የCharles G. Finney የሕይወት ታሪክና ስብከቶች

ቻርልስ ግራንዲሰን ፊኒ ወደ ወንጌል የመጣው ዘግይቶና ባልተጠበቀ መንገድ ነበር። በ1792 በኮነቲከት ግዛት በዋረን ከዘጠኝ ልጆች የመጨረሻው ሆኖ የተወለደው ፊኒ፣ ከተደላደሉ አብያተ ክርስቲያናት ርቆ ገና ባልለማው በሰሜናዊ ኒው ዮርክ የድንበር ምድር አደገ። ኮሌጅ ገብቶ አያውቅም። ረጅም፣ ግርማ ያለውና በራሱ እጅግ የሚተማመን ሰው የነበረው ፊኒ በምትኩ በአዳምስ ከተማ ሕግ እያጠና የሕግ ባለሙያ ለመሆን ሠለጠነ፤ ሕይወቱንም በፍርድ ቤት ውስጥ እንደሚያሳልፍ ይጠብቅ ነበር። ሃይማኖትን ግን በቸልታ ይመለከተው ነበር — በዙሪያው ያሉት የጸሎት ስብሰባዎች ያለማቋረጥ የሚለምኑት የሚመስሉትና ፈጽሞ የማይቀበሉት ነገር አድርጎ ይቆጥረው ነበር።

ነገር ግን የሕግ ሙያው ደጋግሞ ወደ መጽሐፍ ቅዱስ ይመልሰው ነበር። የብላክስቶን የሕግ ማብራሪያዎች ቅዱሳት መጻሕፍትን ይጠቅሱ ነበር፤ ፊኒ አንዱን ለመረዳት ባነበበ ቁጥር ሌላው ይበልጥ ይጫነው ነበር። በ1821 መጸው ይህ ጫና ሊሸከመው እስከማይችል ድረስ እየበረታ ሄደ፤ በመጨረሻም አንድ ቀን ጠዋት ጉዳዩን ከእግዚአብሔር ጋር ሳይጨርስ ላለመመለስ ቆርጦ ከመንደሩ በስተ ሰሜን ወዳለው ጫካ ገለል አለ። በዚያም፣ በዛፎቹ መካከል ብቻውን ሳለ፣ የሕግ ባለሙያው ትዕቢተኛ ልብ ተሰበረ፤ ራሱንም ለክርስቶስ ሰጠ።

በዚያው ምሽት፣ ባዶ ወደ ነበረው የሕግ ቢሮው ተመልሶ ሳለ፣ ይህ ውሳኔ ፈጽሞ በማይረሳው መንገድ ታተመ። በእሳቱ አጠገብ ተቀምጦ ሳለ የእግዚአብሔር ሕልውና ማዕበል በማዕበል ላይ እየሆነ ወረረው፤ ሊሸከመው እስኪሳነው ድረስ።

መንፈስ ቅዱስ ሥጋዬንና ነፍሴን ሰንጥቆ የሚያልፍ በሚመስል መንገድ በእኔ ላይ ወረደ… እንደ ፈሳሽ ፍቅር ማዕበል፣ ማዕበል በማዕበል ላይ እየሆነ የሚመጣ ይመስል ነበር።

— ቻርልስ ፊኒ፣ ትዝታዎች

«‹እነዚህ ማዕበሎች በላዬ ማለፋቸውን ከቀጠሉ እሞታለሁ› አልሁ» ሲል ጻፈ፤ «ሆኖም ሞትን ፈጽሞ አልፈራሁም።» በማግሥቱ ጠዋት አንድ ዲያቆን ስለ አንድ የፍርድ ቤት ጉዳይ ሊያስታውሰው መጣ። ፊኒም «የጌታ ኢየሱስ ክርስቶስን ጉዳይ እንድሟገትለት ከእርሱ ውክልና ተቀብያለሁ፤ ስለዚህ የአንተን ጉዳይ ልሟገትልህ አልችልም» ብሎ መለሰለት። ፍርድ ቤቱ እርሱን ለዘለቄታው አጣው።

