ጸሎት — እውነታዎቹና ታሪኩ

የግል ጸሎት ልዩ ዋጋ፣ ወደ እግዚአብሔር በበለጠ ነጻነት መቅረብና ከማንኛውም መንገድ ይልቅ ልባችንን አብዝተን ለእርሱ መግለጥ መቻላችን ነው። በእኛና በእግዚአብሔር መካከል ለዓለም መግለጥ የማይገባቸው የግልና የውስጥ ጉዳዮች፣ የሚናዘዙ ኃጢአቶችና የሚሟሉ ፍላጎቶች አሉ። ይህ ተግባር በየዘመኑ በነበሩ ደጋግ ሰዎች ምሳሌ የጸና ነው።

— አሞስ ቢኒ

የጸሎት ዕድሎች በጸሎት እውነታዎችና ታሪክ ይረጋገጣሉ። እውነታዎች ግትር ነገሮች ናቸው። እውነታዎች እውነተኞቹ ነገሮች ናቸው። ንድፈ ሐሳቦች ግምቶች ብቻ ሊሆኑ ይችላሉ። አስተያየቶች ፈጽመው የተሳሳቱ ሊሆኑ ይችላሉ። እውነታዎች ግን ሊከበሩ ይገባቸዋል፤ ቸል ሊባሉ አይችሉም። በእውነታዎች ሲመዘኑ የጸሎት ዕድሎች ምንድን ናቸው? የጸሎት ታሪክ ምንድን ነው? ምንስ ይገልጥልናል? ጸሎት በእግዚአብሔር ቃል የተጻፈ፣ በእግዚአብሔር ቅዱሳን ልምምድና ሕይወትም የተመዘገበ ታሪክ አለው። ታሪክ በምሳሌ የሚያስተምር እውነት ነው። ታሪክን በማጣመም እውነትን ልንስት እንችላለን፤ እውነቱ ግን በታሪክ እውነታዎች ውስጥ ነው።

«ከአብርሃም ጋር በዛፉ ሥር ተናገረ፣ ኤልሳዕንም ከማረሻው ጠራ፤ ዳዊትን ከበጎች በረት ወሰደ፤ የአንተ ቀን፣ የጸጋህ ሰዓት አሁን ነው።»

እግዚአብሔር እውነትን በእውነታዎች ይገልጣል። እግዚአብሔር ራሱን በሃይማኖታዊ ታሪክ እውነታዎች ይገልጣል። እግዚአብሔር ፈቃዱን በመጽሐፍ ቅዱስ ታሪክ እውነታዎችና ምሳሌዎች ያስተምረናል። የእግዚአብሔር እውነታዎች፣ የእግዚአብሔር ቃልና የእግዚአብሔር ታሪክ ሁሉም ፍጹም ስምምነት አላቸው፤ በሁሉም ውስጥ ብዙ የእግዚአብሔር ነገር አለ። እግዚአብሔር ዓለምን በጸሎት ገዝቷል፤ እግዚአብሔር አሁንም ዓለምን በዚያው በመለኮት በተሾመ መንገድ ይገዛል።

የጸሎት ዕድሎች ግለሰቦችን ብቻ ሳይሆን ከተሞችንና አሕዛብንም ይደርሳሉ። ወገኖችንና ሕዝቦችን ያቅፋሉ። እግዚአብሔር በእስራኤላውያን ላይ በነደደው ቍጣውና እነርሱን ለማጥፋት ባወጀው ዓላማ፣ በዚያም መለኮታዊ ዓላማ መፈጸም መካከል የቆመው ብቸኛ ነገር የሙሴ ጸሎት ነበር፤ የዕብራውያንም ሕዝብ ተረፈ። ሰዶም በክልሏ ውስጥ አሥር ጻድቃን ስላልተገኙ ባትተርፍም፣ ሎጥ ሰዶምን ካቃጠለው የእሳትና የዲን ማዕበል ሲሸሽ ስለ እርሷ ስለ ጸለየ ትንሿ የዞዓር ከተማ ተረፈች። ነነዌም ንጉሡና ሕዝቧ ከክፉ መንገዳቸው ንስሐ ገብተው ራሳቸውን ለጸሎትና ለጾም ስለ ሰጡ ዳነች።

