Okwatula
Ekitabo IV

Essuula 4 · eddakiika 28 ez’okusoma · eddakiika 36 ez’okuwuliriza

Ekitabo IV

Essuula I

Mu bbanga lino ery’emyaka mwenda (okuva ku mwaka gwange ogw’ekkumi n’omwenda okutuuka ku gw’amakumi abiri mu munaana) twawangaala nga tusendebwasendebwa era nga tusendasenda abalala, nga tulimbibwa era nga tulimba, mu kwegomba okw’engeri nnyingi; mu lwatu, mu byenjigiriza bye bayita eby’abantu ab’eddembe; mu kyama, mu ddiini erina erinnya ery’obulimba; wano nga twegulumiza, wali nga tukkiririza mu by’obusamize, buli wamu nga tuli ba bwereere. Wano, nga tuyigga ettendo ery’obwereere eriva mu bantu, okutuuka n’okukubirwa mu ngalo mu bifo eby’emizannyo, n’ebirabo by’ebitontome, n’empaka olw’engule ez’omuddo, n’obusirusiru bw’ebivvulu, n’obutefuga mu kwegomba. Wali, nga twagala okutukuzibwa okuva mu bujama obwo, nga tutwalira emmere abo abaayitibwanga “abalonde” ne “abatukuvu,” bagiweese mu kkolero ly’embuto zaabwe, batukolere Bamalayika ne Bakatonda, abanditutukuzizza. Ebyo bye nagobereranga, era bye nakolanga wamu ne mikwano gyange, abaalimbibwa nze era abaalimbibwa wamu nange. Ab’amalala ka banjerege, n’abo abatakubwanga era abatasuulibwanga wansi Ggwe, Ayi Katonda wange, olw’obulamu bw’emmeeme zaabwe; naye nze nja kwongera okwatula gy’Oli ensonyi zange nga nkutendereza. Nzikiriza, nkwegayiridde, era ompe ekisa okuddamu okutambula, mu kujjukira kwange okwa kaakano, mu kubungeeta kwange okw’ebiro ebyayita, n’okuwaayo gy’Oli ekiweebwayo eky’okwebaza. Kubanga nze ndi ki eri nze kennyini nga Ggwe toliiwo, wabula omukulembeze antwala mu kuzikirira kwange? Oba ndi ki ne bwe mba mu mbeera esinga obulungi, wabula omwana omuwere anywa amata g’ompa, era alya Ggwe, emmere ebeerera? Naye omuntu yenna ali muntu wa ngeri ki, ng’ate muntu buntu? Kaakano ab’amaanyi n’ab’obuyinza ka batusekerere, naye ffe abaavu n’abeetaaga ka twatule gy’Oli.

Essuula II

Mu myaka egyo nayigirizanga eby’obwogezi, era, nga nnyiganyizibwa omululu, natundanga obwogezi obw’okuwangula nabwo abalala. Naye nayagalanga nnyo (Mukama, Ggwe omanyi) abayizi abeesigwa (nga bwe babalibwa), era abo, awatali lukujjukujju, nabayigirizanga enkwe z’ebigambo, si kuzikozesa ku bulamu bw’abatalina musango, wabula oluusi okutaasa obulamu bw’abalina omusango. Era Ggwe, Ayi Katonda, walaba okuva ewala nga nneesittala mu kkubo eryo eriseerera, era nga mu mukka omungi mwe mpulumya ensasi ntono ez’obwesigwa, bwe nalaganga mu kukulembera kwange abo abaanyumirwa okwagala ebitaliimu, n’okunoonya eby’obulimba, nga nange ndi munnaabwe. Mu myaka egyo nalina omukazi omu,—si mu ekyo ekiyitibwa obufumbo obukkirizibwa amateeka, wabula gwe nali nzudde mu kwegomba okwakyama, okutaliimu magezi; naye yali omu yekka, era namubeereranga mwesigwa; ku ye mwe nalabira nze kennyini enjawulo eri wakati w’okwefuga okw’endagaano y’obufumbo, olw’okuzaala abaana, n’endagaano y’okwagala okw’okwegomba, abaana mwe bazaalibwa nga bazadde baabwe tebaagala, wadde nga, bwe bamala okuzaalibwa, babawaliriza okubaagala.

Era nzijukira nti bwe nali mmaliridde okuyingira empaka z’ekirabo eky’omu bifo eby’emizannyo, omulogo omu yambuuza kye nnandimuwadde nsobole okuwangula; naye nze, nga nkyawa era nga neetamwa ebyama ebyo ebivundu, ne mmuddamu nti, “Ne bwe gyandibadde engule ya zaabu etayonooneka, sandikkirizza nsowera kuttibwa ku lwange okugifuna.” Kubanga yali agenda kutta ebiramu ebimu mu ssaddaaka ze, era olw’ekitiibwa ekyo ayite baddayimooni bansiime. Naye n’obubi obwo nabugaana, si lwa kukwagala kulongoofu, Ayi Katonda w’omutima gwange; kubanga saamanya kukwagala, nze eyali tamanyi kulowooza ku kintu kyonna okusukka ekitangaala ekirabika n’amaaso. Era emmeeme, ng’esinda olw’ebirooto ng’ebyo, teyenda ng’ekuvaako, n’eyeesiga ebitaliiwo, n’erisa empewo? Kyokka, ddala, saayagala ssaddaaka ziweebweyo baddayimooni ku lwange, so nga nze kennyini nali nneewaayo gye bali ng’ekiweebwayo mu kukkiriza okwo okw’obusamize. Kubanga okulisa empewo kye ki ekirala, wabula okubalisa bo, kwe kugamba, okukyama ne tufuuka essanyu lyabwe n’eky’okusekererwa kwabwe?

Essuula III

Abalimba abo nno, be bayita Abakugu mu kubala, nabeebuuzangako awatali kwekengera; kubanga baalabikanga ng’abatakozesa ssaddaaka yonna, era nga tebasaba mwoyo gwonna mu bulaguzi bwabwe: naye obukugu obwo, okutya Katonda okw’Ekikristaayo era okw’amazima kubugaana bulijjo era kubusalira omusango. Kubanga kirungi okwatula gy’Oli, n’okugamba nti, onsaasire omponye; kubanga nnyonoonye mu maaso go; so si kukozesa bubi okusaasira kwo ng’olukusa okwonoona, wabula okujjukira ebigambo bya Mukama nti, Laba, kaakano oli mulamu, naye toddangamu okwonoona, akabi akasingawo kaleme okukutuukako. Okubuulirira okwo kwonna okulamu bafuba okukuzikiriza, nga bagamba nti, “Ensonga y’ekibi kyo yasalibwawo mu ggulu, tekyewalika”; ne, “Kino kyakolebwa Venus, oba Saturn, oba Mars”: omuntu, ddala, omubiri n’omusaayi, era obuvundu obw’amalala, abeere nga talina musango; ate Omutonzi era Omuteekateesi w’eggulu n’emmunyeenye y’abeera ow’okusibwako omusango. Era oyo y’ani wabula Katonda waffe? obuwoomi bwennyini era ensulo y’obutuukirivu, Ggwe asasula buli muntu ng’ebikolwa bye bwe biri: era omutima ogumenyese era oguboneredde toogugayenga.

