dakika 20 za kusoma · dakika 26 za kusikiliza
Hitimisho. Kuhusu ubora na ukuu wa roho ya utauwa
SASA nimemaliza kile nilichokusudia katika kitabu hiki. Nimeeleza asili ya utauwa, kwa maana ya maisha yaliyowekwa wakfu kwa Mungu, na pia kwa maana ya utaratibu wa kawaida wa maombi ya kila siku. Sasa imebaki kwangu kuongeza neno moja au mawili tu, kwa kupendekeza maisha yanayotawaliwa na roho hii ya utauwa.
Kwa maana ingawa ni haki kudhani kwamba Wakristo wote wanatamani kufikia ukamilifu wa Kikristo, kama vile ni haki kudhani kwamba wagonjwa wote wanatamani kurudishiwa afya kamili; hata hivyo uzoefu unatuonyesha kwamba hakuna kitu kinachohitaji zaidi kusisitizwa, kurudiwa, na kulazimishwa juu ya akili zetu, kuliko kanuni zilizo wazi kabisa za Ukristo.
Umaskini wa hiari, ubikira, na kujitenga kwa ajili ya utauwa, vimependekezwa hapa kama mambo yasiyo ya lazima, lakini yenye faida kubwa kwa wale ambao wangependa kuifanya njia ya kuelekea ukamilifu iwe rahisi na ya hakika zaidi. Lakini ukamilifu wa Kikristo wenyewe haufungwi na namna yoyote maalum ya maisha; bali unaweza kufikiwa, ingawa si kwa urahisi ule ule, katika kila hali ya maisha.
Jambo hili limethibitishwa kikamilifu mahali pengine, ambapo imeonyeshwa kwamba ukamilifu wa Kikristo haumwiti mtu yeyote (kwa lazima) aingie nyumba ya watawa, bali kuyatimiza kikamilifu yale majukumu yaliyo ya lazima kwa Wakristo wote, na yaliyo ya kawaida kwa hali zote za maisha. [Christ. Perfect. uk. 2]
Basi jambo zima ni wazi hivi: Ubikira, umaskini wa hiari, na vizuizi vingine kama hivyo vya mambo halali, si vya lazima kwa ukamilifu wa Kikristo; lakini vinastahili kusifiwa sana kwa wale wanaovichagua kama misaada na njia za kuufikia kwa usalama zaidi na kwa haraka zaidi.
Ni kwa namna hii tu, na kwa maana hii, ndipo ningependekeza upekee wowote wa maisha; si kana kwamba ukamilifu unapatikana ndani yake, bali kwa sababu una mwelekeo mkubwa wa kuzaa na kuitegemeza roho ya kweli ya ukamilifu wa Kikristo.
Lakini jambo linalosisitizwa hapa kwa wote ni maisha ya utauwa mkuu na madhubuti: ambayo, nadhani, imeonyeshwa vya kutosha kwamba ni wajibu na furaha kwa usawa kwa watu wa ngazi zote. Wala hakuna kitu chochote katika hali yoyote maalum ya maisha kinachoweza kutolewa kwa haki kama sababu ya kupunguza roho ya utauwa.
Lakini kwa sababu katika zama hizi zetu za ustaarabu, tumeishi hadi kuipoteza roho ya utauwa kiasi kwamba wengi wanaonekana kuogopa hata kushukiwa kuwa nayo, wakidhani kwamba utauwa mkuu ni ushupavu mkuu wa kidini: kwamba umejengwa juu ya ujinga na unyonge wa roho; na kwamba akili ndogo, dhaifu, na zilizovunjika moyo ndizo kwa kawaida zinazobobea zaidi ndani yake:
Hapa itaonyeshwa kikamilifu kwamba utauwa mkuu ndiyo tabia bora kabisa ya roho kuu na bora kabisa; na kwamba wale wanaodhani kwamba unapata faida yoyote kutokana na ujinga na unyonge wa roho, wao wenyewe ni wajinga, si kidogo, bali kabisa, kuhusu asili ya utauwa, asili ya Mungu, na asili yao wenyewe.
