Wito wa Dhati kwa Maisha ya Utauwa na Utakatifu
Ikionyesha jinsi utauwa mkuu unavyoyajaza maisha yetu amani na furaha kuu kuliko zote ziwezazo kufurahiwa katika ulimwengu huu

Sura 11 · dakika 27 za kusoma · dakika 35 za kusikiliza

Ikionyesha jinsi utauwa mkuu unavyoyajaza maisha yetu amani na furaha kuu kuliko zote ziwezazo kufurahiwa katika ulimwengu huu

WATU WENGINE huenda watapinga kwamba kanuni hizi zote za kuishi maisha matakatifu kwa ajili ya Mungu katika yote tunayoyafanya ni kizuizi kikubwa mno juu ya maisha ya mwanadamu; kwamba maisha yatageuka kuwa hali ya wasiwasi mwingi kwa kuingiza hivyo kumfikiria Mungu katika matendo yetu yote; na kwamba kwa kujinyima anasa nyingi zinazoonekana kuwa hazina hatia, tutayafanya maisha yetu kuwa ya kuchosha, yasiyo na raha, na ya huzuni.

Kwa hilo yaweza kujibiwa,

Kwanza, Kwamba kanuni hizi zimeagizwa kwa ajili ya lengo lililo kinyume kabisa, nazo hakika zitalifikia. Kwamba badala ya kuyafanya maisha yetu kuwa ya kuchosha na ya huzuni, zitayajaza kuridhika na furaha thabiti. Kwamba kwa kanuni hizi tunabadilisha tu raha za kitoto za tamaa zetu za ubatili na zenye ugonjwa, kwa starehe imara na furaha halisi ya moyo ulio mzima.

Pili, Kwamba kama vile hakuna msingi wa faraja katika starehe za maisha haya isipokuwa katika uhakika kwamba Mungu mwenye hekima na mwema anautawala ulimwengu, vivyo hivyo kadiri tunavyomgundua Mungu katika kila jambo, kadiri tunavyomwendea katika kila mahali, kadiri tunavyomtazama katika matendo yetu yote, kadiri tunavyoyafuata mapenzi yake, kadiri tunavyotenda kwa kufuata hekima yake na kuiga wema wake, ndivyo kwa kadiri hiyo tunavyozidi kumfurahia Mungu, tunakuwa washiriki wa tabia ya Uungu, na kuinua na kuongeza yote yaliyo ya furaha na faraja katika maisha ya mwanadamu.

Tatu, Yeye anayejitahidi kuzitiisha, na kuzing’oa moyoni mwake, tamaa zile zote za kiburi, husuda, na tamaa ya makuu, ambazo dini inazipinga, anafanya zaidi kujipatia furaha, hata katika maisha haya, kuliko yule anayebuni njia za kuzitimiza. Kwa maana tamaa hizi ndizo chanzo cha mahangaiko yote na masumbufu ya maisha ya mwanadamu: ndizo istiska na homa za akili zetu, zikizisumbua kwa hamu za uongo, na kutamani pasipo kutulia vitu ambavyo hatuvihitaji, na kuharibu ladha yetu kwa vitu vile vilivyo wema wetu halisi.

Hebu wazia tu kwamba mahali fulani uliona mtu aliyeifanya akili kuwa kanuni ya matendo yake yote; ambaye hakuwa na tamaa yoyote isipokuwa kwa vitu ambavyo maumbile yanahitaji, na dini inaviridhia; ambaye alikuwa safi mbali na misukumo yote ya kiburi, husuda, na choyo, kama alivyokuwa mbali na mawazo ya kuua; kwamba, katika uhuru huu kutoka kwa tamaa za kidunia, alikuwa na roho iliyojaa upendo wa Mungu, akitamani na kuomba kwamba watu wote wapate kile wanachohitaji katika mambo ya dunia, na wawe washiriki wa utukufu wa milele katika maisha yajayo. Hebu wazia tu mtu anayeishi kwa namna hii, na dhamiri yako mwenyewe itakuambia mara moja kwamba yeye ndiye mtu mwenye furaha kuliko wote duniani, na kwamba hata mawazo tajiri kuliko yote hayana uwezo wa kubuni furaha yoyote iliyo juu zaidi katika hali ya maisha ya sasa.

Na, kwa upande mwingine, ukimdhania kuwa amepungua ukamilifu hata kwa kiasi chochote; ukimdhania kuwa ametawaliwa tu na shauku moja ya kipumbavu au tamaa moja ya ubatili, dhamiri yako mwenyewe itakuambia tena kwamba kwa kiasi hicho anapunguza furaha yake mwenyewe, na kujinyang’anya starehe ya kweli ya fadhila zake nyingine. Ni kweli kabisa kwamba kadiri tunavyoishi kwa kanuni za dini, ndivyo tunavyoyafanya maisha yetu kuwa ya amani na furaha zaidi.

Tena; kama inavyoonekana hivyo kwamba furaha halisi hupatikana tu kwa viwango vikuu vya utauwa, kwa kujinyima tamaa zetu kwa kiwango kikuu, na kwa kanuni kali kuliko zote za dini; vivyo hivyo kweli hiyo hiyo itaonekana tukitafakari taabu ya mwanadamu. Tukiutazama ulimwengu, na kuyaona mahangaiko na mashaka ya maisha ya mwanadamu, tutakuta kwamba yote yanatokana na tamaa zetu kali zisizo za kidini.

Basi kila shida na kukosa raha kunatokana na kukosa kitu fulani: kwa hiyo tukitaka kujua chanzo halisi cha shida zetu na mahangaiko yetu, ni lazima tutafute chanzo cha mahitaji yetu; kwa sababu kile kinachozaa na kuongeza mahitaji yetu, kwa kiwango kile kile kinazaa na kuongeza shida zetu na mahangaiko yetu.

