ጸሎትና ትሕትና

«ሁለት መላእክት በአንድ ቅጽበት ከእግዚአብሔር ተልእኮ ቢቀበሉ—አንዱ ወርዶ በምድር ላይ ካሉት መንግሥታት እጅግ ታላቁን እንዲገዛ፣ ሌላው ደግሞ ሄዶ ከመንደሮቿ እጅግ የተናቀችውን መንገድ እንዲጠርግ ቢላኩ—ከሁለቱ አገልግሎቶች የትኛው፣ የገዥነት ሹመት ወይስ የጠራጊነት ሥራ፣ ለማን እንደ ደረሰ ለሁለቱም ፈጽሞ ግድ የማይሰጥ ጉዳይ በሆነ ነበር፤ የመላእክት ደስታ ለእግዚአብሔር ፈቃድ በመታዘዝ ብቻ ነውና፤ ጨርቅ የለበሰውን አልዓዛርን ወደ አብርሃም እቅፍ ለማንሣትም ሆነ ኤልያስን ወደ ቤቱ የሚወስድ የእሳት ሰረገላ ለመሆን በእኩል ደስታ ይሄዳሉ።»—ጆን ኒውተን።

ትሑት መሆን ስለ ራስ ዝቅ ያለ ግምት መያዝ ነው። ልከኛና ዝቅ ያለ መሆን፣ ከመታየት ይልቅ መሰወርን የመፈለግ ዝንባሌ መያዝ ነው። ትሕትና ራሱን ከሕዝብ ዓይን ያርቃል። መታወቅን አይሻም፤ ከፍተኛ ቦታዎችን አያድንም፤ ታዋቂነትም ግድ አይሰጠውም። ትሕትና በባሕርዩ ራሱን የሚሰውር ነው። ራስን ዝቅ ማድረግ የትሕትና ነው። ራሱን አሳንሶ የመቍጠር ዝንባሌ አለው። በሌሎች ዓይንም ሆነ በራሱ ዓይን እንኳ ራሱን ከፍ አያደርግም። ልከኝነት እጅግ ጎልተው ከሚታዩት ጠባዮቹ አንዱ ነው።

በትሕትና ውስጥ ትዕቢት ፈጽሞ የለም፤ ራስን ከመካብ ጋር ከሚመሳሰል ነገር ሁሉ እጅግ የራቀ ነው። በትሕትና ውስጥ ራስን ማወደስ የለም። ይልቁንም ሌሎችን የማወደስ ዝንባሌ አለው። «እርስ በርሳችሁ ተከባበሩ።» ራሱን ከፍ ለማድረግ የተሰጠ አይደለም። ትሕትና የክብር መቀመጫዎችን አይወድም፤ ከፍተኛ ቦታዎችንም አይመኝም። ዝቅተኛውን መቀመጫ ለመያዝ ፈቃደኛ ነው፤ ማንም የማያስተውለውን ስፍራ ይመርጣል። የትሕትና ጸሎት እንዲህ ያለ ነው፦

«ዓለም ሰብሮ እንዳይገባብኝ፣
ታላቅ ገደል በመካከል አኑር፤
ትሑትና የማልታወቅ አድርገኝ፣
በእግዚአብሔር ብቻ የተወደድሁና የከበርሁ።»

ትሕትና ዓይኑን በራሱ ላይ ሳይሆን በእግዚአብሔርና በሌሎች ላይ ያደርጋል። በመንፈስ ድሀ፣ በጠባዩ የዋህ፣ በልቡ ትሑት ነው። «በትሕትና ሁሉና በየዋህነት በትዕግሥትም፤ እርስ በርሳችሁ በፍቅር ታገሡ።»