ከሕግ ባለሙያነት ወደ ወንጌላዊነት

በአንድ የአካባቢው አገልጋይ ሥር ሥነ መለኮትን አጠና፤ በ1823–24 የአካባቢው ፕሬስቢተሪ እንዲሰብክ ፈቃድ ሰጠው፤ በቀጣዩም ዓመት ሊዲያ ሩት አንድሩስን አገባ። ከዚያም «የተቃጠለው ቀጣና» ወደሚባለው ምድር ወጣ — ተከታትለው በመጡ መነቃቃቶች እጅግ ከመቃጠሉ የተነሣ ታዛቢዎች ዳግመኛ እሳት ሊይዝ አይችልም ብለው ወደሚያስቡት የሰሜናዊ ኒው ዮርክ ቀጣና። በፊኒ እጅ ግን ከቀድሞው ሁሉ በላቀ ሁኔታ ተቀጣጠለ። በኢቫንስ ሚልስ፣ በአንትወርፕ፣ በዩቲካ፣ በትሮይ፣ በመጨረሻም በ1830–31 በታላቁ የሮቼስተር መነቃቃት ከተሞች ተገለባበጡ። ያለ ማስታወሻ ይሰብክ፣ ቀድሞ እንደነበረው ጠበቃ ይከራከር፣ ሰዎችን በዓይኖቹ ትኩር ብሎ ይመለከት፣ እዚያው በዚያው ውሳኔ እንዲሰጡም አጥብቆ ይጠይቅ ነበር።

በ1830–31 የብርድ ወራት የተካሄደው የሮቼስተር መነቃቃት የዚህ ሁሉ ዘውድ ነበር። ፊኒ ለስድስት ወራት በየዕለቱ ማለት ይቻላል በፍጥነት እያደገች ለነበረችው ለዚህች የቦይ ዳር ከተማ ታዋቂ ነዋሪዎች — ለጠበቆች፣ ለነጋዴዎችና ለቤተሰቦቻቸው — ሰበከ፤ የከተማዋም መልክ በሙሉ ተለወጠ። የመጠጥ ቤቶች ተዘጉ፣ የተጣሉ ታረቁ፣ መነቃቃቱም በኢሪ ቦይ ዳር እየተዛመተ ከከተማ ወደ ከተማ ተሻገረ። በዘመኑ የነበሩ ሰዎች በአካባቢው የተለወጡትን በመቶዎች ቈጠሩ፤ የመነቃቃቱ ሞገድ በክልሉ ሁሉ በአሥር ሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎችን እንደ ደረሰ ያምኑ ነበር። ይህም ፊኒን በአሜሪካ እጅግ ዝነኛ የመነቃቃት ሰባኪ አደረገው፤ ሌሎችም ለአንድ ምዕተ ዓመት የሚከተሉትን ንድፍ አጸና።

እምነቱ፣ መነቃቃት በዝምታ የሚጠበቅ ተአምር ሳይሆን በትክክል በሥራ ላይ የዋሉ ተራ መንገዶች ፍሬ ነው የሚል ነበር — ስለ ኃጢአታቸው የተወቀሱ ተራ ሰዎችም መወሰን አለባቸው የሚል።

መነቃቃት ለእግዚአብሔር የመታዘዝ አዲስ ጅማሬ እንጂ ሌላ ምንም አይደለም።

— ቻርልስ ፊኒ፣ የሃይማኖት መነቃቃት ትምህርቶች

ሰዎችን ወደዚያ ጅማሬ ለማምጣት ተቺዎች «አዳዲሶቹ ዘዴዎች» ብለው የጠሯቸውን ነገሮች ፈር ቀዳጅ ሆኖ ጀመረ፦ በየምሽቱ ለረጅም ጊዜ የሚቀጥሉ ስብሰባዎች፣ ያለ ጽሑፍ የሚቀርብ ግልጽ ስብከት፣ በጸሎት ውስጥ ሰዎችን በስማቸው ጮክ ብሎ መጥራት፣ ሴቶች ወንዶችና ሴቶች በተሰበሰቡበት ጉባኤ መጸለያቸው፣ እንዲሁም «የጭንቀት ወንበር» — የነቁት ሰዎች ከዚያ በኋላ መደበቅ ሳይችሉ በሕዝብ ፊት የሚቀመጡበት ከፊት ያለ አግዳሚ ወንበር። እነዚህ ዛሬ የተለመዱ ናቸው፤ በ1820ዎቹ ግን የተደላደሉትን ቀሳውስት እጅግ አስደንግጠው ነበር።