Mungu Mwenyezi ametutuma ulimwenguni tukiwa na mahitaji machache sana; chakula, na kinywaji, na mavazi, ndivyo vitu pekee vya lazima maishani; na kama hivi ndivyo mahitaji yetu ya sasa tu, vivyo hivyo ulimwengu wa sasa umejaliwa vya kutosha kuyatimiza mahitaji hayo.

Kama mtu angekuwa na nusu ya ulimwengu mkononi mwake, hawezi kuutumia kwa zaidi ya hili; kama anavyouhitaji tu kutegemeza uhai wa mwili, ndivyo usivyoweza kumfanyia jambo lingine lolote, wala kumpa furaha nyingine yoyote.

Hii ndiyo hali ya mwanadamu, — amezaliwa akiwa na mahitaji machache, na katika ulimwengu mkubwa wenye uwezo mwingi wa kuyatimiza. Hivyo mtu angedhani kwa akili kwamba wanadamu wangeishi maisha yao katika kuridhika na kumshukuru Mungu; au angalau kwamba wangekuwa huru mbali na mahangaiko makali na masumbufu, kwa kuwa wamewekwa katika ulimwengu ulio na zaidi ya vya kutosha kutimiza mahitaji yao yote.

Lakini tukiongeza juu ya hayo yote kwamba maisha haya mafupi, yaliyojaliwa hivyo yote tunayoyahitaji ndani yake, ni njia fupi tu ya kupita kuelekea utukufu wa milele, ambako tutavikwa mng’ao wa Malaika, na kuingia katika furaha za Mungu, tungetarajia kwa akili zaidi kwamba maisha ya mwanadamu yangekuwa hali ya amani, na furaha, na kujifurahisha katika Mungu. Hivyo ndivyo yangekuwa hakika, kama akili ingekuwa na mamlaka yake kamili juu yetu.

Lakini, ole! ingawa Mungu, na maumbile, na akili, huyafanya maisha ya mwanadamu kuwa huru hivyo mbali na mahitaji na yaliyojaa furaha hivyo; hata hivyo tamaa zetu, katika uasi dhidi ya Mungu, dhidi ya maumbile na akili, huumba ulimwengu mpya wa maovu na kuyajaza maisha ya mwanadamu mahitaji ya kuwaziwa, na mahangaiko ya ubatili.

Mtu mwenye kiburi ana mahitaji elfu, ambayo kiburi chake tu ndicho kilichoyaumba; nayo yanamjaza shida kana kwamba Mungu alimuumba akiwa na hamu elfu, bila kuumba chochote kinachofaa kuzitosheleza. Husuda na tamaa ya makuu nazo zina mahitaji yao yasiyo na mwisho, yanayozisumbua roho za watu, na kwa misukumo yao inayopingana, huwafanya kuwa na taabu ya kipumbavu kama wale wanaotaka kuruka na kutambaa wakati mmoja.

Hebu mtu yeyote anayelalamika na kuhangaika akuambie sababu ya kukosa kwake raha, nawe utaona waziwazi kwamba yeye ndiye chanzo cha mateso yake mwenyewe; kwamba anajisumbua kwa ajili ya ubaya fulani wa kuwaziwa, ambao utakoma kumtesa mara tu atakaporidhika kuwa kile ambacho Mungu, na maumbile, na akili, vinamtaka awe.

Kama ungemwona mtu akipitisha siku zake katika mahangaiko, kwa sababu hawezi kutembea juu ya maji, au kuwakamata ndege wanaporuka karibu naye, ungekiri upesi kwamba mtu kama huyo angeweza kujilaumu mwenyewe kwa kukosa raha huko. Lakini basi ukiyatazama mahangaiko yote ya maisha yanayotesa kuliko yote, utakuta yote ni ya upuuzi kama huo: ambapo watu wanateswa tu na upumbavu wao wenyewe, na kujisumbua kwa ajili ya mambo ambayo hayawahusu zaidi, wala si wema wao halisi zaidi, kuliko kutembea juu ya maji, au kuwakamata ndege.

Unaweza kuwazia nini kilicho cha kijinga na cha kupita kiasi zaidi kuliko kumdhania mtu akiumiza kichwa chake, na kujifunza usiku na mchana jinsi ya kuruka? — akizurura mbali na nyumba yake na kwao, akijichosha kwa kupanda kila kilima, akinyenyekea na kumbembeleza kila mtu anayekutana naye ili amwinue kutoka ardhini, akijiumiza kwa kuanguka daima, na mwishowe akivunjika shingo? — na hayo yote kwa sababu ya kuwazia kwamba ingekuwa utukufu kuwa na macho ya watu yakimkodolea juu, na furaha kubwa mno kula, na kunywa, na kulala, juu kabisa ya miti mirefu kuliko yote katika ufalme: je, hungekiri upesi kwamba mtu kama huyo alihangaishwa tu na upumbavu wake mwenyewe?

Ukiuliza, kuna maana gani kuwadhania viumbe wa kijinga kama hawa, ambao hawapatikani popote katika maisha ya mwanadamu?

Yaweza kujibiwa kwamba popote unapomwona mtu mwenye tamaa ya makuu, hapo unamwona mrukaji huyu wa ubatili asiye na akili.

