Ekitabo III

Essuula I

Ne nzija e Carthage, era eyo okwagala okw’obugwagwa kwanneetooloola enjuyi zonna, nga kuvuga mu matu gange ng’entamu ennene eyeesera. Nnali sinnaba kwagala, naye nnayagalanga okwagala; era olw’obwetaavu obwali bukwese munda yange ennyo, nneekyawanga olw’obutaba mwetaavu ekimala. Nnanoonyanga kye nnyinza okwagala, nga njagala okwagala kwennyini, ne nkyawa emirembe n’ekkubo eritaliimu mitego. Kubanga munda yange mwalimu enjala ey’emmere ey’omunda, ye Ggwe wennyini, Ayi Katonda wange; naye enjala eyo teyandumya; wabula saalina kwegomba kwonna kwa mmere etaggwaawo, si lwa kuba nti nnali nkkuse, wabula gye nnakoma okuba omwereere, gye nnakoma okugikyawa. Olw’ensonga eyo emmeeme yange yali nnafu era ejjudde amabwa; yeesuulanga ebweru mu nnaku, ng’eyaayaanira okukwatibwako n’okukunyuulibwa ebintu ebiwulirwa omubiri. Naye singa ebyo tebyalina mmeeme, tebyandibadde bya kwagalwa. Kale okwagala n’okwagalibwa kyali kinnyumira; naye okusingawo, bwe nnafunanga okweyagalira mu muntu gwe nnayagala, bwe ntyo ne nnyonoona ensulo y’omukwano n’obucaafu bw’okwegomba okubi, ne nzikiza obutangaavu bwagwo n’ekizikiza kya ggeyeena eky’obukaba; era bwe ntyo, wadde nga nnali mucaafu era nswaza, olw’amalala amayitirivu nnayagalanga okulabika ng’omuntu omulungi ow’empisa ez’omu lubiri. Awo ne nneesuula ne nnyingira mu kwagala mwe nnali njaayaanira okusibibwa. Ayi Katonda wange, Ggwe Kisa kyange, omususa gwenkana wa gwe wamansira ku buwoomi obwo ku lwange, olw’obulungi bwo obungi? Kubanga nnayagalibwa, era mu kyama ne ntuuka ku nkolagana ey’okweyagala; ne nsibibwa n’essanyu mu njegere ezireeta ennaku, ndyoke nkubibwe n’emiggo egy’ekyuma egyokya: obuggya, n’okuteebereza obubi, n’okutya, n’obusungu, n’okuyombagana.

Essuula II

Era n’emizannyo egy’oku siteegi gyansikiriza nnyo, nga gijjudde ebifaananyi by’ennaku zange, n’enku ezaakumanga omuliro gwange. Lwaki omuntu ayagala okunakuwazibwa ng’atunuulira ebintu eby’ennaku n’eby’ekikangabwa, by’atandikkirizza n’akatono kumutuukako ye kennyini? naye ng’omulabi ayagala okuwulira ennaku ku lwabyo, era ennaku eyo yennyini ye ssanyu lye. Kino kiki bwe kitaba bulalu obw’ennaku? kubanga omuntu gy’akoma obutaba wa ddembe okuva mu nneewulira ng’ezo, gy’akoma okukwatibwako ebikolwa ebyo. Naye bw’abonaabona ye kennyini, ekyo kiyitibwa nnaku: bw’akwatirwa abalala ekisa, olwo kiyitibwa kusaasira. Naye okusaasira kuno kwa ngeri ki, okusaasira obulumi obw’okwefuula obw’oku siteegi? kubanga omuwulizi tayitibwa kuyamba, wabula okunakuwala kwokka: era gy’akoma okunakuwala, gy’akoma okukubira omuzannyi w’ebiyiiye ebyo mu ngalo. Era singa ebibonoobono by’abantu abo (oba ab’edda, oba ab’emboozi ezigunjiddwa obugunjibwa) bizannyibwa nga omulabi takulukusa maziga, avaawo ng’anyiize era ng’avumirira; naye bw’akwatibwako mu mutima, asigala ng’assaayo nnyo omwoyo, era akaaba olw’essanyu.

Kale n’ennaku nayo eyagalibwa? Mazima buli muntu ayagala essanyu. Oba, wadde nga tewali muntu ayagala kuba mu nnaku, naye asanyuka okuba omusaasizi? era olw’okuba okusaasira tekuyinza kubaawo awatali bulumi, kye kiva obulumi bwagalibwa olw’ensonga eyo yokka? Kino nakyo kiva mu kagga ako ak’omukwano. Naye akagga ako kagenda wa? kakulukutira wa? lwaki kayiika mu mugga ogwo ogwa kolaasi eyeesera, ogufukumula amayengo ag’entiisa ag’obukaba obucaafu, mwe kakyusibwa ne kafuulibwa ku bwagazi bwako, nga kagwa ne kayonooneka ku bwagazi bwako, ne kava mu butangaavu bwako obw’omu ggulu? Kale okusaasira kuggyibwewo? nedda n’akatono. Kale ennaku ziyinza okwagalibwa olumu. Naye weekuume obugwagwa, Ayi emmeeme yange, ng’oli wansi w’obukuumi bwa Katonda wange, Katonda wa bajjajjaffe, asaanira okutenderezebwa n’okugulumizibwa okusinga byonna emirembe gyonna, weekuume obugwagwa. Kubanga kaakano sirekeddaawo kusaasira; naye mu biseera ebyo, mu bifo eby’emizannyo, nnasanyukiranga wamu n’abaagalana bwe baasanyukiranga mu bubi, wadde nga kyali kya kwefuula bwefuuzi mu muzannyo. Era bwe baabuzanga buli omu ku munne, nnanakuwalanga wamu nabo ng’omusaasizi ennyo, naye nga nsanyukira byombi. Naye kaakano nsaasira nnyo okusingawo oyo asanyukira obubi bwe, okusinga oyo alowoozebwa okubonaabona olw’okufiirwa essanyu erizikiriza, n’okubulwa obusanyufu obw’ennaku. Kino mazima kwe kusaasira okw’amazima okusingawo, naye mu kwo ennaku tesanyusa. Kubanga wadde oyo anakuwalira abali mu nnaku atenderezebwa olw’omulimu gwe ogw’okwagala; naye oyo asaasira mu mazima yandisinze okwagala nti tewabaawo kintu kyonna kya kumunakuwaza. Kubanga singa omutima omulungi gwali gusobola okuba omubi (ekitayinza kubaawo n’akatono), olwo oyo asaasira mu mazima n’omutima ogutaliimu bukuusa yandyegombye wabeewo abali mu nnaku, alyoke abasaasire. Kale ennaku ezimu ziyinza okukkirizibwa, naye tewali n’emu esaanidde kwagalibwa. Kubanga bw’otyo bw’oli Ggwe, Ayi Mukama Katonda, ayagala emmeeme mu bulongoofu obusinga ennyo obwaffe, era azisaasira mu ngeri etavunda okutusinga, naye nga tolumizibwa nnaku yonna. Kale ebyo ani abisobola?

