Ekitabo VI

Essuula I

Ayi Ggwe, essuubi lyange okuva mu buvubuka bwange, wali ludda wa gye ndi, era wali ogenze wa? Si Ggwe eyantonda, n’onjawula ku nsolo ez’omu nsiko ne ku binyonyi eby’omu bbanga? Wali onfudde mugezi okusinga byo, naye nze ne ntambulira mu kizikiza ne mu bifo ebiseerera, ne nkunoonyeza ebweru wange, ne sizuula Katonda w’omutima gwange; ne ntuuka mu buziba bw’ennyanja, ne mbulwa obwesige, ne nterebuka nga sikyalina ssuubi lya kuzuula mazima. Maama wange yali yatuuse gye ndi, ng’anywevu olw’okutya Katonda, ng’angoberera ku nnyanja ne ku lukalu, era mu kabi konna ng’akwesiga Ggwe. Kubanga mu kabi ak’oku nnyanja, ye yennyini yagumyanga abavuzi b’emmeeri (abatera okugumya abasaabaze abatamanyi nnyanja nga beeraliikirira), ng’abakakasa nti bajja kutuuka mirembe, kubanga Ggwe wali omukakasizza ekyo mu kwolesebwa. Yansanga mu kabi ak’amaanyi, olw’okuterebuka nga sikyasuubira kuzuula mazima. Naye bwe namubuulira nti nali sikyali Mumanikaya, newaakubadde nga nali sinnaba kuba Mukristaayo Omukatoliki, teyabuuka na ssanyu ng’alabye ekitasuubirwa; newaakubadde nga yali akakasiddwa ku kitundu ekyo eky’obuyinike bwange, kye yankaabiranga ng’omuntu afudde, kyokka gw’oligenda okuzuukiza, ng’ansitudde ku ssanduuko y’ebirowoozo bye, Ggwe olyoke ogambe mutabani wa nnamwandu nti, Omuvubuka, nkulagira nti ggolokoka; n’alyoka alamuka, n’atandika okwogera, Ggwe n’omuddiza nnyina. Omutima gwe tegwakankana na ssanyu eritafugika, bwe yawulira nti kye yakwegayiriranga buli lunaku ng’akaaba amaziga kyali kituukiridde dda ekitundu ekinene bwe kityo; kubanga newaakubadde nga nali sinnatuuka ku mazima, nali nnunuddwa mu bulimba; naye, ng’akakasa nti Ggwe eyasuubiza byonna olimpa n’ebisigadde lumu, n’anziramu mu ddembe lingi, n’omutima ogujjudde obwesige, nti “Yakkiriza mu Kristo nti nga tannava mu bulamu buno, alindaba nga ndi mukkiriza Omukatoliki.” Ekyo kye yaŋŋamba nze. Naye Ggwe, Nsulo ey’okusaasira, n’akufukira essaala n’amaziga mangi nnyo okusingawo, olyoke wanguye obuyambi bwo, era omulise ekizikiza kyange; n’ayanguwa n’okusingawo okugenda mu Kkanisa, n’awuliriza n’obwagazi bungi ebigambo ebiva mu kamwa ka Ambrose, ng’asaba olw’ensulo y’amazzi ago agakulukuta okutuuka ku bulamu obutaggwaawo. Omusajja oyo yamwagala nga malayika wa Katonda, kubanga yamanya nti ye yali antuusizza, mu kiseera ekyo, ku mbeera eyo ey’okukkiriza okw’okubuusabuusa gye nalimu, era yali asuubira n’obwesige bungi nti mu yo nja kuva mu bulwadde ntuuke ku bulamu obulungi, oluvannyuma lw’okulumbibwa, nga bwe kiri, omusujja ogw’amaanyi okusingawo, abasawo gwe bayita “ekiseera eky’akabi.”

Essuula II

Awo maama wange bwe yali, nga bwe yamanyiira mu Afirika, aleese mu makanisa agaazimbibwa okujjukira Abatukuvu obugaati obumu, n’emmere n’envinnyo, n’agaanibwa omukuumi w’oluggi; amangu ddala nga yakitegedde nti Omulabirizi ye yali akigaanye, n’akkiriza ky’ayagala mu kutya Katonda ne mu buwulize bwe butyo, nze kennyini ne neewuunya engeri gye yanguwa okunenya empisa ye ye kennyini, mu kifo ky’okuwakanya ekiragiro kye. Kubanga omwenge tegwazingiza mwoyo gwe, so n’okwagala envinnyo tekwamusindiikiriza kukyawa mazima, nga bwe kukola bangi nnyo (abasajja n’abakazi), abeewuunya ne batamwa okuyigirizibwa okwefuga, ng’abatamiivu abatamwa ekyokunywa ekitabuddwamu amazzi. Naye ye, bwe yaleetanga ekibbo kye ekirimu emmere ey’embaga, nga bwe kyali empisa, ye yennyini alegeko bulezi, n’oluvannyuma agigabe, teyagattangako kisukka kikompe kimu kitono eky’envinnyo, ekitabuddwamu amazzi ng’empisa ye ey’okwefuga bwe yali, ky’alegangako olw’ekitiibwa. Era bwe waabangawo amakanisa mangi ag’abatukuvu abaafa agaali galina okuweebwa ekitiibwa mu ngeri eyo, yeetoolooleranga n’ekikompe kye kimu ekyo, okukozesebwa wonna; era ekyo, newaakubadde nga tekyali kya mazzi mangi kyokka, naye nga kibuguma bubi olw’okukitambuza, yakigabiranga abaali okumpi naye nga banywako katono katono; kubanga eyo yanoonyangayo kusinza, so si kwesanyusa. Kale amangu ddala nga yakizudde nti empisa eno yali egaaniddwa omubuulizi oyo omututumufu era omulabirizi atya Katonda ennyo, ne ku abo abandigikozesezza n’okwefuga, kireme okuwa abatamiivu omukisa okusukkiriza; era kubanga embaga zino, ng’ez’okujjukira abafu buli mwaka, zaafaanana nnyo obusamize bw’Abamawanga, yagireka n’omutima gwe gwonna: era mu kifo ky’ekibbo ekijjudde ebibala by’ensi, yali ayize okuleeta mu makanisa g’abajulizi omutima ogujjudde okwegayirira okutukuziddwa okusingawo, n’okuwa abaavu ky’asobola; olwo okugabana ku Mubiri gwa Mukama kulyoke kukuzibwenga bulungi eyo, abajulizi gye baaweebwayo nga ssaddaaka ne batikkirwa engule, nga bagoberera ekyokulabirako ky’Okubonaabona kwe. Naye era kindabikira, Ayi Mukama Katonda wange, era bw’atyo omutima gwange bwe gulowooza ku nsonga eno mu maaso go, nti oboolyawo teyandyanguyiddwa okukkiriza okusazibwamu kw’empisa eno, singa yagaanibwa omulala, gw’atayagala nga Ambrose, gwe yayagala ennyo n’omutima gwe gwonna olw’obulokozi bwange; era naye yamwagala olw’empisa ze ez’okutya Katonda ennyo, kubanga mu bikolwa ebirungi, ng’ayaka nnyo mu mwoyo, yanyiikiranga okujja mu kkanisa; n’olwekyo, bwe yandabanga, emirundi mingi yabwatukanga n’amutendereza; ng’ankulisa okuba ne maama ow’engeri eyo; nga tamanyi mwana ki gw’alina mu nze, eyabuusabuusanga ebintu bino byonna, era eyalowooza nti ekkubo erigenda mu bulamu teriyinza kuzuulibwa.

