ጆናታን ኤድዋርድስ — መንጋውን የጠበቀው የሥነ መለኮት ሊቅ

ማን ነበር?

ጆናታን ኤድዋርድስ ኦክቶበር 5 ቀን 1703 በኮነቲከት፣ በኢስት ዊንዘር ተወለደ፤ የኮንግሪጌሽናሊስት ቤተ ክርስቲያን አገልጋይ ልጅ፣ የኖርዝሃምፕተኑ የብርቱው የሰሎሞን ስቶዳርድ የልጅ ልጅም ነበር።

በአሥራ ሦስት ዓመቱ ዬል ኮሌጅ ገባ፤ በአሥራ ሰባት ዓመቱ ተመረቀ፤ በ1727 ደግሞ በማሳቹሴትስ፣ በኖርዝሃምፕተን የሚገኘውን የአያቱን ጉባኤ በረዳት ፓስተርነት ተቀላቀለ። በ1729 ስቶዳርድን ተክቶ ከሃያ ዓመታት በላይ በኖርዝሃምፕተን ቆየ፤ በ1750 ግን ወደ ጌታ ማዕድ ማን ይቅረብ በሚለው ጉዳይ በተነሣ መራራ ክርክር ጉባኤው አሰናበተው — ይህንንም መገፋት በሚያስደንቅ ጸጋ ተሸከመው። ከዚያ በኋላ የነበሩትን ዓመታት በድንበር አካባቢ በምትገኘው በስቶክብሪጅ ለአሜሪካ ተወላጆች ሚስዮናዊ ሆኖ አሳለፈ፤ በ1757 የኒው ጀርሲ ኮሌጅ (የዛሬው ፕሪንስተን) ፕሬዚዳንት ሆኖ ተመረጠ። በ1758፣ ሥራውን በጀመረ በስድስተኛው ሳምንት፣ ክፉ በሆነበት የፈንጣጣ ክትባት ምክንያት በሃምሳ አራት ዓመቱ ሞተ። አሜሪካ ካፈራቻቸው የሥነ መለኮትና የፍልስፍና ሊቃውንት ሁሉ እጅግ ታላቁ እንደ ሆነ በብዙዎች ዘንድ ይታመናል፤ ነገር ግን እርሱ ከሁሉ አስቀድሞ፣ ከመጀመሪያ እስከ መጨረሻም፣ እረኛ ነበር።

ስለ እረኝነት ጥሪ የነበረው ራእይ

የኤድዋርድስ የእረኝነት ራእይ ከሥነ መለኮታዊ ራእዩ የማይለይ ነበር፤ ምክንያቱም ከሁሉ የጠለቀው የእረኝነት ተግባር ስለ እግዚአብሔር ያለውን እውነት በሙሉ ጥልቀቱ፣ ውበቱና አስፈሪነቱ ማስተላለፍ እንደ ሆነ ያምን ነበር። እግዚአብሔር ማን እንደ ሆነ — በእውነት፣ በጥልቀት፣ በአሳብ ብቻ ሳይሆን — የተረዳ ጉባኤ እርሱን እንደሚገባ ይወደዋል፣ እንደሚገባ ይፈራዋል፣ በዚያውም መሠረት ይኖራል። ስለዚህ የእረኛው ቀዳሚ ተግባር ሥነ መለኮታዊ ነበር፦ ሕዝቡን እናመልከዋለን ስለሚሉት አምላክ ወደ እውነተኛና ወደሚለውጥ ዕውቀት ማድረስ። አእምሮንና ልብን በአንድነት የማይነኩ ስብከቶች፣ እርሱ እንደሚያምነው፣ የዓለምን ጫና መቋቋም የማይችል ላይ ላዩን የሆነ ሃይማኖት ብቻ ያፈራሉ።