Naye nze, omunaku, mu biseera ebyo nnayagalanga okunakuwala, ne nnoonya eky’okunakuwalira; era mu nnaku ey’omuntu omulala, ate nga ya kwefuula na kuzannya buzannya, omuzannyo ogwasinganga okunsanyusa n’okunsikiriza n’amaanyi amangi gwe gwo ogwankulukusanga amaziga. Kiki ekyewuunyisa nti nze, endiga etali na ssanyu, ebuze okuva mu kisibo kyo, era etagumiikiriza kukuumibwa kwo, nnakwatibwa obulwadde obw’obucaafu? Era awo we wava okwagala ennaku; si ennaku eyandinnyingidde munda ennyo; kubanga saayagalanga kubonaabona mu bye nnayagalanga okutunuulira; wabula ennaku eyo, bwe nnawuliranga emboozi zaabwe ezigunjiddwa, yankunyuulanga kungulu bukunyuuzi; naye oluvannyuma, ng’ekikunyuulo ky’enjala ezirimu obusagwa, ne kuddirira okuzimba okw’omusujja, n’amayute, n’ekiwundu ekivunze. Obulamu bwange bwe bwali bwe butyo, obwo bwali bulamu, Ayi Katonda wange?

Essuula III

Era okusaasira kwo okwesigwa kwambuuyanga waggulu wange okuva ewala. Nga nneemalawo mu bubi obw’amaanyi bwenkana wa, nga ngoberera okwagala okumanya okw’obujeemu eri ebitukuvu, kulyoke, nga nkulese Ggwe, kuntwale mu bunnya obw’enkwe, ne mu buweereza obulimba obwa baddayimooni, be nnawangayo ebikolwa byange ebibi ng’ebiweebwayo, era mu ebyo byonna wankubanga! Era nneetantala, emikolo gyo emitukuvu nga gikwatibwa munda mu bisenge by’Ekkanisa yo, okwegomba n’okutegeka ensonga ebibala byayo ebyasaanira okufa, era ku lw’ekyo wankuba n’ebibonerezo ebizito, wadde nga tebyenkana nsobi yange, Ggwe ekisa kyange ekisukkiridde, Ayi Katonda wange, ekiddukiro kyange okuva eri abazikiriza abo ab’entiisa, be nnatambulanga nabo nga mbuze n’ensingo enkakanyavu, nga nneeyongera okukudduka, nga njagala amakubo gange so si gago; nga njagala eddembe ery’omutambuze atalina gy’alaga.

N’ebyo bye nnasomanga, ebyabalibwanga ng’ebisaanira okutenderezebwa, byali bigenderera kunfuula wa kitiibwa mu mbuga z’amateeka; gye wakomanga okuba omukujjukujju mu nkwe, gye wakomanga okutenderezebwa. Obuzibe bw’abantu bwe butyo, okwenyumiriza ne mu buzibe bwabwe bwennyini. Era kaakano nnali wa kusooka mu ssomero ly’okwogera obulungi, ne nsanyuka mu malala, ne nzimba olw’okwekulumbaza, wadde nga (Mukama, Ggwe omanyi) nnali mukkakkamu nnyo okusingawo era nga sirina kakwate n’akatono ku kutabangula kw’abo “Abatabanguzi” (kubanga erinnya lino ery’akabi era erya sitaani lye lyali akabonero k’obuzira) be nnabeeranga nabo, nga nnina ensonyi ezitaliimu nsonyi olw’obutaba nga bo. Nnabeeranga nabo, era olumu nnasanyukiranga omukwano gwabwe, wadde nga ebikolwa byabwe nnabikyawanga bulijjo—kwe kugamba, okwo “okutabangula,” kwe baayigganyanga mu bugwenyufu obwetoowaze bw’abagenyi, nga babutabangula n’okusekerera okutaliiko nsonga, ne baliisa ku ekyo essanyu lyabwe ery’ettima. Tewali kiyinza kufaanana bikolwa bya baddayimooni okusinga bino. Kale bandiyitiddwa batya mu mazima okusinga “Abatabanguzi”? bo bennyini nga be baasooka okutabangulwa n’okukyamizibwa ddala, emyoyo egy’obulimba nga gibasekerera era nga gibasendasenda mu kyama, mu ngeri y’emu bo gye basanyukiramu okusekerera n’okulimba abalala.