Tena: kama ungemwona mtu aliye na bwawa kubwa la maji, lakini akiishi katika kiu daima, asijiruhusu kunywa hata nusu funda, kwa kuogopa kulipunguza bwawa lake; kama ungemwona akipoteza wakati wake na nguvu zake katika kuchota maji zaidi kwa ajili ya bwawa lake; daima mwenye kiu, lakini daima akibeba ndoo ya maji mkononi mwake, akikesha asubuhi na mapema na usiku sana ili kunasa matone ya mvua, akiutazama kwa hamu kila wingu, na kukimbia kwa pupa katika kila tope na matope, akitumaini kupata maji, na daima akijifunza jinsi ya kufanya kila mfereji ujimwage ndani ya bwawa lake: kama ungemwona akipata mvi na kuzeeka katika kazi hizi za wasiwasi, na mwishowe akimaliza maisha ya hangaiko na kiu kwa kuanguka ndani ya bwawa lake mwenyewe; je, hungesema kwamba mtu kama huyo hakuwa tu chanzo cha mahangaiko yake yote, bali alikuwa mpumbavu kiasi cha kuhesabiwa miongoni mwa wajinga na wendawazimu? Lakini hata hivyo, ingawa tabia hii ni ya kipumbavu na ya upuuzi, haionyeshi hata nusu ya upumbavu, na mahangaiko ya upuuzi, ya mtu mwenye choyo.

Ningeweza sasa kuendelea kwa urahisi kuonyesha matokeo yale yale ya tamaa zetu nyingine zote, na kudhihirisha waziwazi kwamba taabu zetu zote, masumbufu, na malalamiko, ni ya kujitengenezea wenyewe kabisa, na kwamba ni kwa namna ile ile ya upuuzi, kama katika mifano hii ya mtu mwenye choyo na mtu mwenye tamaa ya makuu. Tazama popote utakapo, utaona masumbufu yote ya kidunia ni kama sumbuko la yule aliyekuwa daima katika tope na matope akitafuta maji ya kunywa, hali nyumbani alikuwa na zaidi ya yanayotosha farasi mia moja.

Celia anakuambia daima jinsi alivyokasirishwa, ni mambo gani yasiyovumilika na ya kushtua yanayompata, ni udhalimu gani wa ajabu anaoupata, na masumbufu gani anayokutana nayo kila mahali. Anakuambia kwamba subira yake imekwisha kabisa, na kwamba tabia ya watu haivumiliki. Kila mkusanyiko anaohudhuria unamrudisha nyumbani akiwa amekasirika; jambo fulani limesemwa, au limefanywa, ambalo hakuna mtu mwenye akili na adabu njema anayepaswa kulivumilia. Maskini wanaohitaji sadaka yake hufukuzwa kwa majibu ya haraka, si kwa sababu hana moyo wa kutoa fedha yoyote, bali kwa sababu amejaa mno shida fulani yake mwenyewe hata asiweze kusikiliza malalamiko ya wengine. Celia hana kazi nyingine mikononi mwake isipokuwa kupokea mapato ya mali nyingi; lakini hata hivyo, kwa hali ya huzuni ya moyo wake, ungeelekea kudhani kwamba hana chakula wala mahali pa kulala. Ukimwona amepauka kuliko kawaida, kama midomo yake inatetemeka anaposema nawe, ni kwa sababu ametoka tu kutembelea mahali ambapo Lupus hakumjali hata kidogo, bali aliongea wakati wote na Lucinda, ambaye hana hata nusu ya mali yake. Matukio mabaya yanapokuwa yamevuruga moyo wake hata analazimika kumwita daktari, ili amwezeshe kula, humwambia kwa hasira kubwa dhidi ya maongozi ya Mungu kwamba hajawahi kuwa mzima tangu alipozaliwa, na kwamba anamwonea wivu kila ombaomba anayemwona akiwa na afya.

Haya ndiyo maisha ya mahangaiko ya Celia, ambaye hana kitu cha kumtesa isipokuwa roho yake mwenyewe.

Kama ungeweza kumtia unyenyekevu wa Kikristo, usingehitaji kufanya lolote zaidi ili kumfanya kuwa na furaha kama mtu yeyote duniani. Fadhila hii ingemfanya amshukuru Mungu kwa afya hata ya nusu ya ile aliyokuwa nayo, na kumsaidia kufurahia zaidi kwa wakati ujao. Fadhila hii ingezuia kutetemeka kwa roho, na kukosa hamu ya kula, na damu yake isingehitaji kitu kingine cha kuitamusha.

Nimeigusa tu kidogo mifano hii ya tabia za upuuzi, si kwa lengo jingine ila kukusadikisha, kwa namna iliyo wazi kabisa, kwamba kanuni kali kuliko zote za dini ziko mbali sana na kuyafanya maisha kuwa ya kuchosha, ya wasiwasi, na yasiyo na faraja (kama ilivyopingwa hapo juu), hata kinyume chake, taabu zote, masumbufu, na malalamiko yaliyomo ulimwenguni, yanatokana na kukosa dini; kwa kuwa yanasababishwa moja kwa moja na tamaa zile za upuuzi ambazo dini inatufundisha kuzikana.

Kwa maana mahitaji yote yanayoyavuruga maisha ya mwanadamu, yanayotufanya tukose raha nafsini mwetu, tugombane na wengine, na tusimshukuru Mungu; yanayotuchosha katika kazi za ubatili na wasiwasi wa kipumbavu; yanayotupeleka kutoka mpango hadi mpango, kutoka mahali hadi mahali, katika kufuatia kwa unyonge kitu tusichokijua, ni mahitaji ambayo Mungu, wala maumbile, wala akili, hawakututiisha chini yake, bali yametiwa ndani yetu na kiburi, husuda, tamaa ya makuu, na choyo peke yake.

Kwa hiyo kwa kadiri unavyozipunguza tamaa zako kufikia vitu vile ambavyo maumbile na akili vinahitaji; kwa kadiri unavyoiongoza misukumo yote ya moyo wako kwa kanuni kali za dini, kwa kadiri hiyo unajiondoa mbali na wingi ule usio na kikomo wa mahitaji na masumbufu, yanayoutesa kila moyo ulioachwa kwa nafsi yake.