Watu wenye vipaji bora na elimu, au wenye ujuzi mkubwa katika mambo ya dunia, huenda wakaona ni vigumu kuambiwa kwamba ukosefu wao wa utauwa unatokana na ujinga wao. Lakini kama watakubali kupimwa kwa akili na kwa Maandiko, itaweza kuonyeshwa upesi kwamba ukosefu wa utauwa, popote ulipo, iwe kwa wasomi au kwa wasio wasomi, umejengwa juu ya ujinga mkubwa, na upofu mkubwa kabisa na ukosefu wa hisia unaoweza kumpata kiumbe mwenye akili; na kwamba utauwa, mbali na kuwa matokeo ya akili ndogo na iliyovunjika moyo, ni lazima na utakuwa daima juu kabisa katika asili zilizo kamili zaidi.
Na kwanza, ni nani anayehesabu kuwa ni dalili ya akili maskini na ndogo, mtu kujaa heshima na utii kwa wazazi wake, kuwa na upendo na heshima ya kweli kabisa kwa rafiki yake, au kufaulu katika mifano ya juu kabisa ya shukrani kwa mfadhili wake?
Je, tabia hizi hazipatikani kwa kiwango cha juu kabisa katika akili zilizotukuka na kamili zaidi?
Na bado utauwa wa juu ni nini, isipokuwa matumizi ya juu kabisa ya tabia hizi, za utii, heshima, upendo, staha, na shukrani kwa yule Mzazi, Rafiki, na Mfadhili wa wanadamu wote, mwenye kupendeza na mwenye utukufu?
Je, ni ukuu wa kweli wa akili kuiheshimu mamlaka ya wazazi wako, kuogopa kutopendezwa kwa rafiki yako, kuhofu lawama za mfadhili wako? Na je, hofu hii, na woga huu, na heshima hii, havitakuwa vya haki zaidi sana, na vya akili zaidi, na vyenye heshima zaidi, vinapokuwa kwa kiwango cha juu kabisa kwa Mungu?
Basi kama vile tabia hizi zinavyokuwa juu zaidi, ndivyo zinavyothaminiwa zaidi miongoni mwa wanadamu, na kukubaliwa kuwa ushahidi mkubwa zaidi wa ukuu wa kweli wa akili: vivyo hivyo kadiri tabia hizi hizi zinavyokuwa juu zaidi na kuu zaidi kwa Mungu, ndivyo zinavyothibitisha zaidi uungwana, ubora, na ukuu wa akili.
Basi maadamu utii kwa wazazi, upendo kwa marafiki, na shukrani kwa wafadhili, vinahesabiwa kuwa tabia kuu na zenye heshima; utauwa, ambao si kitu kingine ila utii, upendo, na shukrani kwa Mungu, ni lazima uwe na nafasi ya juu kabisa miongoni mwa fadhila zetu za juu kabisa.
Kama mfalme, kwa wema wake tu, angekutumia msamaha kupitia mmoja wa watumwa wake, je, ungeona kuwa ni sehemu ya wajibu wako kumpokea mtumwa huyo kwa ishara za upendo, heshima, na shukrani kwa wema wake mkubwa wa kukuletea zawadi kubwa namna hiyo: na wakati huo huo uone kuwa ni unyonge na umaskini wa roho kuonyesha upendo, heshima, na shukrani kwa mfalme, ambaye, kwa wema wake mwenyewe, alikutumia msamaha huo bure?
Na bado hilo lingekuwa na akili sawa na kudhani kwamba upendo, heshima, staha, na shukrani ni tabia bora, na mifano ya roho kuu, vinapotolewa kwa viumbe wenzetu; lakini ni matokeo ya akili maskini, jinga, na iliyovunjika moyo, vinapotolewa kwa Mungu.
Zaidi ya hayo; ile sehemu ya utauwa inayojieleza katika maungamo ya huzuni, na machozi ya toba ya moyo uliovunjika na kupondeka, iko mbali sana na kuwa dalili yoyote ya akili ndogo na jinga.
Kwa maana ni nani asiyekiri kwamba ni mfano wa akili nyofu, karimu, na shujaa, kukiri kosa, na kuomba msamaha kwa kosa lolote? Na je, akili bora kabisa na zilizostawi zaidi si ndizo zinazojulikana zaidi kwa tabia hii bora?
Je, haikubaliwi pia kwamba unyofu na ubora wa roho ya mtu huonekana sana, pale huzuni yake na hasira yake juu ya nafsi yake zinapopanda kwa kadiri ya upumbavu wa kosa lake, na wema na ukuu wa yule aliyemkosea?