የፈሪሳዊውና የቀራጩ ምሳሌ ስለ ትሕትናና ስለ ራስን ማወደስ የተሰጠ አጭር ስብከት ነው። ፈሪሳዊው ራሱን ለመካብ ተላልፎ የተሰጠ፣ በራሱ የተጠቀለለ፣ የገዛ ራሱን የጽድቅ ሥራዎች ብቻ የሚያይ ሆኖ፣ በሩቅ የቆመውን ምስኪኑን ቀራጭ እየናቀ በጎ ምግባሮቹን በእግዚአብሔር ፊት ይዘረዝራል። ራሱን ከፍ ያደርጋል፤ ራሱን ለማወደስ ራሱን ይሰጣል፤ በራሱ ላይ ያተኩራል፤ ሳይጸድቅ፣ ተኰንኖና በእግዚአብሔር ተጥሎ ይሄዳል።

ቀራጩ በራሱ ውስጥ ምንም መልካም ነገር አያይም፤ ራሱን በማሳነስ ስሜት ተውጧል፤ በራሱ ውስጥ ላለ ለማንኛውም መልካም ነገር ምስጋና ከሚወስድ ነገር ሁሉ እጅግ የራቀ ነው፤ ዓይኖቹን ወደ ሰማይ ሊያነሣ እንኳ አይደፍርም፤ ነገር ግን ፊቱን አቀርቅሮ ደረቱን እየደቃ፦ «አምላክ ሆይ፥ እኔን ኃጢአተኛውን ማረኝ» ብሎ ይጮኻል።

ጌታችን ከሁለቱ አንዱ ትሕትና ፈጽሞ የጎደለው፣ ሌላው ደግሞ ራስን በማሳነስና በአእምሮ ትሕትና መንፈስ ፈጽሞ የተዋጠ የሆኑትን የእነዚህን የሁለቱን ሰዎች ታሪክ ፍጻሜ በታላቅ ጥንቃቄ ይነግረናል።

«እላችኋለሁ፥ ከዚያ ይልቅ ይህ ጻድቅ ሆኖ ወደ ቤቱ ተመለሰ፤ ራሱን ከፍ የሚያደርግ ሁሉ ይዋረዳልና፥ ራሱን ግን የሚያዋርድ ከፍ ይላል።» (ሉቃስ 18:14)።

እግዚአብሔር ለልብ ትሕትና ታላቅ ዋጋ ይሰጣል። ትሕትናን እንደ ልብስ መታጠቅ መልካም ነው። «እግዚአብሔር ትዕቢተኞችን ይቃወማል፥ ለትሑታን ግን ጸጋን ይሰጣል» ተብሎ ተጽፏል። የሚጸልየውን ነፍስ ወደ እግዚአብሔር የሚያቀርበው የልብ ትሕትና ነው። ለጸሎት ክንፍ የሚሰጠው የአእምሮ ዝቅታ ነው። ወደ ጸጋው ዙፋን በቀላሉ መግባትን የሚሰጠው ራስን ማሳነስ ነው። ትዕቢት፣ ራስን ማክበርና ራስን ማወደስ የጸሎትን በር ፈጽመው ይዘጋሉ። ወደ እግዚአብሔር መምጣት የሚሻ ሰው ራሱን ከዓይኑ ሰውሮ ሊቀርበው ይገባዋል። ራሱን በመካብ ሊታበይ ወይም ስለ በጎ ምግባሩና ስለ መልካም ሥራዎቹ ከመጠን ያለፈ ግምት ሊይዝ አይገባውም።

