Uzoefu wa Mwanzo katika Umishonari

NILIPOSHUKA Shanghai tarehe 1 Machi 1854, nilijikuta nimezungukwa na matatizo ambayo sikuwa nimeyatarajia hata kidogo. Kundi la waasi, lililojulikana kama “Vilemba Vyekundu,” lilikuwa limeuteka mji wa wenyeji, na nje yake lilipiga kambi jeshi la Kifalme la watu kati ya elfu arobaini na elfu hamsini, ambao walikuwa chanzo kikubwa zaidi cha usumbufu na hatari kwa jumuiya ndogo ya Wazungu kuliko hata waasi wenyewe. Nilipofika, niliambiwa kwamba haiwezekani kuishi nje ya Makazi ya wageni, na ndani ya eneo hilo la wageni vyumba havikupatikana kwa urahisi kwa bei yoyote. Dola, ambayo sasa ina thamani ya karibu shilingi tatu, ilikuwa imepanda hadi thamani ya shilingi nane na peni tisa, na matarajio ya mtu aliyekuwa na kipato kidogo tu cha fedha ya Kiingereza yalikuwa ya giza kweli. Hata hivyo, nilikuwa na barua tatu za utambulisho, na nilitegemea kupata shauri na msaada, hasa kutoka kwa mmoja wa wale niliokuwa nimetambulishwa kwao, ambaye rafiki zake nilikuwa nikiwajua vizuri na kuwathamini sana. Bila shaka nilimtafuta mara moja, lakini nikapata habari tu kwamba alikuwa amezikwa mwezi mmoja au miwili kabla, akiwa amefariki kwa homa wakati nilipokuwa safarini.

Nikiwa nimehuzunishwa na habari hizo, niliulizia habari za mmishonari ambaye barua yangu nyingine ya utambulisho ilikuwa imeandikiwa; lakini kukatisha tamaa kwingine kulikuwa kukinisubiri—alikuwa ameondoka kwenda Amerika. Ilibaki barua ya tatu; lakini kwa kuwa ilikuwa imetolewa na mtu ambaye kwa kiasi fulani sikumfahamu, nilikuwa nimetarajia machache kutoka kwake kuliko zile nyingine mbili. Hata hivyo, ilithibitika kuwa njia ya Mungu ya kunisaidia. Mchungaji Dkt. Medhurst, wa London Mission, ambaye barua hiyo ilikuwa imeandikiwa, alinitambulisha kwa Dkt. Lockhart, ambaye kwa wema aliniruhusu kuishi naye kwa miezi sita. Dkt. Medhurst alinipatia mwalimu wangu wa kwanza wa Kichina; na yeye, pamoja na Dkt. Edkins na marehemu Bw. Alexander Wylie, walinisaidia sana katika kujifunza lugha.

Kwa kweli zile zilikuwa nyakati za taabu, na nyakati za hatari. Siku moja tulipokuwa tukitoka mjini pamoja na Bw. Wylie, yeye alianza kuzungumza na wapagazi wawili, wakati tulipokuwa tukimngoja kwa muda mfupi kwenye Lango la Mashariki mwenzetu mmoja aliyekuwa nyuma yetu. Kabla mwenzetu hajatufikia, shambulio dhidi ya mji lilianza kutoka kwenye mizinga iliyokuwa ng'ambo ya mto, nasi tukaharakisha kwenda mahali penye hatari kidogo, kwa kuwa mvumo wa risasi za mizinga ulikuwa karibu mno kwa namna isiyopendeza. Kwa bahati mbaya wale wapagazi walikawia mno, wakajeruhiwa. Tulipofika kwenye Makazi ya wageni tulisimama dakika chache kununua kitu, kisha tukaenda moja kwa moja hadi kwenye uwanja wa London Mission, ambapo, mlangoni pa hospitali, tuliwakuta wale wapagazi wawili maskini ambao Bw. Wylie alikuwa amezungumza nao, vifundo vyao vinne vya miguu vikiwa vimepondwa vibaya sana na gololi la mzinga. Maskini wale walikataa kukatwa miguu, na wote wawili wakafa. Tulitambua jinsi tulivyokuwa tumeponea chupuchupu.

Wakati mwingine, asubuhi na mapema, nilikuwa nimeungana na mmoja wa wamishonari kwenye baraza lake ili kutazama vita vikiendelea, umbali wa labda robo tatu ya maili, ghafla risasi ya mzinga iliyokuwa imeishiwa nguvu ikapita katikati yetu na kujizika katika ukuta wa baraza. Siku nyingine rafiki yangu Bw. Wylie aliacha kitabu juu ya meza baada ya chakula cha mchana, na aliporudi kukichukua kama dakika tano baadaye, alikuta mkono wa kiti alichokuwa amekalia umekatwa kabisa na risasi. Lakini katikati ya hatari hizi na nyingine nyingi Mungu alitulinda.