Basi kama mambo yako hivi, basi kadiri akili ya mtu inavyokuwa kuu zaidi, kadiri anavyomjua Mungu na kujijua mwenyewe zaidi, ndivyo atakavyokuwa tayari zaidi kujinyenyekeza mbele za Mungu, katika matendo na maneno yote ya unyenyekevu kabisa ya toba.
Na kadiri unyofu, ukarimu, busara, na upenyaji wa akili yake unavyokuwa mkubwa zaidi, ndivyo atakavyozidi kuitumia na kuiachia nafasi hisia ya moto na nyororo ya kutopendezwa kwa haki kwa Mungu; na kadiri anavyojua zaidi ukuu, wema, na ukamilifu wa asili ya Kimungu, ndivyo atakavyozidi kujaa aibu na fadhaa juu ya dhambi zake mwenyewe na kukosa kwake shukrani.
Na kwa upande mwingine, kadiri roho yoyote inavyokuwa nzito na jinga zaidi, kadiri inavyokuwa duni na isiyo karimu kwa asili yake, ndivyo inavyozidi kukosa hisia za wema na usafi wa Mungu; na ndivyo itakavyozidi kuchukia matendo yote ya maungamo ya unyenyekevu na toba.
Kwa hiyo utauwa, mbali na kufaa zaidi kwa akili ndogo na jinga, ni kwamba kuinuliwa kwa kweli kwa roho, hisia hai ya heshima, na ujuzi mkubwa wa Mungu na wa nafsi zetu, ndiyo misaada mikubwa kabisa ya asili ambayo utauwa wetu unayo.
Na kwa upande mwingine, hapa itaonyeshwa kwa hoja mbalimbali kwamba ukosefu wa utauwa umejengwa juu ya ujinga uliopita kiasi.
Na kwanza, Bwana wetu mbarikiwa, na Mitume wake, walikuwa mifano mashuhuri ya utauwa mkuu na wa mara kwa mara. Basi kama tutakubali (kama Wakristo wote wanavyopaswa kukubali) kwamba utauwa wao mkuu ulijengwa juu ya ujuzi wa kweli wa asili ya utauwa, asili ya Mungu, na asili ya mwanadamu; basi ni wazi kwamba wale wote wasiotambua wajibu wa utauwa wako katika hali hii ya ujinga uliopita kiasi, hawamjui Mungu, wala hawajijui wenyewe, wala hawaujui utauwa.
Kwa maana kama ujuzi sahihi katika mambo haya matatu huzaa utauwa mkuu, kama ilivyokuwa kwa Mwokozi wetu na Mitume wake, basi kupuuza utauwa ni lazima kuhesabiwe kuwa kunatokana na ujinga.
Tena; inakuwaje kwamba watu wengi hukimbilia utauwa wanapokuwa katika ugonjwa, dhiki, au hofu ya kifo? Je, si kwa sababu hali hiyo inawaonyesha zaidi hitaji lao la Mungu, na udhaifu wao wenyewe, kuliko wanavyotambua nyakati nyingine? Je, si kwa sababu udhaifu wao, na mwisho wao unaokaribia, vinawasadikisha juu ya jambo fulani ambalo hapo awali hawakulitambua hata nusu?
Basi kama utauwa katika nyakati hizo ni matokeo ya ujuzi bora zaidi wa Mungu na wa nafsi zetu, basi kupuuza utauwa nyakati nyingine daima kunatokana na ujinga mkubwa juu ya Mungu na juu ya nafsi zetu.
Zaidi ya hayo; kama vile ukosefu wa utauwa ni ujinga, vivyo hivyo ni ujinga wa aibu kabisa, na wa kuhesabiwa kuwa upumbavu mkubwa kabisa.
Jambo hili litaonekana wazi kabisa kwa yeyote anayefikiri ni kwa kanuni gani tunapaswa kupima ubora wa ujuzi wowote, au aibu ya ujinga wowote.
Basi ujuzi wenyewe usingekuwa ubora wowote, wala ujinga usingekuwa aibu yoyote kwetu, kama si kwa sababu sisi ni viumbe wenye akili.
Lakini kama hili ni kweli, basi inafuata wazi kwamba ule ujuzi unaofaa zaidi kwa asili yetu ya akili, na ambao unatuhusu zaidi kuujua kama viumbe wa namna hiyo, ndio ujuzi wetu wa juu kabisa na bora kabisa; na ule ujinga unaohusu mambo yaliyo ya msingi zaidi kwetu kama viumbe wenye akili, na ambayo tunahusika zaidi kuyajua, ndio, kuliko mingine yote, ujinga mkubwa kabisa na wa aibu kabisa.