Kweli, watu wengi hukiri kwamba dini inatulinda dhidi ya maovu mengi sana, na kutusaidia kwa namna nyingi kufurahia nafsi zetu kwa furaha zaidi; lakini basi wanadhani kwamba hili ni kweli tu kwa kiasi cha wastani cha dini, kinachotuzuia tu kwa upole tusipite kiasi katika tamaa zetu. Wanadhani kwamba kanuni kali na vizuizi vya utauwa wa hali ya juu vinapingana mno na maumbile yetu, hata lazima viyafanye maisha yetu kuwa ya kuchosha na yasiyo na faraja.

Ingawa udhaifu wa pingamizi hili unaonekana vya kutosha kutokana na yale yaliyokwisha kusemwa, hata hivyo nitaongeza neno moja zaidi juu yake.

Pingamizi hili linadhani kwamba dini, ikitendwa kwa kiasi, inaongeza sana furaha ya maisha; lakini kwamba vimo vile vya utauwa ambavyo ukamilifu wa dini unavihitaji vina matokeo ya kinyume.

Kwa hiyo linadhani kwamba ni furaha kuzuiwa usipite kiasi katika husuda, lakini ni huzuni kuzuiwa na viwango vingine vya husuda. Kwamba ni furaha kuokolewa kutoka kwa tamaa ya makuu isiyo na mipaka, lakini ni huzuni kukosa tamaa ya makuu ya wastani zaidi. Pia linadhani kwamba furaha ya maisha iko katika mchanganyiko wa wema na uovu, mchanganyiko wa tamaa ya makuu na unyenyekevu, upendo na husuda, mapenzi ya mbinguni na choyo. Hayo yote ni upuuzi kama kudhani kwamba ni furaha kuwa huru mbali na maumivu makali kupita kiasi, lakini ni huzuni kukosa maumivu ya wastani zaidi: au kwamba furaha ya afya iko katika kuwa mgonjwa kidogo na mzima kidogo.

Kwa maana ikiwa unyenyekevu ndio amani na pumziko la roho, basi hakuna aliye na furaha nyingi itokanayo na unyenyekevu kama yule aliye mnyenyekevu kuliko wote. Ikiwa husuda iliyopita kiasi ni mateso ya roho, yeye hujiokoa kikamilifu zaidi kutoka katika mateso, anayezima kikamilifu zaidi kila cheche ya husuda. Ikiwa kuna amani na furaha yoyote katika kutenda tendo lolote kwa kufuata mapenzi ya Mungu, yeye anayeyaleta matendo yake mengi zaidi chini ya kanuni hii, ndiye anayeongeza zaidi ya wote amani na furaha ya maisha yake.

Na ndivyo ilivyo katika kila fadhila; ukiitimiza kwa kila kiwango chake, ndivyo unavyopata furaha zaidi kutokana nayo. Na ndivyo ilivyo kwa kila uovu; ukipunguza tu mapito yake ya kiasi, unajifanyia kidogo tu; lakini ukiukataa katika viwango vyote, ndipo unaposikia raha ya kweli na furaha ya moyo uliorekebishwa.

Kwa mfano: Ikiwa dini inazuia tu mapito ya kiasi ya kisasi, lakini inaiacha roho ile ingali hai ndani yako katika mambo madogo, dini yako huenda imeyafanya maisha yako kuwa ya heshima kidogo zaidi kwa nje, lakini haijakufanya hata kidogo kuwa na furaha zaidi, au raha zaidi nafsini mwako. Lakini ikiwa umeshatoa sadaka mawazo yote ya kisasi, kwa kumtii Mungu, na umeazimia kulipa mema kwa mabaya nyakati zote, ili ujifanye kufanana zaidi na Mungu, na kufaa zaidi kwa rehema yake katika ufalme wa upendo na utukufu; huu ni kimo cha fadhila kitakachokufanya uisikie furaha yake.

Pili, Kuhusu zile raha na starehe ambazo utauwa wa hali ya juu unatutaka tujinyime, hili halitunyimi faraja yoyote halisi ya maisha.

Kwa maana, kwanza, Utauwa haututaki kukataa njia yoyote ya maisha ambamo tunaweza kutenda kwa akili, na kutoa kile tunachokifanya kwa utukufu wa Mungu. Njia zote za maisha, raha zote na starehe zote zilizo ndani ya mipaka hii, hatunyimwi kwa namna yoyote na kanuni kali kuliko zote za utauwa. Lolote unaloweza kulifanya, au kulifurahia, kama mbele za Mungu, kama mtumishi wake, kama kiumbe wake mwenye akili aliyepokea akili na maarifa kutoka kwake; yote unayoweza kuyatenda kwa kupatana na tabia ya kiakili, na mapenzi ya Mungu, hayo yote yanaruhusiwa na sheria za utauwa. Je, utadhani kwamba maisha yako yatakuwa bila faraja usipoweza kumchukiza Mungu, kuwa mpumbavu, na mwendawazimu, na kutenda kinyume cha akili na hekima ile aliyoipanda ndani yako?

Na kuhusu zile raha ambazo hatuthubutu kumtolea Mungu mtakatifu, ambazo zimebuniwa tu na upumbavu na uovu wa ulimwengu, zinazowasha tamaa zetu, na kuzizamisha roho zetu katika ufidhuli na anasa za mwili, na kutufanya tushindwe kupata kibali cha Mungu, iwe hapa au baadaye; hakika haiwezi kuwa hali ya maisha isiyo na faraja kuokolewa na dini kutoka katika kujiua namna hiyo, na kufanywa kustahili furaha ya milele.

