Ekitabo X

Essuula I

Ka nkumanye, Ayi Mukama, Ggwe ammanyi: ka nkumanye nga nange bwe mmanyiddwa. Ggwe Amaanyi g’emmeeme yange, yingira mu yo, ogifuule esaanire Ggwe, olyoke ogibeere nayo era ogikuumenga nga teriiko bbala wadde akamogo. Lino lye ssuubi lyange, noolwekyo kyenva njogera; era mu ssuubi lino mwe nsanyukira, bwe nsanyuka essanyu eriramu. Ebintu ebirala eby’obulamu buno, gye bikoma okukaabirwa, gye bikoma obutasaanira kukaabirwa; era gye bikoma okusaanira okukaabirwa, abantu gye bakoma obutabikaabira. Kubanga laba, Ggwe oyagala amazima, era oyo agakola ajja eri omusana. Ekyo kye njagala okukola mu mutima gwange mu maaso go nga nkwatulira: ne mu biwandiiko byange, mu maaso g’abajulirwa abangi.

Essuula II

Era Ggwe, Ayi Mukama, ali amaaso go obuziba bw’omutima gw’omuntu mwe bulabikira obwereere, kiki ekyandikukwekeddwa mu nze, ne bwe sandyagadde kukyatula? Kubanga nandibadde nkweka Ggwe okuva gye ndi, so si nze okuva gy’Oli. Naye kaakano, okusinda kwange bwe kuli omujulirwa nti seesiima, Ggwe oyakaayakana, era osiimibwa, era oyagalwa, era weegombebwa; ndyoke nkwatibwe ensonyi ku lwange, nneegaane, nkulonde Ggwe, era nneme kukusanyusa Ggwe wadde okwesanyusa nze, wabula mu Ggwe. Gy’Oli kale, Ayi Mukama, ndi mubikkule, ne bwe mba ki; era nnayogedde dda ebibala bye nfuna mu kukwatulira. So sikikola na bigambo na maloboozi ga mubiri, wabula n’ebigambo by’emmeeme yange, n’okukaaba kw’ebirowoozo, okutu kwo kwe kumanyi. Kubanga bwe mba omubi, okukwatulira tekuba kirala wabula okwenyiigira; naye bwe mba omutukuvu, tekuba kirala wabula obutakyetwalira: kubanga Ggwe, Ayi Mukama, owa omukisa omutuukirivu, naye osooka kumuwa butuukirivu ng’akyali atatya Katonda. Okwatula kwange kale, Ayi Katonda wange, mu maaso go, kukolebwa mu kasirise, era si mu kasirise. Kubanga mu ddoboozi kusirika; naye mu kwagala kw’omutima, kukaaba n’eddoboozi ery’omwanguka. Kubanga sirina kirungi kye njogera eri abantu ky’otosoose kuwulira okuva gye ndi; so tewali kintu ng’ekyo ky’owulira okuva gye ndi ky’otosoose kungamba.

Essuula III

Kale nkolagana ki n’abantu, balyoke bawulire okwatula kwange—ng’abayinza okuwonya endwadde zange zonna—ekika ky’abantu abanyiikivu okumanya obulamu bw’abalala, naye abagayaavu okutereeza obwabwe? Lwaki baagala okuwulira okuva gye ndi bwe ndi; so nga tebaagala kuwulira okuva gy’Oli bo bwe bali? Era bamanya batya, bwe bawulira okuva gye ndi ebinkwatako, oba nga njogera mazima; ng’ate tewali muntu amanyi ebiri mu muntu, wabula omwoyo w’omuntu oyo ali mu ye? Naye bwe bawulira okuva gy’Oli ebibakwatako, tebayinza kugamba nti, “Mukama alimba.” Kubanga okuwulira okuva gy’Oli ebibakwatako kwe kuki, wabula okwemanya? era ani amanya n’agamba nti, “Si kituufu,” okuggyako ng’ye kennyini alimba? Naye kubanga okwagala kukkiriza byonna (kwe kugamba, mu abo bwe kwegatta nabo ne kubafuula omu), nange, Ayi Mukama, nnaakwatuliranga bwe ntyo, abantu balyoke bawulire, be siyinza kukakasa oba nga nkwatula mazima; naye bankkiriza, abo okwagala be kuggulira amatu gaabwe gye ndi.

Naye Ggwe, Omusawo wange ow’omunda ennyo, ntegeeza bulungi ebibala bye nnaakungula mu kukikola. Kubanga okwatula kw’ebibi byange eby’edda, bye wansonyiwa n’obibikka, olyoke ompe omukisa mu Ggwe, ng’okyusa emmeeme yange olw’Okukkiriza n’olwa Ssakalamentu lyo, bwe kusomebwa ne kuwulirwa, kuzuukusa omutima, guleme kwebaka mu kuggwaamu essuubi ne gugamba nti “Siyinza,” wabula guzuukuke mu kwagala okw’okusaasira kwo ne mu buwoomi bw’ekisa kyo, omunafu yenna mw’afuukira ow’amaanyi, bw’ategeera obunafu bwe ku bubwe olw’ekisa ekyo. Era abalungi basanyuka okuwulira ku bibi eby’edda eby’abo abaabiwonyezebwa kaakano, si lwa kuba nti bibi, wabula kubanga byaliwo naye kaakano tebikyaliwo. Kale bibala ki, Ayi Mukama Katonda wange, omutima gwange gwe gukwatulira buli lunaku, nga gwesiga nnyo essuubi ly’okusaasira kwo okusinga obutaliiko musango bwagwo, bibala ki, nkwegayiridde, bye nfuna mu kwatulira n’abantu mu kitabo kino mu maaso go, bwe ndi kaakano, so si bwe nnali? Kubanga ebibala biri ebirala mbirabye era mbyogeddeko. Naye bwe ndi kaakano, mu kiseera kyennyini kye nkola okwatula kuno, bangi baagala okukimanya, abammanyi n’abatammanyi, abawulidde okuva gye ndi oba ebinkwatako; naye okutu kwabwe tekuli ku mutima gwange gye ndi, ne bwe mba ki. Kale baagala okumpulira nga njatula bwe ndi munda; eriiso lyabwe, wadde okutu kwabwe, wadde amagezi gaabwe gye bitayinza kutuuka; bakyagala, nga beetegefu okukkiriza—naye banaamanya? Kubanga okwagala, okubafuula abalungi, kubagamba nti mu kwatula kwange sirimba; era okwagala okwo okuli mu bo kunkkiriza.

Essuula IV

Naye bibala ki bye banaafuna mu kuwulira kino? Baagala okusanyukira wamu nange, bwe bawulira nga bwe nkusemberera okumpi, olw’ekirabo kyo? n’okunsabira, bwe banaawulira obuzito bwange bwe bunnemya ennyo? Abo be nnaabikkulira bwe ndi. Kubanga si kibala kitono, Ayi Mukama Katonda wange, bangi okukwebaza ku lwaffe, era bangi okukwegayirira ku lwaffe. Omutima ogw’obwasseruganda gwagale mu nze ekyo ky’oyigiriza nti kisaana okwagalibwa, era gukungubagire mu nze ekyo ky’oyigiriza nti kisaana okukungubagirwa. Gubeere omutima ogw’obwasseruganda, so si ogw’omugwira, si ogw’abaana abagwira, ab’emimwa egyogera eby’obulimba, n’omukono gwabwe ogwa ddyo nga mukono gwa ddyo ogw’obutali butuukirivu, wabula omutima ogwo ogw’obwasseruganda, bwe gunsiima, gunsanyukira, ne bwe gutansiima, gunnakuwalira; kubanga ka gunsiime oba ka gutansiima, gunjagala. Abo be nnaabikkulira bwe ndi: banaassa ekikkaba olw’ebikolwa byange ebirungi, banaasinda olw’ebibi byange. Ebikolwa byange ebirungi bye by’otegeka, era bye birabo byo; ebibi byange bye byonoono byange, era ye nsala yo. Kale bassenga ekikkaba olw’ebimu, basindenga olw’ebirala; era ennyimba n’amaziga birinnye mu maaso go, nga biva mu mitima gya baganda bange, ebyoterezo byo. Era Ggwe, Ayi Mukama, sanyukira obubaane bwa yeekaalu yo entukuvu, onsaasire ng’okusaasira kwo okungi bwe kuli olw’erinnya lyo; era nga tolekulira ky’otandise, tuukiriza obutatuukirira bwange.

Kino kye kibala ky’okwatula kwange bwe ndi, so si bwe nnali: okukwatula kino, si mu maaso go wokka, mu kusanyuka okw’ekyama nga nkankana, ne mu nnaku ey’ekyama nga nnina essuubi; naye ne mu matu g’abaana b’abantu abakkiriza, abagabana nange essanyu lyange, era abagabana nange obulamu buno obufa, bannansi bannange, era abatambuze bannange, abaasooka okugenda, oba abagenda okugoberera, banywanyi bange mu kkubo. Abo be baweereza bo, baganda bange, b’oyagala okufuula batabani bo; bakama bange, b’ondagira okuweereza, bwe mba njagala okubeera omulamu naawe, ku bubwo. Naye Ekigambo kyo kino kyandibadde kitono singa kyalagira mu kwogera kwokka, ne kitasooka kukikola. Kino kale nkikola mu bikolwa ne mu bigambo, kino nkikola wansi w’ebiwaawaatiro byo; mu kabi akanene ennyo, singa emmeeme yange teyakkakkanyizibwa wansi wo mu biwaawaatiro byo, n’obunafu bwange ne butamanyibwa gy’Oli. Ndi mwana muto, naye Kitange abeera mulamu ennaku zonna, era Omukuumi wange ammala. Kubanga ye y’omu eyanzaala, era ankuuma: era Ggwe kennyini gwe bulungi bwange bwonna; Ggwe, Omuyinza w’ebintu byonna, ali nange, weewaawo, nga sinnaba kubeera naawe. Abo kale b’ondagira okuweereza be nnaabikkulira, si bwe nnali, wabula bwe ndi kaakano ne bwe nkyali. Naye nange sseesalira musango. Bwe ntyo kale bwe njagala okuwulirwa.

Essuula V

Kubanga Ggwe, Mukama, ggwe onsalira omusango: kubanga, newakubadde tewali muntu amanyi eby’omuntu, wabula omwoyo w’omuntu oyo ali mu ye, naye waliwo ekintu ekiri mu muntu, omwoyo w’omuntu oyo ali mu ye kye atamanyi ye kennyini. Naye Ggwe, Mukama, omumanyi wonna, Ggwe eyamukola. Naye nze, newakubadde mu maaso go neenyooma, ne neetwala okuba enfuufu n’evvu; kyokka mmanyiiko ekintu ku Ggwe, kye simanyi ku nze. Era mazima, kaakano tulaba ng’abali mu ndabirwamu eteraba bulungi, nga tetunnalaba maaso n’amaaso. Kale ebbanga lyonna lye mba ewala naawe, mbeera kumpi nange kennyini okusinga Ggwe; naye nkumanyi nti Ggwe toyinza kubonaabona mu ngeri yonna; naye nze, okukemebwa kwe nnyinza okugumira n’okwo kwe siyinza, simanyi. Era waliwo essuubi, kubanga oli mwesigwa, Ggwe atalituganya kukemebwa okusinga bwe tuyinza; naye ne mu kukemebwa onootuwa n’ekkubo ery’okukuwonamu, tulyoke tuyinze okukugumira. Kale nnaayatula kye mmanyi ku nze, era nnaayatula ne kye simanyi ku nze. Era kubanga kye mmanyi ku nze, nkimanyi kubanga ommulisizza; ne kye simanyi ku nze, sikimanya okutuusa ekizikiza kyange lwe kirifuuka ng’ettuntu mu maaso go.

Essuula VI

Si na kubuusabuusa, wabula n’okumanya okukakafu, kwe nkwagalamu, Mukama. Wakuba omutima gwange n’ekigambo kyo, ne nkwagala. Weewaawo n’eggulu, n’ensi, ne byonna ebirimu, laba, buli ludda bingamba okukwagala; era tebirekeraawo kukigamba eri bonna, balyoke baleme kubaako na kya kwewolereza. Naye okusingawo olisaasira oyo gw’olisaasira, era olikwatirwa ekisa oyo gwe wakwatirwa ekisa: bwe kitaba bwe kityo, eggulu n’ensi byogera ettendo lyo mu matu amaggale. Naye kiki kye njagala, bwe nkwagala? Si bulungi bwa mibiri, wadde okukwatagana okulungi okw’ebiseera, wadde okumasamasa kw’omusana, okusanyusa ennyo amaaso gaffe, wadde amaloboozi amawoomu ag’ennyimba ez’engeri nnyingi, wadde akaloosa akalungi ak’ebimuli, n’amafuta, n’ebyakaloosa, si maanu na mubisi gwa njuki, si bitundu by’omubiri ebisanyusa okuwambaatira kw’omubiri. Tewali na kimu ku ebyo kye njagala, bwe njagala Katonda wange; naye kyokka njagala ekika ky’omusana, n’eddoboozi, n’akaloosa, n’emmere, n’okuwambaatira, bwe njagala Katonda wange, omusana, eddoboozi, akaloosa, emmere, okuwambaatira kw’omuntu wange ow’omunda: emmeeme yange gy’eyakira ekyo ekifo kye kitayinza kugyamu, era gye kivugira ekyo ebiseera kye bitatwala, era gye kiwunyira ekyo omukka kye gutasaasaanya, era gye kiwoomera ekyo okulya kye kutakendeeza, era gye kyegattira ekyo okukkuta kye kutaawukanya. Ekyo kye njagala bwe njagala Katonda wange.

Era kino kiki? Nabuuza ensi, n’enziramu nti, “Si nze Ye”; ne byonna ebigirimu ne byatula bwe bityo. Nabuuza ennyanja n’obuziba, n’ebiramu ebyewalula, ne binziramu nti, “Tetuli Katonda wo, noonya waggulu waffe.” Nabuuza empewo etambula; empewo yonna n’ebigirimu ne binziramu nti, “Anaximenes yalimbibwa, si nze Katonda. “ Nabuuza eggulu, enjuba, omwezi, emmunyeenye, “Naffe (bwe bigamba) tetuli Katonda gw’onoonya.” Ne nziramu ebintu byonna ebyetoolodde enzigi z’omubiri gwange: “Mumbuulidde ku Katonda wange, nti si mmwe Ye; mumbuulireko ekintu ku Ye.” Ne bikaaba n’eddoboozi ery’omwanguka nti, “Ye yatukola. “ Okubibuuza kwange, kwali kulowooza kwange ku byo: n’obulungi bw’endabika yaabyo bwe bwali okuddamu. Ne nneekyukira nzekka, ne neegamba nti, “Oli ani?” Ne nziramu nti, “Ndi muntu.” Era laba, mu nze mwe mweyolekera gye ndi emmeeme n’omubiri, ekimu ebweru, ekirala munda. Mu kiruwa ku ebyo mwe nsaanira okunoonyeza Katonda wange? Nnali mmunoonyezza mu mubiri okuva ku nsi okutuuka ku ggulu, okutuuka ewala nga bwe nnali nsobola okutuma ababaka, ebimyanso by’amaaso gange. Naye ekisinga obulungi kye ky’omunda, kubanga gye kiri, ng’ekifuga era ekisala, ababaka bonna ab’omubiri gye baaleeta okuddamu kw’eggulu n’ensi, ne byonna ebibirimu, ebyagamba nti, “Tetuli Katonda, naye Ye yatukola.” Ebintu ebyo omuntu wange ow’omunda yabimanya olw’obuweereza bw’ow’ebweru: nze ow’omunda nabimanya; nze, amagezi, nga mpita mu by’okuwulira eby’omubiri gwange. Nabuuza ensi yonna nga bw’etondeddwa ku Katonda wange; n’enziramu nti, “Si nze Ye, naye Ye yankola.