ትሕትና በሰማይ አደባባዮች ታላቅ ዋጋ ያለው፣ ወደሚሠራ ጸሎት የሚገባና ከእርሱ የማይለይ ቅድመ ሁኔታ የሆነ፣ እምብዛም የማይገኝ የክርስቲያን ጸጋ ነው። ሌሎች ባሕርያት ሲወድቁ ወደ እግዚአብሔር መግባትን ያስገኛል። እርሱን ለመግለጥ ብዙ መግለጫዎች፣ ለመበየንም ብዙ ፍቺዎች ያስፈልጋሉ። እምብዛም የማይገኝና ራሱን የሚሰውር ጸጋ ነው። ሙሉ ሥዕሉ የሚገኘው በጌታ በኢየሱስ ክርስቶስ ብቻ ነው። ጸሎታችን ከፍ ብሎ ሊወጣ ከመቻሉ በፊት ዝቅ ብሎ መቀመጥ አለበት። ጸሎታችን የሰማይን ክብር በብዛት ከመያዙ በፊት ብዙ ትቢያ ሊኖርበት ይገባል። በጌታችን ትምህርት ውስጥ ትሕትና በሃይማኖቱ ሥርዓት እጅግ ጎልቶ የሚታይና የባሕርዩ መለያ ምልክት ስለ ሆነ፣ ከጸሎት ትምህርቱ ውስጥ ማስቀረት እጅግ ያልተገባ በሆነ ነበር፤ ከባሕርዩ ጋር ባልተስማማ፣ በሃይማኖቱ ሥርዓትም ውስጥ ቦታ ባላገኘ ነበር።

የፈሪሳዊውና የቀራጩ ምሳሌ እጅግ ጎልቶ ስለሚታይ እንደ ገና ልንጠቅሰው ግድ ይለናል። ፈሪሳዊው ጸሎትን የለመደ ይመስል ነበር። በዚያን ጊዜ እንዴት መጸለይ እንዳለበት በእርግጥ ማወቅ ይገባው ነበር፤ ነገር ግን ወዮ! እንደ ብዙዎቹ ሁሉ ይህን ዋጋ የማይገኝለትን ትምህርት ፈጽሞ የተማረ አይመስልም። ሥራውንና የሥራ ሰዓቱን ትቶ በጸና እርምጃ ወደ ጸሎት ቤት ይወጣል። ቦታውንና አቋሙንም በሚገባ መርጧል። የተቀደሰው ስፍራ፣ የተቀደሰው ሰዓትና የተቀደሰው ስም አሉ፤ ሁሉም በዚህ የሚጸልይ በሚመስል ሰው ይጠራሉ። ነገር ግን ይህ የሚጸልይ የሃይማኖት ሰው በሥልጠናም በልማድም ለጸሎት የተማረ ቢሆንም አይጸልይም። ቃላትን ይናገራል፤ ቃላት ግን ጸሎት አይደሉም። እግዚአብሔር ቃላቱን የሚሰማው ሊኰንነው ብቻ ነው። ከእነዚያ ሥርዓታዊ ብቻ ከሆኑ የጸሎት ከንፈሮች የሞት ቅዝቃዜ ወጥቷል—በጸሎት ቃላቱ ላይ ከእግዚአብሔር የሞት እርግማን አለ። የትዕቢት መርዝ የዚያን ሰዓት የጸሎት መሥዋዕት ፈጽሞ መርዞታል። ጸሎቱ ሁሉ ራስን በማወደስ፣ ራስን በማመስገንና ራስን ከፍ በማድረግ ተበክሏል። ያ ወደ መቅደስ የመሄድ ጊዜ ምንም ዓይነት አምልኮ አልነበረበትም።

