ጸሎትና የተወሰነ የሃይማኖት መመዘኛ

«መልአኩ ገብርኤል እርሱ ገና ሳይወለድ ‹ቅዱስ› ብሎ ገለጠው። እርሱ እንደ ነበረ እኛም በልካችን በዚህ ዓለም እንዲሁ ነን።»—ዶክተር አሌክሳንደር ዋይት።

በሃይማኖት ውስጥ የሚታየው ብዙው ድካም፣ ፍሬ ቢስነትና ድህነት ባሕርይን የምንቀርጽበትና ውጤትን የምንለካበት መጽሐፍ ቅዱሳዊና ምክንያታዊ የሃይማኖት መመዘኛ ባለመኖሩ የሚመጣ ነው፤ ይህ ደግሞ በአብዛኛው ጸሎትን በመተዋችን ወይም ጸሎትን በመመዘኛው ውስጥ ባለማስገባታችን የሚመጣ ነው። በግልጥ የምንገሰግስበት አንድ ነጥብ ከሌለ በሃይማኖት ውስጥ የምናደርገውን እድገት ልንለካ ፈጽሞ አንችልም። የምናልመውና የምንገሰግስበት የተወሰነ ነገር ሁልጊዜ በአእምሮአችን ዓይን ፊት ሊኖር ይገባል። የምንቀረጽበት ምሳሌ ከሌለ የተስተካከለውን ካልተስተካከለው ልናነጻጽር አንችልም። የሚያነሣሣን ከፍ ያለ ግብ ከሌለም መነቃቃት ሊኖር አይችልም።

ብዙ ክርስቲያኖች አካሄዳቸውና ባሕርያቸው የሚቀረጽበት ምሳሌ በፊታቸው ስለሌለ የተበታተኑና ዓላማ ቢሶች ናቸው። አእምሮአቸው እንደ ደመና ተሸፍኖ፣ የሚታያቸው ምሳሌ፣ የሚያዩት ነጥብ፣ የሚጣጣሩለት መመዘኛ ሳይኖር ዝም ብለው ያለ ዓላማ ይጓዛሉ። ጥረታቸውን የሚገመግሙበትና የሚለኩበት መመዘኛ የለም። ዓይናቸውን የሚሞላ፣ እርምጃቸውን የሚያፋጥን፣ የሚስባቸውና ጸንተው እንዲቆሙ የሚያደርጋቸው ማግኔት የለም።

ይህ ሁሉ ስለ ሃይማኖት ያለ ብዥታ ስለ ጸሎት ካለ ልል አስተሳሰብ የሚመነጭ ነው። የሃይማኖትን መመዘኛ ግልጥና የተወሰነ እንዲሆን የሚረዳው ጸሎት ነው። ያን መመዘኛ ከፍ አድርጎ ለማስቀመጥ የሚያግዘው ጸሎት ነው። የሚጸልዩ ሰዎች በፊታቸው የተወሰነ ነገር ያላቸው ናቸው። እንዲያውም ጸሎት ራሱ እጅግ የተወሰነ ነገር ነው፤ የተለየ ነገርን ያልማል፤ የሚያነጣጥርበትም ዒላማ አለው። ጸሎት እጅግ የተወሰነውን፣ ከፍተኛውንና ጣፋጩን የሃይማኖት ልምድ ያልማል። የሚጸልዩ ሰዎች እግዚአብሔር ያዘጋጀላቸውን ሁሉ ይፈልጋሉ። ላይ ላዩን በሆነ፣ ብዥ ባለና ባልተወሰነ ዝቅተኛ የሃይማኖት ሕይወት በሚመስል ነገር ሁሉ አይረኩም። የሚጸልዩ ሰዎች «ጥልቅ የጸጋ ሥራን» ብቻ ሳይሆን የሚቻለውንና ተስፋ የተሰጠበትን እጅግ ጥልቅ የጸጋ ሥራ ይፈልጋሉ። ከአንዳንድ ኃጢአት ሳይሆን ከውስጥም ከውጭም ከኃጢአት ሁሉ መዳንን ይሻሉ። ኃጢአትን ከመሥራት ብቻ ሳይሆን ከኃጢአት ራሱ—ከመኖሩ፣ ከኃይሉና ከርኵሰቱ—መዳንን ይሻሉ። የልብና የሕይወት ቅድስናን ይፈልጋሉ።