ጳውሎስ በኤፌሶን ሦስተኛ ምዕራፍ ባለው አስደናቂ ጸሎቱ ወሰን የሌላቸውን የጸሎት ዕድሎች ያከብራል፤ ጸሎትን የመመለስ የእግዚአብሔርን ችሎታም ያከብራል። በልመናዎቹ እጅግ ሩቅ የሚደርሰውንና ከሁሉ የጠለቀውን ሃይማኖታዊ ልምምድ የሚገልጠውን ያንን የማይረሳ ጸሎት ሲደመድም፣ እግዚአብሔር «ከምንለምነው ወይም ከምናስበው ሁሉ ይልቅ እጅግ አብልጦ ሊያደርግ» እንደሚችል ያውጃል። ጸሎትን ታላቁንም ትንሹንም ነገር ሁሉ የሚያጠቃልል፣ ሁሉን የሚያቅፍ ያደርገዋል። ጸሎት የማይሸፍነውና የማይቀድሰው ጊዜም ሆነ ስፍራ የለም። በምድርና በሰማይ ያሉ ነገሮች ሁሉ፣ ለዚህ ዘመንም ለዘላለምም የሆነው ነገር ሁሉ፣ ሁሉም በጸሎት ውስጥ ይታቀፋሉ። የጸሎት ርእስ ለመሆን እጅግ ታላቅ የሆነ ወይም እጅግ ትንሽ የሆነ ምንም ነገር የለም። ጸሎት እስከ ሕይወት ትንንሽ ነገሮች ድረስ ዝቅ ብሎ ይደርሳል፤ እኛን የሚመለከቱትን ታላላቅ ነገሮችም ያጠቃልላል።

«ሕመም ቢያሠቃይ፣ በደልም ቢያስጨንቅ፣ ጭንቀት ቢበታትን፣ ፍርሃትም ቢያስደነግጥ፤ በደል ቢያዋርድ፣ ኃጢአትም ቢያስጨንቅ፣ በሁሉ ነገር ዘወትር ንቃ፣ ጸልይም።»

ካሉን የጸሎት ዕድሎች እጅግ አስፈላጊ፣ ሩቅ የሚደርስ፣ ሰላም የሚሰጥ፣ የሚያስፈልግና ተግባራዊ ከሆኑት አንዱ ጳውሎስ በፊልጵስዩስ አራተኛ ምዕራፍ ጸሎትን ከመጠን ላለፈ ጭንቀት መድኃኒት አድርጎ በተናገረባቸው ቃላት ውስጥ ይገኛል፦

«በነገር ሁሉ በጸሎትና በምልጃ ከምስጋና ጋር በእግዚአብሔር ዘንድ ልመናችሁን አስታውቁ እንጂ በአንዳች አትጨነቁ።»

«አእምሮንም ሁሉ የሚያልፍ የእግዚአብሔር ሰላም ልባችሁንና አሳባችሁን በክርስቶስ ኢየሱስ ይጠብቃል።»

«ጭንቀቶች» የሰው ልጅ ወረርሽኝ የሆኑ ክፉ ነገሮች ናቸው። በስፋታቸው ዓለም አቀፋዊ ናቸው። በወደቀው ሁኔታው ያለውን ሰው ይመለከታሉ። ከመጠን ላለፈ ጭንቀት ያለው ዝንባሌ የኃጢአት ተፈጥሯዊ ውጤት ነው። ጭንቀት በልዩ ልዩ መልክ፣ በማንኛውም ጊዜና ከማንኛውም ምንጭ ይመጣል። በየዕድሜውና በየደረጃው ያለውን ሰው ሁሉ ይጎበኛል። ከጸሎት በቀር ማምለጫ የሌላቸው የቤተሰብ ጭንቀቶች አሉ። የሥራ ጭንቀቶች፣ የድህነት ጭንቀቶችና የሀብት ጭንቀቶች አሉ። ዓለማችን የጭንቀት ዓለም ነው፤ ዘራችንም የሚጨነቅ ዘር ነው። የጳውሎስ ማሳሰቢያ በትክክል የቀረበ ነው፦ «በአንዳች አትጨነቁ።» ይህ መለኮታዊ ትእዛዝ ነው፤ ከጭንቀት በላይ እንድንኖርና ከመጠን ካለፈ ጭንቀትም ነጻ እንድንሆን ደግሞ፦ «በነገር ሁሉ በጸሎትና በምልጃ … በእግዚአብሔር ዘንድ ልመናችሁን አስታውቁ።» ይህ ለሚያስጨንቁ ሐሳቦች ሁሉ፣ ለመረበሽ ሁሉ፣ ለውስጣዊ መቈርቈር ሁሉ በመለኮት የታዘዘ መድኃኒት ነው።