Hebu tumdhanie mtu asiye na maarifa yale tunayoyapata kwa hisi zetu, amewekwa mahali fulani peke yake, katikati ya vitu vya aina nyingi ambavyo hakujua jinsi ya kuvitumia; kwamba karibu naye ana mkate, divai, maji, vumbi la dhahabu, minyororo ya chuma, changarawe, mavazi, moto, n.k. Na tudhanie kwamba hana maarifa ya matumizi sahihi ya vitu hivi, wala maelekezo yoyote kutoka kwa hisi zake jinsi ya kuzima kiu yake, au kutosheleza njaa yake, au kutumia kwa namna yoyote vitu vilivyo karibu naye. Na tudhanie kwamba katika kiu yake anatia vumbi la dhahabu machoni mwake; macho yake yanapowaka, anatia divai masikioni mwake; kwamba katika njaa yake, anatia changarawe kinywani mwake; kwamba katika maumivu, anajitwika minyororo ya chuma; kwamba akisikia baridi, anatia miguu yake majini; kwamba akiogopeshwa na moto, anaukimbia; kwamba akiwa amechoka, anaufanya mkate wake kuwa kiti. Na tudhanie kwamba kwa ujinga wake wa matumizi sahihi ya vitu vilivyo karibu naye, atajitesa bure maadamu yu hai, na mwishowe afe, akiwa amepofushwa na vumbi, amesongwa na changarawe, na amelemewa na minyororo. Na tudhanie kwamba kiumbe fulani mwema alimjia, akamwonyesha asili na matumizi ya vitu vyote vilivyokuwa karibu naye, akampa kanuni kali za kuvitumia, ambazo, zikishikwa, hakika zingemfanya awe na furaha zaidi kwa yote aliyokuwa nayo, na kumwokoa kutoka katika maumivu ya njaa, na kiu, na baridi.

Basi je, ungeweza kwa akili yoyote kusema kwa uhakika kwamba kanuni zile kali za kutumia vitu vile vilivyokuwa karibu naye ziliyafanya maisha ya mtu yule maskini kuwa ya kuchosha na yasiyo na faraja?

Basi huu kwa kiasi fulani ni mfano wa kanuni kali za dini; zinatuondolea tu ujinga wetu, zinatuokoa tusijitese wenyewe, na kutufundisha kutumia kila kitu kilicho karibu nasi kwa faida yetu halisi.

Mwanadamu amewekwa katika ulimwengu uliojaa vitu vya aina nyingi; ujinga wake unamfanya avitumie vingi kati yake kwa upuuzi kama yule mtu aliyetia vumbi machoni mwake ili kuondoa kiu yake, au aliyejivika minyororo ili kuondoa maumivu.

Kwa hiyo dini inaingia hapa kumsaidia, na kumpa kanuni kali za kutumia kila kitu kilicho karibu naye; ili kwa kuvitumia hivyo kwa kupatana na tabia yake mwenyewe, na asili ya vitu hivyo, apate daima furaha ya kupokea faida sahihi kutoka kwavyo. Inamwonyesha kile kilicho sahihi kabisa katika chakula, na kinywaji, na mavazi; na kwamba hana kitu kingine cha kutarajia kutoka kwa vitu vya ulimwengu huu, ila kutosheleza mahitaji yake mwenyewe ya namna hiyo; na kisha kuwapa msaada wake ndugu zake wote, ili, kwa kadiri awezavyo, awasaidie viumbe wenzake wote kupata faida ile ile kutoka kwa ulimwengu aliyo nayo yeye.

Inamwambia kwamba ulimwengu huu hauwezi kumpa furaha nyingine yoyote; na kwamba juhudi zote za kutafuta furaha katika marundo ya fedha, au ekari za ardhi, katika mavazi maridadi, vitanda vya thamani, magari ya fahari, na maonyesho na utukufu wa nje, ni juhudi za ubatili tu, majaribio ya kijinga ya kufikia yasiyowezekana, kwa kuwa vitu hivi haviwezi hata kidogo kutoa furaha hata ya kiwango kidogo kabisa, zaidi ya vile vumbi machoni linavyoweza kuponya kiu, au changarawe kinywani kutosheleza njaa; bali, kama vumbi na changarawe vilivyotumiwa vibaya, vitamfanya tu kuwa na taabu zaidi kwa matumizi mabaya ya kijinga namna hiyo.

Inamwambia kwamba ingawa ulimwengu huu hauwezi kumfanyia zaidi ya kutosheleza mahitaji haya ya mwili, hata hivyo kuna wema mkuu zaidi sana uliowekwa tayari kwa ajili ya mwanadamu kuliko kula, kunywa, na kuvaa; kwamba bado haujaonekana kwa macho yake, kwa kuwa ni wa utukufu mno kwa ufahamu wa mwili na damu; bali umehifadhiwa ili auingie, mara tu maisha haya mafupi yatakapokwisha; ambapo, katika mwili mpya ulioundwa kwa mfano wa malaika, atakaa katika nuru na utukufu wa Mungu milele hata milele.

Inamwambia kwamba hali hii ya utukufu itapewa wale wote wanaotumia ipasavyo vitu vya ulimwengu huu wa sasa, wasiojipofusha kwa vumbi la dhahabu, au kula changarawe, au kuugua chini ya mizigo ya chuma waliyojitwika wenyewe; bali wanaotumia mkate, maji, divai, na mavazi, kwa malengo yanayopatana na maumbile na akili; na ambao, kwa imani na shukrani, wanamwabudu Mpaji mwema wa yote wanayoyafurahia hapa, na wanayoyatumaini baadaye.

Basi je, kuna mtu awezaye kusema kwamba kanuni kali kuliko zote za dini kama hii zinatunyima faraja yoyote ya maisha? Je, isingeweza kusemwa kwa haki ile ile juu ya kanuni zile zinazomzuia mtu tu asijisonge kwa changarawe? Kwa maana ukali wa kanuni hizi uko tu katika usahihi kamili wa unyoofu wake.

Ni nani angelalamikia ukali mkubwa wa sheria ambayo, bila kumwacha yeyote, ilikataza kutia vumbi machoni mwetu? Ni nani angeweza kuidhania kuwa ngumu mno, kwa kuwa hakuna nafuu yoyote? Basi huu ndio ukali wa dini; haitutaki chochote kwa ukali, au bila nafuu, isipokuwa pale ambapo kila kiwango cha jambo hilo ni kibaya, pale ambapo kila kujiachia kunatudhuru kwa namna fulani.