Essuula IV

Mu bantu ng’abo, mu myaka gyange egyo egitaali minywevu, nnasoma ebitabo eby’okwogera obulungi, mwe nnayagala okwatiikirira, olw’ekigendererwa ekivumirirwa eky’okwenyumiriza okutaliimu, essanyu mu butaliimu bw’abantu. Mu kusoma okwa bulijjo, ne ntuuka ku kitabo ekimu ekya Cicero, ng’olulimi lwe kumpi buli muntu alwewuunya, naye si mutima gwe. Ekitabo kye kino kirimu okukubiriza abantu okunoonya obufirosoofo, era kiyitibwa “Hortensius.” Naye ekitabo kino kyakyusa enneewulira yange, ne kizza essaala zange gy’Oli Ggwe wennyini, Ayi Mukama; ne kimpa ebigendererwa n’okwegomba ebirala. Buli ssuubi eritaliimu amangu ago ne liba lya bwereere gye ndi; ne nneegomba n’okwegomba okwaka ennyo mu ngeri etakkirizika obutafa bw’amagezi, ne ntandika okugolokoka, ndyoke nkomewo gy’Oli. Kubanga si lwa kuwagala lulimi lwange (ekyo kye nnali ndabika ng’agula n’ensimbi mmange ze yampanga, mu mwaka gwange ogwo ogw’ekkumi n’omwenda, nga kitange yali yafa emyaka ebiri emabega), si lwa kuwagala lulimi lwange kye nnakozesezza ekitabo ekyo; era tekyanzisaamu ngeri yaakyo ey’okwogera, wabula ebikirimu.

Nga nnaakanga nnyo mu kiseera ekyo, Ayi Katonda wange, nga nnaakanga okuva ku by’ensi okulinnya okudda gy’Oli, so nga simanyi ky’onookola nange? Kubanga amagezi gali gy’Oli. Naye okwagala amagezi mu Luyonaani kuyitibwa “bufirosoofo,” era ekitabo ekyo kye kyankoleezaamu omuliro ogwo. Waliwo abamu abasendasenda abantu nga bayita mu bufirosoofo, nga bakozesa erinnya eddene, eggonvu era ery’ekitiibwa okusiiga n’okubikka ensobi zaabwe: era kumpi bonna abaali bwe batyo mu mirembe egyo n’egyagisooka, ekitabo ekyo kibanenya era kibayanika: era omwo mwe mulabikira obulungi okubuulirira okwo okw’obulamu okw’Omwoyo wo, okwayita mu muddu wo omulungi era eyeewaayo eri Katonda: Mwekuumenga walemenga kubaawo n’omu ku mmwe abuzibwabuzibwa mu bufirosoofo ne mu by’obulimba ebitaliimu, okugobereranga obulombolombo obw’abantu n’ebiyigirizibwa abantu. Munywererenga ku biyigirizibwa ku Kristo. Kubanga mu Kristo okutuukiriza kwonna okw’Obwakabaka mwe kulabikira mu mubiri. Era olw’okuba mu kiseera ekyo (Ggwe omanyi, Ayi kitangaala ky’omutima gwange) nnali simanyi Byawandiikibwa by’Abatume, nnasanyukira okukubiriza okwo ku kigero kino kyokka, nti kyanzuukusa n’amaanyi, ne kinkoleezaamu omuliro, ne kinnyokya okwagala, n’okunoonya, n’okufuna, n’okukwata, n’okuwambaatira, si kibiina kino oba kiri, wabula amagezi gennyini, ka gabe ki; era kino kyokka kye kyanziyiza nga bwe nnali nnaaka bwe ntyo, nti erinnya lya Kristo teryalimu. Kubanga erinnya lino, ng’okusaasira kwo bwe kuli, Ayi Mukama, erinnya lino ery’Omulokozi wange, Omwana wo, omutima gwange omuto gwali gulinywedde n’okwewaayo wamu n’amabeere ga mmange, era nga gulitereka munda ennyo; era buli kintu ekyali kitaliimu linnya eryo, ne bwe kyandibadde kya magezi mangi, oba kirongoofu mu bigambo, oba kya mazima, tekyankwatanga ddala mu bujjuvu.

Essuula V

Awo ne nsalawo okussa ebirowoozo byange ku Byawandiikibwa ebitukuvu, ndabe bwe biri. Naye laba, ndaba ekintu ab’amalala kye batategeera, so nga tekibikkuliddwa baana bato, ekya wansi ku mulyango, naye munda waakyo nga kya waggulu nnyo, era nga kibikkiddwako ebyama; era nze saali wa ngeri esobola okukiyingiramu, oba okukutamya ensingo yange okugoberera ebigere byakyo. Kubanga bwe nnadda eri Ebyawandiikibwa ebyo, saawulira nga bwe njogera kaakano; wabula byandabikira nga tebisaanira kugeraageranyizibwa na kitiibwa ky’ebigambo bya Tully: kubanga amalala gange agazimba gaakyawa obwetoowaze bwabyo, so n’amagezi gange amasongovu tegaasobola kuyingira munda waabyo. Naye byali bya ngeri ekula wamu n’omwana omuto. Naye nze nnanyooma okuba omuto; era, nga nzimbye amalala, ne neerowooza okuba omukulu.