«መጨነቅ» የሚለው ቃል ወደ ተለያዩ አቅጣጫዎች መሳብ፣ መበታተን፣ መሥጋት፣ መታወክና በመንፈስ መረበሽ ማለት ነው። ኢየሱስ በተራራው ስብከት ውስጥ ይህንኑ ነገር አስጠንቅቆ ነበር፤ በዚያም ደቀ መዛሙርቱን የሥጋን ፍላጎቶች በሚመለከቱ ነገሮች «ለነገ አትጨነቁ» ብሎ አጥብቆ አሳስቧቸው ነበር። ከጭንቀትና ስለ ምግብና ስለ ልብስ ከሚደረግ አላስፈላጊ ሐሳብ ነጻ የሆነ የተረጋጋ አእምሮ እውነተኛውን ምሥጢር ሊያሳያቸው ይጥር ነበር። የነገው ክፉ ነገር የሚታሰብ አልነበረም። በመዝሙር 37:3 የሚገኘውን ያንኑ ትምህርት ማስተማሩ ነበር፦ «በእግዚአብሔር ታመን፥ መልካምንም አድርግ፤ በምድርም ትኖራለህ፥ በእውነትም ትመገባለህ።» ጌታችን ስለ ነገ ሊመጡ ስለሚችሉ ክፉ ነገሮች ፍርሃትና ስለ ሥጋ ቁሳዊ ፍላጎቶች ሲያስጠነቅቅ፣ በእግዚአብሔር ላይ ያለ ምንም ጥርጥር ያለና እንደ ሕፃን ልጅ የሆነ መታመንን ታላቅ ትምህርት ያስተምር ነበር። «መንገድህን ለእግዚአብሔር አደራ ስጥ፥ በእርሱም ታመን፥ እርሱም ያደርግልሃል።»

«‹ቀን በቀን› ይላል የተስፋው ቃል፣ ለዕለት ፍላጎት የዕለት ኃይል ይሰጣል፤ የመጪውን ዘመን ሥጋት አስወግድ፣ የዛሬውን መና ተቀበል።»

የጳውሎስ መመሪያ እጅግ ግልጽ ነው፦ «በአንዳች አትጨነቁ።» ለአንድም ነገር አትጨነቁ። ለምንም ነገር፣ ለምንም ሁኔታ፣ ለምንም አጋጣሚ ወይም ድንገተኛ ክስተት አትጨነቁ። አንዲትም የምታውክ ጭንቀት ስለምታስከትል ስለ ምንም ነገር አትታወኩ። ከጭንቀት ሁሉ፣ ከሥጋት ሁሉ፣ ከመቈርቈር ሁሉና ከመረበሽ ሁሉ ነጻ የሆነ አእምሮ ይኑራችሁ። ጭንቀቶች ይከፋፍላሉ፣ ይበታትናሉ፣ ግራ ያጋባሉ፤ የአእምሮን አንድነት፣ ኃይልና ጸጥታም ያጠፋሉ። ጭንቀቶች ለደካማ መንፈሳዊነት ገዳይ ናቸው፤ ብርቱውንም መንፈሳዊነት ያደክማሉ። ከእነርሱ መጠበቅና የመድኃኒታቸውን ብቸኛ ምሥጢር፣ እርሱም ጸሎትን፣ መማር እንዴት ታላቅ ፍላጎት ነው!