Essuula III

So nali sinnasinda mu ssaala zange nti onnyambe; naye omwoyo gwange gwonna gwali gumaliridde ku kuyiga, era nga tegulina kuwummula olw’okwagala okuwakana. Ne Ambrose yennyini, nga ensi bw’ebala essanyu, namulaba ng’omusajja alina omukisa, ng’abantu abakulu ennyo bwe batyo bamuwa ekitiibwa kingi; obutawasa bwe bwokka bwe bwandabikira ng’ekkubo ery’obulumi. Naye ssuubi ki lye yalina munda mu ye, ntalo ki ze yalwana n’okukemebwa okwalumbanga obulungi bwe bwennyini, oba kubudaabudibwa ki kwe yafuna mu bizibu, era ssanyu ki eddungi Omugaati gwo lye gwalina eri akamwa ak’ekyama ak’omwoyo gwe, bwe yagufumiitirizanga ng’ente bw’ezzaamu ekyokulya, nze saasobola kukiteebereza, so nga sikirabangako. Era naye teyamanya mayengo ga nneewulira zange, wadde obuziba bw’akabi kange. Kubanga saasobolanga kumubuuza kye njagala nga bwe njagala, kubanga nagaanibwanga okutuuka ku matu ge ne ku kwogera naye olw’ebibiina by’abantu abangi abalina emirimu, be yaweerezanga mu bunafu bwabwe. Bwe yabanga tali nabo (ekyali ekiseera kitono nnyo), yabanga ng’azza amaanyi mu mubiri gwe n’emmere eyetaagisa ddala, oba ng’azza amaanyi mu birowoozo bye ng’asoma. Naye bwe yabanga asoma, amaaso ge gaaseeyeeyanga ku mpapula, n’omutima gwe ne gunoonya amakulu, naye eddoboozi lye n’olulimi lwe nga biwummudde. Emirundi mingi bwe twajjanga (kubanga tewali muntu yagaanibwanga kuyingira, so teyali mpisa ye nti buli ajja amanyisibwe gy’ali), twamulabanga ng’asoma bw’atyo mu kasirise, so si mu ngeri ndala; era bwe twamalanga okutuula ekiseera kiwanvu nga tusirise (kubanga ani yandyetantadde okutaataaganya omuntu eyali amaliridde bw’atyo?) twawalirizibwanga okugenda, nga tuteebereza nti mu kiseera ekyo ekitono kye yafunanga, ng’awonye oluyoogaano lw’emirimu gy’abalala, okuzza obuggya ebirowoozo bye, yali tayagala kutaataaganyizibwa; era oboolyawo yatyanga nti singa omuwandiisi gwe yasomanga ayogera ekintu mu ngeri enzibu okutegeera, omuwuliriza assaayo omwoyo oba atabuddwa yandimusabye okukinnyonnyola, oba okukubaganya ebirowoozo ku bibuuzo ebimu ebizibu; bw’atyo ekiseera kye ne kiggwa mu ebyo, n’atasobola kusoma bitabo bingi nga bwe yayagala; newaakubadde nga okukuuma eddoboozi lye (eryakoowanga amangu olw’okwogera okutono ennyo) kuyinza okuba nga ye yali ensonga entuufu okusingawo lwaki yasomanga mu kasirise. Naye ne bwe yakikolanga n’ekigendererwa kyonna, ddala mu musajja ow’engeri eyo kyali kirungi.

Kyokka nze ddala saafunanga kakisa kubuuza kye nayagala ku kifo ekyo ekitukuvu bwe kityo Ggwe mw’oyogerera, ekifuba kye, okuggyako ng’ensonga eyinza okuddibwamu mu bufunze. Naye amayengo ago agaali mu nze, agaali ag’okumufukira, gaali geetaaga ebbanga lye lyonna ery’eddembe, era tegaalifunanga n’akatono. Ddala namuwuliranga buli Lunaku lwa Mukama, ng’annyonnyola bulungi Ekigambo eky’amazima mu bantu; era nagenda nkakasibwa nnyo n’okusingawo nti emiguwa gyonna egy’obulimba obw’obukujjukujju, abatulimbalimba be baali basibye nga bawakanya Ebitabo ebya Katonda, gyandisumuluddwa. Naye bwe nategeera era nti “omuntu eyatondebwa Ggwe, mu kifaananyi kyo Ggwe kennyini,” tekyategeerwa batabani bo ab’omwoyo, b’ozzizza obuggya olw’ekisa ng’obazaala omulundi ogw’okubiri mu Maama Omukatoliki, nti bakkiriza era nti bakulowooza Ggwe ng’akomebwa mu kifaananyi ky’omuntu (newaakubadde nga n’akalowooza akatono oba ak’ekisiikirize saalina ku ngeri ekintu eky’omwoyo gye kyandibaddemu); naye, ne nswala n’essanyu olw’okuba nga nali mmaze emyaka emingi bwe giti nga mboggolera, si kukkiriza okw’Ekikatoliki, wabula enfumo ezigunjiddwa mu kulowooza okw’omubiri. Kubanga nali neeyanguyiriza nnyo era nga sitya Katonda bwe nti, ekyo kye nandiyize nga mbuuza, nakisalirawo nga nkivumirira. Kubanga Ggwe, Ali Waggulu Ennyo, era ali okumpi ennyo; akwese ennyo, era abeerawo ennyo; atalina bitundu bya mubiri ebimu ebinene, ebirala ebitono, naye ali wonna wonna mu bujjuvu, so nga toli mu kifo kyonna mu bbanga, tolina kifaananyi kya mubiri ekyo, naye wakola omuntu mu kifaananyi kyo Ggwe kennyini; era laba, okuva ku mutwe okutuuka ku bigere ali mu bbanga.

Essuula IV

Awo nga simanyi ekifaananyi kyo kino gye kyandibaddemu, nandikonkonye ne ndeeta okubuusabuusa kwange, nga mbuuza engeri gye kyandikkiriziddwamu, so si kukiwakanya nga nvuma, ng’alinga akimanyi nti bwe kityo bwe kikkiriziddwa. Awo okubuusabuusa ku kye nnandinywezezza ng’ekikakafu, kwe kwagenda kululuma omutima gwange ennyo okusingawo, nga bwe nagenda nkwatibwa ensonyi nnyingi nti, oluvannyuma lw’okulimbibwa n’okubuzibwabuzibwa ebbanga eddene bwe lityo n’ekisuubizo ky’ebikakafu, nali njogedde ebitaliimu ku bintu bingi ebitali bikakafu, nga ndi mu nsobi n’obukambwe ng’omwana omuto. Kubanga nti byali bya bulimba, kyantegeerekeka oluvannyuma. Naye nali nkakasa nti byali bitali bikakafu, era nti emabega nali mbibalidde ng’ebikakafu, bwe nalumirizanga Ekkanisa yo Ey’Ekikatoliki n’empaka ez’obuzibe, gye nali kaakano nzudde, newaakubadde nga yali tennalabika eri nze ng’eyigiriza mazima, naye waakiri nga teyigiriza ekyo kye nali ngivumiridde ennyo. Bwe ntyo ne nswazibwa, ne nkyuka: ne nsanyuka, Ayi Katonda wange, nti Ekkanisa Emu yokka, omubiri gw’Omwana wo Omu yekka (mwe naweerwa erinnya lya Kristo nga ndi muwere), teyalina kwagala kwonna mu birowoozo bya kito eby’ekiwere; so mu kuyigiriza kwayo okulamu teyanywezanga njigiriza n’emu eyandikusibye Ggwe, Omutonzi wa byonna, mu kifo, ne bwe kyandibadde kinene n’okugaziwa kutya, naye nga kikomeddwa wonna na nsalo za kifaananyi kya muntu.

Ne nsanyuka era nti Ebyawandiikibwa eby’edda eby’amateeka ne Bannabbi byateekebwa mu maaso gange, nga kati sibisoma na liiso eryo lye byalabikiranga ng’ebisirusiru, bwe navumanga abatukuvu bo nti bwe batyo bwe balowooza, kyokka nga ddala tebaalowooza bwe batyo: era n’essanyu nawuliranga Ambrose mu bubaka bwe eri abantu, emirundi mingi ng’akubiriza n’obunyiikivu bungi ekyawandiikibwa kino kibeere etteeka: Ennukuta etta, naye omwoyo aleeta obulamu; bwe yabikkulanga eggigi ery’ekyama, ng’annyonnyola mu ngeri ey’omwoyo ekyo ekyalabikanga ng’ekiyigiriza ekitali kirungi bwe kisomebwa ng’ennukuta bw’egamba; nga mu kino tayigiriza kintu kyonna ekyannyiiza, newaakubadde nga yayigirizanga bye nali sinnamanya oba nga bya mazima. Kubanga nakuumanga omutima gwange obutakkiriza kintu kyonna, nga ntya okugwa ku mutwe; naye olw’okusigala nga sisalawo, ne nzitibwa n’okusingawo. Kubanga nayagala okukakasa ebintu bye saalaba, nga bwe nali nkakasa nti musanvu ne ssatu biba kkumi. Kubanga sali mulalu nnyo bwe nti ndowooze nti ne kino tekiyinza kutegeerwa; naye nayagala n’ebintu ebirala bibe bitangaavu nga kino, oba bintu bya mubiri, ebitali mu maaso g’ebiwulizo byange, oba bya mwoyo, bye saamanya ngeri ya kulowoozaamu, okuggyako mu ngeri ey’omubiri. Era singa nakkiriza, nandiwonyezeddwa, amaaso g’emmeeme yange bwe gandimaze okulongoosebwa, galyoke galungamizibwe mu ngeri emu eri amazima go, agabeerawo ennaku zonna, era agatalemererwa mu kitundu kyonna. Naye nga bwe kibaawo nti omuntu eyagezaako omusawo omubi atya okwewaayo eri omusawo omulungi, bwe kyali bwe kityo n’obulamu bw’emmeeme yange, eyali teyinza kuwonyezebwa okuggyako ng’ekkiriza, era olw’okutya okukkiriza eby’obulimba, n’egaana okuwonyezebwa; ng’ewakanya emikono gyo, Ggwe eyategeka eddagala ery’okukkiriza, n’oliteeka ku ndwadde z’ensi yonna, n’oliwa obuyinza obungi bwe butyo.

