ሙሴ፣ ኃያሉ አማላጅ

ስለ ሌሎች የሚቀርብ የምልጃ ጸሎት ለሚጸልየው ሰው ራሱ ኃይለኛ የጸጋ መንገድ ነው። ሄንሪ ማርቲን በውስጡ ድርቀትና ድብርት በተሰማው ጊዜ ስለ ሌሎች — ስለ መመለሳቸው፣ ወይም ስለ መቀደሳቸው፣ ወይም በጌታ ሥራ ስለ መከናወናቸው — በመጸለይ ውስጥ ብዙ ጊዜ አስደሳች መነቃቃት ያገኝ እንደ ነበረ ይናገራል። ስለ እነዚህ ስጦታዎችና በረከቶች ስለ እነርሱ ከእግዚአብሔር ጋር መነጋገሩ ለራሱም፣ በክርስቶስ ስላለው የራሱ ድርሻና ዕጣ፣ የራሱ ዕረፍትና ኃይል ስለ ሆነው ስለ ክርስቶስ፣ ራሱንም ለሥራው ለጌታው ፈጽሞ በማስገዛት ስለሚገኘው «ፍጹም ነጻነት» የታደሰ ማስተዋል የሚፈስበት በመለኮት የተሰጠ ተፈጥሯዊ መስመር ይሆንለት ነበር—ጳጳስ ሃንድሊ ሲ. ጂ. ሞውል።

ጸሎት ከእግዚአብሔር ዓላማዎች ጋር ይተባበራል፤ እነዚያንም ዓላማዎች ለማስፈጸም ራሱን ይሰጣል። ቍጣን ለመግታትና የተስፋውን ቃል ለማጽናት ጸሎት በመካከል ባይገባ ኖሮ፣ ጥበበኛውና ቸሩ የእግዚአብሔር ፈቃድ በሕዝቡ ኃጢአት ምክንያት ባለ ጠጋና በጎ ፍጻሜውን ስንት ጊዜ ባጣ ነበር! እስራኤል እንደ ሕዝብ ከወርቁ ጥጃ ክህደታቸው በኋላ፣ ሙሴ በመካከል ገብቶ አርባ ቀንና አርባ ሌሊት ሳይታክት በጽኑ ጸሎት ባይማልድ ኖሮ፣ የሚገባቸውን ጥፋትና የሚገባቸውን ፍርድ ባገኙ ነበር!

ሙሴ በድንቅ ጸሎቱ በባሕርዩ ላይ ያስከተለው ውጤት ድንቅ ነበር። ሕጉ በተሰጠበት ጊዜ ከእግዚአብሔር ጋር ያደረገው የቀረበና ከፍ ያለ ኅብረት እንኳ፣ ከእግዚአብሔር ጋር በጸሎት እንደ ቆየባቸው እንደ እነዚያ አርባ ቀናት የማይታክት ጸሎት ባሕርዩን አልለወጠውም። ፊቱ እጅግ በሚያንጸባርቅ ብርሃን ያበራው ከዚያ ረጅም የጸሎት ትግል በወረደ ጊዜ ነበር። የእኛም የመለወጥ ተራሮች፣ በባሕርይና በኑሮም የሚታየው ሰማያዊ ብርሃን፣ የሚወለዱት በትግል ጸሎት ጊዜያት ነው። ሌሊቱን ሙሉ መጸለይ ብዙ አታላይ ያዕቆቦችን እንደ አለቃ ከእግዚአብሔርና ከሰዎች ጋር ኃይል ወዳለው ወደ እስራኤል ለውጦአል።

