Chương 5 · 14 phút đọc · 18 phút nghe
Lẽ Thật Quaker Và Chức Vụ Quaker
Các “Bạn Hữu” tin chắc rằng đức tin của mình chính là đức tin chân thật được bày tỏ trong Kinh Thánh và được các Sứ Đồ rao giảng, đến nỗi vào thời của tôi, hễ nói đến nó là họ luôn gọi nó là “Lẽ Thật,” với chữ “L” viết hoa, và gọi công việc tôn giáo của Hội là “sự phục vụ Lẽ Thật.”
Tôi còn nhớ những con ngựa và cỗ xe của cha tôi được gọi là “ngựa và xe của Lẽ Thật,” vì chúng liên tục được trưng dụng để đưa các người giảng đạo từ buổi nhóm này đến buổi nhóm khác, hoặc để lo việc cho các trưởng lão hay các người giám sát. Với đức tin không chút ngờ vực của tuổi thơ, tôi hoàn toàn tin tất cả những điều ấy, và lớn lên với một ý niệm rõ rệt rằng các “Bạn Hữu” chúng tôi gần như nắm độc quyền “Cái Lẽ Thật,” với sự nhấn mạnh thật mạnh vào chữ “Cái” xác định ấy, khiến nó hoàn toàn khác hẳn với việc nắm giữ một lẽ thật giữa nhiều lẽ thật khác. Lẽ thật của chúng tôi là trọn cả lẽ thật, và chỉ có lẽ thật mà thôi, không thể nào hoàn thiện hơn được nữa. Đó là ý nghĩ của tôi trong những ngày tuổi trẻ.
Tuy vậy, không thể chối cãi rằng các “Bạn Hữu” quả thật đã nắm giữ rất nhiều lẽ thật (không kèm chữ “Cái” xác định nào cả). Giờ đây tôi nhận ra rằng hầu như mọi quan điểm về những điều thiêng liêng mà sau này tôi khám phá, và mọi cuộc cải cách mà sau này tôi cổ võ, đều đã có mầm mống trong các quan điểm của Hội; và biết bao lần, khi một khám phá hay một niềm xác tín mới nào đó bừng sáng trong tôi, tôi lại bắt gặp mình thốt lên: “Ồ, thì ra đó chính là điều các Bạn Hữu thời đầu muốn nói, dù trước đây tôi chưa bao giờ hiểu.”
Nhiều nguyên tắc đạo đức và tôn giáo lớn lao của họ đã dần dần được các Cơ Đốc nhân khác tiếp nhận và giảng dạy — cụ thể là: giải nghĩa Kinh Thánh theo ý nghĩa thuộc linh thay vì theo nghĩa đen; quan niệm rằng “vì loài người mà lập ngày Sa-bát, chớ chẳng phải vì ngày Sa-bát mà dựng nên loài người”; đặt biểu tượng xuống dưới niềm tin thuộc linh mà nó tượng trưng; sự tương đối không quan trọng của các tín điều và giáo điều, hay của các nghi lễ và nghi thức; lòng ghê tởm chế độ nô lệ; tầm quan trọng sống còn của sự tiết độ; và việc linh hồn được trực tiếp đến gần Đức Chúa Trời mà không cần một trung gian nào là con người.
Nhưng vào thời các người Quaker lần đầu tiên công bố những điều này, chúng dường như là những lời thật khó mà chỉ ít người chịu nổi. Và ngay cả những người trong chúng tôi, là những người được nuôi dạy trong những điều ấy từ thuở còn nằm nôi, cũng cần nhiều năm tăng trưởng và được soi sáng thuộc linh mới có thể hiểu trọn vẹn được.
Một trong những lẽ thật mà họ đã nắm bắt được, đi trước thời đại của mình rất xa, là sự bình đẳng giữa nam và nữ trước mặt Đức Chúa Trời. Họ dành cho các “nữ Bạn Hữu” một vị trí ngang hàng với các “nam Bạn Hữu” trong công việc giảng đạo, cũng như trong việc điều hành Hội.
Có những nữ giảng đạo, nữ trưởng lão và nữ giám sát, ngồi ngang hàng trang trọng với các nam giảng đạo, trưởng lão và giám sát, trên những hàng ghế đặt cao, xếp thành những dãy nghiêm trang, quay mặt về phía hội chúng — nam một bên lối đi giữa, nữ một bên. Các người giảng đạo (hay “người hầu việc Chúa,” như chúng tôi vẫn gọi) ngồi ở đầu những dãy nghiêm trang ấy, người cao tuổi nhất và có uy tín nhất ngồi gần trên cùng, rồi thấp dần xuống đến những người mới vào nghề còn trẻ, là những người mà ân tứ chỉ vừa mới được “công nhận.”
