Juhudi za Kwanza za Uinjilisti

SAFARI niliyoifanya katika majira ya kuchipua ya mwaka 1855 pamoja na Mchungaji J. S. Burden wa Church Missionary Society (ambaye sasa ni Askofu wa Victoria, Hong-kong) iliandamana na hatari kadhaa nzito.

Katika mlango mpana wa mto Yang-tse, umbali wa maili thelathini hivi kaskazini mwa Shanghai, kuna kundi la visiwa ambavyo Ts'ung-ming na Hai-men ndivyo vikubwa na muhimu zaidi; na juu zaidi mtoni, mahali ambapo mlango wa mto unapungua upana mbali na bahari, upo mji wenye ushawishi wa T'ung-chau, karibu na Lang-shan, yaani Milima ya Mbwa-mwitu, mahali maarufu panapotembelewa na mahujaji wacha-miungu. Tulikaa kwa muda tukihubiri Injili katika visiwa hivyo, kisha tukaendelea hadi Lang-shan, ambako tulihubiri na kuwapa vitabu maelfu ya mahujaji waliokuwa wamehudhuria sikukuu ya ibada ya sanamu. Kutoka huko tuliendelea hadi T'ung-chau, na habari za mambo ya uchungu tuliyoyapata huko zitasimuliwa na shajara ifuatayo:—

Alhamisi, Aprili 26, 1855.

Baada ya kifungua kinywa tulijikabidhi katika ulinzi wa Baba yetu wa Mbinguni, na kuomba Baraka yake kabla ya kuuendea mji huu mkubwa. Siku ilikuwa ya giza na ya mvua. Tuliamini kabisa kwamba Shetani asingetuacha tuushambulie ufalme wake, kama tulivyokuwa tukijaribu kufanya, bila kuinua upinzani mkali; lakini pia tulikuwa na hakika kamili kwamba yalikuwa mapenzi ya Mungu tumhubiri Kristo katika mji huu, na kuligawa Neno la Kweli kati ya watu wake. Tulisikitika kwamba tulikuwa tumebakiwa na vitabu vichache tu kwa mahali muhimu namna hiyo; hata hivyo, matokeo yalionyesha kwamba hilo pia lilikuwa la majaliwa ya Mungu.

Walimu wetu wenyeji walijitahidi kwa kadiri walivyoweza kutushawishi tusiingie mjini; lakini tuliazimu kwamba, kwa msaada wa Mungu, hakuna kitu kingetuzuia. Hata hivyo, tuliwaagiza wabaki katika mojawapo ya mashua; na tusiporudi, wachunguze kila walichoweza kujua kuhusu yaliyotupata, kisha waharakishe kwa kadiri iwezekanavyo kwenda Shanghai na habari hizo. Tulipanga pia kwamba mashua ile nyingine itungoje, hata kama tusingeweza kurudi usiku ule, ili tusije tukacheleweshwa kwa kukosa mashua endapo tungerudi baadaye. Kisha tukaweka vitabu vyetu katika mifuko miwili, na pamoja na mtumishi aliyekuwa akifuatana nasi daima katika safari kama hizi, tukaondoka kuelekea mjini, umbali wa maili saba hivi. Kutembea kwa miguu hakukuwezekana kabisa, kwa sababu ya hali ya barabara, kwa hiyo tulitumia toroli za gurudumu moja, chombo pekee cha usafiri kinachopatikana katika sehemu hizo. Toroli ni rahisi kwa gharama kuliko machela, kwa kuwa huhitaji kuli mmoja tu; lakini si chombo cha kupendeza hata kidogo katika barabara mbovu zenye matope.

Hatukuwa tumeenda mbali kabla mtumishi hajaomba ruhusa ya kurudi, kwa kuwa alikuwa ameogopeshwa kabisa na habari kuhusu askari wenyeji. Bila shaka tulikubali mara moja, kwa kuwa hatukutaka kumtia mtu mwingine taabuni, na tukaazimu kuvibeba vitabu sisi wenyewe, na kumtazamia nguvu za mwili pamoja na za roho Yeye aliyeahidi kutujaza kila tulichokihitaji.

