Chương 2 · 30 phút đọc · 39 phút nghe
Cha Mẹ Tôi
Tôi sinh ra tại Philadelphia, bang Pennsylvania, vào năm 1832. Cha mẹ tôi là những người Quaker nghiêm khắc, và cho đến khi lập gia đình năm mười chín tuổi, tôi chẳng biết gì về một tôn giáo nào khác. Tôi đã có một tuổi thơ và một thời thiếu nữ hạnh phúc trọn vẹn. Bây giờ nhìn lại, tôi nghĩ như vậy, và cuốn nhật ký tôi giữ từ năm mười sáu tuổi cho thấy hồi ấy tôi cũng đã nghĩ như vậy. Một trong những trang đầu tiên, viết năm 1848, như sau: “Mười sáu năm của đời tôi đã trôi qua, và khi nhìn lại những ngày thơ ấu tươi sáng, hạnh phúc, cùng những niềm vui tuy lặng lẽ hơn nhưng sâu sắc hơn của tuổi xuân, lòng tôi như muốn vỡ tung vì biết ơn Đấng Tạo Hóa nhân từ và đầy ân điển của tôi, Đấng đã rót đầy chén vui của tôi gần như tràn ra ngoài. Thật vậy, đời tôi là cả một khung cảnh thần tiên của nắng ấm và hoa thơm.”
Có lẽ đây là một cái nhìn quá hồng về đời mình, và người ta có thể cho đó chỉ là lòng nhiệt thành và vẻ huyền ảo của tuổi trẻ. Nhưng giờ đây, ở tuổi bảy mươi, nhìn lại, tôi vẫn có thể nói đúng như thế.
Vào ngày 7 tháng 10 năm 1849, khi tôi mười bảy tuổi, tôi đã viết: “Tôi không hiểu nổi. Tôi vẫn nghĩ rằng nếu không có thử thách và hoạn nạn đến để kéo tôi ra khỏi những niềm vui của đời này, thì tôi sẽ chẳng bao giờ tìm kiếm những niềm vui cao hơn và thánh khiết hơn của Thiên Đàng. Thế nhưng thay vì hoạn nạn, mỗi ngày phước lành của tôi lại thêm lên. Mọi điều quanh tôi đều góp phần làm tôi hạnh phúc; thế giới thật đẹp đẽ, bạn bè tôi là những người đáng yêu và tử tế nhất mà ai từng có, và hầu như chẳng có thử thách hay phiền muộn nào đến phủ bóng mây lên đường tôi đi. Và niềm hạnh phúc này, cái mà tôi gần như có thể gọi là định mệnh hạnh phúc này, trải ra cả đến những hoàn cảnh nhỏ nhặt nhất. Bất cứ điều gì tôi phó thác cho Đức Chúa Trời quyết định thay tôi, Ngài luôn quyết định đúng y như tôi mong muốn… “Trong lòng tôi cứ vang lên tiếng vỗ tay và tiếng reo hò vui mừng không dứt, và mỗi hơi thở dường như đều phải kết thúc bằng một nụ cười hạnh phúc. Mẹ bảo tôi cười nhiều quá, nhưng tiếng cười ở sẵn trong tôi và cứ bật ra, tôi không sao nhịn được.”
Cũng năm ấy, vào ngày 29 tháng 12, tôi viết: “Mái ấm của chúng tôi hạnh phúc biết bao, hạnh phúc biết bao! Hôm nay tôi không khỏi nghĩ đến điều đó khi những câu đùa vui và những tiếng nói tràn đầy niềm vui chân thành vang lên quanh bàn ăn gia đình. Và tối nay nữa, khi cả nhà quây quần trong phòng khách giản dị nhưng ấm cúng, niềm vui ấy ập đến với tôi như một nhịp đập rộn ràng. Cha ngồi ở một đầu ghế sô-pha, một tay chống đầu, tay kia đặt trên lòng mẹ; mẹ ngồi kế bên, đầu tôi gối trên lòng mẹ, còn tôi chiếm phần còn lại của chiếc sô-pha — chắc chắn là một cách duyên dáng và đàng hoàng. Sallie ngồi trên chiếc ghế ở đầu sô-pha, tựa đầu vào vai cha, còn Lop-no-Nose (em gái Mary của tôi) thì ngồi dưới chân tất cả chúng tôi, lúc dựa vào người này, lúc dựa vào người kia.