በዓላማውና በውጤቱ ከሙሴ ተልእኮ የበለጠ ግርማ ያለው ተልእኮ አልነበረም፤ ከእርሱም የበለጠ ኃላፊነት፣ ትጋትና ችግር የነበረበት የለም። በእርሱም ውስጥ የጸሎትን ከፍ ያለ አገልግሎትና ሥልጣን እንማራለን። ጸሎት የአቅርቦትና የድጋፍ መንገድ ብቻ አይደለም፤ የእግዚአብሔር ርኅራኄና ትዕግሥት የሚፈስበት የርኅራኄ መሣሪያም ነው። ምሕረት በፍርድ ላይ ይመካ ዘንድ፣ ጸሎት የእግዚአብሔርን ቍጣ የሚገታ መንገድ ነው።

ሙሴም ራሱ ተልእኮውም የጸሎት ፍሬዎች ነበሩ። እንዲህ ተብሎ ተጽፎአልና፦ «ያዕቆብ ወደ ግብፅ በገባ ጊዜ አባቶቻችሁ ወደ እግዚአብሔር ጮኹ፤ እግዚአብሔርም ሙሴንና አሮንን ላከ፤ እነርሱም አባቶቻችሁን ከግብፅ አወጡ፥ በዚህም ስፍራ አኖሩአቸው።» ዕብራውያንን ከግብፅ ባርነት ነጻ ያወጣው የዚያ ታላቅ እንቅስቃሴ መነሻ ይህ ነው።

የእግዚአብሔር ታላላቅ እንቅስቃሴዎች መነሻቸውንና ኃይላቸውን ያገኙት፣ ቅርጻቸውንም የያዙት በሰዎች ጸሎት ውስጥና በእርሱ አማካይነት ነው። ጸሎት በቀጥታ የሚመለከተው እግዚአብሔርን ነው። በጸሎት ሌሎች ተጓዳኝና ተያያዥ ፍጻሜዎችም ይገኛሉ፤ ዋናው ግን፣ ብቸኛው ለማለት ይቻላል፣ ጸሎት የሚመለከተው እግዚአብሔርን ነው። እርሱ አሠራሩን በቅዱሳኑ ጸሎት መሠረት ማቀድና ድርጊቱንም በእርሱ ላይ መመሥረት ደስ ያሰኘዋል። ጸሎት በእግዚአብሔር ላይ ታላቅ ተጽዕኖ አለው። ሙሴ ከእግዚአብሔር የተላከ ቢሆንም እንኳ ብዙ ሳይጸልይ የእግዚአብሔርን ታላቅ ሥራ መሥራት አይችልም። ሙሴ ጥናው በጸሎት ዕጣን ሳይሞላ የእግዚአብሔርን ሕዝብ ሊመራና መለኮታዊውን ዕቅድ ሊፈጽም አይችልም። እሳቱና መዓዛው ዘወትር እየነደደ፣ እያረገና እያወደ ካልኖረ የእግዚአብሔር ሥራ ሊሠራ አይችልም።

የሙሴ ጸሎቶች አስፈሪውን የእግዚአብሔርን የቍጣ መቅሠፍት ሲያቀልሉ ብዙ ጊዜ እናገኛቸዋለን። ፈርዖን ከአስፈሪው የእግዚአብሔር የቍጣ መቅሠፍት እንዲገላግለው አራት ጊዜ የሙሴን ጸሎት ለመነ። አስጸያፊዎቹ ጓጕንቸሮች በላዩ ሳሉ ፈርዖን ሙሴን፦ «እግዚአብሔርን ለምኑ» ብሎ እጅግ አጥብቆ ለመነው። «ሙሴም በግብፅ ምድር ላይ እግዚአብሔር ስላመጣቸው ጓጕንቸሮች ወደ እግዚአብሔር ጮኸ፤ እግዚአብሔርም እንደ ሙሴ ቃል አደረገ።» ክፉው የዝንብ መቅሠፍት ምድሪቱን ሁሉ ባበላሸ ጊዜ ፈርዖን እንደ ገና በሚያሳዝን ሁኔታ ወደ ሙሴ፦ «ስለ እኔ ለምኑ» ብሎ ጮኸ። ሙሴም ከፈርዖን ዘንድ ወጥቶ እግዚአብሔርን ለመነ፤ እግዚአብሔርም ደግሞ እንደ ሙሴ ቃል አደረገ። ብርቱው ነጐድጓድና በረዶ በሚያስደነግጥና በሚያጠፋ ቍጣው ከዚህ ክፉ ንጉሥ ያንኑ አጥብቆ የመለመን ቃል አስገደደ፤ ሙሴንም፦ «እግዚአብሔርን ለምኑ» አለው። ሙሴም ከከተማይቱ ወጥቶ ወደ ገለልተኛ ስፍራ ሄደ፤ ሁሉን ከሚችል አምላክ ጋርም ብቻውን ሆኖ «እጆቹን ወደ እግዚአብሔር ዘረጋ፤ ነጐድጓዱና በረዶውም ቆመ፥ ዝናቡም በምድር ላይ አልፈሰሰም።»