ጳውሎስ የሚናገርለትን የአእምሮ ሁኔታ ለማስተካከል በጸሎት ውስጥ እንዴት ወሰን የሌላቸው ዕድሎች አሉ! በነገር ሁሉ የሚቀርብ ጸሎት መበታተንን ሁሉ ሊያበርድ፣ ጭንቀትን ሁሉ ጸጥ ሊያሰኝ፣ በጭንቀት ከተገዙ ሕይወቶችና በጭንቀት ግራ ከተጋቡ ልቦችም ሸክምን ሁሉ ሊያነሣ ይችላል። ጸሎት ከጭንቀቶች፣ ከሥጋቶችና ከመረበሽ ለሚመጡ የዚህ ዓይነት ሕመሞች ሁሉ ፍጹም መድኃኒት ነው። ፍዝ የሆነውን ጭንቀት ሊያባርር፣ ከአላስፈላጊ የልብ ሸክሞች ሊያሳርፍና ልንረዳቸው በማንችላቸው ነገሮች ከመጨነቅ ከሚከብበን ኃጢአት ሊያድን የሚችለው በነገር ሁሉ የሚቀርብ ጸሎት ብቻ ነው። «አእምሮንም ሁሉ የሚያልፍ» ሰላም ወደ ልብና ወደ አእምሮ ሊያመጣና፣ ከሚያቈስል ጭንቀት ነጻ አድርጎ አእምሮንና ልብን በዕረፍት ሊጠብቅ የሚችለው ጸሎት ብቻ ነው።

ኦ፣ በሚጨነቁ ክርስቲያኖች የሚሸከሙት አላስፈላጊ የልብ ሸክሞች! ፍጹም ሰላም የሞላበትን፣ ከሚያስጨንቅና በሥጋት ከደከመ ሕይወት ማዕበልና ሞገድ የተሰወረን ደስተኛ የክርስትና ሕይወት እውነተኛ ምሥጢር የሚያውቁት እንዴት ጥቂቶች ናቸው! ጸሎት የሰውን ሕይወት ከሚመርዘው «ጭንቀት» ሊያድነን የሚችል ዕድል አለው። ጳውሎስ ለቆሮንቶስ ሰዎች ሲጽፍ «ያለ አሳብ ልትኖሩ እወዳለሁ» ይላል፤ ይህም የእግዚአብሔር ፈቃድ ነው። ጸሎት ይህንኑ ነገር የማድረግ ችሎታ አለው። ጴጥሮስ «እርሱ ስለ እናንተ ያስባልና የሚያስጨንቃችሁን ሁሉ በእርሱ ላይ ጣሉት» ብሎ ያስቀምጠዋል፤ መዝሙረኛውም፦ «ክፉ ለማድረግ ከቶ አትበሳጭ» ይላል። ኦ፣ ከውስጣዊ ጭንቀት ሁሉ ያረፈ፣ ከመጠን ካለፈ ሥጋት ነጻ የሆነ፣ አእምሮንም ሁሉ የሚያልፈውን የእግዚአብሔርን ሰላም የሚደሰትበት ልብ ብፅዕና!

የእግዚአብሔርን የተስፋ ቃልና ዓላማውን አብሮ የያዘውና «በአንዳች እንዳንጨነቅ» ከሚያሳስበው ልመናው በቀጥታ የሚቀድመው የጳውሎስ ትእዛዝ እንዲህ ይነበባል፦

«ሁልጊዜ በጌታ ደስ ይበላችሁ፤ ደግሜ እላለሁ፥ ደስ ይበላችሁ።»

«ገርነታችሁ ለሰው ሁሉ ይታወቅ። ጌታ ቅርብ ነው።»

በልዩ ልዩ ጭንቀት በተሞላ፣ ፈተና የተለመደ በሆነበት፣ እኛን የሚፈትኑ ብዙ ነገሮች ባሉበት ዓለም ውስጥ ሁልጊዜ ደስ መሰኘት እንዴት ይቻላል? ራቁቱንና ደረቁን ትእዛዝ እንመለከታለን፤ እንደ እግዚአብሔር ቃልም እንቀበለዋለን፣ እናከብረዋለንም፤ ደስታ ግን አይመጣም። ገርነታችንን፣ ልዝብነታችንንና የዋህነታችንን ለሰው ሁሉ፣ ዘወትርም እንዴት እናሳውቅ? ቸርና ገር ለመሆን እንወስናለን። የጌታን ቅርብ መሆን እናስታውሳለን፤ ነገር ግን አሁንም ችኩሎች፣ ፈጣን ቍጡዎች፣ ጨካኞችና መራሮች ነን። «በአንዳች አትጨነቁ» የሚለውን መለኮታዊ ትእዛዝ እንሰማለን፤ ነገር ግን አሁንም እንጨነቃለን፣ በሥጋት እንደክማለን፣ ጭንቀት ይበላናል፣ በጭንቀትም እንናወጣለን። በተስፋ ቃሉ እጅግ ጣፋጭና ሰፊ የሆነውን፣ ለዓይን እጅግ ውብ የሆነውን፣ ነገር ግን ገና ከመፈጸም እጅግ የራቀውን መለኮታዊ ቃል እንዴት ልንፈጽም እንችላለን? እውነተኞች፣ ጭምቶች፣ ጻድቃንና ንጹሖች የመሆንን ባለጸጋ ርስት ውስጥ እንዴት ልንገባና ፍቅር ያለባቸውን ነገሮች ልንይዝ እንችላለን? ትእዛዙ የማይሳሳት ነው፤ መድኃኒቱ ለሁሉ የሚሆን ነው፤ ፈውሱም የማይወድቅ ነው። በዚህ ውስጥ ብዙ ጊዜ በጠቀስናቸው በጳውሎስ ቃላት ውስጥ ይገኛል፦ «በነገር ሁሉ በጸሎትና በምልጃ ከምስጋና ጋር በእግዚአብሔር ዘንድ ልመናችሁን አስታውቁ እንጂ በአንዳች አትጨነቁ።»