በጸሎት የደገፉት ሰዎች

ፊኒ ኃይሉ በዘዴዎቹ፣ ወይም በራሱ ስብከት እንኳ እንዳለ ፈጽሞ አላመነም። ደጋግሞ ምንጩን በስውር ወደሚደረግ ምልጃ ይመልሰው ነበር። በተለይ ሁለት ሰዎች በጉልበታቸው ተንበርክከው ከእርሱ ቀድመው ወደ እሳቱ ገቡ።

ፊኒ ናሽን «እንዲህ ያለ ብርቱ የሚያሸንፍ የጸሎት መንፈስ ከነበራቸው» ሰዎች አንዱ ብሎ ጠራው፤ መነቃቃቶቹም ከዚህ ከማይታየው ድካም ጋር አብረው ይነሡና ይወድቁ እንደ ነበር ገመተ። ናሽ በ1831 መጨረሻ በጉልበቱ ተንበርክኮ ሳለ ሲሞት፣ ብዙም ሳይቆይ የፊኒ የራሱ ተዘዋዋሪ የመስክ አገልግሎት ወደ ፍጻሜ መድረሱ በአጋጣሚ እንዳልሆነ ያስብ ነበር። የሚታየውን ሰባኪ ሁልጊዜ ተሸክመውት የነበሩት የማይታዩት ጸላዮች ነበሩ።

ለእግዚአብሔር የቆመው ፋብሪካ

በራሱ ትዝታዎች ውስጥ የተተረከ አንድ ትዕይንት ንድፉን በሙሉ ያሳያል — በስውር የሚጋደሉ አማላጆችንና ያለ ስብከት የወደቀ የኃጢአት ወቀሳን። ፊኒ አንድ ቀን ጠዋት በዋይትስቦሮ አቅራቢያ በሚገኘው የአቶ ዎልኮት የጥጥ ፋብሪካ ውስጥ ሲያልፍ፣ በአንድ ማሽን አጠገብ ሆና እየተመለከተችው ግማሽ በማፌዝ ለጓደኛዋ የምታንሾካሹክ አንዲት ወጣት ሴትን አለፈ።

እሳትና ተቃውሞ

እንዲህ ያለው ኃይል ወደ ክርስቶስ የተመለሱ ሰዎችን ብቻ ሳይሆን ጠላቶችንም አፈራ። የአዳዲሶቹ ዘዴዎች ስሜታዊ ግለት — እና የፊኒ ግልጽና «አውጋዥ» ስብከት — የኒው ኢንግላንድን የሃይማኖት መሪዎች አሳሰባቸው። አንጋፋው የመነቃቃት ሰባኪ አሳሄል ኔትልተንና ተሰሚነት የነበራቸው የቦስተኑ መጋቢ ላይማን ቢቸር ተቃወሙት፤ በ1827 ሁለቱ ወገኖች ጉዳዩን ለመፋለም በኒው ሊባኖን ጉባኤ ፊት ለፊት ተገናኙ። ኋላ በተነገረው መሠረት ቢቸር እንዲህ ሲል አስጠነቀቀው፦

በግዛቱ ድንበር እጠብቅሃለሁ፤ መድፈኞቹን ሁሉ ጠርቼ እስከ ቦስተን ድረስ እያንዳንዷን ጋት እዋጋሃለሁ።

— ላይማን ቢቸር፣ እንደ ታወሰው

ጉባኤው ምንም አልፈታም፤ ትችቱም ከዓመታት ጋር ይበልጥ እየከረረ ሄደ። የቀድሞው ወግ አጥባቂ ወገን (ኦልድ ስኩል) የሥነ መለኮት ሊቃውንት፣ ፊኒ በሰው ችሎታና በኃጢአተኛው ፈቃድ ላይ ያደረገው አጽንኦት — ኋላ በሥርዓታዊ ሥነ መለኮት መጽሐፉ ያብራራው — የእግዚአብሔርን ሉዓላዊ ጸጋ በተራ ስልት ለውጦታል፣ መነቃቃትንም ሰዎች ሊያመርቱት የሚችሉት ነገር አድርጎታል ብለው ከሰሱት። በቀረው ሕይወቱ ሁሉ በዚህ ክስ ሥር ኖረ። በማንኛውም መመዘኛ አከራካሪ ሰው ነበር፤ ነገር ግን በአሥር ሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች ለእግዚአብሔር ያላቸውን አዲስ መታዘዝ እርሱን ከሰሙበት ምሽት ጀምሮ ይቆጥሩ ነበር።