Essuula VI

Bwe ntyo ne ngwa mu bantu abaali basiru mu malala, ab’omubiri ennyo era ab’olulimi olutaliimu, abaalina mu kamwa kaabwe emitego gya Setaani, nga gisiigiddwa obulimbo obutabuddwamu ennukuta z’erinnya lyo, n’erya Mukama waffe Yesu Kristo, n’ery’Omwoyo Omutukuvu, Omuwolereza, Omubudaabudi waffe. Amannya gano tegaavanga mu kamwa kaabwe, naye nga gali ddoboozi lyokka n’okuyoogaana kw’olulimi, kubanga omutima gwali gwereere nga tegulimu mazima. Naye baaleekaananga nti “Amazima, Amazima,” ne bambuulira bingi ku go, naye nga tegaali mu bo: wabula baayogeranga eby’obulimba, si ku Ggwe wekka (Ggwe ali Amazima ddala), naye ne ku bintu ebisookerwako eby’ensi eno, ebitonde byo. Era nze mu butuufu nnandibadde nsaliza ne ku bafirosoofo abaayogeranga amazima ku bintu ebyo, olw’okukwagala Ggwe, Kitange, omulungi okusinga byonna, Obulungi bw’ebintu byonna ebirungi. Ayi Amazima, Amazima, obusomyo bw’emmeeme yange nga bwakwegombanga munda nnyo ne mu kiseera ekyo, bwe baakwogerangako gye ndi emirundi mingi era mu ngeri nnyingi, ne mu bitabo bingi era ebinene, wadde nga lyali ddoboozi eriddamu buddi bwokka? Era bino bye byali essowaani mwe bampeeranga, nze eyali alumwa enjala ku lwo, mu kifo kyo, enjuba n’omwezi, emirimu gyo emirungi, naye nga mirimu gyo, si Ggwe wennyini, era si n’emirimu gyo egyasooka. Kubanga emirimu gyo egy’omwoyo gisooka emirimu gino egy’omubiri, ne bwe giba gya mu ggulu era nga gyakaayakana. Naye nnali sirumwa njala na nnyonta wadde ku lw’emirimu gyo egyo egyasooka, wabula ku lwo Ggwe wennyini, Amazima, atakyukakyuka newaakubadde okwefuula ekirala: naye bo ne beeyongeranga okunteekera mu ssowaani ezo ebifaananyi ebitaliiwo ebimasamasa, nga kyandibadde kirungi okwagala enjuba eno yennyini (eya mazima eri amaaso gaffe waakiri), okusinga ebifaananyi ebyo ebitaliiwo ebirimba ebirowoozo byaffe nga biyita mu maaso gaffe. Naye olw’okuba nnalowooza nti ye Ggwe, ne mbiryako; si n’omululu, kubanga mu byo tewampoomera nga bw’oli; kubanga Ggwe tewali bintu ebyo ebitaliimu, era saaliisibwa nabyo, wabula byannafuya bunafuya. Emmere mu kirooto efaanana nnyo emmere yaffe nga tuzuukuse; naye abeebase tebaliisibwa nayo, kubanga beebase. Naye ebyo tebyakufaanana n’akatono, nga bw’oyogedde nange kaakano; kubanga byali bifaananyi bya mibiri ebitaliiwo, emibiri egy’obulimba, nga emibiri gino egy’amazima, egy’omu ggulu oba egy’oku nsi, gye tulaba n’amaaso gaffe ag’omubiri, gye gyesigika okusingira ddala: ebintu bino ensolo n’ebinyonyi bibiraba nga ffe bwe tubiraba, era byesigika okusinga bwe tubirowooza obulowooza. Era nate tubirowooza mu ngeri esinga okwesigika, okusinga bwe tubyesigamako okuteebereza emibiri emirala eminene ennyo egitaliiko kkomo egitaliiwo n’akatono. Ebikuta ebitaliimu nga ebyo bye nnaliisibwanga mu kiseera ekyo; era saakkusibwanga. Naye Ggwe, Ayi Kwagala kw’emmeeme yange, gwe nnafuwa nga nkunoonya, ndyoke mbe wa maanyi, toli mibiri egyo gye tulaba, ne bwe giba mu ggulu; so toli egyo gye tutalabayo; kubanga Ggwe wagitonda, era togibala mu mirimu gyo egisinga obukulu. Kale nga oli wala nnyo n’ebifaananyi byange ebyo ebitaliiwo, ebifaananyi by’emibiri egitaliiwo ddala, nga ebifaananyi by’emibiri egiriwo bye byesigika okusingira ddala, era n’emibiri gyennyini gye gyesigika okusingawo, kyokka nga Ggwe toli gyo; nedda, era toli wadde emmeeme, bwe bulamu bw’emibiri. Kale, obulamu bw’emibiri bulungi era bwesigika okusinga emibiri. Naye Ggwe oli bulamu bwa mmeeme, obulamu bw’obulamu, alina obulamu mu Ggwe wennyini; era tokyukakyuka, Ayi bulamu bw’emmeeme yange.

Kale mu kiseera ekyo wali ludda wa gye ndi, era wali wala nange kwenkana wa? Mazima nnali mbuze wala nnyo okuva gy’Oli, nga ngaaniddwa wadde ebikuta by’embizzi, ze nnaliisanga ebikuta. Kubanga enfumo z’abayiiya ebitontome n’abasomesa b’olulimi nga zisinga nnyo emitego gino? Kubanga ebitontome, n’ennyimba, ne “Medea abuuka,” mazima bigasa okusinga ebintu ebisookerwako ebitaano eby’abantu bano, ebyambaziddwa mu ngeri nnyingi, ebikwatagana n’empuku ttaano ez’ekizikiza, ezitaliiwo, naye nga zitta omukkiriza. Kubanga ebitontome n’ennyimba nsobola okubifuula emmere ey’amazima; ne “Medea abuuka,” wadde nga nnagiyimba, saagiwagira; wadde nga nnagiwulira ng’eyimbibwa, saagikkiriza: naye ebyo eby’abo nnabikkiriza. Zinsanze, zinsanze, nga nnaserengesebwa mu madaala ki okutuuka mu buziba obw’emagombe! nga nteganira era nga ntabuka olw’obutaba na Mazima, kubanga nnakunoonyanga, Ayi Katonda wange (gy’Oli kye nkyatula, Ggwe eyansaasira nga sinnaba kwatula), si ng’okutegeera kw’ebirowoozo bwe kuli, kwe wayagala ndyoke nsinge ensolo, wabula ng’okuwulira kw’omubiri bwe kuli. Naye Ggwe wali munda mu nze okusinga ekitundu kyange eky’omunda ennyo; era waggulu okusinga ekyange ekisinga obugulumivu. Ne nsisinkana omukazi oli ow’ekyejo, omusirusiru atamanyi kintu, ayogerwako mu bufaananyi mu Sulemaani, atuula mu mulyango, ng’agamba nti, Mulye n’essanyu emmere eriibwa mu kyama, era munywe amazzi amabbe agawooma: n’ansendasenda, kubanga yasanga emmeeme yange ng’ebeera ebweru mu liiso ly’omubiri gwange, ng’ezza mu kamwa emmere ng’eyo gye nnali mmize nga mpita mu lyo.