Ikiwa dini inakataza kila namna ya kisasi, bila kubagua chochote, ni kwa sababu kila kisasi kina asili ya sumu; na ingawa hatunywi kiasi cha kutosha kukomesha uhai, hata hivyo tukinywa hata kidogo, kinaiharibu damu yote, na kufanya iwe vigumu kurudishwa katika afya yetu ya zamani.

Ikiwa dini inaamuru upendo wa ulimwengu wote, kumpenda jirani yetu kama nafsi zetu, kuwasamehe na kuwaombea adui zetu wote bila kubakiza chochote; ni kwa sababu viwango vyote vya upendo ni viwango vya furaha, vinavyoimarisha na kutegemeza uzima wa Mungu ndani ya roho, navyo ni vya lazima kwa afya yake na furaha yake, kama chakula kifaacho kilivyo cha lazima kwa afya na furaha ya mwili.

Ikiwa dini ina sheria dhidi ya kujiwekea hazina duniani, na kutuamuru kuridhika na chakula na mavazi, ni kwa sababu kila matumizi mengine ya ulimwengu ni kuutumia vibaya kwa usumbufu wetu wenyewe, na kugeuza manufaa yake yote kuwa mitego na matanzi ya kutuangamiza. Ni kwa sababu unyoofu huu na usahili wa maisha unatulinda dhidi ya masumbufu na maumivu ya kiburi na husuda isiyotulia, na kuifanya iwe rahisi zaidi kuishika ile njia iliyonyooka itakayotufikisha kwenye uzima wa milele.

Ikiwa dini inasema, “Enenda ukauze ulivyo navyo, uwape maskini,” ni kwa sababu hakuna matumizi mengine ya asili au ya akili ya mali zetu, hakuna njia nyingine ya kujifanya kuwa na furaha zaidi kwa ajili yake; ni kwa sababu ni sahihi kabisa kuwapa wengine kile ambacho sisi wenyewe hatukihitaji, kama ilivyo sahihi kutumia kiasi kile ambacho mahitaji yetu wenyewe yanadai. Kwa maana ikiwa mtu ana chakula zaidi ya kile ambacho tabia yake mwenyewe inahitaji, ni unyonge na ukosefu wa akili ulioje kubuni njia za kipumbavu za kukipoteza, na kufanya mzaha kwa ajili ya tumbo lake lililoshiba, badala ya kuwaachia viumbe wenzake wapate faraja ile ile kutoka kwa chakula aliyoipata yeye. Kwa hiyo iko mbali sana kuwa sheria ngumu ya dini kuzitumia mali zetu hivi, hata mtu mwenye akili angeifurahia dini ile inayomfundisha kuwa na furaha zaidi kwa kile anachokitoa kuliko kwa kile anachojiwekea; inayomfundisha kufanya chakula na mavazi ya ziada kuwa baraka kubwa zaidi kwake kuliko kile kinachoulisha na kuuvika mwili wake mwenyewe.

Ikiwa dini inatutaka wakati mwingine kufunga, na kujinyima hamu zetu za asili, ni ili kupunguza mapambano na vita vilivyomo ndani ya tabia yetu, ni ili kuifanya miili yetu kuwa vyombo vifaavyo zaidi vya usafi, na vitiifu zaidi kwa misukumo myema ya neema ya Mungu; ni ili kukausha chemchemi za tamaa zetu zinazopigana na roho, kupoza moto wa damu yetu, na kuifanya akili iweze zaidi kutafakari mambo ya Mungu. Hivyo ingawa kujizuia huku kunauletea mwili maumivu fulani, hata hivyo kunapunguza sana nguvu ya hamu za mwili na tamaa zake, na kuongeza sana ladha yetu ya furaha za rohoni, hata ukali huu wa dini, ukitendwa kwa busara, unaongeza sana kufurahia kwa faraja maisha yetu.

Ikiwa dini inatuita kwenye maisha ya kukesha na kuomba ni kwa sababu tunaishi katikati ya umati wa adui, na daima tunahitaji msaada wa Mungu. Ikiwa tunapaswa kuungama na kuomboleza dhambi zetu, ni kwa sababu maungamo kama hayo huiondolea akili mzigo, na kuirudishia raha; kama mizigo na uzito unaoondolewa mabegani huupa mwili nafuu, na kuufanya ustarehe zaidi. Ikiwa tunapaswa kuomba dua takatifu mara kwa mara na kwa bidii, ni ili kutushika imara mbele za Mungu wetu wa kweli, na ili tusikose kamwe furaha ya imani iliyo hai, tumaini lenye shangwe, na tegemeo lenye msingi imara katika Mungu. Ikiwa tunapaswa kuomba mara nyingi, ni ili tupate furaha mara nyingi katika shangwe zile za siri ambazo maombi peke yake yanaweza kutoa; katika mawasiliano yale ya Uwepo wa Mungu, yatakayozijaza akili zetu furaha yote ambayo viumbe wasio Mbinguni wanaweza kuipokea.

Kama kungekuwa na kitu chochote duniani kinachostahili zaidi utunzaji wetu, kama kungekuwa na zoezi lolote la akili, au mazungumzo yoyote na wanadamu, yaliyotuletea faida kubwa zaidi kuliko ushirika huu na Mungu, tusingeitwa kudumu namna hii katika maombi. Lakini mtu akitafakari ni nini anachokiacha anapojitenga kwa ajili ya ibada, ataona kuwa si furaha ndogo kuondolewa mara nyingi hivyo kutoka katika kutofanya kitu, au kufanya kisicho na maana; kutoka katika uvivu wa kuchosha, kazi isiyo na faida, au mazungumzo ya ubatili. Akitafakari kwamba yote yaliyomo ulimwenguni, na yote yanayofanywa humo, ni kwa ajili ya mwili tu, na starehe za mwili, atakuwa na sababu ya kufurahia saa zile za maombi, zinazomchukua kwenye faraja za juu zaidi, zinazomwinua juu ya mambo haya duni, zinazofungua mbele ya akili yake mandhari ya mambo makuu zaidi, na kuizoeza roho yake kuyatumaini na kuyatazamia.