ሙሴ የሕግ ሰው ቢሆንም፣ በእርሱ ዘንድ ጸሎት ታላቅ ኃይሉን አሳየ። ይበልጥ መንፈሳዊ በሆነው ዘመን እንደ ተባለው በእርሱም ዘንድ፦ «ቤቴ የጸሎት ቤት ትባላለች» ሊባል ይቻል ነበር።

ሙሴ ጸሎት የሚመለከተው እግዚአብሔርን ነው የሚለውን የጸሎት መሠረታዊ መርሕ ሙሉ ዋጋውን ሰጥቶ ይቀበለዋል። ይህ በአብርሃም ዘንድ በግልጽና በብርቱ ሲነገር አይተናል። በሙሴ ዘንድ ደግሞ ቢቻል ይበልጥ ግልጽና ይበልጥ ብርቱ ነው። ጸሎት በእግዚአብሔር ላይ ተጽዕኖ እንደሚያደርግ፣ እግዚአብሔር በአካሄዱ በጸሎት እንደሚነካ፣ መስማቱና መመለሱ አካሄዱን ቢለውጥና ድርጊቱን ቢገለብጥ እንኳ እግዚአብሔር ጸሎትን እንደሚሰማና እንደሚመልስ አወጀ። ከሌሎች ሕጎች ሁሉ ይበልጥ የጸና፣ ከማንኛውም ሌላ ትእዛዝ ይበልጥ የማይታጠፍ፣ «ጥራኝ፥ እመልስልሃለሁ» የሚለው ትእዛዝ ነው።

ሙሴ ወደ እግዚአብሔር ቀርቦ ኖረ፤ ወደ እግዚአብሔር እጅግ በነጻነት፣ ያለ ምንም እንቅፋትና በታላቅ ድፍረት የመቅረብ መብት ነበረው፤ ይህ ግን የጸሎትን አስፈላጊነት ከማቅለል ይልቅ ጸሎትን ይበልጥ አስፈላጊ፣ ግልጽና ኃይለኛ አደረገው። ከእግዚአብሔር ጋር መተዋወቅና መቀራረብ ለጸሎት ጣዕምን፣ ድግግሞሽን፣ ትኩረትንና ኃይልን ይሰጣል። እግዚአብሔርን አብልጠው የሚያውቁት በጸሎት እጅግ ባለ ጠጎችና ኃያላን ናቸው። ከእግዚአብሔር ጋር ጥቂት መተዋወቅ፣ ለእርሱም እንግዳ መሆንና መቀዝቀዝ ጸሎትን ብርቅና ደካማ ነገር ያደርገዋል።

ሙሴ የደረሰባቸው፣ ጸሎት ያልገላገላቸው የጭንቅ ሁኔታዎች ነበሩ፤ ነገር ግን ጸሎት እግዚአብሔርን በጉዳዩ ውስጥ ሲያስገባው እግዚአብሔርን የሚያስቸግር የጭንቅ ሁኔታ ከቶ የለም።