Wakati huo mtu mmoja mwenye heshima alitujia, akatuonya kwa bidii tusiendelee, akisema kwamba tukiendelea tungejua kwa majuto jinsi wanamgambo wa T'ung-chau walivyo. Tulimshukuru kwa shauri lake la wema, lakini hatukuweza kulifuata, kwa kuwa mioyo yetu ilikuwa imeazimu; kama ni kwa vifungo, na kufungwa gerezani, na kifo, au kama ni kugawa Maandiko na vijitabu vyetu salama, na kurudi bila kudhurika, hatukujua; lakini tuliazimu, kwa neema ya Mungu, kutouacha T'ung-chau tena bila Injili, wala maelfu yake wengi mno wafe katika ujinga usiojaliwa na mtu wa Njia ya uzima.

Baada ya hapo mwendesha toroli wangu alikataa kuendelea zaidi, nami ikanibidi kumtafuta mwingine, ambaye kwa bahati njema hakuwa mgumu kupatikana. Tulipokuwa tukiendelea, safari ile katika matope na mvua ilikuwa mbali sana na kupendeza, nasi hatukuweza kujizuia kuhisi hatari ya hali yetu, ingawa hatukusita hata kwa dakika moja. Mara kwa mara tulitiana moyo kwa ahadi za Maandiko na beti za nyimbo. Ule ubeti—

“Hatari za bahari, hatari za nchi kavu,
Zisikuvunje moyo: Bwana wako yu karibu.
Lakini moyo ukizimia, ukijaribiwa na kuonewa sana,
Ahadi yake itafaa, na kuipa roho yako raha.”

ulionekana kufaa hasa kwa hali yetu, nao ulinifariji sana.

Njiani tulipita katika mji mdogo mmoja wenye wakazi kama elfu moja; na hapa, kwa lahaja ya Kimandarini, nilimhubiri Yesu kwa idadi kubwa ya watu. Sijawahi kamwe kuwa na furaha kama ile katika kunena juu ya upendo wa Mungu na upatanisho wa Yesu Kristo. Roho yangu mwenyewe ilibarikiwa sana, na kujazwa furaha na amani; nami niliweza kunena kwa uhuru na wepesi usio wa kawaida. Tena nilifurahi kama nini pale, baadaye, nilipomsikia mmoja wa wasikilizaji wetu akiwarudia waliofika karibuni, kwa lahaja yake ya mahali pale, zile kweli nilizokuwa nimezieleza kwa kirefu! Lo, jinsi nilivyoshukuru kumsikia Mchina, kwa hiari yake mwenyewe, akiwaambia wananchi wenzake kwamba Mungu aliwapenda; kwamba wao walikuwa wenye dhambi, lakini Yesu alikufa badala yao, na kulipa adhabu ya hatia yao. Wakati ule mmoja ulinilipa kwa ajili ya taabu zote tulizokuwa tumepitia; nami nilihisi kwamba Bwana akimjalia mtu yule Roho wake Mtakatifu ili abadilishe moyo wake, hatukuwa tumekuja bure.

Tuligawa Agano Jipya chache na vijitabu, kwa kuwa watu wale waliweza kusoma, nasi hatukuweza kuwaacha bila Injili. Ilikuwa vyema tulivyofanya hivyo, kwa maana tulipofika T'ung-chau tuliona kwamba tulikuwa tumebakiwa na vitabu vingi kiasi cha nguvu zetu za kuvibeba.