“Tất cả chúng tôi đều nói chuyện rôm rả hết sức, và cảm thấy chẳng thiếu gì nữa, chỉ trừ người anh Jim yêu dấu đang vắng nhà, là niềm hạnh phúc của chúng tôi trọn vẹn. Có lẽ nhiều người sẽ mỉm cười trước những niềm vui lặng lẽ, kín đáo như thế, nhưng riêng tôi, đó chính là những niềm vui tôi tận hưởng hết lòng và trọn vẹn nhất. Chúng tôi chẳng bao giờ chán chúng, cũng chẳng thấy vẻ đẹp ban đầu của chúng phai đi, trái lại mỗi ngày trôi qua lại làm chúng sâu đậm và thiết tha hơn. Có lẽ tôi yếu đuối và dại dột khi vui thích quá nhiều với những điều mà biết bao người cười cợt là không đáng bận tâm. Tôi biết tôi chỉ là một đứa trẻ, và cũng như trẻ con, dễ vui với những điều rất nhỏ. Thế nhưng với tôi, chúng chẳng hề nhỏ. Vài câu đùa vui của cha, nói ra khi tôi chải mũ hay áo khoác cho cha buổi sáng, cũng đủ làm lòng tôi rạng nắng suốt cả ngày. Và tôi thấy hạnh phúc nếu được đọc to cho mẹ nghe một cuốn sách tôi yêu thích, hay thậm chí chỉ được ngồi thật yên mà suy nghĩ. Ôi, tôi yêu mái nhà mình hơn bất cứ nơi nào khác tôi biết! Không biết có phải tôi yêu nó quá chăng. Đôi khi tôi sợ là vậy, vì ngay cả khi xa nhà chỉ một đêm, tôi cũng nhớ nhà đến mức chẳng muốn ai biết, ngoại trừ những người tôi đang mong nhớ. Ngay cả khi chỉ đi dạo, tôi thường cũng gần như muốn khóc để được về nhà. Thật là dại dột, nhưng tôi không sao cưỡng lại được. Chắc tôi sẽ chết mất nếu không có ai để yêu thương, không có mái nhà!
“Chỉ trừ một điều, còn thì tôi sẽ hạnh phúc trọn vẹn — một người cha và một người mẹ thân yêu, cao quý hơn nhiều so với những gì tôi có thể diễn tả; một người anh và các chị em, các cô chú, bác dì, anh chị em họ và bạn bè, tất cả đều yêu thương tôi, và điều còn quý hơn nữa, tất cả đều để tôi yêu thương — có những phước lành vô giá ấy, tôi không thể nào không hạnh phúc. Tôi nói có một điều ngăn trở, nhưng nó chỉ ngăn trở một chút xíu thôi. Đó là biết rằng tôi chưa sẵn sàng cho cõi đời đời, và hy vọng một ngày kia tôi sẽ sẵn sàng thật mong manh. Ước gì điều đó khiến tôi bứt rứt hơn, và ước gì tôi cảm nhận được sự cần thiết cấp bách phải hành động. Nhưng tôi không thể ép mình cảm thấy điều đó, và vì vậy tôi cứ sống vô tư và thờ ơ như thể sự cứu rỗi đời đời của linh hồn tôi chẳng hề đặt nặng trên tôi. Tôi biết điều đó rất nguy hiểm, nhưng thật sự tôi chẳng làm gì được để tự đánh thức mình; và thế là, bất chấp điều ấy, tôi vẫn hạnh phúc — hạnh phúc trong chính mình, hạnh phúc trong mái nhà mình — mái nhà thân yêu của riêng tôi — hạnh phúc với cha mẹ, với anh và các chị em, với bạn bè; hạnh phúc trong thế giới tươi đẹp nơi tôi được đặt để — tóm lại, hạnh phúc ở mọi nơi và trong mọi sự, tạ ơn Đức Chúa Trời!”
Năm 1850, khi tôi mười tám tuổi, vào ngày 25 tháng 4 năm 1850, tôi viết: “Hôm nay tôi nghĩ về cuộc sống hiện tại của mình, và hầu như không tìm được lời nào để diễn tả niềm hạnh phúc của nó. Người thân, bạn bè và hoàn cảnh đều gần như hoàn hảo. Về bề ngoài, tôi hầu như chẳng còn gì để ước, trừ khi là ước có thật nhiều tiền để đem cho người khác và để mua hoa.
“Mỗi ngày và suốt cả ngày, tôi được đội mão phước lành. Ôi, chưa từng có ai được phước như thế!… Mọi thứ đều đẹp đẽ biết bao, mọi người đều đáng yêu biết bao, và tôi có thể tận hưởng, và quả thật đang tận hưởng, tất cả đến tận cùng. Đôi khi tôi có những cơn ‘trào dâng của lòng’, như tôi vẫn gọi, đến nỗi tôi hầu như không kìm mình được. Tôi yêu chúng lắm, vậy mà rốt cuộc, có lẽ chúng hơi dại dột một chút.