Kwa hiyo kama kuna mambo yanayotuhusu kuliko mengine, kama kuna kweli zilizo za maana zaidi kwetu kuliko nyingine zote, yeye aliye na ujuzi kamili zaidi wa mambo hayo, anayeziona kweli hizo katika nuru iliyo wazi na yenye nguvu zaidi, ana, kuliko wengine wote, kama kiumbe mwenye akili, ufahamu ulio wazi kabisa, na vipaji vyenye nguvu kabisa.
Kwa hiyo kama uhusiano wetu na Mungu ndio uhusiano wetu mkuu kabisa, kama kuendelea kwetu katika kibali chake ndiko kuendelea kwetu kwa juu kabisa, yeye aliye na mawazo ya juu kabisa juu ya ubora wa uhusiano huu, yeye anayetambua kwa nguvu zaidi thamani ya juu kabisa, na thamani kuu ya utakatifu na wema, anayehesabu kila kitu kuwa kidogo kikilinganishwa nao, anajithibitisha kuwa bwana wa ujuzi ulio bora na wenye ubora kabisa.
Kama hakimu ana ustadi mzuri katika uchoraji, ujenzi, na muziki, lakini wakati huo huo ana mawazo mazito na yaliyochanganyika juu ya usawa, na ufahamu duni na mzito wa thamani ya haki, ni nani angesita kumhesabu kuwa hakimu maskini na mjinga?
Kama askofu angekuwa mtu mwenye werevu mkubwa na ustadi katika mbinu za kupata vyeo, na kujua jinsi ya kuiinua na kuitajirisha familia yake katika dunia, lakini hana ladha wala hisia yoyote ya misemo na kanuni za watakatifu na mababa wa Kanisa; kama hakuelewa asili takatifu na wajibu mkuu wa wito wake, na kuona kuwa ni afadhali kusulubiwa kwa ulimwengu kuliko kuishi kivivu katika fahari na utukufu; ni nani angesita kumshtaki askofu kama huyo kwa kukosa ufahamu?
Kama hatupimi na kutamka kwa namna hii, akili zetu na busara yetu ni sauti tupu tu.
Lakini sasa, kama hakimu anapaswa kuhesabiwa mjinga, asipoihisi na kuitambua thamani na ubora wa haki; kama askofu anapaswa kutazamwa kama asiye na ufahamu, akiwa na uzoefu zaidi katika mambo mengine kuliko katika fadhila tukufu za wito wake wa kitume; basi Wakristo wote wa kawaida wanapaswa kutazamwa kuwa wenye ujuzi zaidi au pungufu, kulingana na jinsi wanavyojua zaidi au pungufu yale mambo makuu ambayo ndiyo shughuli ya pamoja na kuu kabisa ya Wakristo wote.
Kama muungwana angedhani kwamba mwezi si mkubwa kuliko unavyoonekana kwa jicho, kwamba unang’aa kwa nuru yake wenyewe, kwamba nyota zote ni madoa tu ya nuru; kama, baada ya kusoma vitabu vya elimu ya nyota, angeendelea kushikilia maoni yale yale, watu wengi wangedhani kwamba ana ufahamu duni tu.
Lakini kama mtu huyo huyo angedhani kwamba ni afadhali kujiandalia maisha mafupi hapa kuliko kujiandaa kwa ajili ya umilele wenye utukufu baadaye; kwamba ni afadhali kuwa tajiri kuliko kuwa mashuhuri katika utauwa, ujinga wake na uzito wake wa akili ungekuwa mkubwa mno kuweza kulinganishwa na kitu kingine chochote.
Hakuna ujuzi unaostahili hata kuitwa hivyo, isipokuwa ule tunaouita busara.
Na ufahamu ulio wazi kabisa na uliostawi kabisa ni ule unaopima vizuri zaidi thamani na ubora wa mambo. Yote mengine ni uwezo wa mnyama tu, ni kuona na kusikia tu.
Na hakuna ubora wowote wa ujuzi ndani yetu, mpaka tuitumie busara yetu, na kupima vizuri thamani na ubora wa mambo.