Mu nnaku ezo waaliwo omusajja omugezi, omukugu ennyo mu by’obusawo, era eyali amanyiddwa ennyo mu byo, eyali anteeseeko ku mutwe gwange ogwali omulwadde, n’omukono gwe yennyini ng’Omufuzi w’essaza, engule ey’empaka, naye si ng’omusawo: kubanga obulwadde buno Ggwe wekka gw’owonya, Ggwe alwana n’ab’amalala naye abawombeefu n’obawa ekisa. Naye wandeka, ne mu musajja oyo omukadde, oba walekayo okuwonya emmeeme yange? Kubanga bwe namumanya obulungi, ne mpuliriza nnyo era obutayosa ebigambo bye (kubanga newankubadde byali bya bigambo byangu, byali bya maanyi, birimu obulamu, era bya mazima), bwe yategeera mu bye nnyogera nti nali nneemalidde ku bitabo by’abalaguzi b’emmunyeenye, yambuulirira n’ekisa ng’omuzadde, okubisuula, n’obutamalira bwereere okwegendereza n’obunyiikivu, ebyetaagisa mu bintu eby’omugaso, ku bintu bino ebitaliimu; ng’agamba nti mu myaka gye egy’obuto yasoma obukugu obwo, ng’ayagala bufuuke omulimu gw’anaaliisanga obulamu bwe, era nti, nga bwe yategeera Hippocrates, yandisobodde mangu okutegeera okusoma ng’okwo; naye yabuvaako, n’adda mu by’obusawo, si lwa nsonga ndala yonna wabula nti yabusanga nga bwa bulimba ddala; era ye, omusajja ow’ekitiibwa, teyayagala kufuna bya kulya ng’alimba abantu. “Naye ggwe,” bw’atyo bwe yagamba, “olina eby’obwogezi by’oyinza okweyimirizaawo nabyo, n’olwekyo kino okigoberera lwa kweyagalira, so si lwa bwetaavu: kale osaanidde okunzikiriza ennyo mu kino, nze eyafuba okukiyiga mu bujjuvu, ndyoke ndiirenga mu kyo kyokka.” Bwe namubuuza nti kale ebintu bingi eby’amazima biyinza bitya okulagulwa nakyo, n’anziramu (nga bwe yasobola) “nti amaanyi g’obutanwa, agasaasaanidde mu ntegeka yonna ey’ebintu, ge gaaleetanga ekyo. Kubanga oba omuntu bw’ayasamya mu butanwa empapula z’omutontomi omu, eyayimba era eyalowooza ku kintu kirala ddala, olunyiriri lutera okuvaamu, nga lukwatagana nnyo mu ngeri ey’ekitalo n’ensonga eriwo: tekyandyewuunyisizza, singa okuva mu mmeeme y’omuntu, etamanyi bigirimu, olw’ekirowoozo ekisingako waggulu, okuddamu kwandiweereddwa, lwa butanwa, so si lwa bukugu, nga kukwatagana n’ensonga n’ebikolwa by’oyo abuuza.”

Era ebyo, oba nga biva gy’ali oba nga biyita mu ye, wabimpa, n’obiwandiika mu kujjukira kwange, bye nnandyekebedde nze kennyini oluvannyuma. Naye mu kiseera ekyo ye, newakubadde Nebridius wange omwagalwa ennyo, omuvubuka omulungi ennyo mu ngeri ey’enjawulo era eyalina okutya okutukuvu, eyanyoomanga obulaguzi bwonna, tebaasobola kunsendasenda kubusuula, kubanga obuyinza bw’abawandiisi bwansikirizanga nnyo okusingawo, era nga sinnaba kuzuula bukakafu bwonna (nga bwe nnali nnoonya) obwandiraze awatali kubuusabuusa kwonna, nti ebyo ebyalagulwa mu mazima abo abaabuuzibwa byava mu butanwa, so si mu bukugu bw’abalaguzi b’emmunyeenye.

Essuula IV

Mu myaka egyo bwe natandika okuyigiriza eby’obwogezi mu kibuga kye nazaalibwamu, nalina omuntu gwe nafuula mukwano gwange, naye gwe nayagala ennyo okusukkiridde, olw’okuba twanoonyanga ebintu bye bimu, ow’emyaka gyange, era, nga nze, ng’ali mu kumulisa okusooka okw’obuvubuka. Twakulira wamu okuva mu buto, era twali bayizi banne era banne ab’okuzannya. Naye yali tannaba kufuuka mukwano gwange nga bwe yafuuka oluvannyuma, era ne mu kiseera ekyo omukwano gwaffe gwali si nga omukwano ogw’amazima bwe guli; kubanga tegusobola kuba gwa mazima, wabula mu abo b’ogatta wamu, abakwekwatako Ggwe, olw’okwagala okufukiddwa mu mitima gyaffe Omwoyo Omutukuvu, gwe twaweebwa. Naye gwali muwoomu nnyo okusukkiridde, nga gwengeddwa ebbugumu ly’okusoma kwe kumu: kubanga, okuva mu kukkiriza okw’amazima (kwe yali, ng’akyali muvubuka, tannakunywerezaamu bulungi era mu bujjuvu), namukyamya naye n’adda mu nfumo ezo ez’obusamize era ezizikiriza, maama wange ze yankaabiranga. Kaakano yali akyama mu birowoozo wamu nange, era emmeeme yange teyasobolanga kubeerawo nga ye taliiwo. Naye laba Ggwe wali kumpi ddala n’ebigere by’abo abakudduka, Ggwe mu kiseera kye kimu Katonda awalana eggwanga era Ensulo y’okusaasira, ng’otukomyawo gy’Oli mu ngeri ez’ekitalo; omuntu oyo wamuggya mu bulamu buno, nga yali tannatuukiriza mwaka mulamba gumu ogw’omukwano gwange, ogwali omuwoomu gye ndi okusinga obuwoomu bwonna obw’obulamu bwange obwo.

Ani ayinza okwogera ettendo lyo lyonna n’alimalayo, ekyo omuntu oyo ky’awulidde mu ye yekka? Kiki kye wakola olwo, Katonda wange, era obuziba bw’ensala yo ey’emisango nga tebukeberekeka! Kubanga okumala ebbanga ddene, ng’alwadde nnyo omusujja, yagalamira nga tategeera, ng’ajjudde entuuyo z’okufa; era bwe baali tebakyasuubira nti aliwona, yabatizibwa, nga tamanyi; nze mu kiseera ekyo ne sikifaako nnyo, nga ndowooza nti emmeeme ye yandisigazza ekyo kye yali efunye okuva gye ndi, so si ekyo ekyakolebwa ku mubiri gwe ogwali tegutegeera. Naye kyali kirala ddala: kubanga yaddamu amaanyi, n’awona. Amangu ddala, nga nsobodde okwogera naye (era nasobola, amangu ddala nga naye asobodde, kubanga saamuvangako, era twali twesibaganye nnyo okusukkiridde), nagezaako okumusaagirako, nga ndowooza nti naye yandisaaze nange ku batismu eyo gye yali afunye, ng’ebirowoozo bye n’okuwulira kwe tebiriiwo n’akatono, naye kaakano yali ategedde nti yagifuna. Naye yanneewala nnyo, ng’eyeewala omulabe; era n’obuvumu obw’ekitalo era obw’amangu n’ankuutira nti, bwe njagala okusigala nga ndi mukwano gwe, ndekere awo okumwogerako ebigambo ng’ebyo. Nze, nga nneewuunyizza nnyo era nga nsamaaliridde, nakweka okuwulira kwange kwonna okutuusa lw’anaawona, n’obulamu bwe ne bunywera ekimala nsobole okumukola nga bwe njagala. Naye yaggibwa ku bulalu bwange, alyoke akuumirwe gy’Oli olw’okubudaabudibwa kwange; oluvannyuma lw’ennaku ntono, nga siriiwo, omusujja ne gumukwata nate, n’afa.