Ikiwa dini inatuamuru kuishi kwa ajili ya Mungu kabisa, na kufanya yote kwa utukufu wake, ni kwa sababu kila njia nyingine ni kuishi kinyume chetu wenyewe kabisa, nayo itaishia katika aibu yetu wenyewe na haya ya uso.

Kama vile kila kitu ni giza ambacho Mungu hakiangazi; kama vile kila kitu hakina fahamu ambacho hakina sehemu yake ya maarifa kutoka kwake; kama vile hakuna kitu kilicho hai ila kwa kushiriki uzima kutoka kwake; kama vile hakuna kitu kilichopo ila kwa sababu yeye ameamuru kiwepo; vivyo hivyo hakuna utukufu wala ukuu, ila ule ulio wa utukufu na ukuu wa Mungu.

Kweli twaweza kuzungumza juu ya utukufu wa mwanadamu kama tuwezavyo kuzungumza juu ya uhai wa mwanadamu, au maarifa ya mwanadamu: lakini kama tulivyo na hakika kwamba uhai wa mwanadamu haumaanishi kitu chochote chetu wenyewe ila kuishi kwa kumtegemea Mungu, au kufurahia kiasi fulani cha uhai katika Mungu; vivyo hivyo utukufu wa mwanadamu, popote tuupatapo, lazima uwe tu kiasi kile cha utukufu tunachokifurahia katika utukufu wa Mungu.

Hii ndiyo hali ya viumbe vyote, wawe wanadamu au Malaika; kama vile hawajiumbi wenyewe, ndivyo wasivyofurahia kitu chochote kutoka kwao wenyewe: ikiwa ni wakuu, lazima iwe tu kama wapokeaji wakuu wa karama za Mungu; uwezo wao unaweza kuwa tu kiasi kile cha uweza wa Mungu unaotenda ndani yao; hekima yao inaweza kuwa tu kiasi kile cha hekima ya Mungu inayong’aa ndani yao; na nuru yao na utukufu wao, kiasi kile tu cha nuru na utukufu wa Mungu unaowaangazia.

Kama vile wao si wanadamu au Malaika kwa sababu walitaka wenyewe kuwa hivyo, bali kwa sababu mapenzi ya Mungu yaliwaumba kuwa walivyo; vivyo hivyo hawawezi kufurahia furaha hii au ile ya wanadamu au ya Malaika kwa sababu wanaitaka, bali kwa sababu ni mapenzi ya Mungu kwamba vitu fulani viwe furaha ya wanadamu, na vitu fulani viwe furaha ya Malaika. Lakini basi ikiwa Mungu ni yote katika wote namna hii; ikiwa mapenzi yake ndiyo kipimo cha vitu vyote, na tabia zote, namna hii; ikiwa hakuna kitu kiwezacho kufanyika, ila kwa uweza wake; ikiwa hakuna kitu kiwezacho kuonekana, ila kwa nuru itokayo kwake; ikiwa hatuna kitu cha kuogopa, ila haki yake; ikiwa hatuna kitu cha kutumaini, ila kutoka kwa wema wake; ikiwa hii ndiyo tabia ya mwanadamu, asiye na msaada hivyo ndani ya nafsi yake; ikiwa hii ndiyo hali ya viumbe vyote, walio Mbinguni pamoja na walio duniani; ikiwa wao si kitu, hawawezi kufanya kitu, hawawezi kuteseka maumivu yoyote, wala kusikia furaha yoyote, ila kwa kadiri ile, na kwa viwango vile, ambavyo uweza wa Mungu unafanya hayo yote; ikiwa hii ndiyo hali ya mambo, basi tunawezaje kuwa na hata mng’ao mdogo kabisa wa furaha au faraja, tunawezaje kufurahia nafsi zetu kwa amani yoyote, ila kwa kuishi kabisa kwa ajili ya Mungu huyo, tukitumia na kufanya kila kitu kwa kupatana na mapenzi yake? Maisha yaliyowekwa wakfu hivyo kwa Mungu, yakimtazama yeye kabisa katika matendo yetu yote, na kufanya mambo yote kwa kupatana na utukufu wake, yako mbali sana na kuwa ya kuchosha na yasiyo na faraja, hata yanaumba faraja mpya katika kila jambo tunalolifanya.

Kinyume chake, kama ungetaka kuona jinsi walivyo na furaha wale wanaoishi kwa kufuata mapenzi yao wenyewe, wasioweza kujitiisha chini ya shughuli ya kuchosha na ya huzuni ya maisha yaliyowekwa wakfu kwa Mungu; mtazame yule mtu katika mfano, ambaye bwana wake alikuwa amempa talanta moja.

Hakuweza kuvumilia wazo la kuitumia talanta yake kwa kufuata mapenzi ya Yule aliyempa, na kwa hiyo alichagua kujifanya kuwa na furaha zaidi kwa njia yake mwenyewe. “Bwana,” asema, “nilikutambua ya kuwa u mtu mgumu, wavuna usipopanda, wakusanya usipotawanya; basi nikaogopa, nikaenda nikaificha talanta yako katika ardhi; tazama, unayo iliyo yako.”