Endabika eno ey’omubiri terabika eri bonna abalina obusobozi bw’okuwulira obutuukiridde? Kale lwaki teyogera bimu eri bonna? Ebisolo ebito n’ebinene bigiraba, naye tebiyinza kugibuuza: kubanga tewali magezi gateekeddwa waggulu w’obusobozi bwabyo obw’okuwulira okusala ku bye bubuulira. Naye abantu basobola okubuuza, ebintu bya Katonda ebitalabika bitegeerwe ne birabikira ddala mu bintu ebyakolebwa; naye olw’okubyagala, bafuuka abafugibwa byo: n’abafugibwa tebayinza kusala musango. So n’ebitonde tebiddamu abo ababibuuza, wabula nga basobola okusala; so tebikyusa ddoboozi lyabyo (kwe kugamba, endabika yaabyo), omuntu omu bw’alaba bulabi, omulala n’alaba n’abuuza, ne birabikira omu bwe biti, omulala bwe biti; wabula nga birabika kye kimu eri bombi, endabika esirika eri oyo, n’eyogera eri oli; weewaawo eyogera eri bonna; naye abategeera bokka be bageraageranya eddoboozi lyayo lye bafuna okuva ebweru, n’amazima ag’omunda. Kubanga amazima gaŋŋamba nti, “Eggulu, wadde ensi, wadde omubiri omulala gwonna si Katonda wo.” Kino, obutonde bwabyo bwennyini bukigamba eri oyo abiraba: “Biri kitole; ekitole kiba kitono mu kitundu kyakyo okusinga mu kyonna.” Kaakano gy’oli njogera, ayi emmeeme yange, ggwe kitundu kyange ekisinga obulungi: kubanga ggwe olamusa ekitole ky’omubiri gwange, ng’okiwa obulamu, omubiri bwe gutayinza kuwa mubiri munne: naye Katonda wo ye Bulamu bw’obulamu bwo ne gy’oli.

Essuula VII

Kale kiki kye njagala, bwe njagala Katonda wange? Ye ani oyo ali waggulu w’omutwe gw’emmeeme yange? Mu mmeeme yange yennyini mwe nnaalinnyira gy’Ali. Nnaasukka amaanyi ago agangatta n’omubiri gwange, ne gajjuza omubiri gwonna obulamu. So siyinza mu maanyi ago kuzuula Katonda wange; kubanga bwe kityo embalaasi oba ennyumbu ezitategeera zandimuzudde; kubanga ge maanyi ge gamu, emibiri gyazo nagyo mwe giramira. Naye waliwo amaanyi amalala, si ago gokka ge mpa obulamu, naye n’ago ge nteeka mu mubiri gwange obusobozi obw’okuwulira, Mukama gwe yantondera: ng’alagira eriiso obutawulira, n’okutu obutalaba; wabula eriiso, ndyoke ndabire mu lyo, n’okutu, ndyoke mpulire mu kwo; n’eri ebirala eby’okuwulira, buli kimu ekifo kyakyo n’omulimu gwakyo; ebyo, newakubadde nga byawukana, nze amagezi agamu, mbikoleramu. Nnaasukka ne ku maanyi gange gano; kubanga n’ago embalaasi n’ennyumbu zigalina, kubanga nazo ziwulira nga ziyita mu mubiri.

Essuula VIII

Kale nnaasukka ne ku maanyi gano ag’obutonde bwange, nga ndinnya mpolampola okutuuka gy’Ali eyankola. Ne ntuuka mu nnimiro ne mu mbiri engazi ez’okujjukira kwange, omuli eby’obugagga eby’ebifaananyi ebitabalika, ebyaleetebwamu okuva mu bintu eby’engeri zonna ebyategeerwa n’ebyokuwulira. Eyo mwe muterekeddwa buli kye tulowooza okwongereza ku ebyo, oba nga tubigaziya oba nga tubikendeeza, oba nga tukyusa mu ngeri endala yonna ebintu ebyo ebyokuwulira bye bituuseeko; ne buli kirala kyonna ekyateresebwa ne kiterekebwa, okwerabira kye kutannamira na kuziika. Bwe nnyingira omwo, nsaba ekyo kye njagala kireetebwe, ne wabaawo ekijja amangu ago; ebirala birina okunoonyezebwa okumala ebbanga, ne bireetebwa, ng’ebiggyibwa mu tterekero ery’omunda; ebirala bifubutuka mu bibinja, era nga waliwo ekintu ekirala ekyetaagibwa era ekinoonyezebwa, ne bibuuka mu maaso, ng’ebigamba nti, “Oba nze?” Ebyo mbigoba n’omukono gw’omutima gwange, okuva mu maaso g’okujjukira kwange; okutuusa ekyo kye njagala lwe kibikkulwa, ne kirabika, nga kiva mu kifo kyakyo eky’ekyama. Ebintu ebirala bijja mangu, mu nteekateeka etamenyese, nga bwe biyitibwa; ebiri mu maaso nga biwa ebbanga ebigoberera; era bwe biwa ebbanga, ne bikwekebwa amaaso, nga byetegefu okujja bwe ndibyagala. Ebyo byonna bibaawo bwe nnyiinyiza ekintu ku mutwe.

Eyo ebintu byonna mwe bikuumirwa nga byawuddwamu bulungi era nga bigabanyizibwamu ebika, buli kimu nga kyayingira mu kkubo lyakyo: ng’omusana, ne langi zonna n’endabika z’emibiri nga biyita mu maaso; mu matu amaloboozi ag’engeri zonna; evvumbe lyonna mu kkubo ly’ennyindo; obuwoomi bwonna mu kamwa; era mu kuwulira kw’omubiri gwonna, ekikakanyavu oba ekigonvu; ekyokya oba ekinnyogovu; oba ekikalubo; ekizito oba ekiwewuka; ebweru oba munda w’omubiri. Ebyo byonna omwalo ogwo omunene ogw’okujjukira gubyaniriza mu nkyukakyuka zaagwo ez’ekyama ezitabalika era ezitayogerekeka, bireetebwe era bifulumizibwe bwe byetaagibwa; buli kimu nga kiyingira mu mulyango gwakyo, ne kiterekebwa omwo. So ebintu byennyini tebiyingira; wabula ebifaananyi by’ebintu ebyategeerwa bye biba eyo nga byetegefu, ebirowoozo okubijjukira. Ebifaananyi ebyo, bwe bikolebwa, ani ayinza okukyogera, newakubadde nga kirabika lwatu mu kuwulira ki buli kimu mwe kyayingirira ne kiterekebwa? Kubanga ne bwe mba mu kizikiza ne mu kasirise, mu kujjukira kwange nsobola okufulumya langi, bwe njagala, ne njawula wakati w’enzirugavu n’enjeru, n’endala ze njagala: so n’amaloboozi tegeeyingiza ne gataataaganya ekifaananyi ekyayingizibwa amaaso gange, kye nneetegereza, newakubadde nago gali eyo, nga gagalamidde, era nga gaterekeddwa, ng’agali gokka. Kubanga nago ngayita, ne galabika amangu ago. Era newakubadde olulimi lwange lusirise, n’emimiro gyange giri kasirise, nsobola okuyimba nga bwe njagala; so ebifaananyi ebyo ebya langi, newakubadde nga biri eyo, tebyeyingiza ne bitaataaganya, nga wayitiddwa eggwanika eddala, eryayingira nga liyita mu matu. Bwe ntyo n’ebintu ebirala, ebyaleetebwamu ne bituumibwa n’ebyokuwulira ebirala, mbijjukira nga bwe njagala. Weewaawo, njawula evvumbe ly’amalanga n’erya vayoleti, newakubadde nga sirina kye mpunyiriza; era nsinza omubisi gw’enjuki okusinga envinnyo ewooma, ekiweweevu okusinga ekikalubo, mu kiseera ekyo nga siriiko kye ndega wadde kye nkwatako, wabula nga nzijukira bujjukizi.

Ebyo mbikolera munda, mu luggya olwo olugazi ennyo olw’okujjukira kwange. Kubanga eyo waliwo nange eggulu, ensi, ennyanja, ne buli kye nnali nsobola okulowoozaako omwo, okuggyako bye nneerabidde. Eyo era mwe nsisinkanira nzekka, ne nneejjukira, ne bwe nnakola, ne we nnakolera, ne kye nnakola, ne bwe nnali mpulira mu mutima. Eyo mwe muli byonna bye nzijukira, oba bye nnalaba nzekka, oba bye nnakkiriza ku bujulizi bw’abalala. Mu ggwanika lye limu mwe nzigya ebifaananyi ebipya n’ebipya eby’ebintu bye nnalaba, oba, okuva mu bye nnalaba, bye nnakkiriza, ne mbigatta n’eby’edda: era okuva awo ne ndowooza ku bikolwa, ebigenda okubaawo, n’essuubi ery’omu maaso, ne byonna ebyo ne mbirowoozaako nate, ng’ebiriwo kaakano. “Nnaakola kino oba kiri,” bwe ŋŋamba nze kennyini, mu tterekero eryo eddene ery’amagezi gange, eryajjula ebifaananyi by’ebintu ebingi bwe bityo era ebinene bwe bityo, “era kino oba kiri kirivaamu.” “Singa kino oba kiri kibaddewo!” “Katonda aziyize kino oba kiri!” Bwe ntyo bwe njogera nzekka: era bwe njogera, ebifaananyi by’ebyo byonna bye njogerako biba wo, nga biva mu ggwanika lye limu ery’okujjukira; so sandyogedde ku kimu ku byo, singa ebifaananyi tebyaliwo.

Amaanyi gano ag’okujjukira manene, manene nnyo ddala, Ayi Katonda wange; kisenge kigazi ekitaliiko kkomo! ani eyali atuuse ku ntobo yaakyo? naye gano maanyi gange, era gali mu butonde bwange; so nange sitegeera byonna bye ndi. N’olwekyo amagezi gafunze nnyo okwegyamu gokka. Kale ekyo kyandibadde wa, kye gatayinza kwegyamu? Kiri bweru waago, so si munda? kale lwaki tegeetegeera gokka? Okwewuunya okw’ekitalo kunkwata, era nsamaalirira olw’ekyo. Era abantu bagenda ewala okwewuunya obuwanvu bw’ensozi, amayengo amanene ag’ennyanja, amazzi amagazi ag’emigga, obugazi bw’oguyanja, n’entambula y’emmunyeenye, ne beebuusa amaaso bo bennyini; so tebeewuunya nti bwe nnayogera ku bintu bino byonna, saabiraba na maaso gange, naye sandisobodde kubyogerako, wabula nga mu kiseera ekyo ndaba ddala ensozi, amayengo, emigga, emmunyeenye bye nnali ndabye, n’oguyanja gwe nzikiriza nti guliwo, munda mu kujjukira kwange, era nga birina amabanga ge gamu amagazi wakati waabyo, nga bwe nnandibirabye ebweru. Naye saabiyingiza mu nze nga mbiraba, bwe nnabitunuulira n’amaaso gange; so tebiri nange byennyini, wabula ebifaananyi byabyo byokka. Era mmanyi okuwulira ki okw’omubiri buli kimu kwe kyayitamu okunteekebwamu.

Essuula IX

Naye si bino byokka obusobozi bw’okujjukira kwange obutapimika bwe bukuuma. Wano era waliwo byonna bye nnayiga mu by’amagezi ag’obuyigirize obw’enjawulo, ebitannaba kwerabirwa; nga byasengulwa ng’ebiteekeddwa mu kifo eky’omunda, so nga si kifo: so si bifaananyi byabyo, wabula ebintu byennyini. Kubanga, okumanya ebiwandiiko kye ki, okumanya okuwakana kye ki, ebika by’ebibuuzo bimeka, buli kye mmanyi ku ebyo, kibeera mu kujjukira kwange mu ngeri nti saakwata kifaananyi kyokka ne ndeka ekintu, oba nti kyavuga ne kiggwaawo ng’eddoboozi eryanywezebwa ku kutu olw’akabonero ako, mwe liyinza okujjukirwa, nga likyavuga, so nga terikyavuga; oba ng’akaloosa bwe kayitawo ne kabuuka mu mpewo ne kakwata ku kuwunyiriza, olwo ne kateeka mu kujjukira ekifaananyi kyako, kye tuzza obuggya nga tukijjukira; oba ng’emmere, mazima mu lubuto eteekyalina buwoomi, naye mu kujjukira ekyawooma mu ngeri emu; oba ng’ekintu kyonna omubiri kye guwulira nga gukikwatako, era nga kiggyiddwa gye tuli, okujjukira ne kukyakifaanaanya. Kubanga ebintu ebyo tebiyingizibwa mu kujjukira, wabula ebifaananyi byabyo byokka bye bikwatibwa n’embiro ez’ekitalo, ne biterekebwa ng’ebiri mu bisenge eby’ekitalo, ne biva omwo mu ngeri ey’ekitalo olw’okujjukira.

Essuula X

Naye kaakano bwe mpulira nti waliwo ebika by’ebibuuzo bisatu, “Ekintu kiriwo? kye ki? kiri kya ngeri ki? Mazima nkuuma ebifaananyi by’amaloboozi ebigambo ebyo mwe byakolebwa, era mmanyi nti amaloboozi ago, nga gawuuma, gaayita mu mpewo, era kaakano tegakyaliwo. Naye ebintu byennyini amaloboozi ago bye gategeeza, sibituukangako na kuwulira kwonna okw’omubiri gwange, so sibirabangako mu ngeri ndala wabula mu magezi gange; naye mu kujjukira kwange saaterekamu bifaananyi byabyo, wabula byo byennyini. Bwe byayingira mu nze, bigambe bwe bisobola; kubanga ntambudde mu makubo gonna ag’omubiri gwange, naye siyinza kuzuula kkubo lye byayingiriramu. Kubanga amaaso gagamba nti, “Singa ebifaananyi ebyo byalina langi, twabibuulirako.” Amatu gagamba nti, “Singa bivuga, twabitegeezaako.” Ennyindo zigamba nti, “Singa biwunya, byatuyitako.” Olulimi lugamba nti, “Bwe biba tebirina buwoomi, tombuuza.” Okukwatako kugamba nti, “Bwe kiba tekirina bunene, saakikwatako; bwe saakikwatako, saakitegeezaako.” Ebintu bino byayingira wa era bitya mu kujjukira kwange? Simanyi bwe byayingira. Kubanga bwe nnabiyiga, saakkiriza magezi ga muntu mulala, wabula nnabitegeera mu gange; era bwe nnabisiima nti bya mazima, ne mbikwasa go, nga mbitereka, nsobole okubifulumya bwe nnaabyagala. Kale byali mu mutima gwange, ne nga sinnaba kubiyiga, naye nga tebiri mu kujjukira kwange. Kale byali wa? oba lwaki, bwe byayogerwa, nnabikkiriza, ne ŋŋamba nti, “Bwe kiri, kya mazima,” wabula nga byali dda mu kujjukira, naye nga byasindikibwa emabega ne biziikibwa mu bunnya obw’omunda ennyo, nga singa omulala teyabijjukiza n’abifulumya, oboolyawo nnandibadde sisobola kubirowoozaako?