Tulipokaribia mwisho wa safari yetu, tulipoukaribia mtaa wa nje wa magharibi wa mji, ombi la Wakristo wa kwanza, mateso yalipokuwa yakianza, likanijia moyoni: “Basi sasa, Bwana, yaangalie matisho yao; ukawajalie watumwa wako kunena neno lako kwa ujasiri wote.” Katika ombi hili tuliungana kwa moyo wote. Kabla ya kuingia katika mtaa ule wa nje tulipanga mipango yetu, ili tutende kwa umoja, na tukawaambia waendesha toroli wetu mahali pa kutungojea, ili wasije wakaingizwa katika taabu yoyote kwa ajili yetu. Kisha, tukimtazama Baba yetu wa Mbinguni, tulijikabidhi katika ulinzi wake, tukachukua vitabu vyetu, tukashika njia kuelekea mjini.

Kwa umbali fulani tulitembea katika barabara kuu ya mtaa ule wa nje iendayo Lango la Magharibi bila kusumbuliwa, nasi tulichekeshwa na jina lisilo la kawaida la Heh-kwei-tsi (mashetani weusi) tulilopewa. Tulishangaa juu yake wakati ule, lakini baadaye tuligundua kwamba ni mavazi yetu, wala si ngozi yetu, yaliyolizaa. Tulipowapita askari kadhaa, nilimwambia Bw. Burdon kwamba hawa ndio watu tuliokuwa tumesikia habari zao sana, na kwamba walionekana tayari kutupokea kwa utulivu kabisa. Hata hivyo, muda mrefu kabla hatujalifikia lango, mtu mmoja mrefu mwenye nguvu, aliyefanywa mkali mara kumi zaidi na ulevi wa kiasi, alitujulisha kwamba si wanamgambo wote waliokuwa na mwelekeo wa amani hivyo, kwa kumkamata Bw. Burdon mabegani. Mwenzangu alijitahidi kujinasua kutoka kwake. Niligeuka kuona kulikuwa na nini, na mara moja tukazungukwa na watu kumi na wawili au zaidi wakatili, waliotuburuta kwa haraka kuelekea mjini kwa mwendo wa kutisha.

Sasa mfuko wangu ulianza kuwa mzito sana, nami sikuweza kuuhamisha mkono mmoja hadi mwingine ili kujipumzisha. Upesi nikawa nimejaa jasho tele, nami sikuweza kwenda sawa na mwendo wao. Tulidai tupelekwe mbele ya hakimu mkuu, lakini tuliambiwa kwamba wao walijua mahali pa kutupeleka, na la kuwafanya watu kama sisi, pamoja na matusi ya aibu kabisa. Yule mtu aliyemkamata Bw. Burdon kwanza punde akamwacha na kunishika mimi, akawa mtesaji wangu mkuu; kwa maana sikuwa mrefu wala mwenye nguvu kama rafiki yangu, na kwa hiyo sikuweza kumpinga kwa kiasi kile. Alikaribia kuniangusha chini mara kwa mara, alinikamata nywele, akashika kola yangu hata karibu kunisonga, na kunikamata mikono na mabega, akiyafanya kuwa na michubuko myeusi. Kama mateso hayo yangeendelea muda mrefu zaidi, ningezimia. Nikiwa karibu kuishiwa nguvu kabisa, jinsi gani ilivyoniburudisha kukumbuka ubeti ulionukuliwa na mama yangu mpendwa katika mojawapo ya barua zangu za mwisho kutoka nyumbani—

“Twanena habari za nchi ya heri,
Ile nchi ing'aayo na nzuri mno,
Na mara nyingi utukufu wake hukiriwa;
Lakini itakuwaje kuwapo huko!”

Kutokuwapo katika mwili! kuwapo pamoja na Bwana! kuwa huru mbali na dhambi! Na huu ndio mwisho wa baya kuliko yote ambalo uovu wa mwanadamu waweza kamwe kutuletea.