Kama mtu angekuwa na macho yanayoweza kuona ng’ambo ya nyota, au kupenya hadi moyo wa dunia, lakini hawezi kuona mambo yaliyo mbele yake, wala kutambua kitu chochote kinachomfaa, tungehesabu kwamba ana uwezo mbaya sana wa kuona.
Kama mwingine angekuwa na masikio yanayopokea sauti kutoka ulimwengu ulio katika mwezi, lakini hawezi kusikia chochote kinachosemwa au kutendwa duniani, tungemtazama kuwa mbaya kama kiziwi.
Vivyo hivyo, kama mtu ana kumbukumbu inayoweza kushika mambo mengi sana; kama ana werevu ulio mkali na makini katika sanaa na sayansi, au mawazo yanayoweza kutangatanga kwa kupendeza katika hadithi za kubuni, lakini ana ufahamu mzito na duni wa wajibu wake na uhusiano wake na Mungu, wa thamani ya utauwa, au ubora wa wema wa kimaadili, anaweza kwa haki kabisa kuhesabiwa kuwa na ufahamu mbaya. Yeye ni kama yule mtu anayeweza tu kuona na kusikia mambo yasiyo na faida yoyote kwake.
Kwa hiyo kwa hakika kama vile utauwa, wema, na furaha ya milele ndiyo mambo yanayomhusu mwanadamu kuliko yote; kwa hakika kama vile kutokufa kwa asili yetu na uhusiano wetu na Mungu ndiyo hali zenye utukufu kabisa za asili yetu; vivyo hivyo ni hakika kwamba yeye anayekaa zaidi katika kuyatafakari, ambaye moyo wake unaguswa zaidi nayo, anayeona mbali zaidi ndani yake, anayeelewa vizuri zaidi thamani na ubora wake, anayehesabu mafanikio yote ya kidunia kuwa mapovu na vivuli tu yakilinganishwa nayo, anajithibitisha kuwa na, kuliko wengine wote, ufahamu bora kabisa, na busara yenye nguvu kabisa.
Na kama hatufikiri kwa namna hii, au kukubali njia hii ya kufikiri, hatuna hoja zozote za kuthibitisha kwamba kuna kitu kama mtu mwenye hekima, au mpumbavu.
Kwa maana mtu huthibitishwa kuwa punguani, si kwa sababu amekosa hisia zake yoyote, au hawezi kufanya kila kitu, bali kwa sababu hana busara, na ni mjinga kabisa wa ubora na thamani ya mambo. Huenda atachagua koti zuri kuliko mali kubwa.
Na kama vile kiini cha upumbavu kiko katika ukosefu kamili wa busara, katika kutojua thamani ya mambo, vivyo hivyo, kwa upande mwingine, kiini cha hekima na ujuzi ni lazima kiwe katika ubora wa busara yetu, yaani katika kujua ubora na thamani ya mambo.
Kwa hiyo huu ni ushahidi usiokanushika kwamba yeye anayejua zaidi thamani ya mambo bora kabisa, anayepima kwa usahihi zaidi mambo yanayomhusu zaidi, ambaye angependa zaidi roho yake iwe katika hali ya ukamilifu wa Kikristo kuliko kupata sehemu kubwa kabisa ya furaha ya kidunia, ana hekima ya juu kabisa, na yuko mbali kabisa na watu walio punguani, kadiri ujuzi wowote unavyoweza kumweka.
Kwa upande mwingine, yeye anayeweza kuzungumza lugha za kisomi, na kusimulia historia nyingi, lakini anapendelea kuupendeza mwili wake kuliko usafi na ukamilifu wa roho yake, ambaye anajali zaidi kupata jina au mali hapa kuliko kuishi katika utukufu wa milele baadaye, yuko katika hali iliyo karibu kabisa na yule punguani, anayechagua koti lililopakwa rangi kuliko mali kubwa.
Haitwi punguani na wanadamu, lakini ni lazima aonekane mbele za Mungu na viumbe wa mbinguni kuwa katika hali ya upumbavu uliopita kiasi zaidi, na mapema au baadaye kwa hakika ataonekana hivyo hata kwake mwenyewe.
Lakini sasa kama ni wazi bila kukanushika kwamba hatuwezi kuthibitisha kuwa mtu ni mpumbavu, isipokuwa kwa kuonyesha kwamba hana ujuzi wa mambo yaliyo mema na mabaya kwake mwenyewe; basi ni wazi bila kukanushika kwamba hatuwezi kuthibitisha kuwa mtu ana hekima, isipokuwa kwa kuonyesha kwamba ana ujuzi kamili kabisa wa mambo yaliyo mema yake makuu kabisa, na maovu yake makuu kabisa.