Essuula V

Naye olw’ekyo, bwe nakulemberwa okusinga okwagala enjigiriza ey’Ekikatoliki, ne mpulira nti engeri yaayo yali ya bwetoowaze era ya bwesimbu okusingawo, kubanga yasabanga okukkiriza ebintu ebitakakasiddwa (ka kibe nti byali biyinza okukakasibwa mu byo byokka naye si eri abantu abamu, oba nga tebiyinza kukakasibwa n’akatono), so nga mu Bamanikaya okukkiriza kwaffe kwasekererwanga n’ekisuubizo ky’okumanya okukakafu, n’oluvannyuma ne batutikka okukkiriza ebintu bingi nnyo eby’enfumo n’ebisirusiru ennyo, kubanga byali tebiyinza kukakasibwa. Awo Ggwe, Ayi Mukama, mpolampola n’omukono gwo omugonvu ennyo era ogw’okusaasira ennyo, ng’okwata ku mutima gwange era ng’ogutereeza, n’ommatiza—nga ndowooza ebintu ebitabalika bye nakkirizanga, bye saalaba, so sali waali nga bikolebwa, ng’ebintu bingi mu byafaayo by’ensi, amawulire mangi ag’ebifo n’ag’ebibuga, bye saalaba; amangi ag’emikwano, amangi ag’abasawo, amangi buli kiseera ag’abantu abalala, bwe tutandibikkirizza, tetwandikoze kintu na kimu mu bulamu buno; ekisembayo, n’obukakafu obutanyeenya bwe nakkirizaamu bazadde ki abanzaala, kye saasobola kumanya, singa sakikkiriza nga mbuulirwa—nga ndowooza ebyo byonna, n’ommatiza nti abakkiriza Ebitabo byo (by’onywezezza n’obuyinza obungi bwe butyo kumpi mu mawanga gonna) si be b’okunenyezebwa, wabula abatabikkiriza; era nti tebaali ba kuwulirizibwa abo abandiŋŋambye nti, “Omanyi otya nti Ebyawandiikibwa ebyo byaweebwa abantu Omwoyo wa Katonda omu ow’amazima era ow’amazima ennyo?” Kubanga ekintu kino kyennyini kye kyali kisingira ddala okukkirizibwa, kubanga tewali mpaka za bibuuzo bya kuvvoola, mu kibiina ekyo kyonna kye nasoma mu bafirosoofo abeekontanya, ezaasobola okunzigyamu okukkiriza kuno, “Nti Ggwe oliwo,” ka obe ki (kye saamanya), era “Nti okufuga ebintu by’abantu kwa Ggwe.”

Kino nakikkiriza, oluusi n’amaanyi okusingawo, oluusi n’obunafu okusingawo; naye bulijjo nakkiriza nti Ggwe oliwo, era nti otufaako; newaakubadde nga nali simanyi kya kulowooza ku butonde bwo, wadde ekkubo eriyinza okutuusa oba okuzza gy’Oli. Kale olw’okuba twali banafu nnyo okuzuula amazima nga tukozesa okulowooza kwokka, era olw’ensonga eyo yennyini twali twetaaga obuyinza bw’Ebyawandiikibwa Ebitukuvu, nali ntandise kati okukkiriza nti tewandiwadde Byawandiikibwa ebyo obuyinza obw’ekitiibwa bwe butyo mu nsi zonna, singa tewayagala kukkirizibwa okuyita mu byo, n’okunoonyezebwa okuyita mu byo. Kubanga kati ebintu ebyo ebyawuliranga eby’ekyewuunyo mu Byawandiikibwa, ebyali bitera okunnyiiza, bwe nali mmaze okuwulira bingi ku byo nga binnyonnyolwa bulungi, nabikwasa obuziba bw’ebyama, era obuyinza bwabyo ne bundabikira nga bwa kitiibwa okusingawo, era nga busaanira okukkirizibwa mu kutya Katonda, kubanga, newaakubadde nga byali bigguddwawo bonna okubisoma, byakuuma ekitiibwa ky’ebyama byabyo mu makulu gaabyo amazito, nga bikkakkana eri bonna mu bigambo byabyo ebyangu ennyo okutegeera n’obwetoowaze bw’engeri gye byawandiikibwamu, kyokka nga bisaba obunyiikivu obusingira ddala okuva eri abo abatali ba mitima mipapa; bwe bityo biryoke biyanirize bonna mu kifuba kyabyo ekigazi, ne biyisa mu makubo amafunda abatonotono okubatuusa gy’Oli, naye nga bangi nnyo okusinga bwe kyandibadde singa tebyayimirira waggulu ku buyinza obungi bwe butyo, wadde okusembeza ebibiina by’abantu mu kifuba kyabyo olw’obwetoowaze bwabyo obutukuvu. Ebyo nabirowoozaako, era Ggwe wali nange; nassa ebikkowe, era Ggwe n’ompulira; nasagaasagana, era Ggwe n’onnuŋŋamya; natambulira mu kkubo eddene ery’ensi, era Ggwe tewandeka.

Essuula VI

Nayaayaananga ebitiibwa, amagoba, obufumbo; era Ggwe n’onsekerera. Mu kwegomba okwo nayita mu bizibu ebikaawa ennyo, nga Ggwe olaga ekisa okusingawo, gy’okoma obutakkiriza kintu kyonna kinzizira kiwoomu ekitali Ggwe. Laba omutima gwange, Ayi Mukama, Ggwe eyayagala nzijukire bino byonna, nkwatulire. Emmeeme yange ekwegatteko Ggwe, kaakano nga ogiwonyezza mu bulimbo obwo obw’okufa obukwata ennyo. Yali nnaku nnyo! era Ggwe wakuma obulumi bw’ekiwundu kyayo, eryoke ereke byonna, ekyuke edde gy’Oli, Ggwe asinga byonna, era awatali Ggwe byonna tebyandibaddewo; ekyuke, eryoke ewonyezebwe. Nali munaku nnyo nga ki mu kiseera ekyo, era wankola otya, ondeetere okuwulira obuyinike bwange ku lunaku olwo, bwe nali neeteekateeka okwogera ebigambo eby’okutendereza Kayisaali, mwe nali ŋŋenda okwogera obulimba bungi, era nga ndimba, nkubirwe mu ngalo abo abaamanya nti nnimba, n’omutima gwange nga gukubagana n’okweraliikirira kuno, era nga gubugujja olw’omusujja gw’ebirowoozo ebizikiriza. Kubanga, bwe nali mpita mu kkubo erimu ku makubo ga Milan, nalaba omusabiriza omwavu, mu kiseera ekyo, ndowooza, ng’akkuse, ng’asaaga era ng’asanyuka: ne nsinda, ne njogera ne mikwano gyange abaali nange, ku nnaku ennyingi ez’obulalu bwaffe; kubanga mu kufuba kwaffe kwonna okw’engeri eyo, nga kuli kwe nnali nteganiramu mu kiseera ekyo nga nkulula, nga nsindiikirizibwa okwegomba, omugugu gw’obuyinike bwange, era nga bwe ngukulula bwe ngwongera, twali tusuubira kutuuka kwokka ku ssanyu eryo lyennyini omusabiriza oyo lye yali atuuseeko dda okutusooka, ffe abaali tuyinza obutalifuna oboolyawo. Kubanga ekyo kye yali afunye olw’essente entono ze yasabiriza, nze kye nali nteesa okufuna nga nkyusakyusa ne nneetoolooza mu makubo mangi agakooya; essanyu ery’omukisa ogw’akaseera obuseera. Kubanga ddala ye teyalina ssanyu lya mazima; naye nze n’ebigendererwa byange ebyo eby’okwegomba ebitiibwa nali nnoonya erisinga obutaba lya mazima. Era ddala ye yali musanyufu, nze nga nneeraliikirira; ye nga talina kye yeeraliikirira, nze nga nzijudde okutya. Naye singa omuntu yali ambuuzizza nti, nandyagadde okuba omusanyufu oba okuba mu kutya? Nandizzeemu nti omusanyufu. Ate, singa yali ambuuzizza nti nandyagadde okuba nga ye bwe yali, oba nga nze bwe nali mu kiseera ekyo? Nandironze okuba nze, newaakubadde nga nali nkooye olw’okweraliikirira n’okutya; naye nga nsalawo bubi; kubanga, ago gaali mazima? Kubanga saalina kwesinza ku ye, olw’okuba nali nsinga ye okusoma, okuva bwe kiri nti mu ekyo saalinamu ssanyu, wabula nakinoonyezaamu kusanyusa bantu; era ekyo si kubayigiriza, wabula okubasanyusa bwokka. Kyekwava era Ggwe wamenya amagumba gange n’omuggo gw’okukangavvula kwo.