Essuula XI

Kale tukizuula nti okuyiga ebintu ebyo bye tutafuna ng’ebifaananyi okuyita mu biwulizi byaffe, wabula bye tutegeerera munda nga bwe biri ku bwabyo, awatali bifaananyi, si kirala wabula, mu kulowooza, okubikuŋŋaanya, era mu kubissaako omwoyo, okufaayo ebintu ebyo okujjukira bye kwalina edda nga bisaasaanidde era nga tebitegekeddwa, biteekebwe awo ng’ebiri ku mukono mu kujjukira okwo kwennyini mwe byali bigalamidde edda nga tebimanyiddwa, nga bisaasaanidde era nga tebifiibwako, bwe bityo ne bijjanga mangu mu birowoozo ebimaze okubimanyiira. Era ebintu bimeka eby’engeri eyo okujjukira kwange bye kusitula ebyazuulibwa dda, era nga bwe njogedde, ne biteekebwa ng’ebiri ku mukono, bye tugambibwa nti twabiyiga era ne tubimanya; bye nandirekedde okujjukira okumala akaseera akatono, byandiddamu okuziikibwa bwe bityo, ne biseeyeeyera, ng’olwo, mu bisenge eby’omunda ennyo, ne kiba nti biteekwa nate, ng’ebipya, okulowoozebwako okubiggyayo eyo, kubanga tebirina kifo kirala kye bibeeramu: naye biteekwa okuddamu okukuŋŋaanyizibwa, biryoke bimanyibwe; kwe kugamba, biteekwa okukuŋŋaanyizibwa awamu okuva gye byasaasaanira: era eyo ekigambo “cogitation” we kyava. Kubanga cogo (kuŋŋaanya) ne cogito (ddamu okukuŋŋaanya) birina enkolagana y’emu ng’eya ago ne agito, facio ne factito. Naye ebirowoozo bikiwambye ekigambo kino (cogitation) ne kifuuka kyabyo, ne kiba nti, si buli ekiba “kikuŋŋaanyiziddwa” mu ngeri yonna, wabula ekiba “kiddamu okukuŋŋaanyizibwa,” kwe kugamba, ekireetebwa awamu mu birowoozo, kye kigambibwa mu butuufu nti kifumiitirizibwako, oba kirowoozebwako.

Essuula XII

Okujjukira era kulimu amagezi n’amateeka agatabalika ag’emiwendo n’ebipimo, nga tewali na kimu ku byo ekiwulizi kyonna eky’omubiri kye kyakiteekako akabonero; kubanga tebirina langi, newakubadde eddoboozi, newakubadde obuwoomi, newakubadde akawoowo, newakubadde okukwatibwako. Mpulidde eddoboozi ly’ebigambo ebibyogerwako nga bikubaganyizibwako ebirowoozo: naye amaloboozi galala n’ebintu birala. Kubanga amaloboozi mu Luyonaani galala ne mu Lulatini galala; naye ebintu si bya Luyonaani, si bya Lulatini, era si bya lulimi lulala lwonna. Ndabye ennyiriri abazimbi ze bakuba, ezisinga obutono, ng’ewuzi ya nnabbubi; naye ezo za njawulo, si bifaananyi by’ennyiriri eriiso ery’omubiri ze lyandaga: azimanyi buli azitegeerera munda mu ye, awatali kulowooza ku mubiri gwonna gwonna. Era ntegedde n’ebiwulizi byonna eby’omubiri gwange emiwendo gy’ebintu bye tubala; naye emiwendo egyo gye tubalisa gya njawulo, era si bifaananyi by’egyo, n’olwekyo gyo giriwo ddala. Oyo atagiraba ansekerere olw’okwogera ebintu bino, nange nnaamusaasira, ng’ansekerera.

Essuula XIII

Ebyo byonna mbijjukira, era bwe nnabiyiga nkijjukira. Era mpulidde ebintu bingi ebyabiwakanyizibwako mu bulimba obw’amaanyi ennyo, era mbijjukira; era newakubadde nga bya bulimba, si bulimba nti mbijjukira; era nzijukira nti nnayawula wakati w’amazima ago n’obulimba buno obwabiwakanyizibwako. Era ntegeera nti okwawula ebintu bino kaakano kwa njawulo ku kujjukira nti emirundi mingi nnabyawula, bwe nnabirowoozangako emirundi mingi. Kale nzijukira nti emirundi mingi nnategeera ebintu bino; era kye njawula kaakano ne kye ntegeera, nkitereka mu kujjukira kwange, oluvannyuma ndyoke nzijukire nti nkitegeera kaakano. Bwe kityo era nzijukira nti nnajjukira; nga bwe kiri nti oluvannyuma bwe ndijjukira nti kaakano nsobodde okujjukira ebintu bino, ndikijjukira olw’amaanyi g’okujjukira.

Essuula XIV

Okujjukira okwo kwe kumu kulimu n’enneewulira z’ebirowoozo byange, si mu ngeri ebirowoozo byennyini gye bizirimu, nga biziwulira; wabula mu ngeri ya njawulo nnyo, okusinziira ku maanyi gaakwo kwokka. Kubanga awatali kusanyuka nzijukira nti nnasanyuka; era awatali nnaku nzijukira ennaku yange eyayita. Era nti nnatya, nkirowoozaako awatali kutya; era awatali kwegomba nzijukira okwegomba okwayita. Oluusi, ku ludda olulala, nzijukira n’essanyu ennaku yange ey’edda, n’essanyu ery’edda nga ndi mu nnaku. Kino si kya kwewuunyisa ku bikwata ku mubiri; kubanga ebirowoozo kintu kimu, n’omubiri kirala. Kale bwe nzijukira n’essanyu obulumi bw’omubiri obwayita, si kya kwewuunyisa nnyo. Naye kaakano olw’okuba okujjukira kwennyini bye birowoozo (kubanga bwe tukwasa omuntu ekintu okukikuuma mu kujjukira, tugamba nti, “Laba nga okikuuma mu birowoozo”; ne bwe twerabira, tugamba nti, “Tekyajja mu birowoozo byange,” era nti, “Kyava mu birowoozo byange,” nga tuyita okujjukira kwennyini ebirowoozo); bwe kiri bwe kityo, kiba kitya nti bwe nzijukira n’essanyu ennaku yange eyayita, ebirowoozo birina essanyu, okujjukira kulina ennaku; ebirowoozo nga bisanyuka olw’essanyu eribirimu, naye okujjukira, olw’ennaku eri mu kwo, ne kutanakuwala? Oba okujjukira oboolyawo si kwa birowoozo? Ani anaakyogera? Kale okujjukira kuli, ng’olwo, ng’olubuto lw’ebirowoozo, n’essanyu n’ennaku biri ng’emmere ewooma n’ekaawa; bwe bikwasibwa okujjukira, biba ng’ebiyise ne biyingira mu lubuto, gye biyinza okuterekebwa, naye ne bitawoomerwa. Kya kusekererwa okulowooza nti bino bifaanagana; naye era tebyawukanira ddala.

Naye, laba, nkiggya mu kujjukira kwange, bwe ŋŋamba nti waliwo okutabulwa kw’ebirowoozo kuna: okwegomba, essanyu, okutya, n’ennaku; era kyonna kye nsobola okukubaganyako ebirowoozo ku byo, nga njawulamu buli kimu mu biika byakyo ebitono, era nga nkinnyonnyola, kye nnaayogera nkisanga mu kujjukira kwange, era eyo gye nkiggya: naye ate sitabulwa na kimu ku kutabulwa okwo, bwe mbijjukira nga mbizza mu birowoozo; weewaawo, era nga sinnabizza na kubikomyawo, byali eyo; n’olwekyo byasobola, olw’okujjukira, okuggibwayo. Oboolyawo, kale, nga emmere bw’ezzibwayo okuva mu lubuto n’eddamu okugaaywa, bwe bityo ne bino bwe biggibwa mu kujjukira olw’okujjukira. Kale lwaki oyo akubaganya ebirowoozo, ng’ajjukira bw’atyo, tawoomerwa mu kamwa k’okufumiitiriza kwe obuwoomi bw’essanyu, oba obukaawu bw’ennaku? Oba ekyokulabirako kino tekifaanagana mu kino, kubanga tekifaanagana mu byonna? Kubanga ani yandyagadde okubyogerako, singa buli lwe twogera ku nnaku oba ku kutya, twandiwalirizibwa okunakuwala oba okutya? Naye era tetwandisobodde kubyogerako, singa tetwasanga mu kujjukira kwaffe, si maloboozi ga mannya gokka okusinziira ku bifaananyi ebiteekebwamu ebiwulizi by’omubiri, wabula n’endowooza ku bintu byennyini bye tutaafuna mu kkubo lyonna ery’omubiri, naye ebirowoozo byennyini bye byategeera olw’okulaba ku ebyo bye byayitamu, ne bibikwasa okujjukira, oba okujjukira ne kubikuuma kwokka nga tekubikwasiddwa.

Essuula XV

Naye oba nga lwa bifaananyi oba si bwe kityo, ani ayinza okukyogera amangu? Bwe ntyo, njogera ku jjinja, njogera ku njuba, ebintu byennyini nga tebiri mu maaso g’ebiwulizi byange, wabula ebifaananyi byabyo nga biri mu kujjukira kwange. Njogera ku bulumi bw’omubiri, naye nga tebuli nange, nga tewali kinnuma: naye singa ekifaananyi kyabwo tekyali mu kujjukira kwange, sandimanye kye nnaayogera ku bwo, newakubadde okwawula obulumi ku kunyumirwa nga njogera. Njogera ku bulamu bw’omubiri; nga ndi mulamu ku mubiri, ekintu kyennyini kiri nange; naye singa n’ekifaananyi kyakyo tekyali mu kujjukira kwange, sandisobodde n’akatono okujjukira eddoboozi ly’erinnya lino kye litegeeza. Era abalwadde, obulamu bwe bwandyogeddwako, tebanditegedde ekyogeddwa, singa ekifaananyi ekyo kyennyini tekyakuumibwa olw’amaanyi g’okujjukira, newakubadde ekintu kyennyini nga tekiri mu mubiri. Njogera ku miwendo gye tubalisa; era si bifaananyi byagyo, wabula gyo gyennyini giri mu kujjukira kwange. Njogera ku kifaananyi ky’enjuba, era ekifaananyi ekyo kiri mu kujjukira kwange. Kubanga sijjukira kifaananyi ky’ekifaananyi kyayo, wabula ekifaananyi kyennyini kiri nange, nga nkijjukira. Njogera ku kujjukira, era ntegeera kye njogerako. Era nkitegeerera wa, okuggyako mu kujjukira kwennyini? Era nakwo kuli eri kwo kwennyini olw’ekifaananyi kyakwo, so si ku bwakwo?

Essuula XVI

Kale bwe njogera ku kwerabira, era ne ntegeera kye njogerako? nnyinza ntya okukitegeera, singa saali nkijjukira? Siyogera ku ddoboozi ly’erinnya, wabula ku kintu kye litegeeza: singa nnali nkyerabidde, sandisobodde kutegeera ddoboozi eryo kye litegeeza. Kale bwe nzijukira okujjukira, okujjukira kwennyini kuba kuli eri kwo kwennyini, okuyita mu kwo kwennyini: naye bwe nzijukira okwerabira, wabaawo byombi okujjukira n’okwerabira; okujjukira kwe nzijukiza, n’okwerabira kwe nzijukira. Naye okwerabira kye ki, okuggyako okubulwa okujjukira? Kale kubaawo kutya ne nkujjukira, ng’ate bwe kubaawo sisobola kujjukira? Naye obanga kye tujjukira tukikuuma mu kujjukira, era nga, singa tetwali tujjukira kwerabira, tetwandisobodde n’akatono, nga tuwulira erinnya, okutegeera ekintu kye litegeeza, kale okwerabira kukuumibwa okujjukira. Kale kubaawo, tuleme kwerabira, ate bwe kubaawo, twerabira. Kino kiraga nti okwerabira, bwe tukujjukira, tekuba mu kujjukira ku bwakwo wabula olw’ekifaananyi kyakwo: kubanga singa kwali kuliwo ku bwakwo, tekwanditujjukizza, wabula kwanditwerabizza. Kale ani alikinoonyereza kino? ani alitegeera bwe kiri?

Mukama, nze, mazima, nteganira mu kino, weewaawo nteganira mu nze nzennyini; nfuuse ettaka ezzibu eryetaaga entuuyo ez’omu kyenyi ennyingi ennyo. Kubanga kaakano tetunoonyereza bitundu bya ggulu, oba okupima amabanga g’emmunyeenye, oba okubuuza ku ngeri ensi gy’etebenkeramu. Nze nzennyini nze nzijukira, nze ebirowoozo. Si kya kwewuunyisa nnyo, singa ekyo kye siri kiri wala nange. Naye kiki ekiri okumpi nange okusinga nze nzennyini? Era laba, amaanyi g’okujjukira kwange sigategeera; newakubadde nga sisobola na kwogera ku linnya lyange awatali kwo. Kubanga nnaayogera ki, nga kiri kyeyoleefu gye ndi nti nzijukira okwerabira? Nnaagamba nti ekyo tekiri mu kujjukira kwange, kye nzijukira? oba nnaagamba nti okwerabira kuli mu kujjukira kwange olw’ensonga eno, nneme okwerabira? Byombi biba bya busirusiru nnyo. Kkubo ki ery’okusatu eririwo? Nnyinza ntya okugamba nti ekifaananyi ky’okwerabira kye kikuumibwa okujjukira kwange, so si okwerabira kwennyini, bwe nkujjukira? Era nnyinza ntya n’okukyogera, ng’olaba bwe kiri nti ekifaananyi ky’ekintu kyonna bwe kiteekebwa mu kujjukira, ekintu kyennyini kiteekwa okusooka okubaawo, ekifaananyi ekyo mwe kinaggibwa okuteekebwamu? Kubanga bwe ntyo bwe nzijukira Carthage, bwe ntyo ebifo byonna bye nnabeeramu, bwe ntyo amaaso g’abantu be nnalaba, n’ebintu ebireetebwa ebiwulizi ebirala; bwe ntyo obulamu oba obulwadde bw’omubiri. Kubanga ebintu bino bwe byali biriwo, okujjukira kwange kwafuna okuva gye biri ebifaananyi, bye nnali nsobola, nga biri nange, okutunuulira n’okubizza mu birowoozo byange, bwe nnabijjukiranga nga tebiriwo. Kale obanga okwerabira kuno kukuumibwa mu kujjukira olw’ekifaananyi kyakwo, so si ku bwakwo, olwo kyeyoleka nti kwo kwennyini kwaliwo edda, ekifaananyi kyakwo kiryoke kiggibwe. Naye bwe kwaliwo, kwawandiika kutya ekifaananyi kyakwo mu kujjukira, ng’olaba okwerabira olw’okubaawo kwakwo kusangula n’ebyo bye kusanga nga byamala okuwandiikibwa? Naye era, mu ngeri yonna, newakubadde engeri eyo nga tesobola kulowoozebwa wadde okunnyonnyolwa, naye nkakasa nti nzijukira n’okwerabira kwennyini, okusangula bye tujjukira.