Tulipokuwa tukienda, Bw. Burdon alijaribu kugawa vitabu vichache alivyokuwa amevibeba, kwa kuwa hakujua kama tungepata nafasi nyingine ya kufanya hivyo; lakini hasira ya kutisha ya yule askari, na jinsi alivyosisitiza pingu ziletwe, ambazo kwa bahati njema hazikuwepo karibu, zilitusadikisha kwamba katika hali yetu ya wakati ule tusingefanya jema lolote kwa kujaribu kugawa vitabu. Hapakuwa na la kufanya ila kunyenyekea kwa utulivu, na kwenda pamoja na waliotukamata.

Mara moja au mbili ugomvi ulizuka kuhusu jinsi tulivyopaswa kutendewa; wapole zaidi kati ya waliotuongoza wakisema kwamba tulipaswa kupelekwa ofisini kwa hakimu, lakini wengine wakitaka kutuua mara moja bila kumpelekea mwenye mamlaka yeyote. Mioyo yetu ilihifadhiwa katika amani kamili; na tulipotupwa pamoja katika mojawapo ya nyakati hizo, tulikumbushana kwamba Mitume walifurahi kwa kuhesabiwa kuwa wamestahili kuteswa kwa ajili ya Kristo. Nikiwa nimefaulu kuutia mkono wangu mfukoni, nilitoa kadi ya Kichina (ikiwa karatasi ile kubwa nyekundu, yenye jina la mtu, yaweza kuitwa hivyo), na baada ya hapo nikatendewa kwa heshima zaidi. Nilidai ipelekwe kwa ofisa mkuu wa mahali pale, na kwamba tuongozwe hadi ofisini kwake. Kabla ya hapo hatukuweza, hata tuseme nini, kuwasadikisha kwamba sisi tulikuwa wageni kutoka nchi za nje, ingawa sote wawili tulikuwa tumevaa mavazi ya Kiingereza.

Lo, zile barabara ndefu zenye kuchosha tulizoburutwa katikati yake! Nilidhani hazitakwisha kamwe; na ni mara chache nimewahi kushukuru kuliko pale tuliposimama mahali tulipoambiwa kwamba aliishi mandarini mmoja. Nikiwa nimechoka kabisa, nimelowa jasho, na ulimi wangu ukigandamana na kaakaa la kinywa changu, niliegemea ukuta, nikaona kwamba Bw. Burdon alikuwa katika hali karibu ileile. Niliwaomba watuletee viti, lakini walituambia tungoje; na nilipowasihi watupe chai kidogo, nilipokea jibu lilelile tu. Kuzunguka mlango umati mkubwa ulikuwa umekusanyika; na Bw. Burdon, akikusanya nguvu zake zilizobaki, aliwahubiri Kristo Yesu. Kadi zetu na vitabu vyetu vilikuwa vimepelekwa ndani kwa mandarini, lakini ikawa kwamba alikuwa wa cheo cha chini, na baada ya kutungojesha kwa muda alitupeleka kwa wakubwa wake kazini.

Tuliposikia hayo, na kuona kwamba nia yao ilikuwa kututoa tena katika barabara zilizosongamana watu, tulikataa kabisa kusogea hata hatua moja, na tukasisitiza tuletewe machela. Baada ya kusitasita kidogo hilo lilifanyika; tukaketi ndani yake, tukabebwa kuendelea. Njiani tulifurahi sana kwa pumziko lile tulilopata katika machela, na tulishukuru sana kwa kuwa tumeweza kumhubiri Yesu licha ya uovu wa Shetani, hata furaha yetu ikaonekana nyusoni mwetu; na tulipokuwa tukipita tulisikia baadhi wakisema kwamba hatukuonekana kuwa watu wabaya, huku wengine wakionekana kutuhurumia. Tulipofika ofisini kwa hakimu, nilijiuliza tulikuwa tukipelekwa wapi; kwa maana ingawa tulipita katika malango makubwa yaliyofanana na yale ya ukuta wa mji, bado ni dhahiri tulikuwa ndani ya mji. Jozi ya pili ya malango ilinitia wazo kwamba tulikuwa tukibebwa kuingia gerezani; lakini tulipoliona bango kubwa, lenye maandishi “Ming chï fu mu” (baba na mama wa watu), tulijua kwamba tulikuwa tumeletwa mahali panapofaa; kwa kuwa hilo ndilo jina wanalojiita mandarini.