Kwa hiyo, kama Mungu ndiye mema yetu makuu kabisa; kama hakuwezi kuwa na jema lolote isipokuwa katika kibali chake, wala ovu lolote isipokuwa katika kumwacha, basi ni wazi kwamba yeye anayeona kuwa jambo bora kabisa analoweza kufanya ni kumpendeza Mungu kwa kadiri yote ya uwezo wake, anayemwabudu na kumsujudia kwa moyo wake wote na roho yake yote, ambaye angependa zaidi kuwa na moyo wa utauwa kuliko vyeo na heshima zote za dunia, anajionyesha kuwa katika hali ya juu kabisa ya hekima ya kibinadamu.
Tuendelee: Tunajua jinsi Bwana wetu mbarikiwa alivyotenda katika mwili wa kibinadamu; chakula chake na kinywaji chake kilikuwa kuyafanya mapenzi ya Baba yake aliye mbinguni.
Na kama idadi yoyote ya roho za mbinguni wangeacha makao yao katika nuru ya Mungu, na kuunganishwa kwa muda na miili ya kibinadamu, kwa hakika wangemwelekea Mungu katika matendo yao yote, na kuwa wa mbinguni kadiri walivyoweza, katika hali ya mwili na damu.
Kwa hakika wangetenda kwa namna hii, kwa sababu wangejua kwamba Mungu ndiye jema pekee la roho zote; na kwamba iwe wako katika mwili, au nje ya mwili, mbinguni, au duniani, ni lazima wapate kila kiwango cha ukuu wao na furaha yao kutoka kwa Mungu peke yake.
Kwa hiyo roho zote za kibinadamu, kadiri zinavyotukuka zaidi, kadiri zinavyojua zaidi asili yao ya Kimungu, ndivyo zinavyokaribia zaidi roho za mbinguni; na kwa kadiri hiyo hiyo zitazidi kuishi kwa ajili ya Mungu katika matendo yao yote, na kuyafanya maisha yao yote kuwa hali ya utauwa.
Kwa hiyo utauwa ndiyo dalili kuu kabisa ya kipaji kikuu na bora; unadhihirisha roho iliyo katika hali yake ya juu kabisa ya ujuzi; na hakuna wasio nao isipokuwa akili ndogo na zilizopofushwa, zilizozama katika ujinga na ubatili.
Kama roho ya kibinadamu ingedhani kwamba mfalme fulani mwenye nguvu ni mkuu kuliko Mungu, tungeiona kuwa kiumbe maskini na mjinga; watu wote wangekiri kwamba wazo kama hilo ni kilele cha upumbavu.
Lakini kama roho hiyo hiyo ya kibinadamu ingedhani kwamba ni afadhali kujitoa kwa mfalme fulani mwenye nguvu kuliko kujitoa kwa Mungu, je, huo usingekuwa bado ushahidi mkubwa zaidi wa asili maskini, jinga, na iliyopofushwa?
Lakini hivyo ndivyo wanavyofanya watu wote wanaodhani kwamba kuna kitu chochote kilicho bora zaidi, kikuu zaidi, au chenye hekima zaidi, kuliko maisha ya utauwa.
Basi kwa njia yoyote ile tunavyolitafakari jambo hili, inaonekana wazi kwamba utauwa ni mfano wa busara kuu, wa asili iliyoinuliwa; na ukosefu wa utauwa ni ushahidi wa hakika wa ukosefu wa ufahamu.
Roho kuu kabisa za ulimwengu wa kipagani, kama Pythagoras, Socrates, Plato, Epictetus, Marcus Antoninus, n.k., ukuu wao wote waliupata kwa roho ya utauwa.
Walijaa Mungu; hekima yao na tafakari zao za kina zililenga tu kuwaokoa wanadamu kutoka katika ubatili wa ulimwengu, na utumwa wa tamaa za mwili, ili wapate kutenda kama roho zilizotoka kwa Mungu, na ambazo zingerudi kwake karibuni.
Tena: Ili kuona heshima na ukuu wa roho ya utauwa, tunahitaji tu kuilinganisha na tabia nyingine zinazochaguliwa mahali pake.