Essuula VII

Kubanga ng’oggyeko kino, ekiriwo ddala saakimanya; era, ng’olw’obusongovu bw’amagezi, ne nsendebwasendebwa okukkiriziganya n’abalimba abasirusiru, bwe bambuuzanga nti, “obubi buva wa?” “Katonda akomebwako ekifaananyi eky’omubiri, era alina enviiri n’enjala?” “abo abaalina abakazi abangi omulundi gumu, ne batta abantu, ne bawaayo ebiramu nga ssaddaaka, basaanidde okuyitibwa abatuukirivu?” Ebyo byanteganya nnyo mu butamanya bwange, era nga ndeka amazima, ne ndowooza nti nze nga ndaga gye gali; kubanga nnali sinnamanya nti obubi si kirala wabula okubulwa obulungi, okutuusa ekintu lwe kiggwaawo ddala obutabaawo; ekyo nnandikirabye ntya, nze amaaso gange ge gaakomanga ku kulaba emibiri gyokka, n’ebirowoozo byange ku bifaananyi ebitaliiwo? Era nnali simanyi nti Katonda Mwoyo, so si oyo alina ebitundu ebigaziye mu buwanvu ne mu bugazi, oba ng’obubeerawo bwe bwa bunene bwa mubiri; kubanga buli kintu ekirina obunene kitono mu kitundu kyakyo okusinga mu kyonna: era bwe kiba nga tekiriiko kkomo, kiteekwa okuba ekitono mu kitundu ekipimiddwa ebbanga erigere, okusinga mu butaba na kkomo bwakyo; bwe kityo tekiri wonna wonna mu bujjuvu, nga Omwoyo, nga Katonda. Era ekyo ekiri mu ffe ekitufaananya Katonda, era olw’ekyo kye tuyinza okwogerwako mu butuufu nti twatondebwa mu kifaananyi kya Katonda, saakimanya n’akatono.

So saamanya obutuukirivu obwo obw’amazima obw’omunda, obutasala misango ng’empisa bwe ziri, wabula okuva mu tteeka ery’obutuukirivu ennyo erya Katonda Omuyinza w’Ebintu Byonna, eryategeka empisa z’ebifo n’ebiseera ng’ebiseera ebyo n’ebifo ebyo bwe biri; ate lyo lyennyini nga libeera lye limu bulijjo era wonna wonna, so si kintu kimu mu kifo kimu, n’ekirala mu kirala; nga ku lw’eryo Ibulayimu, ne Isaaka, ne Yakobo, ne Musa, ne Dawudi baali batuukirivu, n’abo bonna abaatenderezebwa akamwa ka Katonda; naye abantu abasirusiru ne babasalira omusango nti si batuukirivu, nga basala okusinziira ku kulamula kw’abantu, era nga bapima empisa z’olulyo lwonna olw’abantu n’empisa zaabwe entono. Kiringa omuntu mu ggwanika ly’ebyokulwanyisa, atamanyi kituukana na buli kitundu kya mubiri, n’abikka omutwe gwe n’ebikuuma amagulu, oba n’anoonya okwambala enkuufiira y’ekyuma ku bigere, ate ne yeemulugunya nti tebimugya: oba ng’omuntu, ku lunaku emirimu kwe giyimirizibwa mu lwatu olw’eggulo, n’asunguwala olw’obutakkirizibwa kuggulawo dduuka lye, kubanga yaliggudde ku makya; oba bw’alaba mu nnyumba emu omuweereza omu ng’akwata mu ngalo ze ekintu, omusenero ky’atakkirizibwa kukwatako; oba ekintu ekikkirizibwa ebweru, ate nga kiziyizibwa mu kisenge eky’okuliiramu; n’asunguwala nti mu nnyumba emu, ne mu maka gamu, ekintu kye kimu tekiweebwa buli wamu, ne buli muntu. Bwe batyo bwe bali abo abanyiiga okuwulira nti waliwo ekintu ekyali kikkirizibwa abatuukirivu edda, ekitakkirizibwa kaakano; oba nti Katonda, olw’ensonga ezimu ez’ebiseera, yalagira bo ekintu kimu, n’abano ekirala, ate bombi nga bagondera obutuukirivu bwe bumu: so nga balaba, mu muntu omu, ne mu lunaku lumu, ne mu nnyumba emu, ebintu eby’enjawulo nga bisaanira ebitundu eby’enjawulo, n’ekintu ekyali kikkirizibwa edda, oluvannyuma lw’ekiseera ekigere nga tekikyakkirizibwa; mu nsonda emu nga kikkirizibwa oba kiragiddwa, naye mu ndala nga kiziyizibwa mu butuufu era nga kibonerezebwa. Kale obwenkanya bwa ngeri nnyingi oba bukyukakyuka? Nedda, wabula ebiseera bwe bufuga tebiyita mu ngeri y’emu, kubanga biseera. Naye abantu, ennaku zaabwe ku nsi ezitali nnyingi, olw’okuba mu kuwulira kwabwe tebasobola kukwataganya nsonga za bintu eby’emirembe egyayita n’amawanga amalala, bye bataalabako, n’ebyo bye balabako, so nga mu mubiri gumu, oba mu lunaku lumu, oba mu maka gamu, balaba mangu ekisaanira buli kitundu, na buli kiseera, na buli kifo, na buli muntu; ebyo ebimu babiwakanya, ate ebirala babigondera.