የሙሴ ተልእኮ መለኮታዊ ነበር። በእግዚአብሔር የታዘዘ፣ የተመራና የታቀደ ነበር። በአንድ እንቅስቃሴ ውስጥ የእግዚአብሔር ድርሻ በበዛ መጠን ጸሎትም ጎልቶ የሚታይና የሚገዛ ሆኖ ይበዛል። ሙሴ የእግዚአብሔርን ጉባኤ በጸሎት የመራበት ሥርዓት በጸሎት ድፍረትና ጽናት አስፈላጊ መሆናቸውን ያሳያል። ሙሴ ስለ ጌታ ሕዝብ መዳን አርባ ቀንና አርባ ሌሊት ጸሎቱን አጥብቆ አቀረበ። ከረጅሙ የጸሎት ጊዜው ጋር አብሮ የነበረው ስለ እነርሱ የተሰማው ጭንቀት እጅግ ብርቱ ስለ ነበር፣ የሥጋ ድካምና ፍላጎቶች ገለል አሉ። የጻድቅ ሰው ጸሎት በእግዚአብሔር ላይ እንዴት ያለ እንግዳ ተጽዕኖ እንደሚያደርግ እግዚአብሔር ሙሴን፦ «አሁንም ቍጣዬ እንዲነድድባቸው አጠፋቸውም ዘንድ ተወኝ፤ አንተንም ታላቅ ሕዝብ አደርግሃለሁ» ብሎ ከተናገረው ቃል ግልጽ ነው። በእግዚአብሔር ላይ እንዲህ ያለ ተጽዕኖ መኖሩ በመደነቅ፣ በአክብሮትና በፍርሃት ይሞላናል። እንዲህ ያለው ለሕዝቡ የሚማልድ ሰው እንዴት ያለ ከፍ ያለ፣ ደፋርና ራሱን የሰጠ መሆን አለበት!

ከመለኮታዊው መዝገብ ይህን አንብብ፦

«ሙሴም ወደ እግዚአብሔር ተመልሶ እንዲህ አለ፦ ወዮ፣ ይህ ሕዝብ ታላቅ ኃጢአት ሠርቶአል፤ የወርቅ አማልክትንም ለራሳቸው ሠርተዋል።»

«አሁንም ኃጢአታቸውን ይቅር ብትል — ያለዚያ ግን፣ እለምንሃለሁ፣ ከጻፍኸው መጽሐፍህ ደምስሰኝ።»

«እግዚአብሔርም ሙሴን፦ የበደለኝን ሁሉ እርሱን ከመጽሐፌ እደመስሰዋለሁ አለው።»

«አሁንም ሂድ፤ ወደ ነገርሁህ ስፍራ ሕዝቡን ምራ፤ እነሆ፣ መልአኬ በፊትህ ይሄዳል።»

የቆሬ ዓመፅ የእግዚአብሔር ቍጣ ከእነዚህ ዓመፀኞች ጋር በወገነው በእስራኤል ማኅበር ሁሉ ላይ እንዲነድድ ምክንያት ሆነ። ሙሴ እንደ ገና ወደ መድረኩ ይወጣል፤ በዚህ ጊዜ በእግዚአብሔር ላይ ስለ በደሉት ስለ እነዚህ ኃጢአተኞች በሚያቀርበው ምልጃ አሮን ተባብሮታል። ይህ ግን የሚያሳየው፣ እንደዚህ ባለ ከባድ ጊዜ ሙሴ ለእርዳታ ወደ ማን መሄድ እንዳለበት ያውቅ እንደ ነበረና፣ እግዚአብሔር ቍጣውን እንዲገታና እስራኤልን እንዲምር ለመጸለይ እንደ ተበረታታ ነው። ስለዚህ ጉዳይ የተባለው ይህ ነው፦