Hệ thống chức vụ giảng đạo giữa các Bạn Hữu rất khác với hệ thống của bất cứ Hội Thánh nào khác.
Họ tin một cách sâu xa rằng chỉ Đức Chúa Trời mới có thể lập nên một người giảng đạo, và rằng không có sự giảng dạy nào là đúng, ngoại trừ sự giảng dạy được chính Ngài cảm thúc một cách trực tiếp và tức thời. Họ chấp nhận lời tuyên bố trong Ma-thi-ơ 10:18–20 như sự trang bị chân thật duy nhất cho công việc giảng đạo, và tin rằng các lời hứa trong đó sẽ được ứng nghiệm đúng từng chữ cho mọi linh hồn trung tín, dù là nam hay nữ, già hay trẻ, có học hay không có học: “Lại vì cớ ta mà các ngươi sẽ bị giải đến trước mặt các quan tổng đốc và các vua, để làm chứng trước mặt họ và các dân ngoại. Song khi họ sẽ đem nộp các ngươi, thì chớ lo về cách nói làm sao, hoặc nói lời gì; vì những lời đáng nói sẽ chỉ cho các ngươi chính trong giờ đó. Ấy chẳng phải tự các ngươi nói đâu, song là Thánh Linh của Cha các ngươi sẽ từ trong lòng các ngươi nói ra.”
Đối với họ, lời hứa này chứa đựng cả “Sự Kêu Gọi” lẫn “Sự Phong Chức” theo lối Quaker; còn việc “học để làm người giảng đạo” trong các trường đại học hay qua sách vở, hoặc được phong chức bởi sự đặt tay của loài người, thì đối với họ dường như là khước từ sự kêu gọi và sự phong chức thiêng liêng duy nhất, và chỉ dẫn đến cái mà họ gọi là một “chức vụ do người làm ra.” Theo quan điểm của họ, người giảng đạo chỉ có thể do Đức Chúa Trời lập nên, và năng lực giảng đạo là một “ân tứ” trực tiếp do một mình Ngài ban cho.
Tất cả những gì có thể làm được là các trưởng lão và các người giám sát của buổi nhóm theo dõi sự phát triển của ân tứ ấy; và khi họ thấy lời giảng mang những dấu hiệu không thể lầm lẫn của một sự “xức dầu” thiêng liêng, họ sẽ họp lại với nhau để quyết định có ghi vào sổ của buổi nhóm rằng họ “công nhận” người này người nọ là người giảng đạo hay không. Việc “ghi nhận” hay “công nhận” này không làm cho những người ấy trở thành người giảng đạo; đó chỉ là sự thừa nhận và xác nhận một sự kiện rằng Đức Chúa Trời đã lập họ như vậy rồi.
Khi việc ấy đã xong, họ được gọi là “người giảng đạo được công nhận,” và đối với bọn trẻ chúng tôi, họ dường như đã được thâu nhận vào chính hàng phẩm trật của thiên đàng.
Hơn nữa, vì Đức Chúa Trời đã lập họ làm người giảng đạo, nên sự đền đáp hay thù lao của họ cũng phải đến từ một mình Ngài. Họ chưa bao giờ nhận trợ cấp hay lương bổng gì cả; chức vụ của họ, đã được lãnh không từ trên cao, thì cũng được họ cho không lại cho anh em trong Hội, “mà không cần tiền, không đòi giá.”
Bởi vậy, mọi người giảng đạo Quaker đều tiếp tục công việc thường ngày của mình trong khi “thi thố ân tứ,” sống bằng lợi tức riêng, hoặc tiếp tục nghề nghiệp hay việc buôn bán quen thuộc. Điều này thường chỉ để lại cho họ rất ít thời gian để học hỏi hay chuẩn bị; nhưng vì việc học hỏi hay chuẩn bị vốn không được phép, nên đó chẳng phải là điều bất lợi gì.