በሌላ በኩል ቀራጩ ስለ ኃጢአቶቹና ስለ ውስጣዊ ኃጢአተኛነቱ በጥልቅ ስሜት ተመትቶ፣ በመንፈስ ምን ያህል ድሀ እንደ ሆነ፣ ጽድቅም ሆነ በጎነት ወይም በእግዚአብሔር ዘንድ ተቀባይነት የሚያስገኝለት ማንኛውም ባሕርይ ፈጽሞ እንደሌለው ተገንዝቦ፣ በውስጡ ያለው ትዕቢት ፈጽሞ ደርቆና ሞቶ፣ በውርደትና በተስፋ መቍረጥ በእግዚአብሔር ፊት ይወድቃል፤ ስለ ኃጢአቱና ስለ በደሉ ምሕረትን ለማግኘት የሚወጋ ጩኸት ያሰማል። የኃጢአት ስሜትና ፈጽሞ የማይገባ መሆኑን መገንዘቡ የትሕትናን ሥሮች በነፍሱ ውስጥ በጥልቅ ተክለዋል፤ ራሱን፣ ዓይኑንና ልቡንም ወደ ትቢያ ዝቅ አድርገዋል። በጸሎት ውስጥ ትሕትና ከትዕቢት ጋር ሲነጻጸር የሚታየው ሥዕል ይህ ነው። ነፍስ በጸሎት ወደ እግዚአብሔር ስትቀርብ ራስን የማጽደቅ፣ ራስን ከፍ የማድረግና ራስን የማወደስ ፈጽሞ ከንቱነት፣ እንዲሁም የልብ ትሕትና፣ ራስን ማሳነስና ራስን መኰነን የሚያገኙት ታላቅ ዋጋ፣ ውበትና መለኮታዊ ምስጋና እዚህ በግልጽ ንጽጽር ይታያሉ።

የሚያቀርቡት የራሳቸው ጽድቅ፣ የሚመኩበትም የራሳቸው በጎነት የሌላቸው ደስተኞች ናቸው። ትሕትና የሚለመልመው ስለ ኃጢአተኛነታችንና ስለ ከንቱነታችን ባለ እውነተኛና ጥልቅ ስሜት አፈር ውስጥ ነው። ትሕትና ሁሉን በደል እንደ ፈጸመ ሲሰማው፣ ኃጢአትን ሁሉ ሲናዘዝና በጸጋ ሁሉ ሲታመን እንደሚያድገው እጅግ በብዛትና በፍጥነት የሚያድግበት፣ እጅግም የሚያበራበት ቦታ የለም። «ከኃጢአተኞች ዋና እኔ ነኝ፤ ኢየሱስ ግን ስለ እኔ ሞተ።» ያ የጸሎት መሬት ነው፤ የትሕትና መሬት ነው፤ ዝቅ ያለ፣ እጅግ የራቀ የሚመስል፣ በእውነት ግን በጌታ በኢየሱስ ክርስቶስ ደም የቀረበ ነው። እግዚአብሔር በዝቅተኛ ስፍራዎች ይኖራል። እነዚህን ዝቅተኛ ስፍራዎች ለሚጸልይ ነፍስ በእውነት ከፍተኛ ስፍራዎች ያደርጋቸዋል።

«ዓለም በበጎነቱ ይመካ፣
በጽድቅ ሥራዎቹም፤
እኔ የጠፋሁ ምስኪን ነኝ፣
በጸጋ በነጻ ዳንሁ፤
ሌላ ማዕረግ አልሻም፣
ልመናዬ ይህ ብቻ ነው፦
ከኃጢአተኞች ዋና እኔ ነኝ፣
ኢየሱስ ግን ስለ እኔ ሞተ።»

ትሕትና ለእውነተኛ ጸሎት የማይቀር አስፈላጊ ነገር ነው። የጸሎት መለያና ጠባይ መሆን አለበት። ብርሃን በፀሐይ ውስጥ እንዳለ ሁሉ ትሕትና በሚጸልየው ሰው ባሕርይ ውስጥ መኖር አለበት። ጸሎት ያለ ትሕትና መጀመሪያም፣ መጨረሻም፣ ህልውናም የለውም። መርከብ ለባሕር እንደ ተሠራ ሁሉ ጸሎትም ለትሕትና ተሠርቷል፤ ትሕትናም ለጸሎት ተሠርቷል።