ጸሎት በእግዚአብሔር ቃል ውስጥ በፊታችን በተቀመጠው እጅግ ከፍተኛ የሃይማኖት ሕይወት ያምናል፤ ይፈልገዋልም። ጸሎት የዚያ ሕይወት ቅድመ ሁኔታ ነው። ጸሎት ወደ እንዲህ ያለው ሕይወት የሚያደርሰውን ብቸኛውን መንገድ ያመለክታል። የሃይማኖት ሕይወት መመዘኛ የጸሎት መመዘኛ ነው። ጸሎት እጅግ ወሳኝ፣ እጅግ አስፈላጊና እጅግ ሰፊ ተጽዕኖ ያለው በመሆኑ ወደ ሃይማኖት ሁሉ ዘልቆ ይገባል፤ መመዘኛውንም ግልጥና የተወሰነ አድርጎ በዓይን ፊት ያስቀምጣል። ለጸሎት የምንሰጠው ግምት መጠን ስለ ሃይማኖት ሕይወት መመዘኛ ያለንን አስተሳሰብ ይወስናል። የመጽሐፍ ቅዱስ ሃይማኖት መመዘኛ የጸሎት መመዘኛ ነው። በሕይወት ውስጥ ጸሎት በበዛ መጠን ስለ ሃይማኖት ያለን አስተሳሰብ ይበልጥ የተወሰነና ከፍ ያለ ይሆናል።

የሕይወትንና የልምድን መመዘኛ የሚያስቀምጡት መጻሕፍት ብቻ ናቸው። የራሳችንን መመዘኛ ስናወጣ ምኞታችን፣ ምቾታችንና ደስታችን ደንብ ስለሚሆኑ ሽንገላና ሐሰት ይኖራል፤ ያም ደንብ ሁልጊዜ ሥጋዊና ዝቅተኛ ነው። ከእርሱም የክርስቶስን የሚመስል ሃይማኖት መሠረታዊ መርሖች ሁሉ ይቀራሉ። ለሥጋ የሚያስብ ማንኛውም የሃይማኖት መመዘኛ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ያልሆነና ጐጂ ነው።

የሃይማኖትን መመዘኛ እንዲወስኑልን ለሌሎች መተውም አይገባም። የሃይማኖት መመዘኛችንን ሌሎች እንዲያወጡልን ስንፈቅድ ብዙ ጊዜ ጐደሎ ይሆናል፤ ምክንያቱም በመምሰል ውስጥ ከበጎነት ይልቅ ጉድለት ወደ ተከታዩ በቀላሉ ይተላለፋል፤ የአንድ ሰው ሁለተኛ ቅጂም በጉድለቶቹ ይበላሻል።

ሃይማኖት ምን እንደ ሆነ ሌሎች በሚሉት በመወሰን የሚደርሰው እጅግ ከባድ ጉዳት፣ የሕዝብ አስተያየት፣ የምሳሌ ተላላፊነትና በመካከላችን የተለመደው የሃይማኖት ደረጃ ሃይማኖታዊ አስተሳሰባችንንና ባሕርያችንን እንዲቀርጹ መፍቀዳችን ነው። አዶኒራም ጃድሰን በአንድ ወቅት ለአንድ ወዳጁ፦ «አሁን እጅግ በተስፋፋው ተራ ሃይማኖት እንዳትረካ እለምንሃለሁ» ብሎ ጽፎ ነበር።

ተራ ሃይማኖት ሥጋንና ደምን ደስ ያሰኛል። በውስጡ ራስን መካድ፣ መስቀልን መሸከም፣ ራስን መስቀል የለም። ለጎረቤቶቻችን በቂ ነው። ለምን ከሌሎች የተለየንና ጥብቅ እንሆናለን? ሌሎች በዝቅተኛ ደረጃ፣ ተደራድረው፣ ዓለም እንደሚኖር እየኖሩ ነው። ለምን የተለየን፣ መልካም ለማድረግ የምንቀና እንሆናለን? ብዙዎች «በአበባ በተነጠፈ የምቾት አልጋ» ላይ እየተንሳፈፉ ወደዚያ ሲሄዱ ሰማይን ለማግኘት ለምን እንጋደላለን? ጸሎት አልባ ሕይወት እየኖሩ የሚዝናኑ፣ ግድ የለሾችና ዘገምተኛ ተንሸራሻሪዎች ሕዝብ ወደ ሰማይ ሊሄዱ ነውን? ሰማይ ለማይጸልዩ፣ ልቅ ኑሮ ለሚኖሩና ምቾት ለሚወዱ ሰዎች የሚገባ ስፍራ ነውን? ዋናው ጥያቄ ይህ ነው።