ኤድዋርድስ ስለ እረኝነት ድርሻው የነበረው መረዳት ጳውሎስ የአገልጋይን ሁለንተናዊ ዓላማ በገለጸበት ግሩም ቃል የተቀረጸ ነበር፦ «እኛም በክርስቶስ ፍጹም የሚሆን ሰውን ሁሉ እናቀርብ ዘንድ ሰውን ሁሉ እየገሠጽን ሰውንም ሁሉ በጥበብ ሁሉ እያስተማርን የምንሰብከው እርሱ ነው። ለዚህም ነገር ደግሞ፥ በእኔ በኃይል እንደሚሠራ እንደ አሠራሩ እየተጋደልሁ፥ እደክማለሁ።» (ቆላስይስ 1:28-29)። «በክርስቶስ ፍጹም» የሚለው ትንሽ ግብ አልነበረም። ይህ ግብ የመላውን ሰው — የአእምሮውን፣ የፈቃዱን፣ የልብ ዝንባሌዎቹንና የልማዶቹን — ሁለንተናዊ መለወጥ፣ ከክርስቶስም መልክ ጋር መስማማትን ያህል ታላቅ ነገር ጠየቀ። ኤድዋርድስ በኖርዝሃምፕተን ከሁለት አሥርት ዓመታት በላይ ወደዚህ ግብ ደከመ፤ ሰበከ፣ አስተማረ፣ መከረ፣ ጻፈም፤ ዘወትር ዓላማው ምእመናኑ በቤተ ክርስቲያን መገኘታቸው ብቻ ሳይሆን ወደ ብስለት መድረሳቸው ነበር።

ኤድዋርድስ «የአስገራሚው የእግዚአብሔር ሥራ ታማኝ ትረካ» በተባለው መጽሐፉ የመዘገበው በ1734-1735 በኖርዝሃምፕተን የሆነው መነቃቃት፣ ምናልባትም እርሱ ለመወጣት ከማንም ይበልጥ የተዘጋጀበትን የእረኝነት ፈተና አቀረበለት፦ እውነተኛውን መንፈሳዊ መነቃቃት ከስሜታዊ አስመሳይ ቅጂው እንዴት መለየት ይቻላል?

የሰጠው ምላሽ የፕሮቴስታንት ትውፊት እስከዚያ ጊዜ ድረስ ሃይማኖታዊ ልምምድን ለመለየት ካፈራው የእረኝነት ማስተዋል ሁሉ እጅግ ጥንቃቄ የተሞላበትና በሥነ መለኮት የበሰለ ነበር። መመዘኛዎቹን ያገኘው ከመጽሐፍ ቅዱስ ነበር፦ «መንፈስን አታጥፉ፤ ትንቢትን አትናቁ፤ ሁሉን ፈትኑ፥ መልካሙን ያዙ፤ ከማናቸውም ዓይነት ክፉ ነገር ራቁ።» (1ኛ ተሰሎንቄ 5:19-22)። ያልተለመደውን ሁሉ ተራ ሃይማኖታዊ ግለት ብሎ በማጣጣል መንፈስን ለማጥፋት እንቢ አለ፤ በስሜት የተሞላውን ሁሉ በዚያ ምክንያት ብቻ እውነተኛ ነው ብሎ ለመቀበልም እንቢ አለ። «ሃይማኖታዊ የልብ ዝንባሌዎች» የተባለው ድርሳኑ ለዚህ ዓይነቱ መለየት እስከ ዛሬ ድረስ ዋነኛው የእረኝነት መመሪያ ነው።

ኤድዋርድስ የእረኝነት አገልግሎት የእግዚአብሔርን ምክር ሁሉ በሙላትና ሳያመነቱ መናገርን እንደሚጠይቅ ተረድቶ ነበር — ጨዋ ማኅበረሰብን የሚያስጨንቁትን ትምህርቶች ጨምሮ። «በተቆጣ አምላክ እጅ ያሉ ኃጢአተኞች» የተባለው ዝነኛ ስብከቱ ብዙ ጊዜ በሥነ መለኮት ስም የተፈጸመ ጭካኔ ተደርጎ ይሣላል፤ በእርግጥ ግን እጅግ በተጨነቀ ፍቅር የተደረገ የእረኝነት ተግባር ነበር፤ ምንም ዋጋ በማያስከፍላቸው ሃይማኖት በአደገኛ ሁኔታ የተደላደሉትን ምእመናን ግድ የለሽነት ሰብሮ ለመግባት የተደረገ ሙከራ ነበር። ጳውሎስ ያዘዘውን በትክክል እያደረገ ነበር፦ «የእግዚአብሔርን ምክር ሁሉ ነግሬአችኋለሁና፥ ምንም አላስቀረሁባችሁም።» (የሐዋርያት ሥራ 20:27)። የእግዚአብሔር ምክር ሁሉ ፍርድንም ይጨምራል፤ ፍርድን የሚያስቀር እረኛ ጉባኤውን ከአላስፈላጊ ጭንቀት እየጠበቀ ሳይሆን ለዘላለም አደጋ እያጋለጠው ነው።