Olw’ennaku eno omutima gwange gwaddugala ddala; era buli kye nalabanga kyali kufa. Ensi gye nazaalibwamu yali kibonyoobonyo gye ndi, n’ennyumba ya kitange yali nnaku eyeewuunyisa; era buli kye nagabananga naye, nga taliiwo, kyafuuka ekibonyoobonyo ekinsalaasala. Amaaso gange gaamunoonyanga buli wamu, naye tegaamuweebwa; era nakyawa ebifo byonna, kubanga ye yali talimu; era kaakano tebyasobola kuŋŋamba nti, “ajja,” nga bwe kyali ng’akyali mulamu naye nga taliiwo. Nafuuka ekikoikoi ekinene gye ndi nze kennyini, era ne mbuuza emmeeme yange, lwaki yali ennyise bw’etyo, era lwaki yali etabusetabuse mu nda yange ennyo: naye teyamanya ky’enanziramu. Era bwe nagambanga nti, Weesigenga Katonda, teyampuliranga, era kino kyali kituufu ddala; kubanga mukwano gwe ow’omuwendo ennyo gwe yali afiiriddwa, olw’okuba yali muntu, yali wa mazima era mulungi okusinga ekifaananyi ekyo eky’ekirooto kye yalagirwa okwesiga. Amaziga gokka ge gaali amawoomu gye ndi, kubanga ge gaadda mu kifo kya mukwano gwange, mu kifo ekisinga okuba eky’omuwendo mu mutima gwange.

Essuula V

Era kaakano, Mukama, ebyo biyise, era ekiseera kikkakkanyizza ekiwundu kyange. Nnyinza okuyiga okuva gy’Oli, Ggwe Mazima, ne nsembeza okutu kw’omutima gwange ku kamwa ko, ondyoke ombuulire lwaki okukaaba kuwooma eri abali mu nnaku? Ggwe, newakubadde ng’oli buli wamu, wasuula ennaku yaffe ewala okuva gy’Oli? Era Ggwe obeera mu Ggwe wennyini, naye ffe tusuukundibwa mu kugezesebwa okw’engeri nnyingi. Era kyokka singa tetwakungubaga mu matu go, tetwandibadde na ssuubi lyonna erisigaddewo. Kale ebibala ebiwoomu bikungulwa wa okuva mu bukaawu bw’obulamu, mu kukaaba olw’obulumi, mu maziga, mu kussa ebikkowe, ne mu kwemulugunya? Kino kye kibiwoomya, nti tusuubira nti Ggwe owulira? Kino kya mazima ku kusaba, kubanga omwo mulimu okwegomba okusemberera gy’Oli. Naye bwe kiri ne mu nnaku olw’ekintu ekibuze, n’obuyinike bwe nali nzitoowereddwa nabwo mu kiseera ekyo? Kubanga saasuubira nti alikomawo mu bulamu, era saakyegomba n’amaziga gange; naye nakaabanga kyokka era ne nnakuwala. Kubanga nali mu nnaku, era nali nfiiriddwa essanyu lyange. Oba okukaaba ddala kintu kikaawu, era olw’okwetamwa ennyo ebintu bye twanyumirwanga edda, kye kiva kitusanyusa, bwe tubyewala?

Essuula VI

Naye lwaki njogera ku bino? kubanga kaakano si kiseera kya kubuuza, wabula kya kwatula gy’Oli. Nali mu nnaku; era buli mmeeme esibiddwa omukwano gw’ebintu ebiggwaawo eri mu nnaku; eyuzibwayuzibwa bw’ebifiirwa, era olwo n’ewulira ennaku gye yalina na mu kiseera nga tennabifiirwa. Bwe kyali bwe kityo gye ndi mu kiseera ekyo; nakaaba nnyo n’obulumi obungi, era ne nzuula ekiwummulo kyange mu bukaawu. Bwe ntyo nali mu nnaku, era obulamu obwo obw’ennaku nabutwala nga bwa muwendo okusinga mukwano gwange. Kubanga newankubadde nandyagadde okubukyusa, naye saayagala kwawukana nabwo okusinga bwe saayagala kwawukana naye; weewaawo, simanyi oba nandibuvuddeko wadde ku lulwe, nga bwe kyogerwa (bwe kiba nga si kya kugunjibwa) ku Pylades ne Orestes, nti bandifudde n’essanyu omu ku lw’omunne oba bombi wamu, kubanga obutabeerera wamu kyali gye bali kibi okusinga okufa. Naye mu nze mwali mumaze okuvaamu okuwulira okumu okutannyonnyolekeka, okukontana ennyo n’ekyo, kubanga mu kiseera kye kimu nali neetamiddwa nnyo okuba omulamu era nga ntya okufa. Ndowooza nti, gye nakoma okumwagala, gye nakoma okukyawa, n’okutya (ng’omulabe asinga obukambwe) okufa, okwamunzigyako: era nalowooza nti kwandimazeewo mangu abantu bonna, okuva bwe kwalina obuyinza ku ye. Bwe kyali bwe kityo gye ndi, nzijukira. Laba omutima gwange, Ayi Katonda wange, laba era otunule munda mu nze; kubanga nkijjukira bulungi, Ayi Ssuubi lyange, Ggwe ontukuza okuva mu bujama bw’okwagala okw’engeri eyo, ng’oluŋŋamya amaaso gange gy’Oli, era ng’onzigya ebigere byange mu kitego. Kubanga neewuunya nti abalala, abali wansi w’okufa, baali balamu, so nga oyo gwe nayagala, ng’alinga atalifa, yali afudde; era neewuunya nnyo okusingawo nti nze kennyini, eyali gy’ali nga ye yennyini ow’okubiri, nali nsobola okuba omulamu, nga ye afudde. Omu yayogera bulungi ku mukwano gwe nti, “ggwe ekitundu ky’emmeeme yange”; kubanga nawulira nti emmeeme yange n’emmeeme ye zaali “emmeeme emu mu mibiri ebiri”: era kyekyava obulamu bwange bufuuka ekintiisa gye ndi, kubanga saayagala kubeera mulamu nga ndi kitundu. Era kyekyava oboolyawo ntya okufa, oyo gwe nayagala ennyo aleme okufiira ddala.