Chúng được khơi lên bởi những điều nhỏ nhặt đến thế — một ngọn cỏ, một chiếc lá đung đưa trong gió, một bông bồ công anh vàng óng tươi vui; ngay cả một chiếc thùng gỗ cũ, một đống đá, hay tiếng giày kêu cót két, nhiều khi là tiếng xe bò lọc cọc, hoặc một âm thanh tầm thường nào đó cũng vậy, cũng cho tôi trong chốc lát một cảm giác hạnh phúc tuyệt diệu nhất. Tại sao thì tôi không thể nói được. Không phải vì vẻ đẹp của cảnh vật hay sự du dương của âm thanh, mà chỉ vì một điều gì đó, tôi chẳng biết là gì, khiến lòng tôi trào dâng niềm vui và chính linh hồn tôi như mở rộng ra. Đôi khi tôi nghĩ hẳn đó là một sự liên tưởng, nhưng liên tưởng với điều gì? Tôi chẳng yêu tiếng giày cót két hay tiếng xe lọc cọc, vậy mà nhiều lần đang đi trên phố, tôi bật cười thành tiếng vì niềm vui bên trong trước cái ‘điều gì đó’ trong tiếng cót két hay tiếng lọc cọc ấy. Không phải lúc nào cũng thế. Có thể cả trăm đôi giày kêu cót két, cả trăm chiếc xe lọc cọc, cả trăm cái thùng hay đống đá ở quanh tôi, và chói tai, chướng mắt đến khó chịu; nhưng thỉnh thoảng lại có cái một ấy đến, và rồi lòng tôi trào dâng. Hôm nay, một giọt mưa rơi trên trán tôi, và tôi đã có thể bật cười thành tiếng. Nhưng thật là ngớ ngẩn; tôi hoàn toàn là một đứa trẻ dại dột, và e rằng sẽ mãi là như thế… “Hôm qua chúng tôi đi cùng mẹ đến Mái Ấm (một nhà nuôi trẻ mồ côi da màu). Mọi thứ ở đó đều rất thú vị, nhưng chẳng gì làm tôi thích bằng lúc các em bé da đen đọc to: ‘Long lanh, long lanh, nước trong lành, tay dơ bẩn em chẳng chịu đành,’ với đúng những cử chỉ và động tác mà chính tôi ngày xưa vẫn hay làm ở Trường Mẫu Giáo. Điều đó làm lòng tôi trào dâng thật sâu xa. Tôi dường như gần thấy lại chính mình trong chiếc váy ngắn và quần lót dài, chiếc tạp dề trắng nhỏ, và một trong những chiếc lưới bới tóc (mà chúng tôi cho là) không gì sánh được, có chiếc nơ xinh xắn bên hông — chiếc mà mẹ thường nghĩ là hơi quá diêm dúa — bao lấy mái tóc nghịch ngợm của tôi, ngồi trên băng ghế cao nhất trong trường, và cảm thấy, chắc chắn trông cũng vậy, kiêu hãnh như một bà hoàng.”
Một lần nữa, vào ngày 9 tháng 7 năm 1850 (sau khi tả niềm vui của một chuyến đi chơi ngắn xa nhà): “Thế nhưng điều dễ chịu nhất là được về nhà tối qua. Nhà là nhà, chẳng nơi nào bằng. Mỗi ngày tôi càng thích nó hơn, và mỗi ngày tôi càng hạnh phúc hơn. Tối qua tôi thấy gần như hạnh phúc quá mức. Tôi thật muốn lộn nhào vì lòng tràn ngập, và quả thật tôi đã hét lên vì sung sướng. Mà chẳng vì lý do gì đặc biệt; chỉ là những ảnh hưởng quanh tôi đẹp đẽ quá, và ngay lúc ấy được sống dường như thật vinh hiển — được sống, kiên nhẫn chịu khổ, làm việc tận tụy và cao thượng, vui vẻ tin cậy, năm này qua năm khác, cho đến khi cuối cùng vinh hiển đến và đem lại phần thưởng là sự bình an và hạnh phúc đời đời.”
Cuối năm đó, vào ngày 16 tháng 7, tôi viết: “Hai tuần nữa chúng tôi sẽ lên đường đi qua các bang New England và đến Newport. Thật tuyệt vời, cái dự định đi Newport này — đúng là nơi tôi đã đặt lòng mong được đến thăm mùa hè này, dù tôi hoàn toàn không ngờ tới. Nhưng không hiểu sao — tôi khó mà nói được tại sao — mỗi khi tôi đặt lòng vào điều gì, tôi hầu như luôn được toại nguyện. Từ nhỏ đã như vậy. Tôi hầu như không nhớ có lần nào mình thất vọng nhiều, và tôi chắc rằng mỗi bước đời tôi cho đến nay đều đi qua nắng ấm và hoa thơm. Nhưng tôi chẳng lấy làm lạ. Có cha mẹ tử tế và tốt lành như thế, thì không thể nào khác được. Thật sự cha mẹ không thể làm gì hơn những gì họ đang làm để chúng tôi hạnh phúc, và họ đã thành công tuyệt vời… Tôi tin rằng tôi chẳng biết đứa trẻ nào có nhiều niềm vui quây quần trong mái nhà mình đến thế, dù tôi biết nhiều đứa có cha mẹ giàu hơn nhiều.”