ኦበርሊንና ረጅሙ ድካም

ከ1832 ጀምሮ በኒው ዮርክ ከተማ መጋቢ ሆኖ አገለገለ — በመጀመሪያ በቻተም ስትሪት ቤተ ጸሎት፣ ከዚያም በ1836 ለእርሱ በተሠራው በብሮድዌይ ታበርናክል — በዚያም ባሪያ አሳዳሪዎችን ከጌታ ማዕድ ከለከለ፤ ወንጌሉ የባርነት ብርቱ ተቃዋሚ አድርጎት ነበርና። በ1835 በኦሃዮ አዲስ የተቋቋመውን የኦበርሊን ኮሌጂዬት ኢንስቲትዩት ተቀላቀለ — ይህም የባርነት መወገድና የወንዶችና የሴቶች የጋራ ትምህርት ምሽግ ነበር — በዚያም ሥነ መለኮትን አስተማረ፤ በመጨረሻም ከ1851 እስከ 1866 የኮሌጁ ፕሬዚዳንት ሆኖ አገለገለ። በዚያው ዓመት፣ በ1835፣ የሃይማኖት መነቃቃት ትምህርቶች የተሰኘው መጽሐፉ ታትሞ በዓለም ዙሪያ ተሰራጨ፤ እንግሊዝኛ ተናጋሪዋ ቤተ ክርስቲያን ስለ መነቃቃት እንዴት እንደምታስብና እንደምትጸልይ ለትውልዶች ቀረጸ።

መነቃቃቶቹ በቤተ ክርስቲያን ደጃፍ ላይ አላበቁም። ፊኒ የተለወጠ ልብ በተሻሻለ ሕይወትና በተሻሻለ ማኅበረሰብ መገለጥ አለበት ብሎ አስተማረ፤ እርሱ የመራቸው መነቃቃቶችም ለዘመኑ ታላላቅ የተሐድሶ እንቅስቃሴዎች ብርታትን አፈሰሱ — ከሁሉ በላይ በባርነት ላይ ለተደረገው ዘመቻ፣ ነገር ግን ደግሞ ለመጠጥ ቁጥብነት፣ ለትምህርት፣ እንዲሁም ኦበርሊንን ለሴቶችና ለጥቁር ተማሪዎች ክፍት ለማድረግ ለተደረገው ጥረት። በዘመኑ ከነበሩት እጅግ ቁርጠኛ የባርነት ተቃዋሚዎች ብዙዎቹ ቅንዓታቸውን ከአንድ የፊኒ ስብሰባ ይቆጥሩ ነበር። ለእርሱ ይህ ከወንጌል የሚያዘናጋ ነገር አልነበረም፤ የወንጌል ፍሬ ነበር፤ ዋጋ በሚያስከፍልበት ስፍራ የተፈጸመ መታዘዝ ነበር።

እስከ መጨረሻው ከሞላ ጎደል ሰበከና አስተማረ፤ በኦገስት 16 ቀን 1875 በሰማንያ ሁለት ዓመቱ በኦበርሊን ዐረፈ። የተከፋፈለ ፍርድንና ያልተከፋፈለ ጽኑ ፍቅርን ትቶ ሄደ፦ የትኛዋም ነፍስ መጠበቅ እንደማያስፈልጋት፣ የእግዚአብሔር ሥራ በሚጸልዩ ሰዎች በኩል እንደሚፈጸም፣ መነቃቃትም ልብ ከልቡ ለመታዘዝ በተመለሰበት ቅጽበት እንደሚጀምር። «ሃይማኖት» ሲል አጥብቆ ተናገረ፣ «ሰው የሚያደርገው ነገር ነው» — እርሱም ራሱ በአንድ የመጸው ጠዋት በጫካ ውስጥ ይህን ካደረገ በኋላ፣ ሌሎችም እንዲሁ እንዲያደርጉ በመጥራት ሃምሳ ዓመት አሳለፈ።