ትሕትና ከራስ መሸሽ አይደለም፤ ስለ ራስ ማሰብንም ቸል አይልም። ብዙ ገጽታ ያለው መርሕ ነው። ትሕትና የሚወለደው እግዚአብሔርንና ቅድስናውን በመመልከት፣ ከዚያም ራስንና የሰውን ርኵሰት በመመልከት ነው። ትሕትና መሰወርንና ዝምታን ይወዳል፤ ጭብጨባን ይፈራል፤ የሌሎችን በጎ ምግባር ያከብራል፤ ስሕተታቸውን በገርነት ያልፋል፤ በደልን በቀላሉ ይቅር ይላል፤ ንቀትን እየቀነሰ ይፈራል፤ በትዕቢትም ውስጥ ውርደትንና ሐሰትን ያያል። በትሕትና ውስጥ እውነተኛ ክቡርነትና ታላቅነት አሉ። የመስቀሉን ሊገመት የማይችል ባለ ጠግነትና የኢየሱስ ክርስቶስን ውርደት ያውቃል፤ ያከብራልም። ሰዎች የሚያደንቋቸውን የበጎ ምግባራት ብልጭታ ይፈራል፤ ይበልጥ የተሰወሩትንና እግዚአብሔር የሚያከብራቸውን ይወዳል። ከራሱ ጉድለቶች እንኳ በሚያመጡበት ውርደት አማካይነት መጽናናትን ያገኛል። በዓለም ካለ ብርሃን ሁሉ ማንኛውንም መጠን የልብ መሰበር ያስበልጣል።

በቀራጩ ጸሎት ውስጥ እንዲህ ፍጹም ሆኖ የተሣለውና ከፈሪሳዊው ጸሎት ፈጽሞ የጎደለው ያ የትሕትና ጸጋ በመጠኑ በዚህ ዓይነት መግለጫ ሊበየን ይችላል። ጥሩ ሥዕሉን ለመሣል ሠዓሊው ብዙ ጊዜ መቀመጥ ያስፈልገዋል።

ትሕትና የጸሎትን ሕይወት በእጁ ይጠብቃል። ትዕቢትም ሆነ ከንቱ ውዳሴ መውደድ ሊጸልዩ አይችሉም። ይሁን እንጂ ትሕትና ትዕቢትና ከንቱነት ከመጥፋታቸው እጅግ የላቀ ነው። ጸሎትን የሚያበረታ አዎንታዊ ባሕርይና ተጨባጭ ኃይል ነው። ያለ እርሱ ጸሎት ወደ ላይ የሚወጣበት ኃይል የለውም። ትሕትና የሚመነጨው ስለ ራሳችንና ስለሚገባን ነገር ዝቅ ያለ ግምት ከመያዝ ነው። ፈሪሳዊው በሚገባ የተማረና መጸለይን የለመደ ቢሆንም አልጸለየም፤ በጸሎቱ ውስጥ ትሕትና አልነበረምና። ቀራጩ በሕዝብ የተናቀና ከሃይማኖተኞቹ አስተያየት ምንም ማበረታቻ ያላገኘ ቢሆንም ጸለየ፤ በትሕትና ጸልዮአልና። ትሕትናን መልበስ የጸሎትን ልብስ መልበስ ነው። ትሕትና ማለት በእርግጥ ትንሾች ስለ ሆንን ራሳችንን ትንሽ አድርጎ መቍጠር ነው። ትሕትና በእርግጥ የማይገባን ስለ ሆንን አለመገባታችንን መገንዘብ ነው፤ በእርግጥ ኃጢአተኞች ስለ ሆንን ራሳችንን ኃጢአተኞች አድርገን መቍጠርና መናገር ነው። ተንበርክኮ መጸለይ የትሕትና ምልክት ስለ ሆነ የጸሎት አቋም ሆኖ ለእኛ እጅግ ይገባናል።

ፈሪሳዊው ስለ ራሱ የነበረው የትዕቢት ግምትና ለባልንጀራው የነበረው ታላቅ ንቀት የጸሎትን በሮች ዘጉበት፤ ትሕትና ግን እነዚያን በሮች ለተዋረደውና ለተሰደበው ቀራጭ ወለል አድርጎ ከፈተለት።