«እግዚአብሔርም ሙሴንና አሮንን እንዲህ ብሎ ተናገራቸው፦»

«በቅጽበት አጠፋቸው ዘንድ ከዚህ ማኅበር መካከል ተለዩ።»

«እነርሱም በግምባራቸው ተደፍተው፦ አቤቱ፥ የሥጋ ለባሽ ሁሉ መንፈስ አምላክ ሆይ፥ አንድ ሰው ኃጢአት ቢሠራ በማኅበሩ ሁሉ ላይ ትቈጣለህን? አሉ።»

የሙሴ እኅት የማርያም ትምክህት፣ ትዕቢትና ዓመፅ — በዚህም አሮን አብሮአት የነበረና የተባበራት ነበር — የሙሴን ጸሎትና መንፈስ እጅግ በከበረና እጅግ በሚያስወድድ ብርሃን አሳየ። ስለ ኃጢአቷ እግዚአብሔር በለምጽ መታት። ሙሴ ግን እግዚአብሔርን እጅግ ስለ በደለችው ስለ እኅቱ ርኅሩኅና ልባዊ ምልጃ አቀረበ፤ ጸሎቱም ከአስፈሪውና ከማይድነው ደዌ አዳናት።

ታሪኩ እጅግ የሚማርክ ነው፤ ቀጥሎም እንዲህ ይላል፦

«የእግዚአብሔርም ቍጣ በላያቸው ነደደ፤ ደመናውም ከድንኳኑ ላይ ተነሣ፤ እነሆም፥ ማርያም እንደ በረዶ ለምጻም ሆነች፤ አሮንም ማርያምን ተመለከተ፤ እነሆም፥ ለምጻም ሆና ነበር።»

«አሮንም ሙሴን አለው፦ ወዮ ጌታዬ፥ እለምንሃለሁ፥ በስንፍና ያደረግነውንና የበደልነውን ኃጢአት በእኛ ላይ አታድርግብን።»

«የሥጋዋ እኩሌታ ተበልቶ ከእናቱ ማኅፀን እንደሚወጣ እንደ ሞተ ሰው አትሁን።»

«ሙሴም፦ አቤቱ፥ እለምንሃለሁ፥ ፈውሳት ብሎ ወደ እግዚአብሔር ጮኸ።»

«እግዚአብሔርም ሙሴን አለው፦ አባቷ በፊቷ እንትፍ ብሎባት ቢሆን ሰባት ቀን አታፍርምን? ሰባት ቀን ከሰፈሩ ውጭ ትዘጋ፤ ከዚያም በኋላ ትመለስ።»

የእስራኤል ልጆች ማንጐራጐር የጸሎትን ሙሉ ኃይል ወደ ሥራ የሚጠሩ ሁኔታዎችን አመጣ። እነዚህ የጸሎትን የምልጃ ገጽታ በሚያስገርም ሁኔታ ያሳያሉ፤ ሙሴንም ስለ ሌሎች በእግዚአብሔር ፊት በሚማልድበት በታላቅ ሹመቱ ይገልጡታል። ይህ የሆነው ውኃው መራራ በነበረበትና ሕዝቡ በሙሴና በእግዚአብሔር ላይ እጅግ ባንጐራጐሩበት በማራ ነበር።

የመጽሐፉ ታሪክ ይህ ነው፦

«ወደ ማራም በመጡ ጊዜ የማራን ውኃ መጠጣት አልቻሉም፥ መራራ ነበረና፤ ስለዚህም የዚያ ስፍራ ስም ማራ ተባለ።»

«ሕዝቡም፦ ምን እንጠጣለን? ብለው በሙሴ ላይ አንጐራጐሩ።»

«ሙሴም ወደ እግዚአብሔር ጮኸ፤ እግዚአብሔርም እንጨት አሳየው፤ ወደ ውኃውም በጣለው ጊዜ ውኃው ጣፋጭ ሆነ። በዚያም ሥርዓትንና ፍርድን አደረገላቸው፥ በዚያም ፈተናቸው።»