Mtakatifu Yohana anatuambia kwamba yote yaliyomo duniani (yaani, tabia zote za maisha ya kidunia) ni tamaa ya mwili, na tamaa ya macho, na kiburi cha uzima.
Basi na tutafakari ni hekima gani au ubora gani wa akili unaohitajika ili kumfanya mtu astahili anasa hizi.
Tuseme mtu amejitoa kwa anasa za mwili; hakika hii haiwezi kuwa dalili ya akili bora, au roho iliyo bora: kwa maana hata kama ana tabia ya mnyama tu, yeye ni mkuu wa kutosha kwa starehe hizi.
Tuseme amejitoa kwa heshima na fahari, anapenda mng’ao na msafara wa magari na watumishi: basi kama tabia hii ingehitaji vipaji vikubwa, au ufahamu bora, ili kumwezesha mtu kuwa nayo, ingethibitisha kwamba dunia imejaa watu wenye akili kuu.
Tuseme anapenda mali, na ana bidii mno katika kuzitafuta, hata asifikiri kamwe kwamba amepata za kutosha: basi tamaa hii iko mbali sana na kuhitaji akili bora yoyote, au ufahamu mkubwa, kiasi kwamba upofu na upumbavu ndiyo nguzo bora kabisa ilizo nazo.
Mwisho tumtazame katika nuru nyingine, si akiwa amejitoa kwa tamaa moja tu kati ya hizi, bali, kama inavyotokea mara nyingi, akitawaliwa na zote kwa zamu; je, hili linaonyesha asili iliyotukuka zaidi kuliko kutumia siku zake katika kuitumikia mojawapo tu?
Kwa maana kuwa na ladha ya mambo haya, na kujitoa kwayo, iko mbali sana na kuonyesha vipaji au ufahamu wowote wa kuridhisha, kiasi kwamba yanafaa kwa akili nzito na dhaifu kabisa, na yanahitaji tu kiburi kingi na upumbavu ili kupendwa sana.
Lakini sasa wapenda-uhuru wasiojali dini na walete shtaka lolote kama hili juu ya utauwa, kama wanaweza. Ni sawa na kujaribu kuishtaki nuru kwa kila kitu kilicho cha giza.
Wakubali tu kwamba kuna Mungu na maongozi ya Mungu, nao watakuwa wamekubali vya kutosha kuihesabia haki hekima, na kuitegemeza heshima, ya utauwa.
Kwa maana kama kuna Muumba mwenye hekima na wema usio na mipaka, ambaye ndani yake tunaishi, na kwenda, na kuwa na uhai wetu, ambaye maongozi yake yanatawala vitu vyote mahali pote, hakika ni lazima liwe tendo la juu kabisa la ufahamu wetu kumfahamu kwa usahihi; ni lazima uwe mfano bora kabisa wa busara, tabia iliyotukuka kabisa ya asili yetu, kuyaabudu na kuyasujudia maongozi haya yaliyoenea kote, kuzifuata sheria zake, kuijifunza hekima yake, na kuishi na kutenda kila mahali, kama mbele za Muumba huyu mwenye wema na hekima isiyo na mipaka.
Basi yeye anayeishi hivi, anaishi katika roho ya utauwa.
Na ni nini kinachoweza kuonyesha vipaji vikuu namna hii, na ufahamu bora namna hii, kama kuishi katika tabia hii?
Kwa maana kama Mungu ni hekima, hakika ni lazima yeye awe mtu mwenye hekima kuliko wote duniani, anayefuata zaidi hekima ya Mungu, anayetii vizuri zaidi maongozi yake, anayeingia mbali zaidi katika makusudi yake, na kufanya yote awezayo ili mapenzi ya Mungu yatimizwe hapa duniani kama huko mbinguni.
Mtu mcha Mungu huitumia akili yake kwa kweli: huuona ubatili wa ulimwengu, hugundua uovu wa asili yake, na upofu wa tamaa zake. Huishi kwa sheria isiyoonekana kwa macho ya watu wa kawaida; huingia katika ulimwengu wa roho; hulinganisha mambo makuu kabisa, huuweka umilele dhidi ya wakati; na huchagua afadhali kuwa mkuu milele mbele za Mungu atakapokufa, kuliko kuwa na sehemu kubwa kabisa ya anasa za kidunia wakati anapoishi.