Kadi zetu zilipelekwa ndani tena, na baada ya kuchelewa kidogo tulipelekwa mbele ya Ch'en Ta Lao-ie (Baba Mkuu Mheshimiwa Ch'en), ambaye, kama ilivyobainika, hapo awali alikuwa Tao-tai wa Shanghai, na kwa hiyo alijua umuhimu wa kuwatendea wageni kwa adabu. Walipofika mbele yake, baadhi ya watu walipiga magoti na kusujudu hadi chini, na aliyeniongoza akaniashiria nifanye vivyo hivyo, lakini hakufaulu. Mandarini huyu, aliyeonekana kuwa mwenye mamlaka ya juu kuliko wote katika T'ung-chau, na aliyevaa kifungo cha buluu kisichong'aa kofiani mwake, alitoka kutulaki, akatutendea kwa kila ishara ya heshima iwezekanayo. Alitupeleka katika chumba cha ndani, chumba cha faragha zaidi, lakini alifuatwa na idadi kubwa ya waandishi, matarishi, na watumishi wengine wa nusu-serikali. Nilimweleza kusudi la ziara yetu, nikaomba ruhusa ya kumpa nakala za vitabu vyetu na vijitabu, naye akanishukuru kwa ajili yake. Nilipompa nakala ya Agano Jipya pamoja na sehemu ya Agano la Kale (kuanzia Mwanzo hadi Ruthu) na vijitabu kadhaa, nilijaribu kueleza kidogo juu yake, na pia kumpa muhtasari mfupi wa mafundisho yetu. . . . Alisikiliza kwa makini sana, kama walivyofanya, bila shaka, wengine wote waliokuwapo. Kisha akaamuru viburudisho viletwe, navyo vilikaribishwa sana, naye mwenyewe akala pamoja nasi.

Baada ya kukaa muda mrefu, tuliomba ruhusa ya kuuona mji kidogo, na kugawa vitabu tulivyokuwa tumevileta, kabla ya kurudi kwetu. Kwa hili alikubali kwa wema. Kisha tukataja kwamba tulikuwa tumetendewa bila heshima kabisa tulipokuwa tukija, lakini kwamba hatukulitia jambo hilo uzito mkubwa, kwa kuwa tulijua kwamba askari hawakujua lililo bora zaidi. Hata hivyo, kwa kuwa hatukutaka jambo kama hilo litupate tena, tulimwomba atoe amri kwamba tusisumbuliwe zaidi. Hili pia aliahidi kulifanya, na kwa kila ishara ya heshima iwezekanayo alitusindikiza hadi mlangoni mwa makao yake rasmi, akituma matarishi kadhaa kuhakikisha kwamba tunatendewa kwa heshima. Tuligawa vitabu vyetu vizuri na upesi, tukaondoka mjini kwa fahari kabisa. Ilituchekesha kuona jinsi matarishi walivyozitumia mikia yao ya nywele. Barabara ilipozibwa na umati, waliigeuza kuwa mijeledi, wakiwachapa nayo watu mabegani kulia na kushoto!

Tulipata taabu kidogo kuzitafuta toroli zetu; lakini mwishowe tulipofaulu, tuliwalipa makuli wa machela, tukapanda vyombo vyetu duni, tukarudi mtoni, tukisindikizwa kwa nusu nzima ya umbali ule na mhudumu kutoka ofisi ya hakimu. Mapema jioni tulifika salama kwenye mashua, tukimshukuru kwa dhati Baba yetu wa Mbinguni kwa ulinzi na msaada wake wa neema.