Tôi có thể trích dẫn những đoạn như thế gần như vô tận, vì nhật ký của tôi cho đến năm mười chín tuổi, ngoại trừ những cuộc vật lộn về tôn giáo (lúc ấy có vẻ rất bi đát, nhưng thật ra chẳng ảnh hưởng mấy đến tinh thần tôi), là một bài ca dài tưng bừng hạnh phúc. Năm mười chín tuổi tôi lập gia đình, và một cuộc đời mới bắt đầu, có những niềm vui chín chắn hơn của riêng nó; nhưng thời con gái đã qua, và cái “Định mệnh hạnh phúc” đơn sơ của tuổi thiếu nữ, như tôi vẫn gọi, đã được đổi lấy cuộc đời người phụ nữ với những trách nhiệm nghiêm trang và những lo toan nặng nề, dẫu đầy thú vị.
Giờ đây nhìn lại, tôi thấy “Định mệnh hạnh phúc” ấy được tạo nên bởi hai nguyên nhân: sức khỏe của tôi và cha mẹ tôi. Về sức khỏe, suốt mười tám năm đầu đời (trừ một lần bị sốt mật), tôi chẳng hề biết thế nào là ngay cả hơi khó ở. Tôi chưa bao giờ nhức đầu, chẳng biết mình có cái lưng, chưa bao giờ mệt mỏi, tiêu hóa hoàn hảo, và chẳng điều gì từng làm tôi mất dù chỉ một giờ ngủ. Hơn nữa, tôi được phước có điều mà ngày nay người ta gọi là “la joie de vivre” — niềm vui sống — và chỉ riêng việc được sống thường đã dường như đủ hạnh phúc cho tôi rồi.
Nhưng nét quyến rũ lớn nhất của đời tôi là tôi có một người cha và một người mẹ đáng yêu nhất từng sống trên đời. Trong vòng tròn Quaker chật hẹp nơi tôi sinh ra, chúng tôi rất ít có những cơ hội vui chơi hay giải trí sôi nổi như giới trẻ ngày nay, và mọi niềm vui chúng tôi có thể rút ra từ cuộc sống đều thuộc loại đơn sơ và trong sáng nhất. Nhưng có một người cha và một người mẹ như cha mẹ chúng tôi, thì chẳng cần đến thú vui nào bên ngoài. Cha mẹ thông cảm và yêu thương đến thế, và luôn đứng hẳn về phía chúng tôi trong mọi hoàn cảnh, đến nỗi chúng tôi không xem cha mẹ như những “người lớn” khó chịu, hay bắt bẻ, mà gần như những đứa trẻ giống chúng tôi, có cùng sở thích và mối quan tâm như chúng tôi. Chúng tôi coi cha mẹ là những người bạn đồng hành tốt hơn bất kỳ ai khác mà chúng tôi biết, và chẳng thú vui nào thế gian từng bày ra lại hấp dẫn chúng tôi được bằng một nửa một cuộc trò chuyện yên tĩnh với mẹ, hay một trận nô đùa thỏa thích với người cha mê vui đùa của chúng tôi.
Cha mẹ thường nói rằng cha mẹ muốn con cái mình có một tuổi thơ hạnh phúc “giắt sẵn dưới vạt áo”, vì cha mẹ tin chắc điều đó sẽ khiến chúng tôi trở thành những người nam, người nữ tốt hơn, và cha mẹ đã lo liệu cho chúng tôi có được món quà vô giá ấy. Nhìn lại, tôi thấy dường như bầu trời tuổi thơ tôi tuyệt nhiên không có một gợn mây.
Có lần, một người trẻ thời nay, vốn được giải trí đủ điều, nói với tôi bằng giọng có phần thương hại: “Cháu thấy hình như hồi trẻ bà chẳng có mấy thú vui giải trí.” “Chúng tôi đâu cần,” tôi đáp ngay. “Chúng tôi có cha mẹ, và cha mẹ là tất cả niềm vui chúng tôi cần. Cha mẹ làm cho đời chúng tôi toàn là nắng ấm.”