Yeye aliye mcha Mungu amejaa mawazo haya makuu; huishi kwa tafakari hizi bora, na hujiongoza kwa kanuni na misingi ambayo inaweza tu kufahamika, kustaajabiwa, na kupendwa na akili.
Kwa hiyo hakuna kitu kinachoonyesha kipaji kikuu namna hiyo, hakuna kitu kinachotuinua hivyo juu ya roho za kawaida, hakuna kitu kinachotangaza wazi hivyo ukuu wa kishujaa wa akili, kama utauwa mkuu.
Unapomdhania mtu kuwa mtakatifu, au mwenye utauwa mtupu, umemwinua juu ya hali nyingine zote za maisha kama vile mwanafalsafa alivyo juu ya mnyama.
Mwisho; ujasiri na ushujaa ni maneno yenye sauti kubwa, na yanaonekana kumaanisha roho ya kishujaa; lakini hata hivyo unyenyekevu, unaoonekana kuwa sehemu ya chini kabisa na duni kabisa ya utauwa, ni hoja ya hakika zaidi ya akili bora na yenye ujasiri.
Kwa maana unyenyekevu unashindana na maadui wakubwa zaidi, uko vitani daima zaidi, unashambuliwa kwa nguvu zaidi, unavumilia zaidi, unateseka zaidi, na unahitaji ujasiri mkubwa zaidi ili kujitegemeza, kuliko mfano wowote wa ushujaa wa kidunia.
Mtu anayethubutu kuwa maskini na wa kudharauliwa machoni pa ulimwengu, ili ajithibitishe kwa Mungu; anayepinga na kukataa utukufu wote wa kibinadamu, anayeipinga kelele ya tamaa zake, anayevumilia kwa upole majeraha na madhulumu yote, na anayethubutu kungojea thawabu yake mpaka mkono usioonekana wa Mungu umpe kila mtu mahali pake panapostahili, huvumilia jaribu kubwa zaidi sana, na huonyesha uthabiti bora zaidi, kuliko yule aliye jasiri na shupavu katika moto wa vita.
Kwa maana ujasiri wa askari, kama yeye ni mgeni kwa roho ya utauwa, ni udhaifu zaidi kuliko uthabiti; kwa kadiri iliyo bora kabisa ni hasira ya kiwazimu tu, na roho zilizopata moto, na hauna ushujaa wa kweli zaidi ndani yake kuliko ukali wa chui.
Kwa maana kama vile hatuwezi kuinua mkono, wala kusogeza mguu, isipokuwa kwa nguvu tuliyoazimwa na Mungu; vivyo hivyo matendo ya ujasiri yasiyoongozwa na sheria za Mungu, kama utekelezaji wa mapenzi yake, si ushujaa wa kweli zaidi kuliko ubaya uliotulia ulivyo subira ya Kikristo.
Akili ndiyo sheria yetu ya ulimwengu wote, inayotulazimisha mahali pote, na nyakati zote; na hakuna matendo yaliyo na heshima yoyote, isipokuwa kwa kadiri yalivyo mifano ya utii wetu kwa akili.
Na ni unyonge na woga vile vile, kuwa jasiri na shupavu dhidi ya kanuni ya akili na haki, kama kuwa jasiri na shupavu katika uongo na kiapo cha uongo.
Kwa hiyo kama tungetaka kuonyesha uthabiti wa kweli, ni lazima tufanye yote katika roho ya utauwa, tuwe mashujaa dhidi ya uovu wa ulimwengu, na tamaa za mwili, na majaribu ya Ibilisi; kwa maana kuwa shupavu na jasiri dhidi ya maadui hawa, ndio ushujaa bora kabisa ambao akili ya mwanadamu inaweza kuwa nao.
Nimefanya mchepuko huu kwa ajili ya wale wanaodhani kwamba utauwa mkuu ni ushupavu wa kidini na unyonge wa roho; ili kwa mawazo haya waone jinsi tabia nyingine zote zilivyo maskini na duni, zikilinganishwa nao; ili waone kwamba mafanikio yote ya kidunia, yawe ya ukuu, hekima, au ushujaa, ni sauti tupu tu; na kwamba hakuna kitu chenye hekima, au kikuu, au bora, katika roho ya mwanadamu, isipokuwa kumjua kwa usahihi, na kwa moyo wote kumwabudu na kumsujudia Mungu mkuu, aliye tegemeo na uhai wa roho zote, ziwe mbinguni au duniani.
M W I S H O