Kale abo bave ku mmeeme yange abagigamba nti, “Kirina enjawulo essanyu ly’omuntu gye liva. Omusabiriza oyo yasanyukira mu kutamiira; ggwe wayagala okusanyukira mu kitiibwa.” Kitiibwa ki, Mukama? Ekyo ekitali mu Ggwe. Kubanga nga bwe kiri nti erirye teryali ssanyu lya mazima, bwe kityo n’ekyo tekyali kitiibwa kya mazima: era kyasinga okusuula emmeeme yange. Ye mu kiro ekyo kyennyini yandiweddeko okutamiira kwe; naye nze nali nneebase ne nzuukuka nakwo, era nali ŋŋenda kwebaka nate, n’okuzuukuka nate nakwo, ennaku mmeka, Ggwe, Katonda, omanyi. Naye “kirina enjawulo essanyu ly’omuntu gye liva.” Nkimanyi, era essanyu ery’essuubi ery’okukkiriza lisukkulumye wala nnyo ku butaliimu obw’engeri eyo. Weewaawo, era ne ye mu kiseera ekyo yali ansukkulumye: kubanga ddala ye yali musanyufu okusingawo; si lwa kuba nti yali ajjudde essanyu ery’amaanyi, nze nga ntaagulwa munda olw’okweraliikirira kwokka: naye ye, olw’okusabira abalala ebirungi, yali afunye envinnyo; nze, olw’okulimba, nali nnoonya ettendo ery’obwereere, eryezimbulukusa. Bingi eby’engeri eno bye nagamba mikwano gyange mu kiseera ekyo: era emirundi mingi nalaba mu bo nga bwe kyali gye ndi; ne nkizuula nga kimbeera bubi, ne nnakuwala, ne nkubisaamu obubi obwo bwennyini emirundi ebiri; era singa omukisa gwonna gwammwenyerera, saayagalanga kugukwatako, kubanga kumpi nga sinnagukwata, gwabuukanga ne gugenda.

Essuula VII

Ebyo ffe, abaali tubeera wamu ng’emikwano, twabikaabiranga wamu, naye okusingira ddala n’okwesembereza ennyo nabyogerangako ne Alypius ne Nebridius, ku bo Alypius yazaalibwa mu kibuga kye kimu nange, mu bazadde ab’ekitiibwa ekisinga eyo, naye nga muto ku nze. Kubanga yasomera wansi wange, bwe nasooka okusomesa mu kibuga kyaffe, n’oluvannyuma e Carthage, era yanjagala nnyo, kubanga nali mulabika gy’ali nga ndi wa kisa, era omuyivu; nange ne mmwagala, olw’okwegomba kwe okungi okw’empisa ennungi, okwali kweyoleka ennyo mu muntu ow’emyaka emitono bwe gityo. Kyokka akayiringito k’empisa z’ab’e Carthage (mu bo emizannyo egyo egitaliimu mwe giwagirwa ennyo) kaali kamusikidde mu bulalu bw’emizannyo gya Circus. Naye bwe yali ng’asuukundibwa omwo mu nnaku, nze, nga nsomesa eby’okwogera eyo, nga nnina essomero ery’olukale, yali takyayiga mu kusomesa kwange, olw’obutakwatagana obwali bubaddewo wakati wa kitaawe nange. Nali nzudde nga bwe yali ayagala ennyo emizannyo gya Circus mu ngeri emuleetera okuzikirira, era ne nnakuwala nnyo nti yali alabika ng’agenda, wadde nga yali amaze, okusuula ebisuubizo ebingi ennyo bwe bityo: naye nga sirina ngeri ya kumubuulirira oba okumukomyawo nga mmukaka mu ngeri yonna, oba olw’ekisa ky’omukwano, oba olw’obuyinza bw’omusomesa. Kubanga nalowooza nti yandowoozangako nga kitaawe bwe yandowoozangako; naye ye teyali bw’atyo; bwe yamala okuteeka ku bbali endowooza ya kitaawe mu nsonga eyo, n’atandika okunnamusa, n’ajjanga oluusi mu kisenge kyange eky’okusomeseramu, n’awuliriza katono, n’agenda.

Kyokka nze nali neerabidde okwogera naye, aleme, olw’okwegomba okw’obuzibe era okw’obwangu ku mizannyo egitaliimu, okwonoona amagezi amalungi bwe gatyo. Naye Ggwe, Ayi Mukama, akulembera entambula y’ebyo byonna by’otonda, wali tomwerabidde, eyali agenda okuba lumu mu baana bo, Kabona era Omugabi w’Ekisakramentu kyo; era okutereera kwe kulyoke kubalibwe lwatu nti kuva gy’Oli, wakukola ng’oyita mu nze, nga simanyi. Kubanga lumu bwe nali ntudde mu kifo kyange eky’olubeerera, n’abayizi bange mu maaso gange, n’ayingira, n’annamusa, n’atuula, n’assaayo omwoyo ku kye nali njogerako mu kiseera ekyo. Mu ngalo zange nalina mu butanwa ekitundu ky’ekitabo, era bwe nali nkinnyonnyola, ekifaananyi okuva mu mpaka z’emizannyo gya Circus ne kinzijira, nga kiyinza okufuula kye nayagala okutegeeza okuwooma n’okutegeerekeka okusingawo, nga kirungiddwamu okusekerera okulumya kw’abo obulalu obwo be bwali bufudde abaddu; Katonda, Ggwe omanyi nti mu kiseera ekyo saalowooza kuwonya Alypius obulwadde obwo. Naye ye n’akitwala nga kya ye yennyini, n’alowooza nti nakyogera ku lulwe bwokka. Era, omulala gye yandiggye ensonga ey’okunnyiigira, omuvubuka oyo ow’omutima omulungi n’agifuula ensonga ey’okwenyiigira yekka, n’okunjagala ennyo okusingawo. Kubanga Ggwe wakyogera dda, n’okiteeka mu kitabo kyo, Nenya ow’amagezi naye anaakwagalanga. Naye nze saamunenya, wabula Ggwe, akozesa bonna, abamanyi n’abatamanyi, mu nteekateeka Ggwe kennyini gy’omanyi (era enteekateeka eyo ya butuukirivu), wafuula omutima gwange n’olulimi lwange amanda agaaka, okukoleeza nago ebirowoozo ebyo ebyalimu essuubi, ebyali biyongobera bwe bityo, n’okubiwonya. Asirike mu kutendereza kwo, oyo atalowooza ku kusaasira kwo, okukwatulira okuva mu bunnya bw’emmeeme yange. Kubanga ye, olw’ebigambo ebyo, yabuuka n’ava mu kinnya ekyo ekiwanvu bwe kityo, mwe yali yeesudde ku bubwe, era mwe yali aziba amaaso olw’emizannyo gyakyo egy’obuyinike; n’akankanya ebirowoozo bye n’okwefuga okw’amaanyi; awo obucaafu bwonna obw’emizannyo gya Circus ne bumuggwako, era n’atadda nate eyo. Oluvannyuma lw’ekyo, n’awangula kitaawe eyali tayagala, alyoke abeere omuyizi wange. Kitaawe n’agonda, n’akkiriza. Era Alypius bwe yaddamu okuba omuwuliriza wange, ne yeenyigira mu nzikiriza ey’obulimba bwe emu nange, ng’ayagala mu Bamanikaya ekifaananyi ekyo eky’okwefuga kye yalowooza nti kya mazima era si kya kwefuula. So nga kwali kwefuga okutaliimu magezi era okubuza, okutega emmeeme ez’omuwendo, ezaali tezinnasobola kutuuka ku buziba bw’empisa ennungi, naye nga zirimbibwa mangu n’okungulu kw’ekyo ekyali ekisiikirize n’empisa ennungi ey’obulimba bwokka.