Baada ya kukaa miezi sita kwa Dkt. Lockhart, nilipanga nyumba ya wenyeji nje ya Makazi ya wageni, nikaanza kazi ndogo ya kimishonari miongoni mwa majirani zangu Wachina, ambayo kwa miezi michache iliendelea kuwezekana. Wafaransa walipojiunga na majeshi ya Kifalme katika kuushambulia mji, mahali nyumba yangu ilipokuwa pakawa hatari kiasi kwamba katika majuma machache ya mwisho, kwa sababu ya mapigano yaliyotokea kila usiku, niliacha kujaribu kulala isipokuwa mchana tu. Usiku mmoja moto ulionekana karibu sana, nami nikapanda kwenye kibanda kidogo cha kutazamia nilichokuwa nimekitengeneza juu ya paa la nyumba, ili nione kama ilikuwa lazima kujaribu kukimbia. Nilipokuwa pale risasi ya mzinga ilipiga kilele cha paa upande wa pili wa ua, ikinimwagia vipande vya vigae vilivyovunjika pande zote, nalo gololi lenyewe likabingirika hadi uani chini. Lilikuwa na uzito wa ratili nne au tano; na kama lingekuja inchi chache juu zaidi, huenda nguvu yake ingeishia juu yangu badala ya juu ya jengo. Mama yangu mpendwa aliliweka gololi hilo kwa miaka mingi. Muda mfupi baada ya hapo ilinibidi kuiacha nyumba hiyo na kurudi kwenye Makazi ya wageni—hatua ambayo haikuchukuliwa mapema mno, kwa maana kabla vitu vyangu vya mwisho havijaondolewa, nyumba hiyo iliteketea kabisa kwa moto.

Ni vigumu kabisa kueleza kwa namna inayotosha majaribu ya kipindi hicho cha mwanzo. Kwa mtu mwenye moyo mwepesi wa kuguswa, vitisho, ukatili na taabu zinazoambatana na vita vilikuwa jaribu zito mno. Pia shida za fedha za nyakati hizo zilikuwa kubwa. Nikiwa na kipato cha pauni themanini tu kwa mwaka, nililazimika, nilipohamia kwenye Makazi ya wageni, kulipa mia moja na ishirini kwa kodi ya nyumba, na kupangisha nusu ya nyumba kwa wengine; na ingawa Kamati ya Chinese Evangelisation Society iliongeza kipato changu wakati, baada ya kuwasili kwa Dkt. Parker, walipojua zaidi juu ya hali yetu, ilikuwa tayari lazima kupitia mambo mengi yenye uchungu. Ni wachache wanaoweza kutambua jinsi shida hizi zilivyoonekana kuhuzunisha kwa mtumishi mchanga hivyo asiye na uzoefu, au upweke mkubwa wa hali ya mtu wa kwanza kufungua njia ambaye hakuweza hata kudokeza mambo yake mengi, kwa kuwa kufanya hivyo kungekuwa ombi la kimya la kutaka msaada.

Adui mkuu yu tayari siku zote na wazo lake analolirudia mara kwa mara, “Mambo haya yote yamenipata mimi.” Lakini lo, jinsi neno hilo lilivyo la uongo! Baridi, na hata njaa, kukesha na kukosa usingizi katika usiku wa hatari, na hisia wakati mwingine ya upweke kamili na kukosa msaada, vilichaguliwa vizuri na kwa hekima, na kugawiwa kwa upole na kwa upendo. Ni hali gani nyingine ambazo zingeweza kulifanya Neno la Mungu kuwa tamu zaidi, uwepo wa Mungu kuwa halisi zaidi, msaada wa Mungu kuwa wa thamani zaidi? Kwa kweli zilikuwa nyakati za kumwagwa na kunyenyekezwa, lakini yalikuwa mambo yasiyotahayarisha, ambayo yaliimarisha nia ya kusonga mbele kama Mungu atakavyoongoza, tukiwa na ahadi yake iliyojaribiwa na kuthibitika, “Sitakupungukia kabisa, wala sitakuacha kabisa.” Mtu anaweza kuona, hata sasa, kwamba Mungu, njia yake ni kamilifu, na bado anaweza kufurahi kwamba njia ya mmishonari ya leo ni laini na rahisi kwa kulinganisha.

Kusafiri kuingia bara kulikuwa kinyume cha masharti ya mikataba, na kuliambatana na shida nyingi, hasa kwa muda fulani baada ya vita vya Muddy Flat, ambapo kikosi cha Waingereza na Wamarekani cha askari wa majini na mabaharia wapatao mia tatu, pamoja na kikosi cha kujitolea cha wakazi wasiofika mia moja, kilishambulia kambi ya majeshi ya Kifalme, na kuwafukuza askari wa Kichina kati ya elfu thelathini na elfu hamsini, kwa kuwa masafa ya risasi na makombora yetu yaliifanya mizinga ya wenyeji kuwa bure. Hata hivyo, katika majira ya kupukutika kwa majani ya mwaka 1854 safari ya labda muda wa juma moja ilifanyika salama pamoja na Dkt. Edkins, ambaye bila shaka ndiye aliyezungumza na kuhubiri, nami niliweza kusaidia katika kugawa vitabu.