Essuula XVII

Amaanyi g’okujjukira mangi, kintu kya kutiisa, Ayi Katonda wange, obungi obw’engeri ez’enjawulo obuwanvu era obutaliiko kkomo; era ekintu kino bye birowoozo, era kino nze nzennyini. Kale ndi ki, Ayi Katonda wange? Ndi wa butonde ki? Obulamu obw’enjawulo era obw’engeri nnyingi, era obunene ennyo okukamala. Laba mu nsenyi, ne mu mpuku, ne mu binnya eby’okujjukira kwange, ebitabalika era nga bijjudde mu ngeri etabalika ebika by’ebintu ebitabalika, oba okuyita mu bifaananyi, ng’emibiri gyonna; oba nga biriwo ddala, ng’amagezi ag’emikono; oba okuyita mu ndowooza oba obubonero obumu, ng’enneewulira z’ebirowoozo, okujjukira bye kukuuma ne bwe biba nga ebirowoozo tebiziwulira, so nga buli ekiri mu kujjukira kiba ne mu birowoozo—mu ebyo byonna mwe nziruka, mwe mbuuka; mbbira eruuyi n’eruuyi, nga bwe nsobola, era tewali nkomerero. Amaanyi g’okujjukira bwe gali amangi bwe gatyo, n’amaanyi g’obulamu bwe gali amangi bwe gatyo, ne mu bulamu bw’omuntu obufa. Kale nnaakola ki, Ayi Ggwe obulamu bwange obw’amazima, Katonda wange? Ndiyita ne ku maanyi gange gano agayitibwa okujjukira: weewaawo, ndigayitako, ndyoke nkusemberere Ggwe, Ayi Musana omuwoomu. Ongamba ki? Laba, nninnya okuyita mu birowoozo byange nga ŋŋenda gy’Oli, Ggwe abeera waggulu wange. Weewaawo, kaakano ndiyita ku maanyi gange gano agayitibwa okujjukira, nga njagala okutuuka gy’Oli, eyo gy’oyinza okutuukibwako; n’okukwegattako, eyo omuntu gy’ayinza okukwegattirako. Kubanga n’ensolo n’ebinyonyi birina okujjukira; bwe kitaba bwe kityo tebyandisobodde kuddayo mu bunnya bwabyo ne mu bisu byabyo, newakubadde mu bintu ebirala bingi bye bimanyiira: era tebyandisobodde kumanyiira kintu kyonna, okuggyako olw’okujjukira. Kale ndiyita ne ku kujjukira, ndyoke ntuuke eri Oyo eyanjawula ku nsolo ez’amagulu ana n’anfuula omugezi okusinga ebinyonyi eby’omu bbanga; ndiyita ne ku kujjukira, era ndikusanga wa, Ggwe obuwoomi obulungi ddala era obukakafu? Era ndikusanga wa? Bwe ndikusanga ebweru w’okujjukira kwange, olwo sikukuuma mu kujjukira kwange. Era ndikusanga ntya, bwe siba nkujjukira?

Essuula XVIII

Kubanga omukazi eyabula ennoso ye, n’aginoonya ng’akoleezezza ettaala, singa teyagijjukira, teyandigizudde. Kubanga bwe yagizuula, yandimanye atya oba nga y’emu, singa teyagijjukira? Nzijukira nti nnanoonya era ne nzuula ebintu bingi; era kino kye kindaga, nti bwe nnabanga nnoonya kyonna ku byo, ne mbuuzibwa nti, “Kye kino?” “Kye kiri?” nnagambanga nti “Nedda,” okutuusa ekyo kye nnali nnoonya lwe kyandeetebwanga. Ekyo singa saakijjukira (kyonna kye kyali) newakubadde nga kyandeetebwa, sandikizudde, kubanga sandisobodde kukitegeera. Era bwe kityo bwe kiri bulijjo, bwe tunoonya ne tuzuula ekintu kyonna ekibuze. Naye, ekintu kyonna bwe kibula mu maaso mu butanwa, so si mu kujjukira (ng’omubiri gwonna ogulabika), ekifaananyi kyakyo kiba kikyakuumibwa munda, era kinoonyezebwa okutuusa lwe kikomezebwawo mu maaso; era bwe kizuulibwa, kitegeerebwa olw’ekifaananyi ekiri munda: era tetugamba nti tuzudde ekyabula, okuggyako nga tukitegedde; era tetuyinza kukitegeera, okuggyako nga tukijjukira. Naye kino kyali kibuze ku maaso, naye nga kikuumiddwa mu kujjukira.

Essuula XIX

Naye kiba kitya okujjukira kwennyini bwe kubuza ekintu, nga bwe kibaawo bwe twerabira ne tunoonya tulyoke tujjukire? Ku nkomerero tunoonyeza wa, okuggyako mu kujjukira kwennyini? era eyo, singa oboolyawo ekintu kimu kituweebwa mu kifo ky’ekirala, tukigaana, okutuusa ekyo kye tunoonya lwe kitusanga; era bwe kitusanga, tugamba nti, “Kye kino”; kye tutandyogedde singa tetwakitegedde, so tetwandikitegedde singa tetwakijjukira. Mazima kale twali tukyerabidde. Oba, kyonna tekyali kitubuze, wabula olw’ekitundu kye twali tukyakutte, ekitundu ekibuze kye kyanoonyezebwa; olw’okuba okujjukira kwawulira nti tekwali kutambuza wamu byonna bye kwali kumanyidde, era, ng’okulemaziddwa, olw’okusalibwako ku mpisa yaakwo ey’edda, ne kusaba okuddizibwa ekyo kye kwali kubulwa? Ng’ekyokulabirako, bwe tulaba oba bwe tulowooza ku muntu gwe tumanyi, ne twerabira erinnya lye, ne tugezaako okulijjukira; buli kirala ekijja tekyegatta naye; kubanga tekyali kimanyiddwa kulowoozebwako wamu naye, n’olwekyo kigaanibwa, okutuusa ekyo lwe kijja, okumanya kwe kuwummulirako obulungi ng’ekintu kye kumanyidde. Era ekyo kiva wa, okuggyako mu kujjukira kwennyini? kubanga ne bwe tukitegeera, nga tukijjukiziddwa omulala, eyo gye kiva. Kubanga tetukikkiriza ng’ekintu ekipya, wabula, nga tukijjukidde, tukkiriza nti ekyogeddwa kye kituufu. Naye singa kyali kisanguddwa ddala mu birowoozo, tetwandikijjukidde, ne bwe twandijjukiziddwa. Kubanga tetunnaba kwerabira ddala ekyo kye tujjukira nti twakyerabira. Kale kye twerabidde ddala, newakubadde nga kibuze, tetuyinza na kukinoonya.

Essuula XX

Kale nkunoonya ntya, Ayi Mukama? Kubanga bwe nkunoonya, Katonda wange, nnoonya obulamu obw’essanyu. Ndikunoonya, emmeeme yange ebeere nnamu. Kubanga omubiri gwange gubeera mulamu lwa mmeeme yange; n’emmeeme yange ebeera nnamu lwa Ggwe. Kale nnoonya ntya obulamu obw’essanyu, ng’olaba sibulina, okutuusa lwe ndisobola okugamba, we kinsaanira okukyogera, nti “Kimala”? Nnoonya ntya? Olw’okujjukira, ng’abadde nkyerabidde, nga nzijukira nti nnali nkyerabidde? Oba, nga njagala okubuyiga ng’ekintu ekitamanyiddwa, oba nga sibumanyangako, oba nga nnabwerabira bwe ntyo ne kiba nti sijjukira na kuba nti nnabwerabira? obulamu obw’essanyu si bwe bwagala bonna, era tewali n’omu atabwagala n’akatono? baabumanyira wa, ne babwagala bwe batyo? baabulabira wa, ne babwagala bwe batyo? Mazima tubulina, naye mu ngeri ki, simanyi. Weewaawo, waliwo engeri endala, omuntu bw’abulina, olwo n’aba wa ssanyu; era waliwo abalina omukisa, mu ssuubi. Bano babulina mu ngeri eya wansi, okusinga abo ababulina ddala mu kikolwa; naye bali bulungi okusinga abo abatali ba ssanyu wadde mu kikolwa wadde mu ssuubi. Naye ne bano, singa tebaabulina mu ngeri emu, tebandyagadde nnyo bwe batyo kuba ba ssanyu; era nti bakyagala, kikakafu ddala. Kale baabumanya, simanyi bwe baabumanya, era bwe batyo babulina olw’okumanya okumu, simanyi kwa ngeri ki, era mbuusabuusa oba nga buli mu kujjukira; obanga bwe kiri, olwo twali ba ssanyu edda; oba nga buli muntu ku bubwe, oba mu muntu oli eyasooka okwonoona, mwe twafiira ffenna, era gwe twazaalibwako ffenna n’ennaku, kino sikibuuza kaakano; wabula kyokka, oba nga obulamu obw’essanyu buli mu kujjukira? Kubanga tetwandibwagadde, singa tetwabumanya. Tuwulira erinnya, era ffenna twatula nti twegomba ekintu; kubanga tetusanyusibwa ddoboozi lyokka. Kubanga Omuyonaani bw’aliwulira mu Lulatini, tasanyuka, kubanga tamanyi kyogeddwa; naye ffe Abalatini tusanyuka, nga naye bwe yandisanyuse, singa yaliwulira mu Luyonaani; kubanga ekintu kyennyini si kya Luyonaani newakubadde kya Lulatini, Abayonaani n’Abalatini, n’abantu ab’ennimi endala zonna kye beegomba ennyo bwe batyo. Kale kimanyiddwa bonna, kubanga singa babuuzibwa n’eddoboozi limu nti “bandyagadde okuba ab’essanyu?” bandizzeemu awatali kubuusabuusa nti “bandyagadde.” Era kino tekyandisobose, okuggyako nga ekintu kyennyini erinnya lyakyo kye litegeeza kikuumibwa mu kujjukira kwabwe.

Essuula XXI

Naye kiri bwe kityo, ng’omuntu bw’ajjukira Carthage eyagiraba? Nedda. Kubanga obulamu obw’essanyu tebulabibwa na liiso, kubanga si mubiri. Kale nga bwe tujjukira emiwendo? Nedda. Kubanga gino, oyo agirina mu kumanya kwe, tanoonya kweyongera kugituukako; naye obulamu obw’essanyu tubulina mu kumanya kwaffe, era kyetuva tubwagala, era naye ne tukyegomba okubutuukako, tulyoke tube ab’essanyu. Kale nga bwe tujjukira obwogezi? Nedda. Kubanga newakubadde nga bwe bawulira erinnya lino, abamu bajjukira ekintu, so nga tebannaba kuba bogezi balungi, era bangi abaagala okuba bwe batyo, kwe kulaga nti kiri mu kumanya kwabwe; naye bano baalaba n’ebiwulizi byabwe eby’omubiri abalala nga bogezi balungi, ne basanyuka, era beegomba okufaanana bwe batyo (newakubadde nga mazima tebandisanyuse okuggyako olw’okumanya okumu okw’omunda ku kyo, era tebandyegombye kufaanana bwe batyo, okuggyako nga basanyuse bwe batyo); so nga obulamu obw’essanyu, tetubuwulira mu balala na kiwulizi kyonna eky’omubiri. Kale nga bwe tujjukira essanyu? Oboolyawo; kubanga essanyu lyange ndijjukira, ne bwe mba nga nnakuwadde, ng’obulamu obw’essanyu, nga sirina ssanyu; era sirabanga, siwulirangako, sinuusanga, siwoomyangako, wadde okukwatako essanyu lyange n’ekiwulizi eky’omubiri; naye nnalifunira mu birowoozo byange, bwe nnasanyuka; era okulimanya ne kunywerera mu kujjukira kwange, ne kiba nti nsobola okulijjukira oluusi n’okwenyinyala, ate oluusi n’okwegomba, okusinziira ku butonde bw’ebintu, bye nzijukira nti nnasanyukiramu. Kubanga ne mu bintu eby’obugwagwa nnabbira mu ssanyu erimu; lye kaakano bwe ndijjukira, ndikyawa era ndikolimira; ate oluusi mu bintu ebirungi era eby’ekitiibwa, bye nzijukira n’okwegomba, newakubadde oboolyawo nga tebikyaliwo; era n’olwekyo nzijukira n’ennaku essanyu ery’edda.

Kale nnafunira wa era ddi obulamu bwange obw’essanyu, ndyoke mbujjukire, mbwagale, era mbwegombe? So si nze nzekka, oba abalala abatonotono, wabula ffenna twandyagadde okuba ab’essanyu; kye tutandyegombye n’okwagala okukakafu bwe kutyo, singa tetwakimanya olw’okumanya okumu okukakafu. Naye kino kiri kitya, nti singa abantu babiri babuuzibwa oba nga bandyagadde okugenda mu ntalo, omu, oboolyawo, yandizzeemu nti yandyagadde, omulala nti teyandyagadde; naye singa babuuzibwa oba nga bandyagadde okuba ab’essanyu, bombi bandigambye amangu ago awatali kubuusabuusa nti bandyagadde; era omu yandigenze mu ntalo, n’omulala n’atagenda, si lwa nsonga ndala, wabula okuba ab’essanyu. Oboolyawo kiri nti ng’omu bw’anoonya essanyu lye mu kintu kino, omulala mu kiri, bonna bakkiriziganya mu kwegomba kwabwe okuba ab’essanyu, nga bwe bandigambye (singa babuuzibwa) nti baagala okuba n’essanyu, era essanyu lino ne baliyita obulamu obw’essanyu? Kale newakubadde ng’omu afuna essanyu lino mu ngeri emu, omulala mu ndala, bonna balina ekigendererwa kimu, kye bafuba okutuukako, kwe kugamba, essanyu. Era olw’okuba kino kintu bonna kye bateekwa okugamba nti baakiyitamu, kye kiva kisangibwa mu kujjukira, era ne kitegeerebwa buli lwe boogera ku linnya ly’obulamu obw’essanyu.

Essuula XXII

Kibe wala, Mukama, kibe wala n’omutima gw’omuweereza wo akwatulira wano, kibe wala, nti, essanyu ka libe lyonna lye liba, nneerowoozanga okuba ow’essanyu olw’ekyo. Kubanga waliwo essanyu eritaweebwa abatatya Katonda, wabula abo abakwagala ku lulwo, abalina Ggwe wennyini nga lye ssanyu lyabwe. Era buno bwe bulamu obw’essanyu, okusanyuka eri Ggwe, mu Ggwe, ku lulwo; buno bwe buli, era tewali bulala. Kubanga abo abalowooza nti waliwo obulala, bagoberera essanyu eddala so si ery’amazima. Naye era okwagala kwabwe tekukyuka kuva ku kifaananyi ky’essanyu ekimu.

Essuula XXIII

Kale si kya kakasa nti bonna baagala okuba abasanyufu, kubanga abo abatayagala kusanyukira mu Ggwe, obwo bwokka bwe bulamu obw’essanyu, tebaagala ddala bulamu obw’essanyu. Oba bonna obulamu buno babwagala, naye olw’okuba nti okwegomba kw’omubiri kulwanagana n’Omwoyo, n’Omwoyo n’alwanagana n’omubiri, ne batasobola kukola bye baagala, bagwa ku ekyo kye basobola, ne bakimatira; kubanga ekyo kye batasobola kukola, tebakyagala n’amaanyi agamala okubasobozesa okukikola? Kubanga mbuuza buli muntu: asinga kwagala kusanyukira mu mazima oba mu bulimba? Tebajja kulonzalonza kugamba nti “mu mazima,” nga bwe batalonzalonza kugamba nti “baagala okuba abasanyufu,” kubanga obulamu obw’essanyu kwe kusanyukira mu mazima: kubanga kuno kwe kusanyukira mu Ggwe, Ggwe Mazima, Ayi Katonda omusana gwange, obulamu bw’amaaso gange, Katonda wange. Buno bwe bulamu obw’essanyu bonna bwe baagala; obulamu buno bwokka obw’essanyu, bonna babwagala; okusanyukira mu mazima, bonna kwe baagala. Nsisinkanye bangi abaagala okulimba; naye ayagala okulimbibwa, sirabangako n’omu. Kale obulamu buno obw’essanyu baabumanyira wa, bwe kitali awo we baamanyira n’amazima? Kubanga n’amazima nago bagaagala, kubanga tebaagala kulimbibwa. Era bwe baagala obulamu obw’essanyu, obutali kirala wabula okusanyukira mu mazima, olwo nga n’amazima bagaagala; naye tebandigaagadde, singa tewaali kagamanyisa mu kujjukira kwabwe. Kale lwaki tebagasanyukiramu? Lwaki si basanyufu? Kubanga ebintu ebirala bibawamba nnyo, ebirina amaanyi amangi okubafuula abanakuwavu, okusinga ekyo kye bajjukira akatono ennyo okubafuula abasanyufu. Kubanga mu bantu mukyalimu akasana katono; batambule, batambule, ekizikiza kireme okubakwata.