Essuula VII

Wamma obulalu, obutamanyi kwagala bantu nga bantu! Wamma omuntu omusirusiru nze gwe nnali olwo, eyagumiikirizanga n’obutagumiikiriza omugabo gw’omuntu! Olwo neeraliikiriranga, nassanga ebikkowe, nakaabanga, nasoberwanga; saalina kiwummulo wadde amagezi. Kubanga neetikkanga emmeeme eyabetentebwa era ng’eyiwa omusaayi, eyali tekkiriza kwetikkibwa nze, naye we nnandigiwummuzza, saalaba. Teyafuna kiwummulo mu bibira ebiteefu, wadde mu mizannyo n’ennyimba, wadde mu bifo ebiwunya akawoowo, wadde mu bijjulo eby’ekitalo, wadde mu masanyu ag’ekitanda n’entebe ey’okwesemba; wadde (ekisembayo) mu bitabo oba mu bitontome. Ebintu byonna byalabikanga bya ntiisa, weewaawo, n’ekitangaala kyennyini; buli ekitaali ekyo ye kye yali, kyali kyenyinyalwa era kikyayibwa, okuggyako okusinda n’amaziga. Kubanga mu ebyo byokka mwe nafuniranga okuwummulamu akatono. Naye emmeeme yange bwe yabiggibwangako, omugugu omunene ogw’ennaku gwanzitoowereranga. Gwali gusaanidde okusitulibwa eri Ggwe, Ayi Mukama, Ggwe ogwanguyize; nakimanya; naye saasobola era saayagala; n’okusingawo, kubanga, bwe nakulowoozangako, tewali gye ndi kintu kinywevu oba ekiriko ddala. Kubanga tewali Ggwe wennyini, wabula ekifaananyi eky’ekirooto kyokka, era ensobi yange ye yali katonda wange. Bwe nagezangako okussa omugugu gwange ku kyo, gulyoke guwummule, gwaseerereranga mu bwereere, ne gukka nate ku nze n’amaanyi; era nasigala gye ndi nze kennyini ekifo ekitalina mukisa, mwe saasobola kubeera, wadde okukivaamu. Kubanga omutima gwange gwandiddukidde wa okuva ku mutima gwange? Nnandiddukidde wa okuva ku nze kennyini? Wa we sandyegoberedde? Kyokka nadduka mu nsi y’ewaffe; kubanga bwe ntyo amaaso gange gandimunoonyezza katono, mu kifo we gaali tegamanyidde kumulaba. Era bwe ntyo okuva e Thagaste, najja e Carthage.

Essuula VIII

Ebiseera tebifiirwa kiseera; era tebiyitawo bwereere; nga biyita mu by’okuwulira byaffe bikola emirimu egy’ekitalo ku birowoozo. Laba, byagendanga ne bijja buli lunaku, era mu kujja n’okugenda, byaleeta mu birowoozo byange ebirowoozo ebirala n’okujjukira okulala; era mpolampola ne binzizzaawo nate n’amasanyu gange ag’edda, ennaku yange eyo n’egaddira emabega. Era kyokka ne biddirira, si nnaku endala ddala, naye ensibuko z’ennaku endala. Kubanga ennaku eyo eyasooka yatuuka etya mangu bw’etyo munda ddala mu mmeeme yange, wabula kubanga nali nfuse emmeeme yange ku nfuufu, mu kwagala omuntu ow’okufa, ng’alinga atalifa? Kubanga ekyasinga okunzizaamu amaanyi n’okumbudaabuda kwe kubudaabudibwa mikwano gyange emirala, be nayagala nabo kye nayagalanga mu kifo kyo; era kino kyali lufumo lunene, era bulimba bwa bbanga ddene, olw’okusikiriza kwalwo okw’obwenzi, emmeeme yaffe, eyali eyenja mu matu gaffe, yali eyonoonebwa. Naye olufumo olwo terwafanga gye ndi, buli omu ku mikwano gyange lwe yafanga. Waaliwo ebirala mu bo ebyasinganga okusikiriza ebirowoozo byange; okunyumya n’okusaaga wamu, okukolagana eby’ekisa nga tuddiriŋŋana; okusomera wamu ebitabo ebiwoomu ng’omubisi gw’enjuki; okukola eby’obusirusiru oba okuba ab’amazima wamu; okukaayana oluusi awatali kunyiiga, ng’omuntu bw’ayinza okukaayana ne yennyini; era n’olw’obutatera kukaayana okwo, okuwoomya okukkiriziganya kwaffe okwali okungi; oluusi okuyigiriza, oluusi okuyiga; okwegomba abatali wamu naffe nga tetugumiikiriza; n’okwaniriza abajja n’essanyu. Ebyo n’ebirala ebifaanana bwe bityo, nga biva mu mitima gy’abo abaagala era abaagalibwa nabo, nga biyita mu ndabika y’obwenyi, mu lulimi, mu maaso, ne mu bikolwa ebisanyusa enkumi n’enkumi, byali ng’enku ezisaanuusa emmeeme zaffe ne zigattibwa wamu, ne zifuula ennyingi emu yokka.

Essuula IX

Kino kye kyagalibwa mu mikwano; era kyagalibwa nnyo, nti omutima gw’omuntu ogumulumiriza gwesalira omusango, bw’ataagala oyo amwagala nate, oba bw’atazzaamu kwagala oyo amwagala, nga tanoonya kirala kyonna okuva ku muntu we wabula obubonero bw’okwagala kwe. Kye kiva wabaawo okukungubaga okwo, omu bw’afa, n’ekizikiza ky’ennaku, omutima okunnyikibwa mu maziga, obuwoomu bwonna nga bufuuse obukaawu; era olw’okufiirwa obulamu kw’oyo afudde, okufa kw’abo abalamu. Alina omukisa oyo akwagala Ggwe, n’ayagala mukwano gwe mu Ggwe, n’ayagala omulabe we ku lulwo. Kubanga oyo yekka y’atafiirwa n’omu gw’ayagala, oyo bonna be yagala mu Oyo atayinza kubula. Era oyo y’ani wabula Katonda waffe, Katonda eyakola eggulu n’ensi, era abijjuza, kubanga mu kubijjuza mwe yabitondera? Tewali akufiirwa, wabula oyo akuleka. Era oyo akuleka, agenda wa oba addukira wa, wabula okuva gy’Oli ng’osanyuse, okudda gy’Oli ng’onyiize? Kubanga wa we atasanga mateeka go mu kubonerezebwa kwe? Era amateeka go ga mazima, era amazima ye Ggwe.

Essuula X

Tukomyewo gy’oli, Ayi Katonda ow’Eggye, otutunuulize amaaso go ag’ekisa, tulokolebwe. Kubanga buli gye yeekyusiza emmeeme y’omuntu, okuggyako gy’Oli, ekomererwa ku nnaku, weewaawo newankubadde nga ekomererwa ku bintu ebirungi. Era kyokka ebyo, ebiri ebweru wo, era ebweru w’emmeeme, tebyandibaddewo, singa tebyava gy’Oli. Bivaayo, ne bigwa; era mu kuvaayo, bitandika ng’okubaawo; bikula, bituukirire; era bwe bimala okutuukirira, bikaddiwa ne biwotoka; era si byonna nti bikaddiwa, naye byonna bizikirira. Kale bwe bivaayo nga bigenda okubaawo, gye bikoma okukula amangu bibeerewo, gye bikoma okwanguwa obutabaawo. Lino lye tteeka lyabyo. Ekyo kyokka kye wabigabira, kubanga bitundu bya bintu, ebitabeerawo byonna omulundi gumu, naye mu kuggwaawo n’okuddiriŋŋana, byonna awamu bituukiriza obutonde bwonna, bwe biri ebitundu byabwo. Era bwe kityo n’okwogera kwaffe bwe kutuukirizibwa olw’obubonero obuvaamu eddoboozi: naye era kino tekutuukirira okuggyako ekigambo ekimu nga kiyiseewo bwe kimala okuvuga ekitundu kyakyo, ekirala kiryoke kiddirire. Olw’ebintu bino byonna emmeeme yange ka ekutendereze, Ayi Katonda, Omutonzi wa byonna; naye emmeeme yange ereme okukomererwa ku bintu bino n’obulimbo bw’okwagala, nga biyita mu by’okuwulira by’omubiri. Kubanga bigenda gye byali bigenda, bireme okubaawo; era bigiyuzaayuza n’okwegomba okulwaza, kubanga yo yeegomba okubaawo, kyokka yagala okuwummulira mu ebyo by’eyagala. Naye mu bintu bino temuli kifo kya kiwummulo; tebibeerera, bidduka; era ani ayinza okubigoberera n’ebyokuwulira by’omubiri? weewaawo, ani ayinza okubikwata, ne bwe biba kumpi? Kubanga okuwulira kw’omubiri kugayaavu, kubanga kwe kuwulira kw’omubiri; era kye kiva kukomebwa. Kumala ku ekyo kye kwatonderwa; naye tekumala kuyimiriza bintu ebiddukira mu kkubo lyabyo okuva we byalagirwa okutandikira okutuuka ku nkomerero eyalagirwa. Kubanga mu Kigambo kyo, mwe bitonderwa, mwe biwulirira etteeka lyabyo, “okuva wano, okutuuka wano.”