ስንቶቹ የምድር መራራ ስፍራዎች በጸሎት እንደ ጣፈጡ የሚገልጠው የዘላለም መዝገብ ብቻ ነው።

ደግሞም በተቤራ ሕዝቡ አጕረመረሙ፤ እግዚአብሔርም ተቈጣባቸው፤ ሙሴም እንደ ገና ወደ ፊት ወጥቶ በፈረሰው ቅጥር ክፍተት ቆመ፤ ስለ እነርሱም ጸለየ። አጭሩ ታሪክ ይህ ነው፦

«ሕዝቡም ባጕረመረሙ ጊዜ በእግዚአብሔር ፊት ክፉ ሆነ፤ እግዚአብሔርም ሰማ፤ ቍጣውም ነደደ፤ የእግዚአብሔርም እሳት በመካከላቸው ነደደ፥ በሰፈሩም ዳርቻ ያሉትን በላ።»

«ሕዝቡም ወደ ሙሴ ጮኹ፤ ሙሴም ወደ እግዚአብሔር በጸለየ ጊዜ እሳቱ ጠፋ።»

ሙሴ የለመነውን አገኘ። ጸሎቱ የተወሰነ ነበር፤ የእግዚአብሔርም መልስ እንደዚሁ የተወሰነ ነበር። በጸለየ ጊዜ ሁሉ ሁሉን የሚችል እግዚአብሔር ሰማው፤ ሁልጊዜም መለሰለት። አንድ ጊዜ ግን መልሱ እንደ ልመናው አልነበረም። ወደ ከነዓን ለመግባት ጸልዮ ነበር። መልሱ መጣ፤ የለመነው ግን አልነበረም። የተስፋይቱን ምድር እንዲያያት ተሰጠው፤ ነገር ግን ዮርዳኖስን ተሻግሮ ወደዚያች የተስፋ ምድር እንዲገባ አልተፈቀደለትም። ይህ ጸሎት ጳውሎስ የሥጋው መውጊያ እንዲወገድለት ሦስት ጊዜ እንደ ጸለየው ዓይነት ጸሎት ነበር። መውጊያው ግን አልተወገደም። ነገር ግን መውጊያውን በረከት ያደረገ ጸጋ ተሰጠው።

መዝሙር 90 «የዳዊት መዝሙራት» ተብለው በሚታወቁት ውስጥ ስለ ተካተተ ብቻ ዳዊት ደራሲው ነው ተብሎ መታሰብ የለበትም። በአብዛኞቹ ስምምነት የሙሴ እንደ ሆነ ይታመናል፤ ለሕዝቡም የእግዚአብሔርን ሕግ የሰጠው የዚህ ሰው ጸሎት ምን እንደሚመስል ናሙና ይሰጠናል። ሊጠና የሚገባው ጸሎት ነው። ላለፉት ብዙ ዓመታት በሙታናችን ላይ የተነበበ የሽኝት ጸሎት ስለ ሆነ ለእኛ የተቀደሰ ነው። የብዙ አንቀላፍተው ያሉ ቅዱሳንን መቃብር ባርኮአል። ነገር ግን እጅግ የተለመደ መሆኑ ሙሉ ትርጕሙን እንድናጣ ሊያደርገን ይችላል። ለሙታን ሳይሆን ለሕያዋን፣ እንዴት መኖር እንዳለብን፣ በሕይወት ሳለን እንዴት መጸለይ እንዳለብንና እንዴት መሞት እንዳለብን ያስተምረን ዘንድ በሚገባ ብናጣጥመው ጥበበኞች እንሆናለን። «ጥበብን በልባችን እናገባ ዘንድ ዘመናችንን መቍጠር አስተምረን። የእጃችንንም ሥራ አቅናልን፤ የእጃችንን ሥራ አቅናው።»