Ebintu bino mu kiseera ekyo saabimanya, so saabyetegereza; byankubanga mu maaso enjuyi zonna, naye ne sibiraba. Nnawandiikanga ebitontome, nga sisobola kuteeka buli kigere kya luyimba buli wamu, wabula mu ngeri ya njawulo mu ntegeka ez’enjawulo; era wadde mu ntegeka emu, ekigere kye kimu mu bifo byonna. Naye amagezi gennyini ag’okuyiiya ge nnawandiikisanga tegaalina nnono za njawulo ku nsonga ezo ez’enjawulo, wabula gaagatta byonna mu kimu. Naye saalaba ngeri obutuukirivu obwo, abantu abalungi era abatukuvu bwe baagonderanga, bwe bwagatta mu kimu, mu ngeri esinga ennyo obulungi n’obugulumivu, ebintu byonna Katonda bye yalagira, era nga tebukyuka mu kitundu kyonna; wadde nga mu biseera ebikyukakyuka tebwalagira buli kintu omulundi gumu, wabula bwagabanya ne bulagira ekyo ekisaanira buli kiseera. Era nze mu buzibe bwange, ne nnenya Bajjajja abatukuvu, si mu ebyo byokka mwe baakozesezanga ebintu ebyaliwo nga Katonda bwe yabalagira era bwe yabaluŋŋamya, naye ne mu ebyo mwe baalagulira ebigenda okujja, nga Katonda bwe yabibikkulanga mu bo.

Essuula VIII

Kiyinza okuba nga si kya butuukirivu, mu kiseera kyonna oba mu kifo kyonna, omuntu okwagala Katonda n’omutima gwe gwonna, n’emmeeme ye yonna, n’amagezi ge gonna; ne muliraanwa we nga bwe yeeyagala yekka? N’olwekyo ebyonoono ebyo eby’obugwagwa ebikontana n’obutonde birina okukyayibwa n’okubonerezebwa wonna era mu biseera byonna; nga bwe byali ebyo eby’abasajja b’e Sodomu: singa amawanga gonna gabikola, gonna gandisingiddwa omusango gwe gumu, olw’etteeka lya Katonda, eritaakola bantu nti bakozesagane bubi bwe batyo. Kubanga n’enkolagana eyo eyandibaddewo wakati wa Katonda naffe eyonoonebwa, obutonde obwo bwennyini, Ye bwe yatonda, bwe bwonoonebwa n’obukyamu bw’okwegomba okubi. Naye ebikolwa ebyo ebisobya ku mpisa z’abantu birina okwewalibwa ng’empisa ezikola mu buli kifo bwe ziri; kale ekintu ekyakkiriziganyizibwako, era ekyanywezebwa, olw’empisa oba etteeka ly’ekibuga kyonna oba eggwanga lyonna, tekisaana kumenyebwa olw’okwegomba okutaliiko tteeka okw’omuntu yenna, oba nzaalwa oba mugwira. Kubanga buli kitundu ekitakwatagana na kyonna ekikirimu, kiba kya kwesittaza. Naye Katonda bw’alagira ekintu okukolebwa, ne bwe kiba kikontana n’empisa oba endagaano y’abantu bonna, ne bwe kiba nga tekyali kikoleddwa abo n’akatono emabega, kiteekwa okukolebwa; era bwe kiba kyalekebwa, kiteekwa okuzzibwawo; era bwe kiba nga tekyali kiragiddwa, kiteekwa okulagirwa kaakano. Kubanga bwe kiba nga kikkirizibwa kabaka, mu ggwanga ly’afuga, okulagira ekyo omuntu yenna eyamusooka ky’ataalagira, wadde ye yennyini emabega, era okumugondera tekiyinza kukontana na bulungi bwa ggwanga bwonna (nedda, wabula kyandikontanye nabwo singa tagonderwa, kubanga okugondera abafuzi ndagaano ya bonna mu bantu abali awamu); kale tusaanidde okugondera Katonda awatali kubuusabuusa okusingawo bwe kutyo, mu byonna by’alagira, Ye Mufuzi w’ebitonde bye byonna! Kubanga nga mu buyinza obuli mu bantu, obuyinza obusinga obukulu bwe bugonderwa okusinga obutono, bw’atyo ne Katonda bw’ateekwa okugonderwa okusinga byonna.

Bwe kityo ne mu bikolwa eby’obukambwe, awali okwagala okulumya, oba nga kwa kuvuma oba kwa kukola kabi; era ebyo biba oba lwa kwesasuza, ng’omulabe bw’akola omulabe munne; oba olw’okufuna amagoba ag’omuntu omulala, ng’omunyazi bw’akola omutambuze; oba olw’okwewala akabi, ng’eri oyo atiibwa; oba olw’obuggya, ng’oyo atalina mukisa nnyo bw’akola oyo amusinga, oba oyo eyeekulaakulanya mu kintu kyonna bw’akola oyo gw’atya okumwenkana, oba gw’anakuwalira olw’okumwenkana; oba olw’essanyu lyokka ery’okulaba omulala ng’alumwa, ng’abo abatunuulira abalwanyi nga battiŋŋana mu kisaawe, oba abasekerezi n’abanyooma abalala. Gino gye mitwe gy’obutali butuukirivu egiva mu kwegomba kw’omubiri, n’okwegomba kw’amaaso, oba mu kwegomba okufuga, oba kimu kyokka, oba bibiri nga bigatiddwa, oba byonna wamu; era bwe batyo abantu ne babeera mu bulamu obubi nga bajeemera ebisatu n’omusanvu, ennanga eyo ey’enkoba ekkumi, Ebiragiro byo Ekkumi, Ayi Katonda, Ggwe Ali Waggulu Ennyo, era Ggwe asinga okuwooma. Naye bikolwa ki eby’obugwagwa ebiyinza okukolebwa eri Ggwe, atayinza kwonoonebwa? Oba bikolwa ki eby’obukambwe ebiyinza okukukolebwako Ggwe, atayinza kulumizibwa? Naye Ggwe owoolera eggwanga ku ebyo abantu bye beekola bokka, kubanga ne bwe bakwonoona Ggwe, baba bakola bubi ku mmeeme zaabwe bo, era obutali butuukirivu bwe bwerimba bwokka, nga bwonoona era nga bukyamya obuzaaliranwa bwabwe, bwe watonda era bwe walagira; oba nga bakozesa ebikkirizibwa awatali kigera, oba nga baaka omuliro gw’okwegomba ebitakkirizibwa, okubikozesa mu ngeri etali ya buzaaliranwa; oba nga basangibwa n’omusango, nga bakukambuwalira n’omutima n’olulimi, nga basamba ku nkato; oba bwe bamenya olukomera lw’obumu bw’abantu, ne basanyukira n’obuvumu mu kwegatta oba mu kweyawula kwe beeyagalidde, okusinziira ku kye baagala okufuna oba kye banyiigira. Era ebyo bikolebwa nga Ggwe olekeddwa, Ayi Nsulo ey’Obulamu, Ggwe Mutonzi omu yekka era ow’amazima era Afuga obutonde bwonna; era olw’amalala ag’okwesalirawo, ekintu ekimu eky’obulimba ne kirondebwa mu byo ne kyagalibwa. Bwe kityo, olw’okwewombeeka n’okutya Katonda, tukomawo gy’Oli; naawe n’otunaazaako empisa zaffe embi, n’olaga ekisa ku bibi by’abo ababyatula, n’owulira okusinda kw’omusibe, n’otusumulula mu njegere ze twekolera ffekka, bwe tutakuyimusiza mayembe g’eddembe ery’obulimba, nga tufiirwa byonna olw’omululu gw’okwagala ebisingawo, nga twagala nnyo ebirungi byaffe ku bwaffe okusinga Ggwe, Ekirungi kya bonna.