Naye lwaki “amazima gazaala obukyayi,” era omuntu wo, ng’abuulira amazima, n’afuuka omulabe gye bali? So nga obulamu obw’essanyu baagala, obutali kirala wabula okusanyukira mu mazima; okuggyako nga amazima gaagalibwa mu ngeri eno: abo abaagala ekintu ekirala bandyagadde ekyo kye baagala kibe ge mazima; era olw’okuba tebaagala kulimbibwa, tebaagala kumatizibwa nti balimbiddwa? Kyebava bakyawa amazima olw’ekintu ekyo kye baagala mu kifo ky’amazima. Amazima bagaagala bwe gabaakira, bagakyawa bwe gabanenya. Kubanga olw’okuba tebaagala kulimbibwa, ate nga baagala okulimba, bagaagala nga geebikkula gye bali, ne bagakyawa nga gabeebikkula bo. Kyegava gabasasula bwe kityo: abo abataayagala kwolesebwa go, gabooleka ne bwe batakyagala, naye go gennyini ne gatabeeyoleka. Bwe kityo, bwe kityo, weewaawo bwe kityo omutima gw’omuntu, bwe guti omuzibe era omulwadde, omugwagwa era omubi, gwagala okwekweka, naye tegwagala kintu kyonna kugwekweka. Naye gusasulibwa ekikontana n’ekyo: gwo gwennyini guleme kwekweka Mazima, naye Amazima ge gagwekweka. Naye ne mu bunaku obwo, gusinga kwagala kusanyukira mu mazima okusinga mu bulimba. Kale gulibeera mu ssanyu, bwe gutalibaako kiguwugula, ne gusanyukira mu Mazima ago gokka, mu Oyo ebintu byonna mwe biri eby’amazima.

Essuula XXIV

Laba ebbanga lye ntambudde mu kujjukira kwange nga nkunoonya, Ayi Mukama; era sikusanze ebweru waakwo. So sirina kye nnazuula ku Ggwe, wabula ekyo kye nkuumye mu kujjukira kwange okuva lwe nakuyiga. Kubanga okuva lwe nakuyiga, sikwerabirangako. Kubanga we nazuula Amazima, eyo gye nazuulira Katonda wange, Amazima gennyini; era okuva lwe nagayiga, sigeerabirangako. Kale okuva lwe nakuyiga, obeera mu kujjukira kwange; era eyo gye nkusanga, bwe nkujjukira ne nsanyukira mu Ggwe. Gano ge masanyu gange amatukuvu, ge wampa mu kusaasira kwo, ng’otunuulidde obwavu bwange.

Essuula XXV

Naye mu kujjukira kwange obeera wa, Ayi Mukama, obeera wa eyo? Kisulo ki kye weekolera? Kiggwa ki kye weezimbira? Ekitiibwa kino okiwadde okujjukira kwange, okubeeramu; naye mu kitundu ki kyakwo mw’obeera, ekyo kye ndowooza. Kubanga bwe nnali nkulowoozaako, nayita ku bitundu byakwo ebyo ensolo nazo bye zirina, kubanga sakusanga eyo mu bifaananyi by’ebintu eby’omubiri: ne ntuuka ku bitundu ebyo mwe nateeka empulira z’omutima gwange, ne sikusangayo. Ne nnyingira mu kifo ky’omutima gwange gwennyini (kye gulina mu kujjukira kwange, kubanga omutima gujjukira ne gwo gwennyini), era naawe tewaali eyo: kubanga nga bw’otoli kifaananyi kya mubiri, wadde empulira y’ekitonde ekiramu (nga bwe tusanyuka, bwe tunakuwalira awamu n’abalala, bwe twegomba, bwe tutya, bwe tujjukira, bwe twerabira, n’ebirala ebiringa ebyo); bw’otyo n’omutima gwennyini si Ggwe; kubanga Ggwe oli Mukama Katonda w’omutima; era bino byonna bikyuka, naye Ggwe osigala nga tokyuka waggulu wa byonna, era naye wasiima okubeera mu kujjukira kwange, okuva lwe nakuyiga. Era lwaki kaakano nnoonya mu kifo ki kyakwo mw’obeera, ng’olinga eyo mulimu ebifo? Kye nkakasa kye kino: nti omwo mw’obeera, kubanga nkujjukidde okuva lwe nakuyiga, era omwo mwe nkusanga, bwe nkujjukira.

Essuula XXVI

Kale nakusanga wa, ndyoke nkuyige? Kubanga tewaali mu kujjukira kwange nga sinnakuyiga. Kale nakusanga wa ndyoke nkuyige, bwe kitali mu Ggwe, waggulu wange? Tewali kifo; tudda emabega era tweyongerayo mu maaso, naye tewali kifo. Wonna wonna, Ayi Mazima, owuliriza bonna abakwebuuzaako, era oddamu bonna omulundi gumu, newaakubadde nga bakwebuuzaako ku bintu bingi eby’enjawulo. Oddamu lwatu, newaakubadde nga si bonna abawulira lwatu. Bonna bakwebuuzaako kye baagala, newaakubadde nga tebawulira bulijjo kye baagala. Omuweereza wo asinga obulungi ye oyo atassa nnyo mwoyo ku kuwulira okuva gy’Oli ekyo ye ky’ayagala, wabula ayagala ekyo ky’awulira okuva gy’Oli.

Essuula XXVII

Nakulwawo okukwagala, Ggwe Bulungi obw’edda ennyo, naye obupya bulijjo! Nakulwawo okukwagala! Era laba, Ggwe wali munda, nange nga ndi bweru, era eyo gye nakunoonyeza; nze omubi, nga neesuula mu bintu ebyo ebirungi bye watonda. Wali nange, naye nze saali naawe. Ebintu byankuumira wala naawe, ebyo, singa tebyali mu Ggwe, tebyandibaddewo n’akatono. Wayita, n’oleekaana, n’omenya obuggavu bw’amatu gange. Wamyansa, n’oyaka, n’ogoba obuzibe bwange. Wafuuwa akawoowo, ne nkassa omukka ne nkuyaayaanira. Nalega, era kaakano ndumwa enjala n’ennyonta. Wankwatako, ne nnyaka olw’okwegomba emirembe gyo.

Essuula XXVIII

Bwe ndikwegatta naawe n’obulamu bwange bwonna, sirifuna nnaku wadde okutegana wonna wonna; era obulamu bwange buliba bulamu ddala, nga bujjudde Ggwe ddala. Naye kaakano, olw’okuba gw’ojjuza omusitula, nange olw’okuba sijjudde Ggwe, ndi mugugu eri nzekka. Essanyu erisaanira okukaabirwa lirwanagana n’ennaku ezisaanira okusanyukirwa: era ludda ki oluliwangula, simanyi. Zinsanze nze! Mukama, nsaasira. Ennaku zange embi zirwanagana n’essanyu lyange eddungi; era ludda ki oluliwangula, simanyi. Zinsanze nze! Mukama, nsaasira. Zinsanze nze! Laba! Sikweka biwundu byange; Ggwe Musawo, nze mulwadde; Ggwe musaasizi, nze munaku. Obulamu bw’omuntu ku nsi si kugezesebwa kwokka? Ani ayagala ebizibu n’ebikaluubirizi? Olagira bigumiikirizibwe, so si kwagalibwa. Tewali muntu ayagala ky’agumiikiriza, newaakubadde ng’ayagala okugumiikiriza. Kubanga newaakubadde ng’asanyuka olw’okugumiikiriza, yandyagadde nti tewabaawo ky’agumiikiriza. Mu kubonaabona njaayaanira okukulaakulana, mu kukulaakulana ntya okubonaabona. Kifo ki eky’omu makkati wakati w’ebyo byombi, obulamu bw’omuntu we butaba kugezesebwa kwokka? Zibisanze ebirungi by’ensi, omulundi ogusooka n’ogwokubiri, olw’okutya okubonaabona n’olw’okwonooneka kw’essanyu! Zibisanze ebizibu by’ensi, omulundi ogusooka n’ogwokubiri n’ogwokusatu, olw’okuyaayaanira okukulaakulana, era kubanga okubonaabona kwennyini kizibu, era kireme okumenya obugumiikiriza. Obulamu bw’omuntu ku nsi si kugezesebwa kwokka, awatali kuwummula?

Essuula XXIX

Era essuubi lyange lyonna liri mu kusaasira kwo okungi ennyo kwokka, so si walala wonna. Mpa ky’olagira, era lagira ky’oyagala. Otulagira okwefuga; era bwe nategeera, nga bw’ayogera omu, nti tewali muntu ayinza okwefuga, Katonda bw’atamuwa, n’ekyo kyali kitundu ku magezi, okumanya kirabo kya ani. Ddala olw’okwefuga tusibibwa wamu ne tukomezebwawo mu Omu, oyo gwe twasaasaanirako ne tugwa mu bingi. Kubanga akwagala kitono nnyo, oyo ayagala ekintu ekirala wamu naawe, ky’atayagalira Ggwe. Ayi okwagala okwaka bulijjo era okutazikira! Ayi okwagala, Katonda wange, nkoleeza! Olagira okwefuga: mpa ky’olagira, era lagira ky’oyagala.

Essuula XXX

Ddala ondagira okwefuga, nneewale okwegomba kw’omubiri, n’okwegomba kw’amaaso, n’okwegulumiza kw’ensi. Ondagira okwewala obwenzi obw’abazaana; era ku bufumbo bwennyini, wampa amagezi ag’ekintu ekisinga ku kyo kye wakkiriza. Era olw’okuba wakimpa, kyakolebwa, nga sinnafuuka muweereza wa Sakramentu yo. Naye mu kujjukira kwange (kwe njogeddeko ennyo) mukyalimu ebifaananyi by’ebintu ng’ebyo empisa yange embi bye yanywezaayo; bindumba, nga tebirina maanyi nga ntunula: naye mu tulo, si kuleeta ssanyu kyokka, naye n’okuntuusa ku kukkiriza, era n’ekyo ekifaanana ennyo ng’ekituufu. Weewaawo, okulimbalimba kw’ekifaananyi kuno kufuga nnyo mu mmeeme yange ne mu mubiri gwange, ne kiba nti ebyolesebwa eby’obulimba binsendasenda nga nneebase, ekyo eby’amazima kye bitasobola kunsendasenda nga ntunula. Kale nze si nze, Ayi Mukama Katonda wange? Naye nga waliwo enjawulo nnene bw’etyo wakati wange nze ne nze, mu kaseera ako ke nva mu kutunula ne nneebaka, oba ke nva mu tulo ne nzuukuka! Kale amagezi gali ludda wa, agagaana okusendebwasendebwa ng’okwo nga ntunula? Era ne bwe gandisindikiriziddwa ebintu byennyini, gasigala nga tegasagaasagana. Gaggalirwa wamu n’amaaso? Gebaka wamu n’obusimu bw’omubiri? Era kiva wa nti emirundi mingi ne mu tulo tulwanyisa, ne tujjukira ekigendererwa kyaffe, ne tunywerera mu kyo mu bulongoofu bungi, ne tutakkiriza kusendebwasendebwa okwo? Naye enjawulo nnene bw’etyo, nti bwe kibaawo ekirala, bwe tuzuukuka tuddamu emirembe gy’omutima: era olw’enjawulo eyo yennyini tuzuula nti tetwakikola, naye tunakuwala nti mu ngeri emu kyakolebwa mu ffe.

Si oli wa maanyi, Ayi Katonda Omuyinza w’Ebintu Byonna, okuwonya endwadde zonna ez’emmeeme yange, era olw’ekisa kyo ekingi ennyo okuzikiza n’okutabukatabuka okutali kulongoofu mu tulo twange! Olyongera, Mukama, ebirabo byo nnyo nnyo mu nze, emmeeme yange endyoke engoberere gy’Oli, ng’esumuluddwa okuva mu bulimbo bw’okwegomba; ereme kwejeemera yokka, era ne mu birooto ereme kukola bikolwa ebyo ebivundu ebiswaza, okutuusa ku kwonoona omubiri, olw’ebifaananyi by’obusimu, naye wadde okubikkiriza. Kubanga ekintu kyonna eky’engeri eyo obutaba na buyinza bwonna, wadde obutono ennyo, ku mpulira ennongoofu ez’oyo eyeebase, wadde obwo ekirowoozo bwe kyandiziyiza,—okukola ekyo, si mu bulamu bwonna kyokka, naye ne mu myaka gyange gino, tekizibu eri Omuyinza w’Ebintu Byonna, Ggwe ayinza okukola okusinga byonna bye tusaba, ne bye tulowooza. Naye bye nkyali mu ngeri eno ey’obubi bwange, mbyatulidde Mukama wange omulungi; nga nsanyuka n’okukankana olw’ekyo ky’ompadde, era nga nkungubagira ekyo mwe nkyali atannatuukirira; nga nsuubira nti olituukiriza okusaasira kwo mu nze, okutuusa ku mirembe egituukiridde, omuntu wange ow’ebweru n’ow’omunda gy’alifuna naawe, okufa lwe kulimirwa mu buwanguzi.

Essuula XXXI

Waliwo obubi obulala obw’olunaku, bwe nandyagadde bubeere bumala gye luli. Kubanga mu kulya n’okunywa tuzzaawo okukendeera kw’omubiri gwaffe okwa buli lunaku, okutuusa lw’olizikiriza olubuto n’ebyokulya byombi, bw’olitta obwetaavu bwange n’okujjula okw’ekitalo, n’oyambaza omubiri guno oguvunda obutavunda obutaggwaawo. Naye kaakano obwetaavu buno bunnyumira, era obuwoomi obwo mbulwanyisa, nneme kuwambibwa; era ndwana olutalo lwa buli lunaku mu kusiiba; emirundi mingi nga mbonereza omubiri gwange ne ngufuula omuddu wange; era obulumi bwange buggibwawo olw’essanyu. Kubanga enjala n’ennyonta mu ngeri emu bulumi; byokya era bitta ng’omusujja, okuggyako ng’eddagala ly’emmere lituyambye. Era olw’okuba eddagala eryo liri kumpi olw’okubudaabudibwa kw’ebirabo byo, ettaka n’amazzi n’empewo bye biweereza obunafu bwaffe, akabi kaffe kayitibwa essanyu.

Kino Ggwe wakinjigiriza, nti ndye emmere nga bwe nnywa eddagala. Naye bwe mba nva mu bulumi bw’enjala okutuuka ku kumatira kw’okukkuta, mu kuyita okwo kwennyini omutego gw’okwegomba gunteega. Kubanga okuyita okwo kwe ssanyu, era tewali kkubo ddala lya kuyita okugenda eyo gye tuteekwa okugenda. Era obulamu obulungi bwe buba ensonga y’okulya n’okunywa, essanyu ery’akabi lyegatta nabwo ng’omugoberezi, era emirundi mingi ligezaako okubukulembera, ndyoke nkole ku lwalyo kye ngamba nti nkikola, oba kye njagala okukola, ku lw’obulamu. So byombi tebirina kigero kye kimu; kubanga ekimala obulamu, kiba kitono nnyo eri essanyu. Era emirundi mingi tekimanyika oba nga kwe kulabirira omubiri okwetaagisa nga kukyasaba emmere, oba nga bwe bulimba obw’okwegomba okw’omululu obwewaayo okuweereza. Mu kubuusabuusa kuno emmeeme ennaku esanyuka, era mu kwo yeetegekera ensonga ey’okwewolereza, ng’esanyuse nti tekimanyika ekimala okukuuma obulamu, ekyo wansi w’ekyambalo ky’obulamu, ekweke ensonga y’essanyu. Okukemebwa kuno buli lunaku ngezaako okukuziyiza, era nkoowoola omukono gwo ogwa ddyo, era gy’Oli gye nzisa okutabulwa kwange; kubanga sinnaba kufuna kuteesa kunywevu ku nsonga eno.