Không những không được có sự đào tạo đặc biệt nào cho chức vụ giảng đạo, mà người ta cũng cho rằng chuẩn bị cho bất cứ một sự phục vụ hay một buổi nhóm cụ thể nào là không phải lẽ. Các “Bạn Hữu” được xem là phải đến buổi nhóm với tâm trí để trống, sẵn sàng đón nhận bất cứ sứ điệp nào Đức Thánh Linh thấy nên ban cho. Không ai trong họ có thể biết trước sự cảm thúc có đến với mình hay không; và lời hứa thì rõ ràng rằng nếu nó đến, “những lời đáng nói sẽ chỉ cho” họ “chính trong giờ đó.”
Vì vậy, mọi sự chuẩn bị cho việc giảng đạo đều bị xem là sự bất trung với Đức Thánh Linh, và được gọi là “hoạt động của tạo vật,” nghĩa là chính tạo vật trong con người, chứ không phải Thánh Linh của Đức Chúa Trời, đã nắm quyền điều khiển. Và không có lời giảng nào như thế từng được cảm nhận là có “sự xức dầu của Thánh Linh,” là tiêu chuẩn mà người Quaker dùng để thử nghiệm mọi chức vụ.
Tôi đã tìm thấy trong một cuốn sách cũ tuyển chọn các trước tác của Isaac Penington đoạn sau đây nói về những người giảng đạo, diễn tả rõ ràng quan điểm của người Quaker.
“Không phải việc giảng những điều chân thật làm nên một người giảng đạo chân chính, mà là việc nhận lãnh chức vụ của mình từ nơi Chúa. Phúc Âm, là điều phải được rao giảng, thuộc về Chúa, và phải được rao giảng trong quyền năng của Ngài; còn những người giảng đạo rao giảng Phúc Âm thì phải được mặc lấy quyền năng của Ngài, và phải được Ngài sai đi. … Ai muốn làm một người giảng đạo chân chính thì phải nhận lãnh từ nơi Chúa cả ân tứ, chức vụ, lẫn việc thi hành cả hai điều ấy, và trong khi thi hành chức vụ phải chắc chắn giữ mình ở trong quyền năng. … Trong mỗi lần thi hành, người ấy phải chờ đợi để được mặc lấy nội dung và quyền phép từ trên cao, rồi mới mở miệng làm chứng cho Chúa.”
Với quan điểm như thế về việc giảng đạo, người ta dễ hiểu rằng việc “xuất hiện trong chức vụ,” như cách nói cổ kính thuở ấy, sẽ được mọi người xem không chỉ là một bước rất trang nghiêm, mà còn là một bước thật sự đáng kinh sợ. Thời tôi còn trẻ, điều đó luôn được nhắc đến như là “vác thập tự giá,” và được xem là sự hy sinh lớn lao nhất mà một linh hồn có thể dâng lên. Tôi vẫn luôn khó hiểu được cảm nghĩ này, vì theo kinh nghiệm riêng của tôi, việc giảng đạo là một niềm vui hơn là một sự hy sinh. Nhưng có lẽ đó là vì tôi đã để cho ít nhiều cái mà các Bạn Hữu thời đầu gọi là “tạo vật” len vào chức vụ của mình, và đã không gán cho những lời mình nói một nguồn gốc cao đến thế.
Một lá thư cũ của mẹ tôi nói về việc “xuất hiện trong chức vụ” của em trai bà, tức cậu John Tatum của tôi, sẽ minh họa cho tâm trạng mà tôi vừa mô tả. Bà viết cho cha mẹ mình về một chuyến thăm người cậu ấy, và nói: “Cha mẹ có nghe về sự hy sinh mà em John thân yêu vừa mới dâng lên, khi vâng theo điều mà con tin là một cảm thúc về bổn phận em đã mang từ lâu, bằng cách đầu phục để đứng lên làm chứng và cầu nguyện công khai trong các buổi nhóm của họ không? Việc ấy xảy ra sau khi chúng con đến đó, nhưng cả hai chúng con đều đặc biệt cảm động trước những dấu hiệu của sự giằng co trong lòng và lòng tận hiến khiêm nhường thể hiện trong nếp sống và lời ăn tiếng nói hằng ngày của em. Con mong tất cả chúng ta đều sẵn lòng dành cho em sức mạnh của sự cảm thông dịu dàng nhất, và cầu nguyện cho em được dẫn dắt, hướng dẫn và gìn giữ trong đường ngay thẳng. Con tin rằng em thường cảm thấy rất cô đơn. Em nói với con: ‘Ôi, chị thân yêu của em, dạo gần đây em đã trải qua một thời kỳ thật kinh khủng, phải một mình tìm đến đồng ruộng và rừng cây, và cầu nguyện thật thiết tha xin sức mạnh và sự gìn giữ.’”