Ước gì tôi có thể truyền cho người khác bức tranh sống động mà tôi giữ về sự đáng yêu không lời nào tả xiết của cha mẹ. Tận đáy lòng, chúng tôi biết rằng cha mẹ đứng về phía chúng tôi chống lại cả thế giới, và sẽ là người bênh vực chúng tôi mỗi khi cần. Không ai có thể ức hiếp chúng tôi — dù là bạn chơi, bạn bè hay kẻ thù, ngay cả thầy cô (những kẻ ức hiếp trẻ con được trả lương, như chúng tôi vẫn cảm thấy về mọi thầy cô), hay bất cứ ai trên khắp thế gian — mà không phải đối mặt với những người bênh vực thân yêu ở nhà; và niềm xác tín chắc chắn ấy bao bọc chúng tôi bằng một bộ giáp phòng vệ trọn vẹn đến nỗi chẳng điều gì có sức làm chúng tôi phiền lòng quá mức. “Chúng con sẽ mách cha,” hay “Chúng con sẽ mách mẹ,” là chỗ nương tựa và niềm an ủi không bao giờ phụ chúng tôi trong mọi nỗi buồn. Thật vậy, tôi tin chắc vào sự bênh vực của cha mẹ đến nỗi, khi có người bạn hay bạn học nào gặp chuyện buồn, tôi thường bảo: “Ôi thôi, đừng lo, về nhà với tớ rồi mình kể với cha mẹ tớ;” vì tin chắc rằng người cha và người mẹ thân yêu ấy có thể sắp đặt lại cả thế giới cho ngay ngắn, miễn là được trao cơ hội. Và khi câu trả lời đến, như vẫn thường đến: “Ôi, thế thì chẳng ích gì đâu, vì cha mẹ cậu đâu làm được mọi việc,” tôi lại nói, với lòng thương hại sâu xa cho sự không biết của họ: “À, cậu đâu có biết cha mẹ tớ!”
Một trong các chị em tôi, cho đến ngày qua đời, vẫn nhớ với lòng biết ơn sâu xa lần cha giải cứu chị khỏi một bài học dài đến nặng nề khi chị chưa đầy sáu tuổi. Hồi ấy chưa có trường mẫu giáo kiểu Kindergarten, và mọi trẻ em đều phải học những bài học trừu tượng theo cách mà ngày nay người ta sẽ cho là gần như vô nhân đạo. Chị tôi đang vật lộn với một bài toán, cảm thấy mình hoàn toàn bất lực, nước mắt lăn dài trên má, thì cha bước vào phòng và nói: “Ô kìa, Liney, có chuyện gì không ổn thế?” Chị kể cho cha nghe hết sức mình, và chị nói chị không bao giờ quên được giọng nói thấu hiểu và cảm thông trọn vẹn của cha khi cha bảo: “Ôi chao, dĩ nhiên là bài này khó quá đối với bé Sally Dimple của cha rồi; nhưng đừng lo, cất nó đi, cha sẽ thưa chuyện với cô giáo của con cho ổn thỏa.” Và chị tôi kể rằng ngay giây phút đó, chị có một niềm xác tín mạnh mẽ về sự bênh vực của cha đến nỗi suốt quãng đời đi học còn lại, chị luôn có một cảm giác được che chở trọn vẹn, khiến chẳng “bài học khó” nào còn có thể làm chị phiền lòng nữa.
Không phải cha mẹ khuyến khích chúng tôi trốn tránh bổn phận nào mà cha mẹ thấy chúng tôi có khả năng làm. Nhưng cha mẹ có quá nhiều lòng cảm thông với chúng tôi, và một ý thức công bằng thật sự trong cách đối xử với chúng tôi, đến nỗi dường như cha mẹ luôn phân biệt được điều có thể và điều không thể, che chở chúng tôi khỏi điều không thể, đồng thời vui vẻ khích lệ chúng tôi nỗ lực làm điều có thể. Cha mẹ chẳng bao giờ mặc nhiên cho rằng, như biết bao “người lớn” vẫn làm, vì chúng tôi là trẻ con nên tất nhiên chúng tôi phải là bên có lỗi; mà cha mẹ xét mỗi trường hợp theo đúng lẽ phải của nó.
Tôi tin rằng chính sự chắc chắn về lòng công bằng của cha mẹ là niềm an ủi bền vững cho chúng tôi hơn hầu hết mọi điều khác, và tôi rất chắc rằng điều đó đã giúp tôi hiểu được sự công bằng trọn vẹn của Cha Thiên Thượng theo một cách mà nếu không có nó, tôi đã chẳng thể hiểu được.