Essuula VIII

Ye, nga tavudde ku kkubo ery’ensi bazadde be lye baali bamusendasenze okugoberera, yali ankulembeddemu okugenda e Rooma okusoma amateeka, era eyo yawambibwa mu ngeri etakkirizika olw’okwegomba okutakkirizika okw’okulaba emizannyo gy’abalwanyi abattiŋŋana mu kisaawe. Kubanga newankubadde yali akyawa nnyo emizannyo egyo era ng’agyetamiddwa ddala, lumu mu butanwa yasisinkana abamu ku bamanyi be ne banne be yasomanga nabo nga bava ku kijjulo, ne bamuwalula n’amaanyi ag’omukwano, ye ng’agaana nnyo era ng’abeesika, ne bamuyingiza mu Kisaawe ekinene, mu nnaku ez’emizannyo egyo emikambwe egitta abantu, ye n’agamba nti: “Ne bwe munaawalula omubiri gwange okugutwala mu kifo ekyo ne mungutuuzaayo, musobola okunkaka n’okukyusa ebirowoozo byange oba amaaso gange okutunuulira emizannyo egyo? Kale nnaabeera ng’ataliiwo wadde nga ndiwo, era bwe ntyo nnaabawangula mmwe n’emizannyo egyo.” Bo bwe baawulira ebyo, ne beeyongera okumutwala, oboolyawo nga baagala okugezesa ekyo kyennyini, oba ng’asobola okukola nga bwe yayogedde. Bwe baatuuka eyo, ne batuula mu bifo nga bwe baasobola, ekifo kyonna kyali kyakaayakana n’omuzannyo ogwo ogw’obukambwe. Naye ye n’aggala amaaso ge, n’agaana ebirowoozo bye okubungeeta mu bubi obwenkanidde awo; era singa n’amatu ge yagaziba! Kubanga mu lutalo, omu bwe yagwa, oluyoogaano olw’amaanyi olw’abantu bonna ne lumukuba nnyo; n’awangulwa okwegomba okumanya, era nga yeeteeseteese okunyooma ekyo kyonna kye kyandibadde ne bw’alikiraba, n’okukisinga amaanyi, n’azibula amaaso ge; n’afumitibwa ekiwundu mu mmeeme ye ekisinga obuziba okusinga ekyo omulala gwe yayagala okulaba kye yafuna mu mubiri gwe; era n’agwa mu ngeri ey’ennaku okusinga oli eyagwa n’asitula oluyoogaano olwo olw’amaanyi, olwayingira mu matu ge ne lumuzibula amaaso, ne luggulawo ekkubo ery’okukuba n’okusuula wansi emmeeme eyali ey’ekyejo okusinga okuba ey’obumalirivu, era nga nnafu nnyo kubanga yali yeesize yokka, so nga yandibadde yeesiga Ggwe. Kubanga amangu ddala nga yakalaba omusaayi ogwo, n’anywa obukambwe; n’atakyusa maaso, wabula n’agasimba, n’anywa eddalu nga tamanyi, n’asanyukira olutalo olwo olw’obwonoonyi, n’atamiira omuzannyo ogwo ogw’omusaayi. Era teyali nate muntu oyo eyajja, wabula omu ku kibiina kye yajjiramu, weewaawo munnaabwe ddala ow’abo abaamuleeta eyo. Kiki kye nnyongera okwogera? Yalaba, yaleekaana, yabuguma, n’atwala naye okuva eyo eddalu eryali ligenda okumusindiikiriza okuddayo, si na abo bokka abaasooka okumuwalulirayo, wabula n’okubakulembera, weewaawo n’okuwalula n’abalala. Naye eyo gye wamusikayo n’omukono ogw’amaanyi ennyo era ogw’okusaasira okungi ennyo, n’omuyigiriza obuteesiga ye yennyini, wabula okwesiga Ggwe. Naye kino kyali luvannyuma.

Essuula IX

Naye kino kyali kiterekebwa dda mu kujjukira kwe okumubeerera eddagala gye bujja. Bwe kityo bwe kyali ne ku kino: bwe yali akyasomera wansi wange e Carthage, ng’ali mu katale mu ttuntu ng’alowooza ku bye yali agenda okwogera nga tasoma mu kitabo (nga abayizi bwe bamanyidde okwegezaamu), n’oleka abakuumi b’akatale okumukwata nga mubbi. Ndowooza tewakireka lwa nsonga ndala yonna, Ggwe Katonda waffe, wabula olw’okuba nti oyo eyali agenda okuvaamu omuntu omukulu bw’atyo yandisoose dda okuyiga nti mu kusala emisango, omuntu tasaanye kusalirwa musango mangu muntu munne olw’okukkiriza buli kigambo awatali kwekenneenya. Kubanga bwe yali atambulatambula yekka mu maaso g’entebe y’omulamuzi, ng’alina akatabo ke n’ekkalaamu, laba, omuvubuka omu, munnamateeka, ye mubbi ddala, n’ajja mu kyama ng’alina embazzi, n’ayingira nga Alypius tamulabye, n’atuuka ku mitayimbwa egy’essasi egyetooloola amaduuka g’abaweesi ba ffeeza, n’atandika okutemako essasi. Naye eddoboozi ly’embazzi bwe lyawulirwa, abaweesi ba ffeeza abaali wansi ne batandika okuleekaana, ne batuma abantu okukwata buli gwe banaasanga. Naye ye, bwe yawulira amaloboozi gaabwe, n’adduka, n’aleka embazzi ye, ng’atya okukwatibwa nayo. Kale Alypius, ataamulaba ng’ayingira, n’amanya ng’agenda, n’alaba bwe yadduka amangu. Era bwe yayagala okumanya ekyabaddewo, n’ayingira mu kifo ekyo; bwe yasangayo embazzi, n’ayimirira ng’agyewuunya era ng’agyekenneenya; laba, abo abaatumibwa ne bamusanga yekka ng’akutte mu ngalo ze embazzi eyo, eddoboozi lyayo lye lyali libakanze ne libaleeta eyo. Ne bamukwata, ne bamuwalula, ne bakuŋŋaanya abaali babeera mu katale, ne beewaana nti bakutte omubbi omututumufu, era bw’atyo yali atwalibwa okuleetebwa mu maaso g’omulamuzi.