Tôi không thể không nghĩ rằng chính một quan điểm sai lầm về sự phục vụ Cơ Đốc đã khiến các Bạn Hữu phải trải qua những cuộc giằng co như thế về một điều mà ngày nay người ta đón nhận như một đặc ân vinh hiển. Nhưng toàn bộ đạo Quaker vào thời tôi đều ít nhiều nhuốm tinh thần hy sinh khổ hạnh này, và đó hoàn toàn là cách nhìn quen thuộc đến nỗi mỗi người mới bước vào chức vụ giảng đạo đều vô tình rơi vào nó.
Việc một vài người trong số họ thỉnh thoảng cũng thoáng thấy được đặc ân của sự phục vụ được chứng tỏ qua một sự việc xảy ra với chính cậu John này vài năm sau. Cậu đang nói chuyện với anh trai tôi về một “chuyến thăm viếng tôn giáo” mà cậu vừa thực hiện tại một vài Buổi Nhóm lân cận, và khi chia tay, cậu nói bằng một giọng rất trang nghiêm và buồn bã: “Vậy cháu thấy đó, James thân mến, thập tự giá đặt trên cậu nặng nề biết bao.” Anh tôi bày tỏ sự cảm thông, rồi hai người chia tay, mỗi người đi một ngả.
Nhưng chỉ một hai phút sau, cậu tôi vội vã quay lại, chạm vào cánh tay anh tôi và nói: “Cậu e rằng, James thân mến, cậu đã để lại cho cháu một ấn tượng sai lầm khi nói rằng chức vụ của cậu là một thập tự giá. Lẽ thật buộc cậu phải thú nhận với cháu rằng nó chẳng phải là thập tự giá chút nào, mà là một đặc ân rất phước hạnh và vui thích. Cậu e rằng những người giảng đạo chúng ta nói về thập tự giá trong việc giảng đạo như thế phần nhiều là vì thói quen, chứ chẳng phải vì điều ấy có thật.”
Tuy nhiên, mọi sự đều góp phần khiến chức vụ giảng đạo của người Quaker trở thành một điều hết sức huyền nhiệm và trang nghiêm đối với bọn trẻ chúng tôi. Ý tưởng về sự cảm thúc trực tiếp và tức thời nơi các người giảng đạo của chúng tôi có một sức cuốn hút khó tả. Chúng tôi dường như đang sống ngay sát bên bờ của thế giới thuộc linh, nơi mà bất cứ lúc nào bức màn cũng có thể được vén lên, và chúng tôi có thể nhận được một sự mặc khải huyền nhiệm nào đó từ phía bên kia; và tôi tin chắc rằng thế hệ thanh thiếu niên ngày nay không thể hiểu được niềm khao khát nôn nao, mà vẫn đầy kính sợ trang nghiêm, với tâm trạng ấy chúng tôi trông ngóng và chờ đợi những sự mặc khải ấy, dù chính các em có là người Quaker đi nữa.
Đối với chúng tôi, mỗi “Bạn Hữu giảng đạo,” dù là nam hay nữ, giàu hay nghèo, khôn ngoan hay chất phác, đều được bao phủ bởi một vẻ kính sợ và huyền nhiệm; và điều này hoàn toàn không liên quan gì đến cá tính của người giảng đạo ấy. Nó chỉ và hoàn toàn bắt nguồn từ việc chúng tôi tin rằng các người giảng đạo là những tiếng phán được Đức Chúa Trời chọn để công bố ý định của Ngài, và rằng mọi lời họ nói ra đều được cảm thúc trực tiếp, và gần như không thể sai lầm chẳng kém gì chính Kinh Thánh. Bởi vậy, bất cứ điều gì một người trong số họ được “dẫn dắt” để nói riêng với mình đều là một vấn đề hệ trọng bậc nhất, và được tin tưởng hết sức sâu xa. Vì thế, một trong những điều hồi hộp nhất trong đời tôi thuở nhỏ là khả năng bất cứ lúc nào cũng có thể bị một “Bạn Hữu giảng đạo” nào đó giảng thẳng cho riêng mình, hoặc nói tiên tri về mình.