Như tôi đã nói, cha mẹ luôn khích lệ chúng tôi làm mọi nỗ lực đúng đắn, nhưng chẳng bao giờ bằng mệnh lệnh hay những lời rầy la gay gắt, mà luôn bằng sự cảm thông và khích lệ. Cha mẹ nhận biết cá tính riêng của chúng tôi và tôn trọng nó, ban cho chúng tôi những nguyên tắc để dẫn đường hơn là nhiều luật lệ nặng nề. Hết sức có thể, cha mẹ đặt trách nhiệm về hạnh kiểm của chúng tôi lên chính chúng tôi. Mức độ tự do cá nhân ấy là điều thiết yếu đối với bản tính yêu tự do của tôi. Dưới bất kỳ chế độ nào khác, hẳn tôi đã héo hon tàn tạ; hoặc — điều mà tôi nghĩ có nhiều khả năng hơn — đã công khai nổi loạn. Nhưng vì được như thế, dù tôi có ngán ngẩm công việc nào đến đâu, hay nản lòng trước khó khăn nào đến mấy, giọng nói vui vẻ của cha lặp lại một câu châm ngôn mộc mạc của ông, “Nào, nào, Han, cứ đứng vào máng mà ăn, có cỏ hay không có cỏ,” luôn xua tan mọi sự miễn cưỡng của tôi; và những nỗi nản lòng tan chảy như tuyết trước mặt trời trước lời khẳng định truyền dũng khí của cha: “Điều đàn ông đã làm được, thì đàn ông làm được,” và (cha sẽ tinh nghịch thêm vào) “vậy thì đàn bà cũng thế.” Không đứa trẻ nào có thể cưỡng lại được dũng khí đầy cảm hứng như thế.
Chính đời sống của cha đã là một minh họa sống động cho lòng can đảm mà cha không ngừng cố gắng gieo vào chúng tôi. Khi cha còn là cậu bé mười sáu tuổi, ông nội tôi mất phần lớn gia sản trong những vụ giao dịch ở vùng Tây Ấn, và các con trai buộc phải làm những gì có thể để tự nuôi sống mình. Cha tôi, với tinh thần ưa phiêu lưu, đã chọn nghề đi biển; và bắt đầu từ vị trí thấp nhất, cha thăng tiến nhanh đến nỗi, mới hai mươi bốn tuổi, cha đã được làm thuyền trưởng một chiếc tàu buôn Đông Ấn, lúc ấy là con tàu lớn nhất ở cảng Philadelphia; và những chuyến hải hành của cha trên con tàu này đều thành công đáng kể. Cha luôn quy thành công của mình cho sự chăm sóc và dẫn dắt của Cha Thiên Thượng, Đấng cha nương cậy trong mọi việc, và Đấng mà cha luôn cầu xin sự giúp đỡ đặc biệt — và tin rằng mình luôn nhận được — mỗi khi cần.
Năm hai mươi chín tuổi, cha từ bỏ nghề biển và đi vào kinh doanh tại Philadelphia, và ở đây cũng chính nghị lực ấy và sự nương cậy ấy nơi sự giúp đỡ thiên thượng đã làm cha thịnh vượng, đến nỗi cha có thể dành dụm được một số vốn đủ đầy cho những năm tuổi già.
Tôi còn nhớ rõ, khi còn là một cô bé, tôi thường tự hỏi không biết cha hồi nhỏ là một cậu bé như thế nào, và khi ngắm những tia tinh nghịch lấp lánh nơi khóe đôi mắt xám trong của cha, cùng những đường cong vui nhộn quanh khuôn miệng hiền hậu của cha, tôi kết luận rằng hẳn cha đã là một cậu bé tuyệt vời hết chỗ chê, đúng là kiểu bạn chơi mà tôi thích. Vì dù lúc chúng tôi còn nhỏ cha đã sắp bước vào tuổi trung niên, chúng tôi vẫn thấy cha là người bạn chơi tuyệt nhất mà bọn trẻ chúng tôi từng có. Vài người bạn cũ của cha, những người còn nhớ cha thời niên thiếu, thường kể với chúng tôi rằng cha vừa là cậu bé hay chọc tức người khác nhất, vừa là cậu bé được yêu mến nhất trong cả nhóm bạn. Không ai có thể giận cha quá một lát. Những trò tinh quái của cha có gây bực mình đến đâu đi nữa — mà theo lời họ, cha lúc nào cũng đầy ắp những trò nghịch ngợm suốt ngày — thì chẳng cơn giận nào chống nổi nỗi ân hận chân thành, bày tỏ thẳng thắn của cha về bất cứ phiền toái nào cha đã gây ra, cùng sự đền bù hào phóng, tận tình mà cha luôn sẵn lòng đưa ra, lẫn sự vui đùa bật trở lại ngay khi lời xin lỗi của cha được chấp nhận. Cha luôn là người đầu tiên giúp đỡ mỗi khi có ai cần, và mọi người, dù bạn hay thù, đều biết họ có thể trông cậy nơi cha trong bất cứ việc gì cha làm được. Tất cả bạn bè đều yêu mến và ngưỡng mộ cha, ngay cả khi đang mắng cha, và họ thường thấy chính mình bật cười đúng vào lúc định tỏ ra nghiêm khắc và cau có nhất.