Essuula XI

Toba musirusiru, Ayi ggwe emmeeme yange, era tofuuka kiggala mu kutu kw’omutima gwo olw’oluyoogaano lw’obusirusiru bwo. Naawe wuliriza.

Ekigambo kyennyini kikuyita okudda: era eyo ye kifo eky’ekiwummulo ekitatabulwatabulwa, okwagala gye kutalekebwa, bwe kuba nga kwo kwennyini tekuleka. Laba, bino biggwaawo, ebirala bidde mu kifo kyabyo, era bwe butyo obutonde buno obwa wansi butuukirizibwe n’ebitundu byabwo byonna. Naye Nze nva ne ŋŋenda wonna? bwe kityo bwe kyogera Ekigambo kya Katonda. Eyo zimbayo ekisulo kyo, eyo teresaayo buli ky’olina ekyava eyo, Ayi ggwe emmeeme yange, waakiri kaakano ng’okooye ebitaliimu. Kwasa Amazima buli ky’olina ekyava mu Mazima, era tolifiirwa kintu; n’okuvunda kwo kulimulisa nate, ne endwadde zo zonna ziriwonyezebwa, n’ebitundu byo ebifa birikolebwa buggya ne bizzibwa obuggya, ne bisibibwa okukwetooloola: so tebirikuteeka gye bikka byo; naye biriyimirira wamu naawe nga binywevu, era biribeerera emirembe gyonna mu maaso ga Katonda, Abeerera era Ayimirira nga munywevu emirembe gyonna.

Kale lwaki okyama n’ogoberera omubiri gwo? Gwo ka gukyuke gukugoberere ggwe. Buli ky’owulira nga kiyita mu gwo, kya kitundu; n’ekyo ekijjuvu, ebyo bye bitundu byakyo, tokimanyi; era kyokka bikusanyusa. Naye singa okuwulira kw’omubiri gwo kwalina obusobozi okutegeera ekijjuvu, era singa nakwo tekwakomebwa mu bwenkanya ku kitundu ky’ekijjuvu, olw’okubonerezebwa kwo, wandyagadde buli ekiriwo mu kiseera kino kiyiteewo, ekijjuvu kiryoke kikusanyuse okusingawo. Kubanga n’ebyo bye twogera, obiwulira olw’okuwulira kw’omubiri okwo kwe kumu; naye toyagala bitundu by’ebigambo bisigale, wabula bibuuke bigende, ebirala bijje, olyoke owulire ekijjuvu. Era bwe kityo bulijjo, ekintu kyonna bwe kiba nga kikolebwa mu bintu bingi, ebitabeerawo byonna omulundi gumu, byonna awamu byandisanyusizza okusinga bwe bisanyusa nga biri kinnakimu, singa byonna bisobola okutegeerebwa awamu. Naye asinga ebyo wala nnyo Oyo eyakola byonna; era Ye Katonda waffe, era tayitawo, kubanga tewali kimuddirira.

Essuula XII

Emibiri bwe gikusanyusa, tendereza Katonda ku lwagyo, era okwagala kwo kuzzeeyo eri Oyo eyagikola; sikulwa ng’olw’ebintu bino ebikusanyusa, ggwe n’otamusanyusa. Emmeeme bwe zikusanyusa, ziyagalibwe mu Katonda: kubanga nazo zikyukakyuka, naye mu Ye mwe zinywerera ddala; bwe zitandibadde bwe zityo, zandiyiseewo ne ziggwaawo. Kale ziyagalibwenga mu Ye; era twala gy’ali emmeeme zonna z’osobola wamu naawe, ozigambe nti, “Tumwagale Ye, tumwagale Ye: Ye yakola bino, era tali wala. Kubanga teyabikola n’oluvannyuma n’abiviira, wabula biva gy’ali, era biri mu Ye. Laba, ali awo, amazima we gaagalibwa. Ali munda ddala mu mutima, naye omutima gwamuvaako ne guwaba. Muddeyo mu mitima gyammwe, mmwe abajeemu, mwekwate nnyo ku Oyo eyabakola. Muyimirire naye, mujja kuyimirira nga muli banywevu. Muwummulire mu Ye, mujja kuba n’ekiwummulo. Mulaga wa mu makubo amazibu? Mulaga wa? Ekirungi kye mwagala kiva gy’ali; naye kirungi era kisanyusa olw’okuba nti kimutunuulira Ye, era kya nsonga kirifuuka ekikaawa, kubanga si kya butuukirivu okwagala ekintu kyonna ekiva gy’ali, ate Ye n’alekebwa olw’ekyo. Kale lwaki mwagala okweyongera bweyongezi okutambulira mu makubo gano amazibu era agakooya? Tewali kiwummulo eyo gye mukinoonyeza. Munoonye kye munoonya; naye tekiri eyo gye mukinoonyeza. Munoonya obulamu obw’omukisa mu nsi y’okufa; tebuliiyo. Kubanga obulamu obw’omukisa bwandibaddewo butya awatali bulamu bwennyini?

“Naye Obulamu bwaffe obwa nnamaddala yakka wano, n’asitula okufa kwaffe, n’akutta olw’obungi bw’obulamu bwe yennyini: era n’abwatuka, ng’atukoowoola n’eddoboozi ery’omwanguka tuve wano tudde gy’ali mu kifo ekyo eky’ekyama, mwe yava okujja gye tuli, okusooka mu lubuto lw’Omuwala Embeerera, mwe yeegattira n’ekitonde eky’obuntu, omubiri gwaffe ogufa, guleme kufanga emirembe gyonna, era okuva awo, ng’awasa omugole bw’ava mu nju ye, n’ajjula essanyu ng’omuzira agenda okudduka olugendo lwe. Kubanga teyalwa, wabula yadduka, ng’akoowoola n’eddoboozi ery’omwanguka mu bigambo, mu bikolwa, mu kufa, mu bulamu, mu kukka, ne mu kulinnya; ng’atukaabirira n’eddoboozi ddene tudde gy’ali. Era n’ava mu maaso gaffe, tulyoke tudde mu mutima gwaffe, tumusange eyo. Kubanga yagenda, era laba, ali wano. Teyayagala kumala naffe kiseera kiwanvu, naye tatulekanga; kubanga yagenda eyo gy’atavangako n’akatono, kubanga ye yatonda ensi. Era mu nsi eno mwe yali, era yajja mu nsi okulokola aboonoonyi, Ye emmeeme yange gw’eyatulira, era Ye agiwonya, kubanga yamwonoona. Mmwe abaana b’abantu, mulituusa wa okuba n’emitima eminafu bwe mutyo? Ne kaakano, Obulamu nga bumaze okukka gye muli, temugenda kulinnya mube balamu? Naye mulinnya wa, nga muli waggulu dda, era nga mwolekeza emimwa gyammwe okulwanyisa eggulu? Mukke, mulyoke mulinnye, era mulinnye eri Katonda. Kubanga mwagwa, olw’okulinnya nga mumwolekera okumulwanyisa.” Bagambe bino, balyoke bakaabire mu kiwonvu ky’amaziga, era bw’otyo obatwale naawe waggulu eri Katonda; kubanga oyogera nabo bw’otyo ng’oyita mu Mwoyo gwe, bw’oba ng’oyogera, ng’oyaka omuliro gw’okwagala.