Mpulira eddoboozi lya Katonda wange nga liragira nti: Mwekuume muleme okwemalira mu binyumu n’okutamiira. Obutamiivu buli wala nange; olisaasira, buleme kunsemberera. Naye okulya okw’omululu oluusi kuyingirira mpola omuddu wo; olisaasira, kube wala nange. Kubanga tewali ayinza okwefuga, okuggyako nga Ggwe okimuwadde. Ebintu bingi otuwa nga tubisaba; era ekirungi kyonna kye twafuna nga tetunnasaba, twakifuna okuva gy’Oli; weewaawo twakifuna olw’ensonga eyo, tulyoke tumanye kino oluvannyuma. Omutamiivu sseeyali n’akatono, naye ndabye abatamiivu b’ofudde abatatamiira. Kale kyava gy’Oli, abo abataabanga bwe batyo obutaba bwe batyo, era kyava gy’Oli, abo abaabanga bwe batyo obutasigala bwe batyo emirembe gyonna; era kyava gy’Oli, bombi bamanye gye kyava. Nawulira eddoboozi lyo eddala: Togobereranga kwegomba kwo, era essanyu lyo olyewale. Weewaawo olw’ekisa kyo nawulira ekyo kye njagadde ennyo: Bwe tutagirya tewaba kye tusubwa, era ne bwe tugirya terina kye twongerako; kwe kugamba nti, ekimu tekirinzijuza, n’ekirala tekirinfuula munaku. Nawulira n’eddala, kubanga mu buli mbeera gye mbaamu nayiga okumalibwanga. Mmanyi okubeera nga sirina kantu, era mmanyi okuba nga nnina buli kimu. Nnyinza okukola byonna mu Kristo ampa amaanyi. Laba omusirikale ow’olusiisira olw’omu ggulu, so si nfuufu nga ffe. Naye jjukira, Mukama, nti tuli nfuufu, era nti omuntu wamukola mu nfuufu; era yali azaaye, era azaawuse. Era kino teyandisobodde kukikola ku bubwe, kubanga oyo gwe nayagala ennyo, eyayogera bino olw’okufuuwa kw’okuluŋŋamya kwo, yali wa nfuufu y’emu. Nnyinza okukola byonna (bw’ayogera) mu oyo ampa amaanyi. Nnyweza, ndyoke nsobole. Mpa ky’olagira, era lagira ky’oyagala. Ayatula nti yaweebwa, era bwe yeenyumiriza, yeenyumiriza mu Mukama. Nawulira omulala ng’asaba aweebwe. Nzigyako (bw’ayogera) okwegomba kw’olubuto; kyeyava kirabika, Ayi Katonda wange omutukuvu, nti Ggwe ogaba, ekyo ky’olagira okukolebwa bwe kikolebwa.

Wanjigiriza, Kitaffe omulungi, nti eri abalongoofu, ebintu byonna biba birongoofu; naye nti kibi eri omuntu alya ng’aleetera abalala okwesittala; era nti buli kitonde kyo kirungi, era tekizira, kasita kiriirwa mu kwebaza; era nti emmere si yeetuleetera okusiimibwa Katonda; era nti tewali muntu agwanidde kutusalira musango ku bye tulya oba bye tunywa; era nti oyo alya tanyoomanga atakirya; n’oyo atalya alemenga kusalira musango oyo akirya. Bino mbiyize, nga nkwebaza, nga nkutendereza, Katonda wange, Omuyigiriza wange, akonkona ku matu gange, ayakira omutima gwange; nnunula mu kukemebwa kwonna. Sitya bugwagwa bwa mmere, wabula obugwagwa bw’okwegomba. Mmanyi nti Nuuwa yakkirizibwa okulya buli ngeri ya nnyama ey’okulya; nti Eriya yaliisibwa ennyama; nti Yokaana, eyalina okwefuga okw’ekitalo, teyayonoonebwa olw’okulya ebitonde ebiramu, enzige. Mmanyi era nti Esawu yalimbibwa olw’okwegomba enva; nti Dawudi yeenenya olw’okwegomba okunywa amazzi; era nti Kabaka waffe yakemebwa, si ku nnyama, wabula ku mugaati. Era noolwekyo n’abantu mu ddungu baagwanira okunenyezebwa, si lwa kwegomba nnyama, wabula kubanga, mu kwegomba emmere, beemulugunya eri Mukama.

Kale nga ndi wakati mu kukemebwa kuno, nnwana buli lunaku n’okwegomba mu kulya n’okunywa. Kubanga si kya ngeri nti nsobola okusalawo okukimalawo omulundi gumu, ne siddayo kukikwatako, nga bwe nasobola ku by’abazaana. Kale enkoba y’emimiro eteekwa okukwatibwa mu kigero, wakati w’obunafu n’obukakanyavu. Era ani oyo, Ayi Mukama, atasukkako katono ku nsalo z’obwetaavu? Buli ani, mukulu; alyoke agulumize Erinnya lyo. Naye nze siri bwe ntyo, kubanga ndi mwonoonyi. Naye nange ngulumiza erinnya lyo; era Oyo eyawangula ensi ankwegayiririra olw’ebibi byange; ng’antwala ng’omu ku bitundu ebinafu eby’omubiri gwe; kubanga amaaso go galaba ekyo ekitannatuukirira mu Ye, era mu kitabo kyo byonna biriwandiikibwa.

Essuula XXXII

Ku bisikiriza by’akawoowo, sibyeraliikirira nnyo. Bwe bibulawo, sibisubwa; bwe bibaawo, sibigaana; naye bulijjo neetegese okubeera awatali byo. Bwe ntyo bwe ndabika gye ndi; oboolyawo nneerimba. Kubanga n’ekyo kizikiza kya nnaku, amaanyi gange ag’omunda mwe ganneekwekera; ne kiba nti omutima gwange, bwe gwebuuza ku maanyi gaagwo, tegwanguwa kwekkiririzaamu; kubanga n’ekiri munda mu gwo emirundi mingi kikwekeddwa, okuggyako ng’okugezesebwa kukyolese. So tewali muntu agwanira kwewulira nga talina kabi mu bulamu obwo, bwonna obuyitibwa okugezesebwa, kubanga oyo eyali asobola okuva mu bubi n’afuuka omulungi, ayinza n’okuva mu bulungi n’afuuka omubi. Essuubi lyaffe lyokka, obwesige bwaffe bwokka, ekisuubizo kyaffe ekikakafu kyokka, kwe kusaasira kwo.

Essuula XXXIII

Essanyu ly’amatu lyali lyannyweza nnyo era ne linfuga; naye Ggwe wansumulula n’onfuula ow’eddembe. Kaakano, mu nnyimba ezo ebigambo byo bye bissaamu obulamu, bwe ziyimbibwa n’eddoboozi eddungi era erigoberera amaloboozi obulungi, mpummulamu katono; naye si mu ngeri enkwatira ddala, wabula nsobola okwesumulula bwe njagala. Naye wamu n’ebigambo, nga bye bulamu bwazo era mwe ziyita okunnyingira, nazo zinoonya mu mpulira zange ekifo eky’ekitiibwa ekimu, era sisobola nnyo kuziwa ekifo ekizisaanira. Kubanga oluusi ndabika gye ndi nga nziwa ekitiibwa okusinga ekisaanidde, nga mpulira emitima gyaffe nga gisitulibwa mu kwewaayo okw’omuliro mu butukuvu bungi n’ebbugumu, olw’ebigambo ebitukuvu byennyini bwe biyimbibwa bwe bityo, okusinga bwe bitayimbiddwa; era nti empulira zonna ez’omwoyo gwaffe, olw’enjawulo ennungi, zirina ebigero byazo ebizisaanira mu ddoboozi ne mu luyimba, olw’enkolagana ekwekeddwa ezizikubiriza. Naye essanyu lino ery’omubiri, emmeeme lye etasaanidde kwewaayo gye liri lireme okuginafuya, emirundi mingi limbuzaabuza, obusimu nga tebugoberera magezi n’obugumiikiriza okugalondoola; naye oluvannyuma lw’okukkirizibwa ku lw’ago gokka, bugezaako n’okugadduka mu maaso n’okugakulembera. Bwe ntyo mu bintu bino nnyonoona nga simanyi, naye oluvannyuma ne nkitegeera.

Ebiseera ebirala, bwe nneewala ennyo okulimbibwa kuno kwennyini, nsobya mu bukakanyavu obusukkiridde; era oluusi okutuuka n’okwagala ennyimba zonna ennungi ezikozesebwa mu Zabbuli za Dawudi zigobebwe mu matu gange, n’ez’Ekkanisa nazo; era engeri eyo endabika nga ey’obukuumi, gye nzijukira nga bantegeezezza emirundi mingi ku Athanasius, Omulabirizi w’e Alexandria, eyalagiranga asoma zabbuli okugisoma ng’akyusakyusa eddoboozi katono nnyo, ne kiba kumpi n’okwogera okusinga okuyimba. Naye bwe nzijukira amaziga ge nakaaba olw’ennyimba za Zabbuli ez’Ekkanisa yo, ku ntandikwa y’okukkiriza kwange okwazzibwawo; era nga kaakano bwe nkwatibwako, si luyimba, wabula ebyo ebiyimbibwa, bwe biyimbibwa n’eddoboozi eddongoofu n’okuyimba okusaanira ennyo, nzikiriza omugaso omunene ogw’enkola eno. Bwe ntyo nkyukakyuka wakati w’akabi k’essanyu n’omugaso ogukakasiddwa; nga nsinga okwekubiira (newaakubadde nga sisala nsala etakyuka) ku kusiima empisa y’okuyimba mu kkanisa; ebirowoozo ebinafu bisobole, olw’essanyu ly’amatu, okusituka okutuuka ku kwewaayo. Naye bwe kimbaako nga nkwatibwako nnyo eddoboozi okusinga ebigambo ebiyimbibwa, njatula nti nnyonoonye ekisaanira okubonerezebwa, era olwo nsinga obutawulira luyimba. Laba kaakano embeera yange; mukaabire wamu nange, era munkaabire, mmwe abafuga empulira zammwe munda, ebikolwa ebirungi ne bivaamu. Kubanga mmwe abatakola, bino tebibakwatako. Naye Ggwe, Ayi Mukama Katonda wange, wuliriza; tunula, olabe, osaasire, era omponye, Ggwe, mu maaso go mwe nfuukidde ekizibu gye ndi nzekka; era obwo bwe bunafu bwange.

Essuula XXXIV

Wasigaddewo essanyu ly’amaaso gano ag’omubiri gwange, lye nnina okwatulirako mu matu ga yeekaalu yo, amatu ago ag’ab’oluganda era ag’abeewaayo eri Katonda; ne mmaliriza bwe ntyo okukemebwa kw’okwegomba kw’omubiri, okukyannumba, nga nsinda ennyo, era nga neegomba okwambazibwa ennyumba yange eriva mu ggulu. Amaaso gaagala ebifaananyi ebirungi era eby’enjawulo, n’amabala agamasamasa n’amagonvu. Bino bireme okutwala emmeeme yange; wabula Katonda y’agitwale, eyakola ebintu bino, birungi nnyo ddala, naye Ye kye kirungi kyange, so si byo. Era bino binkwatako, nga ntunula, olunaku lwonna, era tewali kiwummulo kimpeebwa okuva gye biri, nga bwe kiri ku nnyimba, oluusi mu kasirise, okuva ku maloboozi gonna. Kubanga nnabagereka w’amabala ono, omusana, ogunaaza byonna bye tulaba, wonna we mba emisana, nga guyita ku nze mu bifaananyi eby’enjawulo, gumbudaabuda nga nkola ebirala, nga sigufaako. Era gwegatta nange n’amaanyi bwe gatyo, nti bwe guggibwawo amangu, gunoonyezebwa n’okuyaayaana, era bwe gulwawo nga tegulabika, gunakuwaza omutima.

Ayi Ggwe Musana, Tobias gwe yalaba, amaaso ge gano bwe gaali nga gazibye, bwe yayigiriza mutabani we ekkubo ery’obulamu; ye yennyini n’amukulembera n’ebigere by’okwagala, nga takyama n’akatono. Oba gwe yalaba Isaaka, amaaso ge ag’omubiri bwe gaali nga gazitowa era nga gazibiddwa obukadde, n’aweebwa, si kuwa batabani be mukisa ng’abamanyi, wabula okubamanya ng’abawa omukisa. Oba gwe yalaba Yakobo, naye bwe yali ng’azibye amaaso olw’obukadde obungi, n’omutima ogwakiddwamu omusana, n’ayakira mu batabani be ebika eby’enjawulo eby’eggwanga eryali lijja, ebyalagibwa nga bukyali mu bo; n’ateeka emikono gye, ng’agiyisiŋŋanyizza mu ngeri ey’ekyama, ku bazzukulu be abaava mu Yusufu, si nga kitaabwe bwe yamutereezanga ng’alaba n’eriiso ery’ebweru, wabula nga ye yennyini bwe yayawulanga munda. Guno gwe musana, guli gumu, era bonna abagulaba ne bagwagala bali omu. Naye omusana ogw’omubiri gwe nnayogeddeko, guwoomesa obulamu bw’ensi eno eri abagwagala abazibe b’amaaso, n’obuwoomi obusendasenda era obw’akabi. Naye abo abamanyi okukutendereza ku lwagwo, “Ayi Mukama, Omutonzi wa byonna,” bagukwata ne bagukozesa mu nnyimba zo, so tegubakwata mu tulo twabwe. Bwe ntyo bwe njagala okuba. Okusendasenda kuno okw’amaaso nkuziyiza, ebigere byange bye ntambuza mu kkubo lyo bireme okugwa mu mutego; era nnyimusa amaaso gange agatalabika gy’Oli, olyoke onzigye ebigere mu mutego. Buli kaseera obiggyamu, kubanga bikwatibwa mu mutego. Tolekera awo kubiggyamu, nze bwe nneezingiriza emirundi mingi mu mitego egyateegebwa ku njuyi zonna; kubanga Ggwe akuuma Isirayiri tobongootenga so teweebakenga.

Nga bingi nnyo ebisanyusa ebitabalika, ebikolebwa mu mikono n’amagezi ag’engeri nnyingi, mu ngoye zaffe, mu ngatto, mu bintu eby’omu nnyumba ne mu mirimu egy’engeri zonna, ne mu bifaananyi n’ebibumbe eby’engeri ezitali zimu, era nga bino bisukkiridde nnyo ekyetaagisa n’ekigero ekisaanidde n’amakulu gonna ag’okutya Katonda, abantu bye beeyongerako okukema amaaso gaabwe; ebweru nga bagoberera ebyo bo bye bakola, munda nga beesamba Oyo eyabakola, era nga bazikiriza ekyo bo kye baakolebwa okuba! Naye nze, Ayi Katonda wange era Ekitiibwa kyange, ne ku kino nkuyimbira oluyimba, era mpaayo ettendo eri Oyo antukuza; kubanga ebifaananyi ebyo ebirungi ebiyita mu mmeeme z’abantu ne bituuka mu mikono gyabwe egy’amagezi, biva mu Bulungi obwo obuli waggulu w’emmeeme zaffe, emmeeme yange bw’esindira emisana n’ekiro. Naye abakola n’abagoberera obulungi obw’ebweru, eyo gye baggya ekigero eky’okubusalirako, naye si eky’okubukozesa. Era Oyo ali eyo, newakubadde nga tebamulaba, balemenga okuwaba, wabula bakuumire Ggwe amaanyi gaabwe, so baleme kugasaasaanya ku bukoowu obusanyusa. Nange, newakubadde nga njogera era nga ndaba bino, nzingiriza ebigere byange mu bulungi buno obw’ebweru; naye Ggwe onzigyamu, Ayi Mukama, Ggwe onzigyamu; kubanga okwagala kwo kuli mu maaso gange. Kubanga nkwatibwa mu buyinike, naawe n’onzigyamu mu kusaasira; oluusi nga sikitegedde, bwe mba nga mbikutteko kitono; ate oluusi nga ndumwa, kubanga mbadde nnywezeddwa mu byo.