Từ thuở nhỏ cho đến tuổi già, khả năng chiếm được tình yêu mến và sự tán thưởng ấy vẫn luôn ở với cha, và tính vui đùa thời niên thiếu của cha, lớn lên thành niềm vui hiền hậu của một tấm lòng Cơ Đốc đã qua rèn luyện, đã mang lại cho tính cách trưởng thành của cha một nét duyên khó gọi thành tên.
Thật vậy, tôi không tin có ai từng vui vẻ dễ lây hơn cha chúng tôi. Không ai có thể không cảm thấy hạnh phúc hơn khi có cha ở đó. Ngay cái bắt tay của cha cũng là một sự nâng đỡ, và dường như bằng cách nào đó làm cho thế giới sáng sủa hơn trước, và khiến bạn vui vẻ hơn với chính mình và với mọi người quanh mình. Nhiều bạn bè tôi đã nói với tôi rằng họ thà được cha bắt tay còn hơn nhận một món quà quý giá từ người khác, vì bằng cách nào đó, trong cái bắt tay ấy, tấm lòng cha dường như đi thẳng vào lòng họ, với sức mạnh khích lệ và giúp đỡ. Tôi còn nhớ rõ, khi bầu trời tuổi thơ của tôi bị một nỗi khổ trẻ con nặng nề nào đó che tối hết, thì một tiếng “Kìa, Broadie” vui vẻ bằng giọng nói ấm áp của cha, hay một câu đùa thoáng qua kèm theo cái nháy mắt tinh nghịch của đôi mắt xám đầy yêu thương, sẽ làm bầu trời tôi quang đãng ngay tức khắc, và đời lại toàn là nắng ấm. Và ngay cả khi tôi đã lớn hơn, sức khích lệ của cha cũng chẳng giảm đi, và tôi có thói quen hễ thấy mình chìm xuống đáy sâu là tìm cách đứng đâu đó trên lối cha đi, với niềm chắc chắn rằng chỉ cần thoáng nhìn khuôn mặt mạnh mẽ, vui tươi của cha trong một khoảnh khắc cũng đủ kéo tôi lên. Tôi còn nhớ, khi cha vắng nhà, chỉ cần nhìn thấy và sờ vào chiếc áo khoác cũ thân yêu của cha là mọi sự bỗng sáng sủa lên và tôi lại được khích lệ để can đảm và mạnh mẽ hơn. Làm cho đời sống của mọi người mà cha tiếp xúc được hạnh phúc hơn dường như là mục tiêu và sứ mạng của cha, và hiếm có ai thành công như thế. Nhiều năm sau khi cha qua đời, có người nói với tôi rằng “John M. Whitall là người được yêu mến nhất ở Philadelphia,” và trong một số giới nhất định, tôi tin chắc điều đó là đúng.
Mẹ chúng tôi cũng được yêu mến không kém. Mẹ là một người mẹ đáng yêu hết mực, có lẽ không vui đùa bằng cha, nhưng luôn sẵn sàng bênh vực con cái mình ở mọi nơi và mọi lúc, và là một vầng đá ẩn náu không bao giờ phụ chúng tôi trong mọi cơn nguy cấp. Sự dịu dàng và lòng nhân hậu, sự trong sạch và chân thật dường như tỏa ra từ sự hiện diện nhân từ của mẹ; và đối với mọi người tiếp xúc với mẹ, mẹ là nguồn cảm hứng hướng về mọi điều cao quý và tốt đẹp.
Ngày nay người ta nói đến một bầu không khí bao quanh mỗi người chúng ta, đại loại như vầng hào quang luôn được vẽ quanh đầu các thánh. Họ nói nó dường như bao phủ cả thân hình, và ảnh hưởng tốt hay xấu đến mọi người đến gần. Nó được gọi là “hào quang” (aura), và là kết quả của tính cách cùng nhân cách sâu kín nhất của mỗi người. Người ta bảo rằng có những hào quang tối tăm, u ám, gây ảnh hưởng làm chán nản hay thậm chí độc ác, trong khi những hào quang khác có màu hồng, màu vàng, màu ngọc mắt mèo hay xanh da trời và đầy ánh sáng, và ảnh hưởng của chúng làm vui lòng, nâng tâm hồn lên; và tất cả những điều này có lẽ diễn ra mà chẳng cần một lời nào trong cả hai trường hợp. Nếu thuyết này đúng, tôi tin chắc rằng cha mẹ tôi có những “hào quang” đầy ánh nắng của chính thiên đàng, và các con của họ, dù không biết tại sao, đã sống trong niềm vui không dứt.