ጌታችን በተራራው ስብከት የመጨረሻ ክፍል ስለ ታላላቅ የሃይማኖት ሠራተኞች ሥራ የተናገረው ያ የሚያስፈራ ቃል የተነሣው ስለ ሥራ ባለ የትዕቢት ግምትና ስለ ጸሎት ባለ የተሳሳተ ግምት ምክንያት ነው፦

«በዚያ ቀን ብዙዎች። ጌታ ሆይ፥ ጌታ ሆይ፥ በስምህ ትንቢት አልተናገርንምን፥ በስምህስ አጋንንትን አላወጣንምን፥ በስምህስ ብዙ ተአምራትን አላደረግንምን? ይሉኛል። የዚያን ጊዜም። ከቶ አላወቅኋችሁም፤ እናንተ ዓመፀኞች፥ ከእኔ ራቁ ብዬ እመሰክርባቸዋለሁ።»

ትሕትና የክርስቶሳዊ ሃይማኖት የመጀመሪያና የመጨረሻ መለያ ነው፤ የክርስቶሳዊ ጸሎትም የመጀመሪያና የመጨረሻ መለያ ነው። ያለ ትሕትና ክርስቶስ የለም። ያለ ትሕትና ጸሎት የለም። የጸሎትን ጥበብ በሚገባ ልትማር ብትወድ የትሕትናን ትምህርት በሚገባ ተማር።

የትሕትና አቋም ለእኛ ምንኛ የሚያምርና የግድ አስፈላጊ ነው! ትሕትና ከማይለወጡትና ብዙ ከሚጠይቁት የጸሎት አቋሞች አንዱ ነው። ትቢያ፣ አመድ፣ በራስ ላይ የሚነሰነስ አፈር፣ ለሥጋ ማቅ፣ ለምግብ ፍላጎትም ጾም ለብሉይ ኪዳን ቅዱሳን የትሕትና ምልክቶች ነበሩ። ማቅ፣ ጾምና አመድ ለዳንኤል በእግዚአብሔር ፊት ዝቅታን አመጡለት፤ ገብርኤልንም ወደ እርሱ አመጡ። መላእክት ማቅ የለበሱና አመድ የነሰነሱ ሰዎችን ይወዳሉ።

የእግዚአብሔር ወዳጅ አብርሃም እግዚአብሔር በሰዶም ላይ ያለውን ቍጣ እንዲያስቀር ሲማልድ አቋሙ ምንኛ ዝቅ ያለ ነበር! «እኔ ማቅና አመድ ብቻ ስሆን።» ሰሎሞን በምን ያህል ትሕትና በእግዚአብሔር ፊት ይቀርባል! በእግዚአብሔር ፊት የሚገባውን አቋም ሲይዝ ታላቅነቱ ዝቅ ይላል፤ ክብሩና ግርማውም ወደ ኋላ ይመለሳሉ፦ «እኔም መውጫንና መግቢያን የማላውቅ ታናሽ ብላቴና ነኝ።»

የሥራ ትዕቢት መርዙን በጸሎታችን ሁሉ ውስጥ ይልካል። ያው የማንነት ትዕቢትም ቃላቱ ምንም ያህል ያማሩ ቢሆኑ ጸሎታችንን ሁሉ ይበክላል። በክርስቶስ ዘመን የነበረውን እጅግ ሃይማኖተኛ ሰው በእግዚአብሔር ተቀባይነት እንዳያገኝ የከለከለው ይህ የትሕትና ጉድለት፣ ይህ ራስን ማጨብጨብ፣ ይህ ራስን ከፍ ማድረግ ነበር። ያውም ነገር በዚህ ዘመን እኛን በእርሱ ዘንድ ተቀባይነት እንዳናገኝ ይከለክለናል።

«አሁን ምነው እኔ ባነስሁ!
ማንነቴ ሁሉ ምነው ባበቃ!
ወደ ኢምንትነት ልውረድ!
ጌታዬ ሁሉ በሁሉ ይሁን።»