Naye Alypius yali wa kuyigirizibwa kwenkana awo. Kubanga amangu ago, Ayi Mukama, n’odduukirira obutaliiko musango bwe, Ggwe wekka bwe wali omujulirwa. Kubanga bwe yali atwalibwa oba mu kkomera oba okubonerezebwa, omuzimbi omu n’abasisinkana, eyali alabirira okusinga abalala bonna amayumba ga gavumenti. Ne basanyuka nnyo okusisinkana ye okusinga omulala yenna, kubanga ye yali abateebereza okubba ebintu ebyabulanga mu katale, nga balinga abaagala okumulaga ku nkomerero ani eyali abba ebyo. Kyokka ye yali alabye Alypius emirundi egiwerako mu nnyumba y’omukungu omu ow’olukiiko olukulu, gwe yatera okugendako okumulamusa; n’amutegeerera awo, n’amukwata ku mukono n’amuzza ku bbali, n’amubuuza ensonga y’akabi ako akanene bwe katyo, n’awulira ensonga yonna, n’alagira bonna abaaliwo, wakati mu luyoogaano olw’amaanyi n’okutiisatiisa, okugenda naye. Bwe batyo ne batuuka ku nnyumba y’omuvubuka eyakola ekikolwa ekyo. Eyo, ku mulyango, waaliwo omulenzi omuto ennyo, ng’ayinza okubabuulira byonna, kubanga yali tategeera nti mukama we ayinza okutuukibwako akabi. Kubanga ye yali agenze ne mukama we mu katale. Alypius bwe yamujjukira, n’abuulira omuzimbi; n’oyo n’alaga omulenzi embazzi, n’amubuuza nti, “Eno ya ani?” Amangu ago n’addamu nti, “Yaffe,” era bwe yeeyongera okubuuzibwa, n’ayatula buli kimu. Bw’atyo omusango ne gukyusibwa ne gudda ku nnyumba eyo, era ekibiina ky’abantu abaali batandise okujerega Alypius ne kikwatibwa ensonyi; n’oyo eyali agenda okuba omugabi w’Ekigambo kyo, era omukebezi w’emisango mingi mu Kkanisa yo, n’agenda ng’afunye obumanyirivu n’okuyigirizibwa okusingawo.

Essuula X

Oyo gwe nnali nsanze e Rooma, era yanneegattako n’omukago ogw’amaanyi ennyo, n’agenda nange e Milan, ng’ayagala obutanjawukanako, era n’okwegezaamu ku mateeka ge yali asomye, okusanyusa bazadde be okusinga ye yennyini. Eyo yali atudde emirundi esatu ng’omuwabuzi w’omulamuzi, ng’alina obutalya nguzi abalala bwe beewuunyanga ennyo, so nga ye yeewuunyanga abalala abaasobolanga okwagala zaabu okusinga obwesimbu. Empisa ze era zaagezesebwa, si na kyambika kya kwegomba bugagga kyokka, wabula n’omuggo ogw’okutya. E Rooma yali omuwabuzi w’omukulu w’Eggwanika lya Italy. Mu biseera ebyo waaliwo omukungu ow’olukiiko olukulu eyalina obuyinza bungi nnyo, bangi gwe baali babanja olw’ebirungi bye yabakolera, era bangi gwe baatyanga ennyo. Yayagala, olw’obuyinza bwe obwa bulijjo, akkirizibwe ekintu amateeka kye gaali tegakkiriza. Alypius n’akiziyiza: ne bamusuubiza enguzi; n’aginyooma n’omutima gwe gwonna: ne bamutiisatiisa; n’okutiisatiisa okwo n’akulinnyirira: bonna ne beewuunya omwoyo ogwo ogutali gwa bulijjo, ogutaayagala mukwano, era ogutaatya bulabe bw’omuntu omukulu bw’atyo, eyali amanyiddwa ennyo olw’amakubo agatabalika ag’okukola obulungi oba obubi. Era n’omulamuzi yennyini, Alypius gwe yali muwabuzi we, newankubadde naye yali tayagala kino kikolebwe, teyakigaana mu lwatu, wabula n’akisuula ku Alypius, ng’agamba nti ye gw’atamukkiriza kukikola: kubanga mazima singa omulamuzi yakikola, Alypius yandisazeewo mu ngeri ndala. Mu kintu kino kimu kyokka ekikwata ku kusoma mwe yali kumpi okusendebwasendebwa: yali asobola okuwandiikisibwa ebitabo ku miwendo egy’abakungu ba Praetor; naye bwe yeebuuza ku bwenkanya, n’akyusa ekirowoozo kye ne kiba kirungi okusingawo, ng’alaba nti obwenkanya obwamuziyiza bwe bwali obw’amagoba amangi okusinga obuyinza obwandimukkirizza. Bino bintu bitono; naye omwesigwa mu kintu ekitono, abeera mwesigwa ne mu kinene. Era tekiyinza mu ngeri yonna kuba kya bwereere ekyo ekyava mu kamwa k’Amazima go: Kale obanga temwesigibwa mu bugagga obutali butuukirivu, ani agenda okubeesiga mu bugagga obw’amazima? Obanga toli mwesigwa ku by’omulala, kale ani alikwesiga n’akukwasa ebibyo? Bw’atyo bwe yali, n’anneegattako mu biseera ebyo, era n’abuusabuusa nange mu kigendererwa, nga tetumanyi ngeri ya bulamu ki gye twandironze.

Ne Nebridius naye, eyaleka ensi gye yazaalibwamu okumpi ne Carthage, weewaawo ne Carthage yennyini gye yali abeeredde ennyo, n’aleka ettaka ly’ennyumba ye ery’obusika eddungi ennyo n’ennyumba ye, ne nnyina eyali tagenda kumugoberera, yali azze e Milan, si lwa nsonga ndala yonna wabula okubeera nange mu kunoonya okw’ebbugumu ennyo amazima n’amagezi. Nga nze, yassanga ebikkowe; nga nze, yabuusabuusa; ng’anoonya n’obunyiikivu obulamu obwa nnamaddala, era nga mukebezi mugezi nnyo ow’ebibuuzo ebisinga obuzibu. Bwe gityo bwe gyali emimwa gy’abantu basatu abaavu, nga beesindira ebyetaago byabwe buli omu eri munne, era nga balindirira Ggwe obawe ebyokulya mu biseera byabyo. Era mu bukaawu bwonna obwagoberera ebintu byaffe eby’ensi olw’okusaasira kwo, bwe twatunuulira enkomerero, nga twebuuza lwaki tusaanye okubonaabona bwe tutyo bwonna, ekizikiza ne kitusisinkana; ne tukyuka nga tusinda era nga tugamba nti, Ebintu bino biriba bwe bityo okutuusa ddi? Kino nakyo twakyogeranga emirundi mingi; era nga tukyogera, ebintu ebyo tetwabirekanga, kubanga ekiseera ekyo tewaali kintu kikakafu kyali kitutuukidde kye twandyakaliddeko singa twabireka ebyo.

Essuula XI

Nze, bwe nnalowooza n’okuddamu okulowooza ku bintu, nnasinga okwewuunya obuwanvu bw’ebbanga okuva mu mwaka gwange ogw’ekkumi n’omwenda, mwe nnatandikira okwaka n’okwegomba amagezi, nga nsalawo nti bwe nnaagafuna, nja kuleka essuubi lyonna ery’obwereere n’eddalu ery’obulimba ery’okwegomba okutaliimu. Kale laba, nnali mu mwaka gwange ogw’amakumi asatu, nga nkyasibidde mu bitosi bye bimu, nga njagala nnyo okunyumirwa ebintu ebiriwo kaakano, ebyayitangawo ne binnyoonoona emmeeme yange; ate nga ngamba munda yange nti, “Enkya nja kugazuula; gajja kweyoleka lwatu era nja kugakwata; laba, Faustus Omumanikaya ajja kujja, annyonnyole buli kimu! Ayi mmwe abasajja abakulu, mmwe Abakademiya, kale kya mazima nti tewali bukakafu busobola kufunibwa mu kuteekateeka obulamu! Nedda, tunoonye n’obunyiikivu obusingawo, tuleme kuggwaamu ssuubi. Laba, ebintu ebiri mu bitabo by’Ekkanisa, ebyatulabikiranga ebiseera ebimu nga bya busiru, kaakano tebikyatulabikira bwe bityo, era biyinza okutegeerwa mu ngeri endala, mu makulu amalungi. Nja kuyimirira we nnateekebwa bazadde bange nga ndi mwana, okutuusa amazima amatangaavu lwe ganaazuulibwa. Naye galinoonyezebwa wa, oba ddi? Ambrose talina budde; naffe tetulina budde bwa kusoma; ebitabo byennyini tunaabiggya wa? Tunaabifuna wa, oba ddi? Tunaabyazika eri ani? Ka twawule ebiseera ebigere, era tuteekewo essaawa entongole olw’obulamu bw’emmeeme yaffe. Essuubi eddene limaze okutuyakira; Okukkiriza kw’Ekkanisa Enkatoliki tekuyigiriza bye twalowoozanga era bye twakuvunaanyanga obwereere; abategeevu baakwo bakitwala ng’okuvvoola okukkiriza nti Katonda akugirwa mu kifaananyi ky’omubiri gw’omuntu: kale ffe tulonzalonza okukolera ku kigambo nti ‘mukonkone,’ ebisigadde bituggulirwe nga bwe kyogerwa nti ‘munaggulirwawo’? Ebiseera by’oku makya bitwalibwa abayizi baffe; ebisigadde tubikozesa ki? Lwaki si kino? Naye kale tunaagenda ddi okwesembereza mikwano gyaffe egy’amaanyi, gye twetaaga okutukwatirako? Tunaawandiika ddi bye tuyinza okutunda eri abayizi? Tunaawummula ddi, nga tuwummuza ebirowoozo byaffe okuva mu kweraliikirira kuno okungi?