Essuula IX

Wakati mu bikolwa ebyo eby’obugwagwa n’eby’obukambwe, n’obutali butuukirivu obungi bwe butyo, waliwo ebibi by’abantu abali mu kukula, okutwaliza awamu; ebibi ebyo abasala emisango mu butuufu babinenya nga bagoberera ekigera eky’obutuukirivu obujjuvu, naye abantu bennyini ne babatendereza olw’essuubi ly’ebibala ebijja, nga bwe kiba ku kasimbi akabisi ak’eŋŋaano eyakamera. Era waliwo ebikolwa ebimu ebifaanana ng’eby’obugwagwa oba eby’obukambwe, naye nga si bibi; kubanga tebinyiiza Ggwe, Mukama Katonda waffe, wadde obumu bw’abantu; kwe kugamba, ebintu ebisaanidde ekiseera ekimu bwe bifunibwa okuyamba obulamu, ne tutamanya oba nga kiva mu kwegomba okuba n’ebintu; oba abantu bwe babonerezebwa ab’obuyinza abateekeddwawo, olw’okubagolola, ne tutamanya oba nga kiva mu kwegomba okulumya. Bwe kityo ebikolwa bingi abantu bye banenya mu maaso gaabwe, naye Ggwe n’obisiima mu bujulirwa bwo; era bingi abantu bye batendereza, (Ggwe ng’oli mujulirwa) bisalirwa omusango: kubanga endabika y’ekikolwa, n’endowooza y’oyo akikola, n’obwetaavu bw’ekiseera obutamanyiddwa, buli kimu kikyuka ku bwakyo. Naye Ggwe bw’olagira amangu ago ekintu ekitali kya bulijjo era ekitalowoozebwangako, weewaawo, ne bw’oba nga wali okiganye edda, era ng’okyakweka ensonga y’ekiragiro kyo okumala ekiseera, era nga kikontana n’etteeka ly’ekibiina ky’abantu ekimu, ani ayinza okubuusabuusa nti kigwanidde okukolebwa, kubanga ekibiina ky’abantu ekikuweereza Ggwe kye kiba eky’obutuukirivu? Naye balina omukisa abo abamanyi ebiragiro byo! Kubanga byonna byakolebwa abaweereza bo; oba okulaga ekintu ekyetaagisa mu kiseera ekyo, oba okulanga ebiribaawo.

Essuula X

Nze, olw’obutamanya ebyo, nasekerera abaweereza bo abo abatukuvu ne bannabbi bo. Era kiki kye nafuna mu kubasekerera, okuggyako Ggwe okunsekerera, nga nsikiddwa mpolampola, mutendera ku mutendera, nga sitegedde, mu busirusiru obwo, okutuuka n’okukkiriza nti ettiini lyakaaba bwe lyanoggebwa, era n’omuti gwalyo, nga ye nnyina, ne gukulukusa amaziga agali ng’amata? Naye ettiini eryo (eryanoggebwa olw’omusango gw’omulala, so si ogugwe) singa omutukuvu omu ow’Abamanikaya alirya, ne litabikira mu byenda bye, yandissizza okuliva bamalayika; weewaawo, obutundutundu bw’obwakatonda bwandibalukawo ku buli kusinda oba kukaaba mu kusaba kwe; obutundutundu obwo obwa Katonda ali waggulu ennyo era ow’amazima bwandisigadde nga busibiddwa mu ttiini eryo, singa tebwasumululwa mannyo oba lubuto lw’omutukuvu omu “Omulonde”! Nange, omunaku, nakkiriza nti ebibala by’ensi bigwanidde okusaasirwa okusinga abantu, be byatonderwa. Kubanga singa omuntu alumwa enjala, atali Mumanikaya, asaba ku byo, akatole ako ke yandiweereddwa kandirabise ng’akasaliddwa omusango gw’okuttibwa.