አማኙን ወደ ደስታ የሚያመጣው፣ ቀን በቀን በእምነት ብቻ የሚኖርበት ይህ ደስ የሚያሰኝ፣ ከጭንቀት ነጻ የሆነና ሰላማዊ ልምምድ የእግዚአብሔር ፈቃድ ነው። ጳውሎስ ለተሰሎንቄ ሰዎች ሲጽፍ እንዲህ ይላቸዋል፦ «ሁልጊዜ ደስ ይበላችሁ፤ ሳታቋርጡ ጸልዩ፤ በሁሉ አመስግኑ፤ ይህ በክርስቶስ ኢየሱስ ለእናንተ የእግዚአብሔር ፈቃድ ነውና።» ስለዚህ ከጭንቀት ሁሉና ከመጠን ካለፈ ሥጋት ፍጹም ነጻ መውጣትን እንድናገኝ የእግዚአብሔር ፈቃድ ብቻ አይደለም፤ ይልቁንም ወደዚያ ወደ ደስተኛ የልብ ሁኔታ የምንደርስበት መንገድ አድርጎ ጸሎትን ሾሞታል።

የተሻሻለው ትርጒም (ሪቫይዝድ ቨርዥን) ስንነጋገርበት በቆየነው በጳውሎስ ክፍል ላይ አንዳንድ ለውጦችን ያደርጋል። በዚያ ንባቡ «በምንም አትሥጉ»፣ እንዲሁም «የእግዚአብሔር ሰላም ልባችሁንና አሳባችሁን ይጠብቃል» የሚል ነው። ጳውሎስም የሚቀድመውን ነገር በጸሎት አየር ውስጥ ያስቀምጠዋል፤ እርሱም «ሁልጊዜ በጌታ ደስ ይበላችሁ» የሚለው ነው። ይህም ማለት ሁልጊዜ በጌታ ደስ ይበላችሁ፤ ከእርሱም ጋር ደስተኞች ሁኑ ማለት ነው። እንዲህ ደስተኞች ትሆኑ ዘንድ ደግሞ «በአንዳች አትጨነቁ።» ይህ ደስ መሰኘት የጸሎት መግቢያ በር ነው፤ መንገዱም ጭምር ነው። በጌታ ያለ ደስታ ብርሃንና ብርታት የጸሎት ኃይልና ድፍረት፣ የድሉም መዝሙሮች ናቸው። «ገርነት» የጸሎትን ቀስተ ደመና ይሠራል። ቃሉ ልዝብነት፣ ፍትሐዊነት፣ የዋህነትና ጣፋጭ አስተዋይነት ማለት ነው። የተሻሻለው ትርጒም «ቻይነት» ብሎ ይለውጠዋል፤ በኅዳጉም «የዋህነት» የሚል ንባብ አለ። እንዴት ያሉ ብርቅ ቅመሞችና ውብ ቀለማት ናቸው! እነዚህ ብርቱና ውብ ባሕርይን፣ ሰፊና ጽኑ መልካም ስምንም የሚያስገኙ ቀለማትና ቅመሞች ናቸው። በመልካም ስሙ የጸና፣ ደስ የሚለውና ገር የሆነ መንፈስ ከጭንቀት መበታተንና እረፍት ማጣት የተላቀቀ ሆኖ ለጸሎት እጅግ የተገባ ነው።