Essuula XXXV

Ku kino kwongerwako engeri endala ey’okukemebwa, ey’akabi mu ngeri nnyingi okusingawo. Kubanga ng’oggyeko okwegomba kw’omubiri okwo, okuli mu kunyumirwa kw’ebiwulizi byonna n’ebisanyusa, abaddu bakwo, abeesala wala okuva gy’Oli, mwe bazikiririra ne baggwaawo, emmeeme erina, ng’eyita mu biwulizi ebyo bye bimu eby’omubiri, okwegomba okumu okutaliimu era okw’okumanyamanya, okubikkiddwa wansi w’erinnya ly’okumanya n’okuyiga; si kwa kunyumirwa mu mubiri, wabula kwa kugezesa ebintu ng’eyita mu mubiri. Olw’okuba ensibuko yakwo eri mu kwagala okumanya, era okulaba nga kye kiwulizi ekisinga okukozesebwa okufuna okumanya, mu lulimi lwa Katonda kuyitibwa Okwegomba kw’amaaso. Kubanga okulaba, ddala kwa maaso; naye ekigambo kino tukikozesa ne ku biwulizi ebirala, bwe tubikozesa okunoonya okumanya. Kubanga tetugamba nti, wulira bwe kimyansa, oba wunyiriza bwe kyaka, oba loza bwe kitangalijja, oba kwatako bwe kimasamasa; kubanga ebyo byonna kigambibwa nti birabibwa. Naye tetugamba bugambi nti, laba bwe kyaka, amaaso gokka kye gayinza okutegeera; wabula era nti, laba bwe kivuga, laba bwe kiwunya, laba bwe kiwooma, laba bwe kikaluba. Bwe kityo okugezesa kw’ebiwulizi kwonna awamu, nga bwe kyogeddwa, kuyitibwa Okwegomba kw’amaaso, kubanga omulimu gw’okulaba, amaaso mwe gasinga obuyinza, ebiwulizi ebirala bigwetwalira mu ngeri ey’okufaananya, bwe binoonya okumanya kwonna.

Naye mu kino kisobola okweyolekera ddala, ebiwulizi wa we binoonya okunyumirwa ne wa we binoonya okumanyamanya; kubanga okunyumirwa kunoonya ebirungi okulaba, ebivuga obulungi, ebiwunya akawoowo, ebiwooma, ebigonvu; naye okumanyamanya kunoonya, olw’okugezesa, n’ebikontana n’ebyo, si lwa kwagala kubonyaabonyezebwa, wabula olw’okwegomba okugezesa n’okubimanya. Kubanga ssanyu ki eriri mu kulaba mu mulambo ogwatemaatemeddwa ekikuleetera okukankana? naye bwe guba nga gugalamidde kumpi, beekuluumulira eyo, ennaku ebakwate n’amaaso gaabwe gasiiwuke. Ne mu tulo batya okugulaba. Ng’olinga nga bwe baali batunula, waliwo eyabawaliriza okugulaba, oba ng’ettutumu ly’obulungi bwagwo lye lyabasikayo! Bwe kityo bwe kiri ne mu biwulizi ebirala, bye kyandiwanvuye okubiyitamu kimu ku kimu. Mu ndwadde eno ey’okumanyamanya mwe muva ebyewuunyo byonna ebyo ebyolesebwa mu bifo eby’emizannyo. Okuva wano abantu beeyongera okunoonyereza ku maanyi agakwekebwa ag’obutonde (ekitali kigendererwa kyaffe), agatagasa kumanya, era abantu mwe batayagala kirala wabula okumanya kwokka. Okuva wano era, singa n’ekigendererwa ekyo kye kimu eky’okumanya okukyamu, babuuza mu by’obulogo. Okuva wano era ne mu ddiini yennyini, Katonda akemebwa, abantu bwe bamusaba obubonero n’eby’amagero, nga tebabyagala lwa kigendererwa kirungi kyonna, wabula okugezesa obugezesa.

Mu ddungu lino eddene ennyo, ejjudde emitego n’obulabe, laba, bingi ku byo mbisaze ne mbigoba mu mutima gwange, nga bw’ompadde, Ayi Katonda ow’obulokozi bwange. Naye ndiba n’obuvumu ddi okwogera, olw’okuba ebintu bingi nnyo eby’engeri eno biwuuma ku njuyi zonna okwetooloola obulamu bwaffe obwa buli lunaku—ndiba n’obuvumu ddi okwogera nti tewali kintu kya ngeri eno kisikiriza birowoozo byange, oba ekinzuukizaamu okwagala okumanya okutaliimu? Kituufu, ebifo eby’emizannyo kaakano tebikyantwala, so sifaayo kumanya ntambula za munyeenye, so n’emmeeme yange teyabuuzangako mizimu gy’abafu; emikolo gyonna egy’ekyama egivvoola ebitukuvu ngikyawa. Ayi Mukama Katonda wange, gwe mbanjibwa okuweereza okw’obwetoowaze n’omutima ogumu, nga mulabe ankozesa obukodyo n’okuteesa kungi nnyo okunsendasenda nsabe akabonero okuva gy’Oli! Naye nkwegayirira ku lwa Kabaka waffe, era ku lw’ensi yaffe ennongoofu era entukuvu, Yerusaalemi, nti nga bwe kiri ewala gye ndi okukkiriza ekyo, bwe kityo kyeyongerenga bulijjo okuba ewala n’ewala. Naye bwe nkusaba olw’obulokozi bw’omuntu yenna, ekigendererwa kyange n’ekiruubirirwa kyange byawukana nnyo. Ompa era olimpa okukugoberera n’omutima ogwagala, ng’okola ky’oyagala.

Kyokka, mu bintu bimeka ebitono ennyo era ebinyoomebwa okumanyamanya kwaffe mwe kukemebwa buli lunaku, era emirundi emeka gye twegonza, ani ayinza okubibala? Emirundi emeka gye tutandika nga tulinga abagumiikiriza obugumiikiriza abantu abanyumya engero ezitaliimu, tuleme okunyiiza abanafu; ate mpolampola ne tuzinyumirwa! Kaakano sikyagenda mu kisaawe ky’emizannyo okulaba embwa ng’egoba akamyu; naye mu ttale, bwe mba mpitawo, okugoba okwo oboolyawo kunzigya ne ku kirowoozo ekikulu, ne kunsika okukugoberera: si nti nkyusa omubiri gw’ensolo kwe nneebagadde, naye nkyusa ebirowoozo byange eyo. Era singa Ggwe, ng’omaze okundaga obunafu bwange, tonnabula mangu, oba okuyita mu ekyo kye ndaba kyennyini okunnyimusa n’okufumiitiriza gy’Oli, oba okukinyooma ddala ne nkiyitako, nsigala nga nkisimbyeko amaaso mu bugayaavu. Ate kiri kitya, bwe mba ntudde awaka, omunya ng’akwata ensowera, oba nnabbubi ng’azizingiriza nga zifubutukira mu bitimba bye, emirundi mingi bwe binsikiriza amaaso? Ekintu kyawukana, olw’okuba bitonde bitono bwe bityo? Okuva ku byo neeyongerayo okukutendereza Ggwe, Omutonzi ow’ekitalo era Omuteesi wa byonna, naye si kye kisooka okunsikiriza. Okugolokoka amangu kintu kimu, n’obutagwa kirala. Era obulamu bwange bujjudde ebintu ng’ebyo; n’essuubi lyange lyokka kwe kusaasira kwo okunene ennyo okw’ekitalo. Kubanga omutima gwaffe bwe gufuuka ekitereke ky’ebintu ng’ebyo, ne guzitoowererwa ebibinja by’obutaliimu buno obungi, olwo n’okusaba kwaffe emirundi mingi kutaataaganyizibwa ne kuwugulibwa, era nga tuli mu maaso go nga tulaga eddoboozi ly’omutima gwaffe mu matu go, omulimu guno omukulu bwe gutyo gusalibwako olw’okuyingira kw’ebirowoozo ebitaliimu, simanyi bya ngeri ki. Kale ne kino tunaakibala mu bintu ebitali bikulu, oba waliwo ekiyinza okutukomyawo mu ssuubi, okuggyako okusaasira kwo okutuukiridde, kubanga watandika okutukyusa?

Essuula XXXVI

Era Ggwe omanyi gy’okomye okunkyusa, Ggwe eyasooka okumponya okwegomba okwewolereza, olyoke onsonyiwe obutali butuukirivu bwange obulala bwonna, era owonye endwadde zange zonna, era onunule obulamu okuva mu kuvunda, era onteekeko engule ey’okusaasira n’ekisa, era ommatize n’ebintu ebirungi bye neegomba: Ggwe eyakkakkanya amalala gange n’okukutya, n’ofuga ensingo yange okugonda wansi w’ekikoligo kyo. Era kaakano nkyetisse era kyangu gye ndi, kubanga bw’otyo bwe wasuubiza, era bw’otyo bwe wakifuula; era ddala bwe kityo bwe kyali, naye nze saakimanya, bwe nnatya okukyetikka.

Naye, Ayi Mukama, Ggwe wekka Mukama atalina malala, kubanga Ggwe wekka Mukama ow’amazima, atalina mukama amufuga; ekika kino eky’okusatu eky’okukemebwa nakyo kinviiriddeko, oba kiyinza okunviirako mu bulamu buno bwonna? Kwe kugamba, okwagala okutiibwa n’okwagalibwa abantu, olw’ekigendererwa kino kyokka, tulyoke tufune mu kyo essanyu eritali ssanyu? Obwo bulamu bwa nnaku, n’okwewaana okw’ekivve! Kino kye kisinga okuleetera abantu obutakwagala wadde okukutya n’omutima omulongoofu. Noolwekyo olwana n’ab’amalala, naye abawombeefu obawa ekisa: weewaawo, obwatuka ku kwegomba okw’ensi, n’emisingi gy’ensozi ne gikankana. Kubanga kaakano emirimu egimu egy’omu kibiina ky’abantu gyetaagisa okwagalibwa n’okutiibwa abantu, omulabe w’omukisa gwaffe ogw’amazima atunyigiriza nnyo, ng’ateega buli wamu emitego gye egya “wakola bulungi, wakola bulungi”; tulyoke, nga tugikwakkula n’omululu, tukwatibwe nga tetumanyi, ne tuggya essanyu lyaffe ku mazima go, ne tuliteeka mu bulimba bw’abantu; era ne tusanyuka olw’okwagalibwa n’okutiibwa, si ku lulwo, wabula mu kifo kyo: bwe batyo, nga bamaze okufuulibwa nga ye, alyoke abeetwalire, si mu biyungo by’okwagala, wabula mu njegere ez’ekibonerezo: ye oyo eyateesa okuteeka entebe ye mu bukiikakkono, balyoke bamuweereze nga bali mu kizikiza era nga bafuuse bannyogovu, ng’akoppa Ggwe mu ngeri enkyamu era ekyukakyuka. Naye ffe, Ayi Mukama, laba, tuli kisibo kyo ekitono; tutwale nga babo, galamiza ebiwaawaatiro byo waggulu waffe, tuddukire wansi waabyo. Ggwe beera ekitiibwa kyaffe; twagalibwenga ku lulwo, era ekigambo kyo kitiibwenga mu ffe. Oyo ayagala okutenderezebwa abantu Ggwe bw’onenya, taliwolerezebwa bantu Ggwe bw’osala omusango; so talinunulibwa, Ggwe bw’omusalira omusango okumusinga. Naye bwe—si mwonoonyi atenderezebwa olw’okwegomba kw’emmeeme ye, wadde oyo akola eby’obutatya Katonda okuweebwa omukisa, wabula—omuntu bw’atenderezebwa olw’ekirabo ky’omuwadde, n’asanyuka nnyo olw’ettendo eriweereddwa ye yennyini okusinga olw’okuba n’ekirabo ekimutenderezesa, naye atenderezebwa nga Ggwe omunenya; asinga obulungi oyo eyatendereza okusinga oyo atenderezebwa. Kubanga omu yasanyukira ekirabo kya Katonda ekiri mu muntu; omulala n’asinga okusanyukira ekirabo ky’omuntu okusinga ekya Katonda.

Essuula XXXVII

Okukemebwa kuno kutulumba buli lunaku, Ayi Mukama; kutulumba obutakoma. Ekikoomi kyaffe ekya buli lunaku lwe lulimi lw’abantu. Era ne mu kino otulagira okwefuga. Gaba ky’olagira, era olagire ky’oyagala. Omanyi ku nsonga eno okusinda kw’omutima gwange, n’emigga gy’amaziga g’amaaso gange. Kubanga siyinza kutegeera gye nkomye okulongoosebwa okuva ku kawumpuli ono, era ntya nnyo ebibi byange ebinkisiddwa, amaaso go bye gamanyi, so gange tegabimanyi. Kubanga mu ngeri endala ez’okukemebwa ndi n’engeri emu ey’okwekebejja; mu eno, kumpi teriiko. Kubanga, bwe nziyiza ebirowoozo byange okuva ku bisanyusa by’omubiri n’okumanyamanya okutaliimu, ndaba bwe nkomye okutuuka, bwe mbeera awatali byo; nga mbyerekereza, oba nga sibirina. Kubanga olwo neebuuza: obutabibeera nabyo kinteganya kwenkana wa, okusingawo oba okukendeerako? Ate obugagga, obwegombebwa bulyoke buweereze okwegomba kumu, oba bubiri, oba kwonna okusatu, emmeeme bw’eba nga teyinza kwawula oba nga, bw’ebeera nabwo, ebunyooma, busobola okusuulibwa ku bbali, eryoke yeegezese. Naye okubeera awatali ttendo, ne tugezesa amaanyi gaffe mu ekyo, kitwetaagisa okubeera mu bulamu obubi, weewaawo obw’obwonoonefu n’obukambwe obw’ekitalo, nga tewali n’omu atumanya atatukyawa? Bulalu ki obusinga obwo obuyinza okwogerwa oba okulowoozebwa? Naye obanga ettendo litera era lisaanidde okugoberera obulamu obulungi n’ebikolwa ebirungi, tetusaanidde kwerekereza kubeera nalyo, nga bwe tutasaanidde kwerekereza bulamu bulungi bwennyini. Naye simanyi oba nga nsobola obulungi oba sisobola kubeera awatali kintu kyonna, okuggyako nga tekiriiwo.