“Byonna bisaanewo! Tugobe ebintu bino ebitaliimu eby’obwereere, twewaayo mu kunoonya kumu kwokka okw’amazima! Obulamu bwa bwereere, okufa tekumanyiddwa lwe kunajja; bwe kunaatugwako nga tetumanyi, tunaava wano tuli mu mbeera ki? Era tunaayigira wa ebyo bye tulagajjalidde wano? Era ffe tetunaabonerezebwa olw’obulagajjavu buno? Ate singa okufa kwennyini kuzikiriza ne kukomya okweraliikirira kwonna n’okuwulira? Kale kino kirina okunoonyerezebwako. Naye Katonda aleme kukkiriza kino! Si kintu kya bwereere era ekitaliimu nti ekitiibwa ekisukkulumu eky’obuyinza bw’Okukkiriza Okw’ekikristaayo kibunye ensi yonna. Katonda teyanditukoledde bintu bya ngeri eno era ebinene bwe bityo, singa obulamu bw’emmeeme bukoma n’okufa kw’omubiri. Kale lwaki tulwawo okuleka essuubi ery’ensi, ne tweweerayo ddala okunoonya Katonda n’obulamu obw’omukisa? Naye linda! Ebintu ebyo nabyo binyuma; birimu akawoomu, era si katono. Tetusaanye kubireka mangu, kubanga kyandibadde kya nsonyi okuddamu okubiddira. Laba, kaakano si kintu kinene okufuna ekifo eky’ekitiibwa, era oluvannyuma kiki ekirala kye twandyagadde? Tulina mikwano mingi egy’amaanyi; singa tewaba kirala kijja, era nga tupapa nnyo, waakiri tuyinza okuweebwa obwagavana: n’omukyala alina ku nsimbi, aleme kutwongera nsaasaanya: era kino kye kinaaba ekkomo ly’okwegomba. Abasajja bangi abakulu, era abasaanira ennyo okulabirwako, beewaayo okunoonya amagezi nga bali mu bufumbo.

Bwe nnali ndowooza ku bino, empewo zino nga zikyusakyusa omutima gwange nga ziguvuga eruuyi n’eruuyi, ebiseera ne biyitawo, naye ne nnwawo okukyukira Mukama; era buli lunaku ne nzongezaayo okubeera omulamu mu Ggwe, so ne sizongezaayo kufa buli lunaku munda yange. Nga njagala obulamu obw’essanyu, nnabutyanga mu kifo kyabwo gye bubeera, era ne mbunoonya nga mbudduka. Nnalowooza nti nnandibadde munaku nnyo singa sigumbizibwa mu mikono gy’omukazi; era ku ddagala ly’okusaasira kwo eriwonya obunafu obwo saalowoozaako, kubanga nnali sirigezezzaako. Ate ku kwefuga, nnalowooza nti kuli mu buyinza bwaffe (newankubadde munda yange saasangamu buyinza obwo), nga ndi musirusiru nnyo nga simanyi ekyawandiikibwa nti tewali ayinza kwefuga okuggyako nga Ggwe okimuwadde; era nti wandikimpadde, singa n’okusinda okw’omunda nnakonkona ku matu go, era n’okukkiriza okunywevu ne nsuula ku Ggwe okweraliikirira kwange.

Essuula XII

Alypius ddala yanziyiza okuwasa; ng’agamba nti bwe tutyo tetwandisobodde mu ngeri yonna okubeera awamu mu kwagala amagezi nga tulina ebiseera ebitaliimu kutaataaganyizibwa, nga bwe twali tumaze ebbanga eddene nga tukyegomba. Kubanga ye yennyini mu nsonga eno yali mulongoofu nnyo, nga kyewuunyisa; era okusingawo, kubanga ku ntandikwa y’obuvubuka bwe yali ayingidde mu kkubo eryo, naye teyalinyikiramu; wabula yawulira okwejjusa n’okulyetamwa, era okuva olwo okutuusa kati abadde yeefuga nnyo. Naye nze ne mmuwakanya n’ebyokulabirako by’abo abaali abafumbo naye ne bakuza amagezi, ne baweereza Katonda mu ngeri emusanyusa, ne basigaza mikwano gyabwe, ne bagyagala n’obwesigwa. Obukulu bw’omwoyo gwabwe nze nnali wala nnyo okubutuukako; era nga nsibiddwa obulwadde bw’omubiri n’obuwoomi bwagwo obutta, ne mpalula olujegere lwange, nga ntya okusumululwa, era ng’abadde nti ekiwundu kyange kinyigiddwa, ne nsindika ebbali okusendasenda kwe okulungi, ng’abadde nti gwe mukono gw’oyo ayagala okunsumulula. Ate era, omusota gwayogera ne Alypius yennyini nga guyita mu nze, nga gukozesa olulimi lwange okuluka n’okuteeka mu kkubo lye emitego egisanyusa, mwe gyandisibye ebigere bye eby’empisa ennungi era eby’eddembe.

Kubanga bwe yeewuunya nti nze, gwe yassangamu ekitiibwa si kitono, nnali nsibiddwa nnyo mu bulimbo bw’essanyu eryo, okutuuka n’okulangirira (buli lwe twakyogerangako) nti sisobola kubeera mu bulamu obutali bwa bufumbo; era bwe nnamulaba ng’yeewuunya, ne nneewolereza nti waliwo enjawulo nnene wakati w’okumanya kwe okw’akaseera akatono, kw’atakyajjukira bulungi, ku bulamu obwo, kye yava asobola okubunyooma awatali kufuba, n’okubumanyiira kwange okw’olutentezi, era nti singa ku ekyo kwongerwako erinnya ery’ekitiibwa ery’obufumbo, teyandyewuunyizza lwaki sisobola kunyooma kkubo eryo; naye n’atandika okwagala okuwasa; si lwa kuwangulwa kwegomba ssanyu lya ngeri eyo, wabula olw’okwagala okumanya. Kubanga yagamba nti yandyagadde okumanya ekyo kye kiri, nga awatali kyo obulamu bwange, bwe yalaba nga bunyuma bwe butyo, bwandindabikidde nga si bulamu wabula ekibonerezo. Kubanga ebirowoozo bye, nga tebisibiddwa lujegere olwo, byali byewuunya obuddu bwange; era olw’okwewuunya okwo yali agenda okutuuka ku kwagala okukigezaako, oluvannyuma ku kukigezaako kwennyini, era oluvannyuma oboolyawo okubbira mu buddu obwo bwe yali yeewuunya, kubanga yali ayagala okukola endagaano n’okufa; era oyo ayagala akabi, alikagwamu. Kubanga ekitiibwa kyonna ekiri mu mulimu gw’okuteekateeka obulungi obulamu obw’obufumbo n’amaka, kyatukwatako katono nnyo. Naye nze, okusinga, nnabonyaabonyezebwanga empisa y’okumatiza okwegomba okutakkuta, ng’ennyini mu buwambe; ye, okwewuunya okw’okwegomba kwe kwali kumutwala mu buwambe. Bwe twali bwe tutyo, okutuusa Ggwe, Ayi Ali Waggulu Ennyo, nga toleka nfuufu yaffe, nga otusaasira ffe abanaku, bwe wajja okutuyamba mu makubo ag’ekitalo era ag’ekyama.