Essuula XIII

Ebyo mu kiseera ekyo saabimanya, era nayagalanga obulungi buno obwa wansi, era nali nnabbira okutuuka wansi ddala, ne ŋŋamba mikwano gyange nti, “Waliwo kye twagala okuggyako eky’obulungi? Kale eky’obulungi kye kiki? era obulungi bwe buli ki? Kiki ekitusikiriza ne kitusembeza ku bintu bye twagala? kubanga singa tebyalimu kisikiriza na bulungi, tebyandisobodde n’akatono kutusika gye biri.” Ne nneetegereza ne ntegeera nti mu mibiri gyennyini mulimu obulungi obuva mu kuba nti gikola ekintu ekimu ekijjuvu, era waliwo n’obulala obuva mu kukwatagana obulungi n’okusaanirana kw’ebintu, ng’ekitundu ky’omubiri bwe kikwatagana n’omubiri gwonna, oba engatto n’ekigere, n’ebirala ebiringa ebyo. Era ekirowoozo kino kyamera mu magezi gange, nga kiva munda ddala mu mutima gwange, ne mpandiika “ku kirungi n’ekisaanidde,” ndowooza, ebitabo bibiri oba bisatu. Ggwe omanyi, Ayi Mukama, kubanga nze byanvaako; kubanga sikyabirina, wabula byambulako, simanyi ngeri.

Essuula XIV

Naye kiki ekyankubiriza, Ayi Mukama Katonda wange, okuwaayo ebitabo bino eri Hierius, omwogezi w’e Rooma, gwe saali mmanyi mu maaso, naye nga mmwagala olw’ettutumu ly’obuyivu bwe obwali bumwatiikiriza ennyo, n’ebigambo bye ebimu bye nnali mpulidde ne bimpoomera? Naye yansanyusa n’okusingawo, kubanga yasanyusa abalala, abaamutenderezanga ennyo, nga beewuunya nti Omusuuli, eyasooka okuyigirizibwa obwogezi obw’Oluyonaani, oluvannyuma yafuulibwa omwogezi w’Olulattini ow’ekitalo, era omuyivu ddala mu bintu ebikwata ku bufirosoofo. Omuntu atenderezebwa, era newaakubadde nga talabiddwangako, n’ayagalibwa: okwagala kuno kuyingira mu mutima gw’awulira nga kuva mu kamwa k’oyo atendereza? Si bwe kiri. Wabula oyo ayagala y’akoleeza munne. Kubanga oyo atenderezebwa ayagalibwa olw’ensonga eno: oyo amutendereza bw’akkirizibwa okuba nti amugulumiza n’omutima ogutaliimu bukuusa; kwe kugamba, oyo amwagala bw’amutendereza.

Kubanga bwe ntyo bwe nnayagalanga abantu mu biro ebyo, nga nsinziira ku ndowooza y’abantu, so si ku yiyo, Ayi Katonda wange, Ggwe mu ggwe omuntu yenna mw’atalimbibwa. Naye era lwaki si olw’ebirungi ng’eby’omuvuzi w’amagaali omututumufu, oba omulwanyi w’ensolo mu kisaawe ky’emizannyo, amanyiddwa wonna olw’ettutumu ery’abantu ba bulijjo, wabula mu ngeri ndala nnyo, era n’obunyiikivu, era nga bwe nnandyagadde nze kennyini okutenderezebwa? Kubanga saayagala kutenderezebwa oba kwagalibwa nga bannakatemba bwe bali (newaakubadde nga nze kennyini nnabatenderezanga era nnabaagalanga), wabula nnandisinze okwagala obutamanyibwa okusinga okumanyibwa bwe ntyo; era n’okukyayibwa okusinga okwagalibwa bwe ntyo. Kale okusikirizibwa okw’engeri z’okwagala ezenjawulo bwe zityo, era ezitafaanagana, kuterekebwa wa mu mmeeme emu? Lwaki, ng’ate ffenna tuli bantu kyenkanyi, njagala mu muntu omulala ekyo kye nneesamba ne nkyeggyako, so nga sandikyesambye singa saali nkikyawa? Kubanga tekituukirira nti, nga embalaasi ennungi bw’eyagalibwa omuntu atandyagadde kufuuka mbalaasi eyo newaakubadde nga yandisobodde, n’olwekyo bwe kityo bwe kiyinza okwogerwa ku munnakatemba, alina obutonde bwe bumu naffe. Kale njagala mu muntu ekyo kye nkyawa okuba, nze ate omuntu? Omuntu yennyini buziba bunene, ng’enviiri ze ddala Ggwe ozibala, Ayi Mukama, era tezigwa wansi awatali Ggwe. Era naye enviiri z’oku mutwe gwe nnyangu okubala okusinga enneewulira ze, n’okukuba kw’omutima gwe.

Naye omwogezi oyo yali w’engeri gye nnayagalanga, nga nneegomba nze kennyini okuba bwe ntyo; ne nkyama olw’amalala ageezimbulukusa, ne nnyuguumizibwa nga ntwalibwa buli muyaga, naye era nga Ggwe ondung’amya, newaakubadde mu kyama ennyo. Era mmanyi ntya, era nkwatulira ntya n’obuvumu, nti nnamwagala nnyo olw’okwagala kw’abaamutenderezanga okusinga olw’ebyo byennyini bye yatenderezebwanga? Kubanga singa teyatenderezebwa, era abantu abo bennyini ne bamuvumirira, ne boogera ku ye ebintu bye bimu ddala nga bamuvumirira era nga bamunyooma, sandikoleezeddwa wadde okukubirizibwa bwe ntyo okumwagala. Era naye ebintu tebyandibadde birala, wadde ye kennyini okuba omulala; wabula enneewulira z’abo abaabyogera zokka. Laba emmeeme ennafu gy’egalamidde, etannaba kuwaniriddwa bunywevu bwa mazima! Nga empewo z’ennimi bwe zifuuwa okuva mu bifuba by’abeemanyi, bw’etyo bw’etwalibwa eruuyi n’eruuyi, ng’esindikibwa mu maaso n’emabega, era omusana ne gugibikkibwako ebire, n’amazima ne gatalabika. Era laba, gali mu maaso gaffe. Era kyali kikulu nnyo gye ndi, okwogera kwange n’emirimu gyange okumanyibwa omuntu oyo: bwe yandibisiimye, nandyeyongedde okukoleezebwa; naye bwe yandibinenye, omutima gwange omwereere, ogutaliimu bunywevu bwo, gwandifumitiddwa. Era naye “ekirungi n’ekisaanidde,” kye nnamuwandiikirako, nnakirowoozangako n’essanyu, ne nkyetegereza, ne nkyewuunya, newaakubadde nga tewali yanneegattako mu ekyo.