ጳውሎስ በዙሪያችን ያሉትን ፈንጠዝያ ወዳድና ተድላ ፈላጊ ሃይማኖተኞች የመለኪያችን መመዘኛ እንዳናደርግ እንዲህ ሲል ያስጠነቅቃል፦

«ራሳቸውን ከሚያመሰግኑ ከአንዳንዶች ጋር ራሳችንን ልንቆጥር ወይም ራሳችንን ልናስተያይ አንደፍርምና፤ ነገር ግን እነርሱ ራሳቸውን ከራሳቸው ጋር ሲያመዛዝኑ፥ ራሳቸውንም ከራሳቸው ጋር ሲያስተያዩ፥ አያስተውሉም። እኛ ግን እግዚአብሔር እንደ ወሰነልን እስከ እናንተ እንኳ እንደሚደርስ እንደ ክፍላችን ልክ እንጂ ያለ ልክ አንመካም።»

ጸሎትን ከግምት ውስጥ የማያስገባ ማንኛውም የሃይማኖት መመዘኛ ለአፍታ እንኳ ሊታሰብ አይገባውም። ጸሎትን በሃይማኖት ውስጥ ዋና ነገር የማያደርግ ማንኛውም መመዘኛ ምንም ሐሳብ ሊሰጠው አይገባም። ጸሎት እጅግ አስፈላጊ፣ በእግዚአብሔር ዕቅድ ውስጥ እጅግ መሠረታዊ፣ ሃይማኖታዊ ሕይወትን ለሚመስል ነገር ሁሉ እጅግ ወሳኝ በመሆኑ ወደ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ሃይማኖት ሁሉ ይገባል። ጸሎት ራሱ የተወሰነ፣ ጠንካራና መጽሐፍ ቅዱሳዊ መመዘኛ ነው። የጸሎት ሕይወት መለኮታዊው ደንብ ነው። ጌታችን የጸሎት ሰው እንደ መሆኑ መጠን ልንከተለው የሚገባን ብቸኛው ምሳሌ እንደ ሆነ ሁሉ፣ ምሳሌው ይኸው ነው። ጸሎት የሃይማኖታዊ ሕይወትን ምሳሌ ይቀርጻል። ጸሎት መለኪያው ነው። ጸሎት ሕይወትን ይቀርጻል።

ብዥ ያለው፣ ያልተወሰነውና በሕዝብ ዘንድ የተለመደው የሃይማኖት አመለካከት በውስጡ ጸሎት የለበትም። በዕቅዱ ውስጥ ጸሎት ፈጽሞ ቀርቷል፣ ወይም እጅግ ዝቅ ተደርጎና እጅግ ኢምንት ሆኖ ስለ ተቀመጠ መጠቀሱ እንኳ አያስፈልግም። የሰው የሃይማኖት መመዘኛ ስለ ጸሎት ምንም ነገር የለውም።

ልናልመው የሚገባን የእግዚአብሔርን መመዘኛ እንጂ የሰውን አይደለም። የሰዎች አስተያየት ወይም እነርሱ የሚሉት ሳይሆን መጻሕፍት የሚሉት ነው። ልል የሃይማኖት አስተሳሰብ ከዝቅተኛ የጸሎት አስተሳሰብ ይመነጫል። ጸሎት አልባነት ሃይማኖት ምን እንደ ሆነ ልል፣ ደመናማና ያልተወሰነ አመለካከትን ይወልዳል። ያለ ዓላማ መኖርና ጸሎት አልባነት እጅ ለእጅ ተያይዘው ይሄዳሉ። ጸሎት በአእምሮ ውስጥ የተወሰነ ነገርን ያኖራል። ጸሎት የተለየ ነገርን ይፈልጋል። ስለ ጸሎት ባሕርይና አስፈላጊነት ያለን አመለካከት ይበልጥ የተወሰነ በሆነ መጠን ስለ ክርስቲያናዊ ልምድና ስለ ትክክለኛ ኑሮ ያለን አመለካከት ይበልጥ የተወሰነ ይሆናል፤ ስለ ሃይማኖት ያለን አመለካከትም ብዥታው ያንሳል። ዝቅተኛ የሃይማኖት መመዘኛ ከዝቅተኛ የጸሎት መመዘኛ አጠገብ ይኖራል።

በሃይማኖታዊ ሕይወት ውስጥ ሁሉም ነገር የተመካው የተወሰነ በመሆን ላይ ነው። የሃይማኖታዊ ልምዳችንና የኑሯችን ግልጥነት ሃይማኖት ምን እንደ ሆነና ከምን ነገሮች እንደሚዋቀር ባለን አመለካከት ግልጥነት ላይ ይመሠረታል።