Essuula XIII

Waaliwo okufuba okutasalako okunfumbiza. Nnasaba omuwala, ne nsuubizibwa, okusinga olw’okufuba kwa maama wange, bwe ntyo bwe nnaamala okuwasa, okubatizibwa okuwonya kunnaabe; kwe yasanyuka nti nnali ntegekebwa buli lunaku, era n’alaba ng’okusaba kwe n’ebisuubizo byo bituukirizibwa mu kukkiriza kwange. Mu biseera ebyo ddala, ku kusaba kwange n’olw’okwegomba kwe ye, n’okukaaba okw’amaanyi okw’omutima yakwegayiriranga buli lunaku, ombikkulire mu kwolesebwa ekintu ekikwata ku bufumbo bwange obw’omu maaso; naye Ggwe tewakikola n’akatono. Mazima yalaba ebintu ebimu ebitaliimu era eby’ekirooto, ng’amaanyi g’omwoyo gw’omuntu, ogwali gukola ku nsonga eyo, bwe gaabikuŋŋaanya; era n’ambuulira ku bino, naye si na bwesige obwo bwe yalinanga bwe wamulaganga ekintu kyonna, wabula ng’abinyooma. Kubanga yagamba nti, olw’okuwulira okumu kwe yali tasobola kunnyonnyola na bigambo, yali asobola okwawula wakati w’okubikkula kwo n’ebirooto by’emmeeme ye. Kyokka ensonga ne yeeyongera mu maaso, era omuwala n’asabibwa okufumbirwa, eyali asigazizzaako emyaka ebiri okutuuka ku myaka egisaanidde; era, olw’okuba yasiimibwa, ne balinda.

Essuula XIV

Era bangi ku ffe ab’omukwano, nga tukubaganya ebirowoozo era nga tukyawa obujagalalo n’okutawaanyizibwa kw’obulamu bw’abantu, twali tukiteesezza era kumpi tukimaliriza okubeera ebbali okuva mu mirimu n’akavuyo k’abantu; era kino kyali kya kufunibwa bwe kiti: buli omu yali wa kuleeta kyonna ky’anaasobola okufuna, ne tufuula byonna amaka gamu; bwe kityo olw’amazima g’omukwano gwaffe tewaabengawo kintu kya muntu omu ku bubwe; wabula byonna ebiggiddwa ku bonna, byandibadde bya buli omu nga byonna wamu, era byonna bya bonna. Twalowooza nti mu kibiina kino twandibaddemu abantu nga kkumi; abamu ku bo baali bagagga nnyo, naddala Romanianus, munnaffe ow’ewaffe, mukwano gwange ennyo okuva mu buto, eyali aleeteddwa mu lubiri olw’okutabukatabuka okw’amaanyi okw’ensonga ze; ye yali asinga okukinyiikirira; era eddoboozi lye lyalina obuzito bungi, kubanga obugagga bwe obungi bwali businga nnyo obw’abalala bonna. Era twali tusazeewo nti abakungu babiri ab’omwaka, nga bwe kyandibadde, be bandiwadde ebintu byonna ebyetaagisa, abalala ne batataataaganyizibwa. Naye bwe twatandika okulowooza oba ng’abakyala, abamu ku ffe be baali balina dda, n’abalala be baali basuubira okufuna, banandikkirizza kino, enteekateeka yonna eyo, eyali ebumbibwa obulungi bwe butyo, n’eyabikira mu mikono gyaffe, n’esuulibwa ddala ebbali. Okuva awo ne tudda mu bikkowe n’okusinda, n’ebigere byaffe ne biddayo okugoberera amakubo amagazi era agalinnyiddwa ennyo ag’ensi; kubanga ebirowoozo bingi byali mu mutima gwaffe, naye okuteesa kwo kubeerawo emirembe gyonna. Olw’okuteesa okwo wasekerera okwaffe, ne weeteekerateekera okwo; ng’ogenderera okutuwa ebyokulya mu biseera byabyo, n’okujjuza emmeeme zaffe omukisa.

Essuula XV

Mu kiseera ekyo ebibi byange byali byeyongera, era omukazi gwe nnali mbeera naye awatali bufumbo bwe yaggibwa ku mabbali gange ng’ekiziyiza obufumbo bwange, omutima gwange ogwali gumunywereddeko ne gukutulwa, ne gufumitibwa, ne gukulukuta omusaayi. Ye n’addayo e Afirika, ng’akulayirira Ggwe obutamanya musajja mulala yenna, n’andekera omwana wange omulenzi gwe yanzaalira. Naye nze omunaku, ataasobola na kukoppa mukazi, nga sigumiikiriza kulinda, kubanga oyo gwe nnali nsaba nnali sijja kumufuna okutuusa nga wayise emyaka ebiri, olw’okuba saali muntu ayagala obufumbo nnyo wabula omuddu w’okwegomba, ne nfuna omulala, newankubadde nga si mukyala, bwe kityo nti mu buddu bw’empisa ewangaala obulwadde bw’emmeeme yange bukuumibwe era butwalibwe mu maaso nga bukyali bw’amaanyi, oba n’okweyongera, okutuuka mu buyinza bw’obufumbo. Era ekiwundu kyange ekyo, ekyali kireeteddwa okusalibwako omukazi eyasooka, tekyawona; wabula oluvannyuma lw’okuzimba n’obulumi obw’amaanyi ennyo, ne kivunda, era obulumi bwange ne bukendeera obukambwe, naye ne bweyongera okuggwaamu essuubi.

Essuula XVI

Ettendo libe gy’Oli, ekitiibwa kibe gy’Oli, Ggwe Nsulo ey’okusaasira. Nnali ngenda nneeyongera okuba omunaku, ate Ggwe nga weeyongera okunsemberera. Omukono gwo ogwa ddyo gwali bulijjo gwetegefu okunsika mu bitosi, n’okunnaaza ddala, naye nze nga simanyi; era tewaaliwo kintu kyonna kyanzizaayo okuva mu bunnya obusingawo obuziba obw’amasanyu ag’omubiri, okuggyako okutya okufa, n’okusala kwo okw’omusango okugenda okujja; okwo, wakati mu nkyukakyuka zange zonna, tekwava mu kifuba kyange. Era mu kukubaganya ebirowoozo ne mikwano gyange Alypius ne Nebridius ku butonde bw’obulungi n’obubi, nnalowooza nti Epicurus yandibadde awangula engule mu birowoozo byange, singa saakkiriza nti oluvannyuma lw’okufa emmeeme esigaza obulamu, n’ebifo eby’okusasulirwamu okusinziira ku bikolwa by’abantu, Epicurus by’ataakkiriza. Era ne mbuuza nti, “singa tubadde ba lubeerera, era nga tubeera mu masanyu ag’omubiri ag’olubeerera, nga tetutya kugafiirwa, lwaki tetwandibadde basanyufu, oba kiki ekirala kye twandinoonyezza?” nga simanyi nti mu kino kyennyini mwalimu obunaku bungi, nti, nga nnabbidde era nga nnazibibwa amaaso bwe ntyo, saasobola kwawula kitangaala ekyo eky’obulungi n’obulungi obw’endabika, ekisaanidde okwakalirwa ku lwakyo kyokka, ekitasobola kulabibwa liiso lya mubiri, era ekirabibwa mu muntu ow’omunda. Era nze omunaku saalowooza nsibuko gye kyava, nti ne ku bintu bino, wadde nga byali bya bucaafu, nnanyumyanga ne mikwano gyange n’essanyu, era nti saasobola, ne ku ndowooza ze nnalina mu kiseera ekyo ku ssanyu, okuba omusanyufu awatali mikwano, wakati mu bungi bwonna obw’amasanyu ag’omubiri. Era naye mikwano gino nnagyagalanga ku lwabwe bokka, era ne mpulira nti nange baali banjagala ku lwange nze nzekka.

Ayi amakubo amakyamu! Zisanze emmeeme ey’ekyejo, eyasuubira, bw’erikuleka Ggwe, okufuna ekintu ekirungi okusingawo! Yakyuka, n’ekyuka nate, ku mugongo, ku mbiriizi, ne ku lubuto, naye byonna byali bya bulumi; era Ggwe wekka ggwe kiwummulo. Era laba, oli kumpi, n’otununula mu kubungeeta kwaffe okw’ennaku, n’otuteeka mu kkubo lyo, n’otubudaabuda, n’ogamba nti, “Mudduke; nze nnaabasitulanga; weewaawo nze nnaabatuusa; era n’eyo nnaabasitulanga.”