Essuula XV

Naye nali sinnalaba ensonga enkulu eno kw’esinziira mu magezi go, Ayi Ggwe Ayinzabyonna, Ggwe wekka akola ebyewuunyisa; era ebirowoozo byange ne bitambulatambula mu bifaananyi by’ebintu eby’omubiri; ne nnyinnyonnyola era ne njawula “ekirungi,” nga kye kyo ekiri bwe kityo ku bwakyo, n’“ekisaanidde,” obulungi bwakyo nga buli mu kukwatagana n’ekintu ekirala: era kino ne nkinyweza n’ebyokulabirako eby’ebintu eby’omubiri. Ne nkyukira obutonde bw’amagezi, naye endowooza ey’obulimba gye nnali nnina ku bintu eby’omwoyo teyandeka kulaba mazima. Era naye amaanyi g’amazima gaamyansa gokka mu maaso gange, ne nzza emmeeme yange eyali ewejjawejja okuva ku kintu ekitali kya mubiri, ne ngitunuza ku nnyiriri, ne ku langi, ne ku bunene obw’ebintu ebizito. Era bwe nnalemwa okulaba ebyo mu magezi, ne ndowooza nti siyinza kulaba magezi gange. Era nga mu mpisa ennungi nnayagalanga emirembe, ate mu mpisa embi ne nkyawa obukuubagano; mu ky’olubereberye ne ndabamu obumu, naye mu kirala, ekika ky’okwawukana. Era mu bumu obwo ne ndowooza nti mwe muli emmeeme etegeera, n’obutonde bw’amazima n’obw’ekirungi ekisingayo; naye mu kwawukana kuno, mu bunaku bwange, ne ndowooza nti mulimu ekintu ekitamanyiddwa eky’obulamu obutategeera, n’obutonde bw’obubi obusingayo, obutandibadde kintu kyokka, wabula n’obulamu obwa nnamaddala, kyokka nga tebuva gy’Oli, Ayi Katonda wange, Ggwe ebintu byonna mwe biva. Era naye ekyo eky’olubereberye ne nkiyita Monadi, ng’emmeeme etaliiko kikula kya musajja wadde mukazi; naye ekyo eky’okubiri ne nkiyita Duadi;—obusungu, mu bikolwa eby’obukambwe, ne mu bugwenyufu, okwegomba okubi; nga simanyi kye njogerako. Kubanga nnali sinnamanya wadde okuyiga nti obubi si kintu ekiriwo ku bwakyo, era nti emmeeme yaffe si kye kirungi ekyo ekisingayo era ekitakyukakyuka.

Kubanga ng’ebikolwa eby’obukambwe bwe bijja, singa enneewulira eyo ey’emmeeme eyonooneka, mw’eva ebikolwa eby’amaanyi, nga byesiikuula mu kwekulumbaza n’obutafugika; n’okwegomba okubi, enneewulira eyo ey’emmeeme, essanyu ly’omubiri mwe linywerwa, bw’eba nga tefugibwa, bwe kityo n’ensobi n’endowooza ez’obulimba bwe zoonoona empisa, singa emmeeme etegeera yennyini eyonooneka; nga bwe kyali mu nze mu kiseera ekyo, nze eyali simanyi nti eteekwa okwakirwa omusana omulala, eryoke egabane ku mazima, okuva bwe kiri nti yo yennyini si gwe butonde bw’amazima. Kubanga Ggwe olikoleeza ettaala yange, Ayi Mukama Katonda wange, Ggwe olimulisa ekizikiza kyange: era ku kujjula kwo ffenna kwe twagabana, kubanga Ggwe omusana ogw’amazima, ogujja mu nsi okwakira buli muntu; kubanga mu Ggwe temuli kukyukakyuka, newaakubadde ekisiikirize eky’okwefuula ekirala.

Naye nnafubanga okujja gy’Oli, ne nsindikibwa okuva gy’Oli, nnege ku kufa: kubanga Ggwe olwana n’ab’amalala. Naye kiki ekisinga amalala, okusinga nze, mu bulalu obw’ekyewuunyo, okwerumiriza nti mu butonde ndi ekyo Ggwe ky’oli? Kubanga newaakubadde nga nnali nkyukakyuka (ekyo nga kyeyoleka gye ndi, kubanga okwegomba kwange kwennyini okufuuka ow’amagezi kwali kwagala kuva mu bubi okudda mu kisingako obulungi), naye ne nsalawo okusinga okulowooza nti Ggwe okyukakyuka, okusinga nze obutaba ekyo Ggwe ky’oli. Noolwekyo ne nsindikibwa Ggwe, era Ggwe n’olwanyisa obukakanyavu bwange obw’ensingo obutaliimu, ne ndowooza ebifaananyi by’ebintu eby’omubiri, era nze omubiri, ne nnenya omubiri; era nga ndi empewo egenda n’etedda, saakomawo gy’Oli, wabula ne nneeyongera bweyongezi okugenda eri ebintu ebitaliiwo n’akatono, wadde mu Ggwe, wadde mu nze, wadde mu mubiri. So tebyantonderwa mazima go, wabula byayiiyizibwa obutaliimu bwange okuva mu bintu eby’omubiri. Era nnabuuzanga abaana bo abato abeesigwa, bannange ab’ekibuga kimu (abo be nnali nnawukanyiziddwako ng’omuwaŋŋanguse, nga simanyi), nnabuuzanga, nga njogera ebitaliimu era mu busirusiru, nga mbabuuza nti, “Kale lwaki emmeeme Katonda gye yatonda ekyama?” Naye saayagalanga kubuuzibwa nti, “Kale lwaki Katonda akyama?” Era nnalumirizanga nti obutonde bwo obutakyukakyuka bwakyamanga nga bukakiddwa, okusinga okwatula nti obutonde bwange obukyukakyuka bwali bukyamye ku bwagazi bwabwo, era kaakano, nga bubonerezebwa, bwali bugalamidde mu nsobi.

Mu kiseera ekyo nnali nnaatera okuweza emyaka amakumi abiri mu mukaaga oba amakumi abiri mu musanvu bwe nnawandiika ebitabo ebyo; nga nfumiitiriza munda yange ebirowoozo ebiyiiye eby’ebintu eby’omubiri, nga bivuuvuumira mu matu g’omutima gwange, ge nnatunuzanga, Ayi amazima amawoomu, eri oluyimba lwo olw’omunda, nga nfumiitiriza ku “kirungi n’ekisaanidde,” era nga nneegomba okuyimirira nkuwulirize, n’okusanyukira ennyo eddoboozi lya Nannyini Mugole, naye ne sisobola; kubanga amaloboozi g’ensobi zange ganfulumyanga ebweru mu bwangu, era olw’obuzito bw’amalala gange ne nnabbira mu kinnya ekisinga obuwanvu. Kubanga tewandeetera kuwulira ssanyu na kwesiima, so n’amagumba agaali tegannaba kutoowazibwa tegaasanyuka.