Bwana wake, akiisha kumhukumu kwa maneno ya kinywa chake mwenyewe, anamwondoa kwa hukumu hii, “Na mtumwa yule asiyefaa mtupeni katika giza la nje; ndiko kutakuwa na kilio na kusaga meno.” [Mathayo 25:24, 25, 30]

Hapa unaona jinsi mtu huyu alivyojifanyia furaha, kwa kutotenda kabisa kwa kufuata mapenzi ya bwana wake. Ilikuwa, kwa maelezo yake mwenyewe, furaha ya manung’uniko na kutoridhika; nilikutambua, asema, ya kuwa u mtu mgumu: ilikuwa furaha ya hofu na wasiwasi; nikaogopa, asema: ilikuwa furaha ya kazi za ubatili na safari zisizo na matunda; nikaenda, asema, nikaificha talanta yako; na baada ya kuwa kwa muda mchezo wa tamaa za kipumbavu, hofu zinazotesa, na kazi isiyo na matunda, analipwa giza, kilio cha milele, na kusaga meno.

Basi hii ndiyo furaha ya wale wote wanaoudhania utauwa mkali na wa hali ya juu, yaani, matumizi sahihi ya talanta yao, kuwa hali ya maisha ya kuchosha na ya huzuni.

Wanaweza kuishi kwa muda wakiwa huru mbali na vizuizi na maelekezo ya dini; lakini, badala yake, ni lazima wawe chini ya utawala wa upuuzi wa tamaa zao: ni lazima, kama yule mtu katika mfano, waishi katika manung’uniko na kutoridhika, katika hofu na wasiwasi. Wanaweza kuepuka kazi ya kutenda mema, ya kuutumia wakati wao kwa utauwa, ya kujiwekea hazina Mbinguni, ya kuwavika walio uchi, ya kuwatembelea wagonjwa; lakini basi ni lazima, kama mtu huyu, wawe na kazi na maumivu ya bure, yasiyoelekea kwenye matumizi wala faida yoyote, yasiyowafaa wao wenyewe wala wengine; ni lazima wasafiri, na wafanye kazi, na wajitaabishe, na wachimbe, ili kuificha talanta yao ardhini. Ni lazima, kama yeye, wakati wa kuja kwa Bwana wao, wahukumiwe kwa maneno ya vinywa vyao wenyewe, washtakiwe na mioyo yao wenyewe, na kila walichokisema na kukifikiri juu ya dini kifanywe kuonyesha haki ya hukumu yao ya giza la milele, kilio, na kusaga meno.

Hiki ndicho wanachojinunulia wale wanaoukwepa ukali na ukamilifu wa dini, ili waishi kwa furaha.

Kwa upande mwingine, kama ungetaka kuona maelezo mafupi ya furaha ya maisha yaliyotumiwa ipasavyo, yaliyowekwa wakfu kabisa kwa Mungu, ni lazima umtazame yule mtu katika mfano ambaye bwana wake alikuwa amempa talanta tano. “Bwana,” asema, “uliweka kwangu talanta tano; tazama, talanta nyingine tano nilizopata faida. Bwana wake akamwambia, Vema, mtumwa mwema na mwaminifu; ulikuwa mwaminifu katika machache, nitakuweka juu ya mengi; ingia katika furaha ya bwana wako.”

Hapa unaona kwamba maisha yaliyoelekezwa kabisa katika kuzizalisha talanta, yaliyowekwa wakfu kabisa kwa Mungu, ni hali ya furaha, kazi zinazofanikiwa, na mafanikio yenye utukufu. Hapa hakuna, kama katika habari ya kwanza, tamaa zisizo na raha, manung’uniko, hofu za ubatili, na kazi zisizo na matunda. Mtu huyu hajitaabishi akichimba ardhini bila lengo wala faida; bali kazi zake za utauwa zinafanikiwa mikononi mwake, furaha yake inamzidia; baraka ya talanta tano inakuwa baraka ya talanta kumi; naye anapokelewa kwa “Vema, mtumwa mwema na mwaminifu: ingia katika furaha ya bwana wako.”

Basi kama vile habari ya watu hawa katika mfano haikuwaachia uchaguzi mwingine wowote, ila ama kuwa na furaha kwa kutumia karama zao kwa utukufu wa Bwana, ama kuwa na taabu kwa kuzitumia kwa kufuata hisia na mawazo yao wenyewe; vivyo hivyo hali ya Ukristo haituachii uchaguzi mwingine.

Yote tuliyo nayo, yote tuliyo, yote tunayoyafurahia, ni talanta nyingi hivyo tu kutoka kwa Mungu: tukizitumia kwa malengo ya maisha ya utauwa na utakatifu, talanta zetu tano zitakuwa kumi, na kazi zetu zitatuingiza katika furaha ya Bwana wetu; lakini tukizitumia vibaya kwa kutimiza tamaa zetu wenyewe, tukizitoa sadaka karama za Mungu kwa kiburi chetu na ubatili wetu, tutaishi hapa katika kazi za ubatili na wasiwasi wa kipumbavu, tukiikwepa dini kama jambo la huzuni, tukimshtaki Bwana wetu kuwa bwana mgumu, na kisha kuanguka katika taabu ya milele.

Twaweza kwa muda kujifurahisha kwa majina na sauti, na vivuli vya furaha; twaweza kuzungumza juu ya ukuu huu au ule na heshima; lakini tukitamani furaha halisi, hatuna njia nyingine iwezekanayo ya kuifikia ila kwa kuzizalisha talanta zetu, kwa kuzitumia kwa utakatifu na utauwa namna hiyo nguvu na vipawa vya wanadamu katika hali hii ya sasa, ili tupate kuwa na furaha na utukufu katika nguvu na vipawa vya Malaika katika ulimwengu ujao.

Kwa hiyo, ni wajinga kiasi gani juu ya asili ya dini, juu ya asili ya mwanadamu, na asili ya Mungu, wale wanaodhani kwamba maisha ya utauwa mkali na ya kujitoa kwa Mungu ni hali ya kuchosha isiyo na faraja; hali ni wazi kabisa na hakika kwamba hakuna faraja wala furaha inayoweza kupatikana katika kitu kingine chochote!