Essuula XI

Naawe n’ogolola omukono gwo ng’osinziira waggulu, n’oggya emmeeme yange mu kizikiza ekyo ekikutte ennyo, mmange, omwesigwa wo, ng’akukaabirira ku lwange okusinga bamaama bwe bakaabira okufa kw’emibiri gy’abaana baabwe. Kubanga ye, olw’okukkiriza n’omwoyo ebyo bye yafuna okuva gy’Oli, yategeera okufa mwe nnali ngalamidde, era wamuwulira, Ayi Mukama; wamuwulira, era tewanyooma maziga ge, bwe gaakulukutanga ne gafukirira ettaka wansi w’amaaso ge buli wantu we yasabiranga; weewaawo, wamuwulira. Kubanga ekirooto ekyo kye wamubudaabudisa kyava wa, n’akkiriza okubeera nange, n’okuliira ku mmeeza emu mu nnyumba, ekintu kye yali atandise okwewala, ng’akyawa era ng’akyayira ddala obuvvoozi bw’enzikiriza yange enkyamu? Kubanga yeeraba ng’ayimiridde ku lubaawo olumu olw’okupimisa, n’omuvubuka ayakaayakana ng’ajja gy’ali, ng’asanyuse era ng’amumwenyerera, ye ng’ali mu nnaku, era ng’ennaku emuyitiriddeko. Naye omuvubuka bwe yamubuuza (okumuyigiriza, nga bwe kiri empisa yaabwe, so si okuyigirizibwa) ensonga z’ennaku ye n’amaziga ge aga buli lunaku, ye n’addamu nti yali akungubagira okuzikirira kwange, n’amugamba okuba omukkakkamu, n’amugamba okutunula alabe, “Nti w’ali, nange we ndi.” Awo bwe yatunula, n’andaba nga nnyimiridde ku mabbali ge ku lubaawo olwo lwe lumu. Kino kyava wa, okuggyako nti amatu go gaali ku mutima gwe? Ayi Ggwe Omulungi, Ayinza byonna, afaayo ku buli omu ku ffe nga bw’oyandifuddeyo ku ye yekka; era ku ffenna nga bw’oyandifuddeyo singa twali omu yekka!

Era kino nakyo kyava wa, nti bwe yamala okuntegeeza okwolesebwa kuno, nange ne njagala okukukyusa kutegeeze nti, “Wabula ye aleme kuggwamu ssuubi nti lumu aliba nga nze bwe nnali”; amangu ago, awatali kulonzalonza, n’addamu nti: “Nedda; kubanga saagambibwa nti, ‘w’ali, naawe w’oli’; wabula ‘w’oli, naye w’ali’?” Nkwatulira, Ayi Mukama, nti nga bwe nzijukira (era kino nkyogeddeko emirundi mingi), okuddamu kwo okwayita mu mmange nga tali mu tulo,—nti teyatabulwa kunnyonnyola kwange okw’obulimba okwali kulabika ng’okw’amazima, era n’alaba mangu ekyali kigwanidde okulabibwa, kye ssaali nkirabye ddala nga tannaba kwogera,—kwankwatako nnyo ne mu kiseera ekyo okusinga ekirooto kyennyini, mwe yalangirwa edda ennyo essanyu ly’omukazi omutukuvu eryali ligenda okutuukirizibwa oluvannyuma lw’ebbanga eddene, okumubudaabuda mu bulumi bwe obw’ekiseera ekyo. Kubanga emyaka nga mwenda gyayitawo, nga nneekulukuunya mu bitosi by’ekinnya ekyo ekiwanvu, ne mu kizikiza ky’obulimba, emirundi mingi nga ngezaako okusituka, naye nga nkubibwa wansi n’obukambwe obusingawo. Ekiseera ekyo kyonna nnamwandu oyo omulongoofu, atya Katonda, era ow’empisa ennungi (nga bw’oyagala), kati ng’agumiddwa nnyo essuubi, naye nga takendeezaako n’akatono kukaaba n’okukungubaga, teyalekeraawo mu biseera byonna eby’okusaba kwe okukukaabirira ku lwange. Era essaala ze zaatuuka mu maaso go; naye era wandeka okwongera okuzingibwa n’okuddamu okuzingibwa mu kizikiza ekyo.

Essuula XII

Mu kiseera ekyo wamuwa okuddamu okulala, kwe nzijukira; kubanga bingi mbiyitako, nga nnyanguwa okutuuka ku ebyo ebisinga okunkubiriza okukwatulira, era bingi sibijjukira. Wamuwa okuddamu okulala ng’oyita mu omu ku bakabona bo, Omulabirizi omu eyakulira mu Kkanisa yo, era eyali ayize nnyo ebitabo byo. Omukazi ono bwe yamwegayirira akkirize okunyumya nange, awakanye ensobi zange, anzigyemu ebibi bye nnayiga, era anjigirize ebirungi (kubanga ekyo yakikolanga bwe yasanganga abantu abasaanidde okukikkiriza), n’agaana, mu magezi, nga bwe nnategeera oluvannyuma. Kubanga yaddamu nti nnali sinnaba kuyigirizika, nga nneekuluntaza olw’obuggya bw’enzikiriza eyo ey’obulimba, era nga nnali mmaze okutabula abantu bangi abatali bakugu n’ebibuuzo eby’enkwe, nga bwe yali amubuulidde: “naye muleke akaseera” (bw’atyo bw’agamba), “kyokka musabire eri Katonda, ajja kuzuula yekka ng’asoma ensobi eyo bw’eri, n’obutatya Katonda bwayo bwe bwenkana.” Mu kiseera kye kimu n’amubuulira nga ye yennyini, bwe yali akyali muto, nnyina eyali abuzaabuziddwa bwe yamuwaayo eri Abamanikaya, era nga teyakoma ku kusoma kyokka, wabula yawandiika emirundi mingi kumpi ebitabo byabwe byonna, era nga (awatali kuwakana oba bukakafu okuva eri omuntu yenna) yalaba ng’akabiina ako bwe kaali kagwanidde okwewalibwa ennyo; era n’akeewala. Bwe yamala okwogera ebyo, naye ye n’atamatira, wabula n’amupikiriza nnyo, n’okwegayirira n’amaziga mangi, ankyalire era ayogere nange; ye, ng’anyiigidde katono olw’okumutawaanya kwe, n’agamba nti, “Genda bulungi, Katonda akuwe omukisa, kubanga tekiyinzika omwana w’amaziga gano okuzikirira.” Okuddamu okwo yakutwala (nga bwe yayogeranga emirundi mingi bwe twanyumyanga) ng’okwali kuvudde mu ggulu.