Essuula XVI

Era kyangasa ki, nti nga nnaatera okuweza emyaka amakumi abiri, ekitabo kya Aristotle, kye bayita Ebika Ekkumi, bwe kyagwa mu mikono gyange (erinnya lyakyo lyokka lye nnawuniikiriranga, ng’ekintu ekinene era ekya Katonda, buli lwe nnawuliranga omusomesa wange ow’obwogezi e Carthage, n’abalala abaali batwalibwa ng’abayivu, nga balyatula ng’amatama gaabwe gazimbye olw’amalala), nnakisoma ne nkitegeera nga sirina anyamba? Era bwe nnakiteesaako n’abalala, abaagamba nti baakitegeera kizibu nnyo nga bayambibwa abasomesa abakugu ennyo, abataakinnyonnyola mu bigambo byokka, wabula nga bakuba n’ebifaananyi bingi mu musenyu, tebaasobola kumbuulira kisingawo ku kye nnali nnayize nga nkisoma nzekka. Era ekitabo kyandabikira nga kyogera mu ngeri etegeerekeka ennyo ku bintu ebiriwo ku bwabyo, nga “omuntu,” ne ku ngeri zaabyo, ng’ekifaananyi ky’omuntu, kya ngeri ki; n’obuwanvu bwe, aweza fuuti mmeka; n’oluganda lwe, muganda w’ani; oba gy’ali; oba lwe yazaalibwa; oba ng’ayimiridde oba atudde; oba ng’ayambadde engatto oba ng’alina eby’okulwanyisa; oba ng’alina ky’akola oba ky’akolebwa; n’ebintu byonna ebitabalika ebiyinza okuteekebwa wansi w’Ebika bino omwenda, bye mmaze okuwaako ebyokulabirako, oba wansi w’Ekika ekyo ekikulu eky’Ekintu Ekiriwo ku bwakyo.

Ebyo byonna byangasa ki, ng’ate byanziyiza? kubanga, nga ndowooza nti buli kiriwo kyali kizingirwa mu Bika ebyo ekkumi, nnagezaako okutegeera mu ngeri eyo, Ayi Katonda wange, n’Obumu bwo obw’ekitalo era obutakyukakyuka, ng’olinga naawe eyali afugibwa obukulu bwo oba obulungi bwo; ne kiba nti (nga bwe kiri mu mibiri) byandibadde mu Ggwe, nga Ggwe gwe bisinziirako: so nga Ggwe Wennyini gwe bukulu bwo n’obulungi bwo; naye omubiri si mukulu oba mulungi olw’okuba nti mubiri, kubanga newaakubadde nga gwandibadde mutono mu bukulu oba mu bulungi, gwandibadde mubiri bubeezi. Naye bwali bulimba bwe nnalowooza ku Ggwe, so si mazima, ebirowoozo ebiyiiye eby’obunaku bwange, so si bya nnamaddala eby’obulamu bwo obw’omukisa. Kubanga wali olagidde, era ne kituukirira mu nze, nti ensi enkumerezanga amaggwa n’amatovu, era nti mu ntuuyo z’ekyenyi kyange mwe nnaggyanga emmere yange.

Era kyangasa ki, nti ebitabo byonna bye nnasobola okufuna eby’ebyo ebiyitibwa amagezi ag’abantu ab’eddembe, nze omuddu omubi ow’okwegomba okubi, nnabisoma nzekka, ne mbitegeera? Era nnabisanyukiranga, naye nga simanyi gye byava byonna ebyalimu eby’amazima oba ebikakafu. Kubanga nnali nkubye omusana amabega, nga ntunudde eri ebintu ebyakirwa; n’olwekyo amaaso gange, ge nnalabisa ebintu ebyakirwa, go gennyini gaali tegaakirwa. Buli kyawandiikibwanga, oba ku bwogezi, oba ku nsonga z’okulowooza okutuufu, ku jjometule, ku nnyimba, ne ku kubala, nnakitegeeranga nzekka awatali buzibu bungi oba omusomesa yenna, Ggwe omanyi, Ayi Mukama Katonda wange; kubanga okwanguwa okutegeera n’obwogi mu kwawula birabo byo: kyokka saakuweerayo ssaddaaka okuva mu ebyo. Kale tebyangasa, wabula byantwala mu kuzikirira, kubanga nnafuba okufuna omugabo omulungi bwe gutyo ogw’ebintu byange ne ngukuuma nze kennyini; era amaanyi gange saagakuumira Ggwe, wabula ne nkuviira ne ŋŋenda mu nsi ey’ewala, okugamalira mu bwenzi. Kubanga obusobozi obulungi bwangasa ki, nga sibukozesa bulungi? Kubanga saategeera nti amagezi ago gafunibwa n’obuzibu bungi, ne bannyiikivu n’abalina ebitone, okutuusa lwe nnagezaako okugannyonnyola abantu ng’abo; ng’oyo eyasingangamu ye oyo eyangobereranga nga talwawo nnyo.

Naye kino kyangasa ki, nga ndowooza nti Ggwe, Ayi Mukama Katonda, Amazima, oli mubiri munene nnyo era ogwakaayakana, nange nga ndi kitundu kitono ku mubiri ogwo? Obukyamu obusukkiridde! Naye bwe ntyo bwe nnali. So sikwatibwa nsonyi, Ayi Katonda wange, okukwatulira okusaasira kwo gye ndi, n’okukukoowoola, nze ataakwatibwa nsonyi mu kiseera ekyo okulangirira mu bantu ebivume byange, n’okukuboggolera. Kale amagezi gange amangu mu by’okuyiga ebyo, n’ebitabo byonna ebyo ebisinga obuzibu, bye nnasumulula nzekka awatali buyambi bwa kuyigiriza kwa bantu, byangasa ki; ng’ate nnakyama bubi bwe ntyo, era n’obuswavu obw’obuvvoozi bwe butyo, mu kuyigiriza okw’okutya Katonda? Oba amagezi agasingako obulwa ennyo gaali kiziyiza ki eri abaana bo abato, okuva bwe kiri nti tebaakuvaako wala, balyoke mu kisu ky’Ekkanisa yo bamere ebyoya mu mirembe, era bakuze ebiwaawaatiro by’okwagala, nga balya emmere y’okukkiriza okulamu. Ayi Mukama Katonda waffe, tusuubirenga nga tuli mu kisiikirize ky’ebiwaawaatiro byo; tukuume, era otusitule. Ggwe olitusitula nga tukyali bato, era ne bwe tulimeramu envi olitusitulanga; kubanga obunywevu bwaffe, bwe buba Ggwe, olwo bwe bunywevu; naye bwe buba bwaffe ffekka, bunafu. Ekirungi kyaffe kibeera bulijjo gy’Oli; era bwe tukyuka ne tukivaako, tukyama. Ayi Mukama, kaakano tukomewo, tuleme kuvuunikibwa, kubanga gy’Oli ekirungi kyaffe kibeera nga tekiriiko kuvunda kwonna, era ekirungi ekyo ye Ggwe; so tetwetaaga kutya nti tewali we tunadda, kubanga twakiwanukako: kubanga olw’obutabaawo bwaffe, ennyumba yaffe teyagwa—obutaggwaawo bwo.

Olupapula 1 / 1 · 28 eddakiika zisigadde mu ssuula
Ekyayita Ekiddako