ኤድዋርድስ በ1750 ከተሰናበተ በኋላ ያሳየው የእረኝነት ልብ የአገልግሎቱን ማንነት በግልጽ ከሚያሳዩ ሁኔታዎች አንዱ ነው። ለሃያ ሦስት ዓመታት ያገለገለው ጉባኤ ገፍቶት ነበር። መሰናበቱ የሚያም፣ በሕዝብ ፊት የተፈጸመና፣ አብዛኞቹ የታሪክ ምሁራን እንደሚገመግሙት፣ ኢፍትሐዊ ነበር። ቢሆንም ኤድዋርድስ ያለ ምሬት ከኖርዝሃምፕተን ወጣ፤ ጉባኤውን ለእግዚአብሔር ምሕረት አደራ ሰጠ፤ ስለ እነርሱም መጸለዩን ቀጠለ። የሰበከውን እርሱ ራሱ በልቡ ተቀብሎት ነበር፦ የእግዚአብሔር ሉዓላዊነት በታማኝ ሰዎች ላይ በሚደርሰው ቅሬታና ሐዘን ላይ እንኳ እንደሚዘረጋ፣ የእረኛውም ሰላም በጉባኤው ይሁንታ ላይ እንደማይመሠረት። ጳውሎስ በገለጸው የእግዚአብሔር ባሕርይ አረፈ፦ «እግዚአብሔርንም ለሚወዱት እንደ አሳቡም ለተጠሩት ነገር ሁሉ ለበጎ እንዲደረግ እናውቃለን።» (ሮሜ 8:28)። በስቶክብሪጅ ያሳለፋቸው የድንበሩ ዓመታት — በዚያም በመገለልና በችግር ውስጥ ሆኖ ከታላላቅ የሥነ መለኮት ሥራዎቹ አንዳንዶቹን ጻፈ — የዚያ እምነት ፍሬዎች ነበሩ።

ዘላቂው የእረኝነት ቅርሱ ሥነ መለኮታዊ ጥልቀትና የእረኝነት እንክብካቤ እርስ በርሳቸው የሚጋጩ ሳይሆኑ የማይለያዩ መሆናቸውን ማሳየቱ ነው። ያለ ሥነ መለኮታዊ ይዘት በስሜታዊ ልምምድ ብቻ የሚመገብ ጉባኤ ችግር በመጣ ጊዜ ተጠራርጎ ይወሰዳል። ያለ እረኝነት ርኅራኄ ደረቅ ትምህርት ብቻ የሚሰጠው ጉባኤ ደግሞ በረሃብ ይጠወልጋል። ኤድዋርድስ ለሕዝቡ ሁለቱንም ሰጠ — ሁልጊዜ ያለ እንከን ባይሆንም ሁልጊዜ ግን በቁም ነገር — ምክንያቱም ጳውሎስ የበሰለ እምነትን የገለጸበት ቃል ሁለቱንም እንደሚጠይቅ ያምን ነበር፦ «ነገር ግን እውነትን በፍቅር እየያዝን በነገር ሁሉ ወደ እርሱ ራስ ወደሚሆን ወደ ክርስቶስ እንደግ» (ኤፌሶን 4:15)። እውነትና ፍቅር በአንድነት፦ ይህ የኤድዋርድስ የእረኝነት ራእይ ነበር፤ ታማኝ አገልጋይ ሁሉ በየትውልዱ መልሶ ሊያገኘው የሚገባው ራእይም ዛሬም ይኸው ነው።

ጸሎት

የእውነት ሁሉና የፍቅር ሁሉ አምላክ ሆይ፣ የሚያስጨንቁንን ክፍሎች ሳንቆርጥ የቃልህን ምክር ሁሉ የምንሰብክበትን የኤድዋርድስን ድፍረት፣ በእውነት ከመንፈስህ የሆነውንም የምንለይበትን ጥበቡን ስጠን። በምናደርገው የእረኝነት ተግባር ሁሉ በምናገለግላቸው ሰዎች ሕይወት ውስጥ የክርስቶስን ሙሉ ብስለት ዓላማ እንድናደርግ አስተምረን። በተገፋንበትና ባዘንንበት ስፍራም በሉዓላዊነትህ እንድናርፍና በአንድ ወቅት ለገፉን ሰዎች መጸለያችንን እንድንቀጥል አድርገን። አሜን።