መጻሕፍት ራስን ፈጽሞ ለእግዚአብሔር የመቀደስን አንዱን መመዘኛ ዘወትር በፊታችን ያስቀምጣሉ። መለኮታዊው ደንብ ይህ ነው። ይህ የዚህ መመዘኛ ሰብዓዊው ገጽታ ነው። በእግዚአብሔር ዘንድ ተቀባይነት ያለው መሥዋዕት ሙሉ፣ ፍጹም፣ የሚቃጠል መሥዋዕት መሆን አለበት። በእግዚአብሔር ቃል ውስጥ የተቀመጠው መለኪያ ይህ ነው። ከዚህ ያነሰ ምንም ነገር እግዚአብሔርን ደስ ሊያሰኝ አይችልም። በግማሽ ልብ የሆነ ምንም ነገር እርሱን ደስ ሊያሰኝ አይችልም። በክፍሎቹ ሁሉ ፍጹም የሆነ «ሕያው ቅዱስም መሥዋዕት» ለእግዚአብሔር የምናቀርበው አገልግሎት መለኪያ ነው። ራስን ፈጽሞ መተው፣ እግዚአብሔር በእኛ ላይ ያለውን መብት በነጻ ማወቅና ሁሉን ለእርሱ በቅንነት ማቅረብ—መለኮታዊው መስፈርት ይህ ነው። በዚህ ውስጥ ያልተወሰነ ነገር የለም። በሌሎች አስተያየት የሚገዛ ወይም በዙሪያችን ያሉ ሰዎች በሚኖሩበት መንገድ የሚነካ ምንም ነገር በዚህ ውስጥ የለም።

የጸሎት ሕይወት በእንዲህ ያለው ፍጹም ራስን መቀደስ ውስጥ የተጠቃለለ ቢሆንም፣ በዚያው ጊዜ ጸሎት ራስን ሙሉ በሙሉ ለእግዚአብሔር ወደ መቀደስ ነጥብ ይመራል። ራስን መቀደስ የጸሎት ጸጥ ያለ መግለጫ ብቻ ነው። ከፍተኛው የሃይማኖት መመዘኛም የጸሎትና ራስን ለእግዚአብሔር የመስጠት መለኪያ ነው። የጸሎት ሕይወትና ለእግዚአብሔር የተቀደሰ ሕይወት በሃይማኖት ውስጥ ተባባሪዎች ናቸው። ፈጽሞ የማይለያዩ ያህል የተቀራረቡ ናቸው። የጸሎት ሕይወት ራስን ፈጽሞ ለእግዚአብሔር የመቀደስ ቀጥተኛ ፍሬ ነው። ጸሎት በእውነት ለእግዚአብሔር ከተቀደሰ ሕይወት በተፈጥሮው የሚፈስስ ነው። የራስን መቀደስ መለኪያ የእውነተኛ ጸሎት መለኪያ ነው። አንድ አይሁዳዊ ያቀረበው የሚቃጠል መሥዋዕት «ሙሉ የሚቃጠል መሥዋዕት» ካልሆነ በእግዚአብሔር ዘንድ ፈጽሞ ተቀባይነት እንዳላገኘ ሁሉ፣ በክፍሎቹ ሁሉ ፍጹም ያልሆነ ራስን መቀደስም እግዚአብሔርን ደስ አያሰኝም። በዚህ መለኮታዊ መለኪያ መሠረት የሚደረግ እንዲህ ያለው ራስን መቀደስ ደግሞ የመጸለይን ተግባር እንደ መሠረታዊ መርሕ በውስጡ ይዟል። ራስን መቀደስ ለእግዚአብሔር ይደረጋል። ጸሎት ከእግዚአብሔር ጋር ይያያዛል። ራስን መቀደስ ራስን ሙሉ በሙሉ በእግዚአብሔር እጅ ማስገዛት ነው። እግዚአብሔርም ለእርሱ የተቀደሱት ሁሉ የሚጸልዩ እንዲሆኑ ይፈልጋል፤ ያዝዛልም። ልናልመው የሚገባን አንዱ የተወሰነ መመዘኛ ይህ ነው። ከዚህ ያነሰውን ልንፈልግ አንችልም።