Kale nkwatulira ki mu kika kino eky’okukemebwa, Ayi Mukama? Kiki, okuggyako nti ettendo linsanyusa, naye amazima gennyini gansanyusa okusinga ettendo? Kubanga singa nteereddwawo okulonda, oba nga njagala, nga ndalukidde mu nsobi ku bintu byonna, okutenderezebwa abantu bonna, oba, nga nnywevu era nga nsimbye ddala mu mazima, okunenyezebwa bonna, ndaba kye nnandironze. Naye nnandyagadde okusiimibwa omulala kuleme n’okwongera ku ssanyu lyange olw’ekirungi kyonna ekiri mu nze. Naye nzikiriza nti kulyongerako, era si ekyo kyokka, wabula n’okunenyezebwa kulikendeeza. Era bwe nneeraliikirira olw’ennaku yange eno, ekyekwaso kinzijira mu birowoozo, kye kigasa kyenkana wa, Ggwe Katonda omanyi, kubanga kindeka mu kubuusabuusa. Kubanga olw’okuba tewatulagira kwefuga kwokka, kwe kugamba, ebintu bye tusaanidde okuziyizaako okwagala kwaffe, wabula n’obutuukirivu, kwe kugamba, kwe tusaanidde okuteeka okwagala okwo, era n’oyagala tuleme kwagala Ggwe wekka, wabula ne muliraanwa waffe; emirundi mingi, bwe nsanyusibwa ettendo ery’amagezi, ndowooza nti nsanyuka olw’okukulaakulana oba olw’empisa ennungi eza muliraanwa wange, oba nti nnakuwala olw’obubi obuli mu ye, bwe mmuwulira ng’anenya ky’atategeera, oba ekirungi. Kubanga oluusi ennaku enkwata olw’ettendo lyange nze, oba bwe batendereza mu nze ebintu bye seesiimamu, oba ne bwe batwala ebirungi ebitono era ebitali bikulu okuba ebya muwendo okusinga bwe kisaanidde. Naye ate mmanya ntya oba nga kyenva mpulira bwe ntyo, olw’okuba saagala oyo antendereza kwawukana nange ku bikwata ku nze; si nti nkwatibwako olw’okumufaako, wabula kubanga ebirungi ebyo bye bimu ebinsanyusa mu nze, binsinga okunsanyusa bwe bisanyusa n’omulala? Kubanga mu ngeri emu, siba ntenderezeddwa ng’endaba yange ku nze tetenderezeddwa; kubanga oba batendereza ebintu ebinnyiiza; oba basinga okutendereza ebyo ebinsanyusa ekitono. Kale ndi mu kubuusabuusa ku nze kennyini mu nsonga eno?

Laba, mu Ggwe, Ayi Mazima, ndaba nti sisaanidde kukwatibwako ttendo lyange ku lwange, wabula olw’obulungi bwa muliraanwa wange. Era oba bwe kiri bwe kityo gye ndi, simanyi. Kubanga mu kino nze nneemanyi kitono okusinga bwe nkumanyi Ggwe. Kaakano nkwegayirira, Ayi Katonda wange, ondage nange nze kennyini, ndyoke nkwatulire baganda bange, abagenda okunsabira, we nneesanga nga ndi mulema. Ka neekebejje nate n’obunyiikivu okusingawo. Obanga mu ttendo lyange nkwatibwako olw’obulungi bwa muliraanwa wange, lwaki sikwatibwako nnyo omulala bw’anenyezebwa mu bukyamu, nga bwe nkwatibwako nze bwe nnenyezebwa? Lwaki ekivumo ekinsuulibwako nze kinnuma nnyo okusinga ekisuulibwa ku mulala, mu bukyamu bwe bumu, nga ndaba? Ne kino sikimanyi? oba ku nkomerero nneerimba, era sikola mazima mu maaso go mu mutima gwange ne mu lulimi lwange? Obulalu buno buggye wala nange, Ayi Mukama, akamwa kange kennyini kaleme okufuuka gye ndi amafuta g’omwonoonyi okugezza omutwe gwange. Ndi mwavu, eyeetaaga ennyo; naye nsinga okuba obulungi, bwe mba nga mu kusinda okw’ekyama seesiima, era nga nnoonya okusaasira kwo, okutuusa ekimbulako mu mbeera yange ennafu lwe kirizzibwa obuggya ne kituukirizibwa, okutuuka ku mirembe egyo eriiso ly’ab’amalala gye litamanyi.

Essuula XXXVIII

Kyokka ekigambo ekiva mu kamwa, n’ebikolwa abantu bye bamanyi, bireeta okukemebwa okw’akabi ennyo olw’okwagala ettendo: okwo, okusobola okunyweza obukulu obumu obwaffe, kusaba era kukuŋŋaanya okusiima kw’abantu. Kukema, ne bwe kunenyezebwa nze kennyini mu nze, olw’ensonga eyo nti kunenyezeddwa; era emirundi mingi kwenyumiriza mu butaliimu okusingawo olw’okunyooma okwo kwennyini okw’okwenyumiriza okutaliimu; bwe kityo tekikyali kunyooma kwenyumiriza okutaliimu, kwe kwenyumirizaamu; kubanga tekunyooma bwe kuba nga kwenyumiriza.

Essuula XXXIX

Era munda, munda mulimu obubi obulala, obuva mu kukemebwa okufaanana bwe kutyo; abantu mwe bafuukira abataliimu, nga beesiima bokka mu bo bennyini, newakubadde nga tebasanyusa balala, oba nga babanyiiza, oba nga tebafaayo kubasanyusa. Naye nga beesiima bokka, bakunyiiza nnyo Ggwe, si lwa kusanyukira bintu ebitali birungi ng’ebirungi kyokka, wabula n’ebirungi byo, ng’ebyabwe; oba ne bwe babitwala ng’ebibyo, naye ng’ebibaweereddwa olw’obulungi bwabwe; oba ne bwe babitwala ng’ebiva mu kisa kyo, naye nga tebasanyuka ng’ab’oluganda, wabula nga bakwatirwa abalala obuggya olw’ekisa ekyo. Mu bulabe buno bwonna n’obulala obufaanana bwe butyo, ne mu kutegana, olaba okukankana kw’omutima gwange; era nsinga kuwulira nga ebiwundu byange bimponyezebwa Ggwe, okusinga okuwulira nga sibyekoledde.

Essuula XL

Wa gye wali totambudde nange, Ayi Mazima, ng’onjigiriza bye nsaanidde okwegendereza, ne bye nsaanidde okwegomba; bwe nnakuleeteranga bye nnayinzanga okuzuula wano wansi, ne nkwebuuzaako? N’ebiwulizi byange eby’ebweru, nga bwe nnasobola, nnetegereza ensi, ne nneetegereza obulamu omubiri gwange bwe gufuna okuva gye ndi, n’ebiwulizi byange bino. Okuva awo ne nnyingira mu bisenge eby’omunda eby’okujjukira kwange, ebisenge ebyo ebingi era ebigazi, ebijjuziddwa mu ngeri ey’ekitalo ebintu ebitabalika ebiterekeddwa; ne nfumiitiriza, ne nneewuunya nnyo; nga siyinza kwawula kintu na kimu ku bino awatali Ggwe, era nga sizuula na kimu ku byo nga ye Ggwe. So nange kennyini saali Ggwe, nze eyazuula ebintu bino, eyabiyitamu byonna, ne nfuba okwawula n’okubalirira buli kintu ng’ekitiibwa kyakyo bwe kiri, nga nzikiriza ebimu nga bwe binnyumizibwa ebiwulizi byange, nga mbuuzaabuuza ku birala bye nnawulira nga bitabuddwa nange, nga mbala era nga nnyawula ababaka abo bennyini, era mu ggwanika eddene ery’okujjukira kwange nga nneetooloozaamu ebimu, nga ntereka ebirala, nga nziggyayo ebirala. So nange kennyini bwe nnakola bino, kwe kugamba, amaanyi gange ge nnabikozesa, nago tegaali Ggwe; kubanga Ggwe oli kitangaala ekibeerawo ennaku zonna, kye nneebuuzaako ku bino byonna, oba nga weebiri, oba kye biri, n’engeri gye bisaanidde okubalirirwamu; ne nkuwulira ng’onnuŋŋamya era ng’ondagira; era kino nkikola emirundi mingi, kino kinsanyusa, era buli lwe nsobola okuwummula emirimu egyetaagisa, essanyu lino lye nziruukirako. So mu bino byonna bye mpitamu nga nkwebuuzaako, siyinza kuzuula kifo kyonna ekirimu obukuumi eri emmeeme yange, wabula mu Ggwe; ebitundu byange ebisaasaanye gye biyinza okukuŋŋaanyizibwa, era tewabeera kintu kyange na kimu ekikwawukanako. Era oluusi onnyingiza mu kuwulira okutatera kubaawo, munda ddala mu mmeeme yange; ne kulinnya okutuuka ku buwoomi obw’ekitalo, obwo bwe bwandituukiridde mu nze, simanyi kiki ekyandibaddemu ekitali kya bulamu obugenda okujja. Naye olw’emigugu gyange egy’ennaku ngwa nate wansi mu bintu bino ebya wansi, ne nkunguzibwa empisa ez’edda okunzizaayo, ne nkwatibwa, ne nkaaba nnyo, naye nkwatibwa nnyo. Omugugu gw’empisa embi bwe gutyo bwe gutuzitoowerera. Wano nsobola okubeera, naye saagala; eyo njagala, naye sisobola; ku njuyi zombi, ndi wa nnaku.

Essuula XLI

Bwe ntyo kale nfumiitirizza ku ndwadde z’ebibi byange mu kwegomba okwo okw’emirundi esatu, ne nkoowoola omukono gwo ogwa ddyo okunnyamba. Kubanga n’omutima ogufumitiddwa nnalaba okumasamasa kwo, ne nzirizibwa emabega ne njogera nti, “Ani ayinza okutuuka eyo? Ngobeddwa mu maaso go.” Ggwe Mazima agafuga byonna, naye nze olw’omululu gwange saayagala ddala kukwerekereza, wabula nnayagala okuba n’obulimba wamu naawe; nga bwe kiri nti tewali muntu ayagala kulimba mu ngeri eyo, n’atamanya ye yennyini amazima. Bwe ntyo kale nnakufiirwa, kubanga tosiima kubeera wa muntu akwata n’obulimba.

Essuula XLII

Ani gwe nnandizudde okuntabaganya naawe? nnandiddukidde eri Bamalayika? ku kusaba ki? ku masakalamentu ki? Bangi abaagezaako okukomawo gy’Oli, ne batasobola ku bwabwe, nga bwe mpulira, baagezaako kino, ne bagwa mu kwegomba okulaba okwolesebwa okw’okumanyamanya, ne babalibwa nga basaanidde okulimbibwa. Kubanga bo, nga beekuluntaza, baakunoonya mu malala g’okuyiga, nga bazimbya ebifuba byabwe mu kifo ky’okubikuba, era bwe batyo olw’okukwatagana kw’emitima gyabwe, ne beesembereza abakulu b’omu bbanga, bannaabwe abaakobaana nabo mu malala gaabwe, abaabalimba nga bayita mu maanyi ag’obulogo, nga banoonya omutabaganya, gwe bandirongooseddwamu, naye nga tewali. Kubanga yali Setaani, eyeefuula nga malayika ow’omusana. Era ekyasendasenda ennyo omubiri ogw’amalala kwe kuba nti teyalina mubiri gwa nnyama. Kubanga bo baali ba kufa, era nga boonoonyi; naye Ggwe, Mukama, gwe baanoonya n’amalala okutabaganya naawe, tofa, era tolina kibi. Naye omutabaganya wakati wa Katonda n’abantu ateekwa okuba n’ekifaanana Katonda, n’ekifaanana abantu; aleme, bw’aba ng’afaanana omuntu mu byombi, okuba ewala ne Katonda: oba bw’aba ng’afaanana Katonda mu byombi, okuba nga tafaanana muntu n’akatono: bw’atyo n’ataba mutabaganya. Kale omutabaganya oyo omulimba, amalala mwe gaasaanira okulimbibwa olw’emisango gyo egy’ekyama, alina ekintu kimu ky’agatta n’omuntu, kye kibi; ekirala ayagala okulabika ng’alina ky’agatta ne Katonda; era olw’obutayambala mubiri ogufa, yeewaana nti tafa. Naye kubanga empeera y’ekibi kwe kufa, kino ky’agatta n’abantu, nti naye alisalirwa wamu nabo omusango gw’okufa.

Essuula XLIII

Naye Omutabaganya ow’amazima, gwe walaga abawombeefu mu kusaasira kwo okw’ekyama, n’omutuma, balyoke bayige okuva ku kyokulabirako kye obwetoowaze obwo bwe bumu, Omutabaganya oyo w’abantu ne Katonda, ye muntu Kristo Yesu, yalabikira wakati w’aboonoonyi abafa n’Omutuukirivu atafa; ng’afa wamu n’abantu, nga mutuukirivu wamu ne Katonda: alyoke, kubanga empeera y’obutuukirivu bwe bulamu n’emirembe, olw’obutuukirivu obugattiddwa ne Katonda, aggyewo okufa kw’aboonoonyi abo, kaakano abafuuliddwa abatuukirivu, okufa kwe yayagala okugatta nabo. Kyeyava alagibwa abantu abatukuvu ab’edda; balyoke bo, olw’okukkiriza mu Kubonaabona kwe okwali kujja, nga ffe bwe tulokolebwa olw’okukkiriza mu kwo okwayita, nabo balokolebwe. Kubanga nga Muntu, yali Mutabaganya; naye nga Kigambo, teyali wakati wa Katonda n’omuntu, kubanga yenkanankana ne Katonda, era Katonda wamu ne Katonda, era bonna awamu Katonda omu.

Nga watwagala nnyo, Kitaffe omulungi, Ggwe ataasaasira Mwana wo omu yekka, naye n’omuwaayo ku lwaffe ffe abatatya Katonda! Nga watwagala nnyo, ffe abo ku lwabwe Oyo ataalowooza nti kwenkanankana naawe kwali kunyaga, yagondera n’okutuuka ku kufa, okufa okw’okukomererwa ku musaalaba, Ye yekka, eyali ow’eddembe mu bafu, ng’alina obuyinza okuwaayo obulamu bwe, n’obuyinza okubweddizza: ku lwaffe gy’Oli yali Muwanguzi era Kiweebwayo, era Muwanguzi kubanga Kiweebwayo; ku lwaffe gy’Oli yali Kabona era Ssaddaaka, era Kabona kubanga Ssaddaaka; ng’atufuula gy’Oli, okuva mu buddu, abaana olw’okuzaalibwa okuva gy’Oli, era ng’atuweereza. Kale essuubi lyange linywevu mu Ye, nti oliwonya endwadde zange zonna, ng’oyita mu Ye Atudde ku mukono gwo ogwa ddyo era atwegayiririra; bwe kitandibadde bwe kityo nnandiggwamu essuubi. Kubanga endwadde zange nnyingi era nnene, nnyingi ddala, era nnene; naye eddagala lyo lisinga amaanyi. Twandirowoozezza nti Kigambo wo yali wala n’okwegatta kwonna n’omuntu, ne tuggwamu essuubi ku lwaffe, singa teyafuuka mubiri n’abeera mu ffe.

Bwe nnali ntiisiddwa ebibi byange n’omugugu gw’ennaku yange, nnali ndowoozezza mu mutima gwange era nga mmaliridde okuddukira mu ddungu; naye Ggwe n’ongaana, n’ongumya, ng’ogamba nti Noolwekyo Kristo yafiirira bonna, abalamu balemenga okubeera abalamu ku bwabwe bokka, wabula ku bw’oyo eyabafiirira. Laba, Ayi Mukama, ntadde ku Ggwe okweraliikirira kwange, ndyoke mbe omulamu, era nfumiitirize ku by’ekitalo ebiri mu mateeka go. Ggwe omanyi obutamanya bwange n’obunafu bwange; njigiriza era ompone. Ye, Omwana wo omu yekka, mu Ye mwe mukwekeddwa eby’obugagga byonna eby’amagezi n’okumanya, yannunula n’omusaayi gwe. Ab’amalala baleme kunjogerako bubi; kubanga nfumiitiriza ku kinunulo kyange, era nkirya, nkinywa, era nkigabana n’abalala; era nga ndi mwavu, neegomba okukkusibwa okuva gy’ali, mu abo abalya ne bakkuta, era abo abanoonya Mukama banaamutenderezanga.