መጽሐፍ ቅዱሳዊ የሃይማኖት መመዘኛ ግልጥ የሆነ ሃይማኖታዊ ልምድን ያጠቃልላል። ሃይማኖት በልምድ የማይታወቅ ከሆነ ከንቱ ነው። ሃይማኖት ለውስጣዊው ንቃተ ኅሊና ይናገራል። ሃይማኖት ምንም ቢሆን ልምድ ነው፤ ከሃይማኖታዊ ሕይወትም በተጨማሪ ልምድ ነው። ከውጫዊው የሃይማኖት ክፍል ጋር ውስጣዊው ክፍልም አለ። «በፍርሃትና በመንቀጥቀጥ የራሳችሁን መዳን ፈጽሙ» ብቻ ሳይሆን «ስለ በጎ ፈቃዱ መፈለግንም ማድረግንም በእናንተ የሚሠራ እግዚአብሔር ነውና።»። ውጭ የሚኖር ሕይወት እንዳለ ሁሉ «በእናንተ መልካምን ሥራ» ደግሞ አለ። ዳግመኛ መወለድ በማይሳሳቱ ምልክቶች የሚረጋገጥና ለውስጣዊው ንቃተ ኅሊና የሚናገር የተወሰነ ክርስቲያናዊ ልምድ ነው። የመንፈስ ምስክርነት ያልተወሰነና ብዥ ያለ አንድ ነገር ሳይሆን፣ የእግዚአብሔር ልጆች መሆናችንን መንፈስ ቅዱስ የሚሰጠን የተወሰነና ግልጥ ውስጣዊ ማረጋገጫ ነው። እንዲያውም የሃይማኖታዊ ልምድ የሆነው ሁሉ ግልጥና የተወሰነ ነው፤ በንቃት የሚታወቅ ደስታን፣ ሰላምንና ፍቅርን ያመጣል። ይህም መለኮታዊው የሃይማኖት መመዘኛ ነው፤ በትጋትና በማያቋርጥ ጸሎት የሚደረስበት መመዘኛ፣ በዚያው በጸሎት መንገድም ሕያው ሆኖ የሚጠበቅና የሚሰፋ ሃይማኖታዊ ልምድ ነው።

በማንኛውም ጥረት ውስጥ አንድነትን፣ ብርታትንና ጽናትን ለመስጠት የሚደረስበትና ጥረት የሚያነጣጥርበት ግብ አስፈላጊ ነው። በክርስቲያናዊ ሕይወት ውስጥ እንዲህ ያለው ግብ እጅግ ወሳኝ ነው። በፊታችን የሚደረስበትና በትጋት የምንፈልገው ከፍ ያለ መመዘኛ ከሌለ ስልቹነት ጥረትን ያደክማል፤ ያለፈውም ልምድ ይበላሻል ወይም ተራ ስሜት ሆኖ በኖ ይጠፋል፣ አለዚያም ወደ ቀዝቃዛና ፍቅር አልባ መርሕ ይደነድናል።

ወደ ፊት መቀጠል አለብን። «ስለዚህ የክርስቶስን የትምህርት መጀመሪያ ትተን ወደ ፍጻሜ እንሂድ።» አሁን የያዝነውን ስፍራ መጠበቅ የሚቻለው ወደ ፊት በመገስገስ ነው፤ መጪውም ሁሉ በዚሁ ሊሸፈንና ሊበራ ይገባዋል። በሃይማኖት ውስጥ ወደ ፊት መቀጠል ብቻ አይበቃም። ወዴት እንደምንሄድ ማወቅ አለብን። ይህ እጅግ ወሳኝ ነው። በሃይማኖታዊ ልምድ ወደ ፊት ስንቀጥል በፊታችን የተወሰነ ነገር ይዘን ወደዚያ አንድ ነጥብ መገስገሳችን አስፈላጊ ነው። ዘወትር ወደ ፊት እየሄዱ ወዴት እንደሚሄዱ አለማወቅ እጅግ ብዥ ያለና ያልተወሰነ ነው፤ መድረሻ ሳያስብ ጉዞ እንደሚጀምር ሰውም ነው። በሃይማኖታዊ ሕይወት ውስጥ የተነሣንበትን ነጥብ እንዳንዘነጋና ቀድሞ የረገጥናቸውን እርምጃዎች እንድንለካ አስፈላጊ ነው። ነገር ግን ፍጻሜው ዘወትር እንዲታይና ወደ መመዘኛው ለመድረስ የሚያስፈልጉት እርምጃዎች ሁልጊዜ በዓይን ፊት እንዲሆኑ እንዲሁ አስፈላጊ ነው።