Một tuổi thơ sống như thế không thể không có ảnh hưởng lớn lao trên lịch sử về sau của bất kỳ linh hồn nào — điều đó với tôi là không thể chối cãi, và tôi quy sự khám phá cuối cùng đầy thỏa lòng của tôi về Cha Thiên Thượng phần lớn cho những gì tôi đã biết về lòng tốt của cha mẹ trần gian. Cha mẹ chẳng mấy khi nói về tôn giáo, vì nỗi e ngại của người Quaker không dám xen vào giữa một linh hồn và Đấng Tạo Hóa của nó đã tạo nên một thói quen dè dặt khó lòng phá vỡ, nhưng cha mẹ tỏ ra rõ ràng rằng đời sống mình được sống trong một miền đức tin sâu xa nơi một Đức Chúa Trời luôn hiện diện.
Chúng tôi không thể không thấy rằng đối với cha mẹ, Ngài là một thực tại vượt trên mọi thực tại khác. Về sự dạy dỗ tôn giáo, chúng tôi nhận được rất ít; nhưng về gương sáng và ảnh hưởng tôn giáo, chúng tôi có một nguồn không bao giờ cạn.
Không phải bằng lời nói, nhưng bằng nếp sống hằng ngày, mà những ấn tượng được khắc vào tấm lòng trẻ thơ của chúng tôi.
Tuy vậy, tôi còn nhớ có một lần cha đã nói ra từ tấm lòng đầy tràn của mình, và lời cha nói đã để lại trong tôi một ấn tượng sâu sắc và lâu bền. Tôi là một đứa trẻ giàu trí tưởng tượng, và vì thế rất sợ bóng tối, nơi tôi hình dung có đủ loại quái vật khủng khiếp ẩn nấp dưới gầm giường hay sau cánh cửa, sẵn sàng lao ra nuốt chửng tôi bất cứ lúc nào. Dĩ nhiên, với sự kín đáo sâu xa của tuổi thơ, tôi chẳng bao giờ nói ra điều này, nhưng bằng cách nào đó cuối cùng cha đã biết tôi sợ bóng tối, và thay vì chế giễu nỗi sợ của tôi hay mắng tôi — như trong tấm lòng bé bỏng, khờ dại tội nghiệp của mình, tôi cảm thấy mình đáng bị mắng vì đã làm ầm ĩ như thế — cha âu yếm bế tôi, đặt tôi ngồi trên đầu gối, và vòng cánh tay mạnh mẽ thân yêu ôm lấy tôi, cha nói bằng giọng xác tín sâu xa nhất: “Ôi, Han, con không biết là chẳng bao giờ có điều gì phải sợ sao? Con không biết rằng Cha Thiên Thượng của con luôn ở với con, và dĩ nhiên Ngài sẽ luôn chăm sóc con sao?” Và khi thấy tôi vẫn còn run rẩy, lẩy bẩy, cha nói thêm, như thể ngạc nhiên rằng lại có ai đó trên đời không biết điều này: “Cha tưởng dĩ nhiên con biết điều đó rồi chứ, con.”
Tôi sẽ chẳng bao giờ quên ấn tượng sâu sắc mà điều này để lại trong tôi, cũng như sự giải thoát khỏi nỗi sợ hãi ngay tức khắc và mãi mãi mà nó đem lại; và tôi luôn tin chắc rằng chỉ một lời khẳng định về một sự thật ấy, điều mà đối với cha là thực tại lớn lao nhất của đời ông, đã góp phần hơn bất cứ điều gì khác vào cảm nhận thỏa lòng về sự hiện diện của Đức Chúa Trời, là phần đã thuộc về tôi từ lâu nay. Điều cha nói trong dịp đáng nhớ ấy không phải là một giáo điều tôn giáo, mà là một sự thật đơn sơ, không thể chối cãi, mà cha ngạc nhiên vì tôi không biết; và vì là lời khẳng định một sự thật, nó an ủi hơn rất nhiều so với bao nhiêu lời giảng dạy hay tranh luận.
Đức Chúa Trời ở với tôi, và thế là đủ; vì dĩ nhiên, đã ở với tôi, thì tự nhiên Ngài sẽ chăm sóc tôi.
Tôi nhớ rằng khi cha bế tôi xuống khỏi lòng và vui vẻ bảo tôi chạy đi chơi và đừng sợ nữa, tôi bước đi một cách oai vệ, cảm thấy như thể bằng cách nào đó mình được an toàn bên trong một đồn lũy vô hình, nơi tôi có thể cười nhạo mọi con quái vật ẩn nấp trong bóng tối, và có thể nghe tiếng sột soạt giận dữ của chúng mà chẳng chút nao núng.
Tôi dám nói rằng chính việc cha mẹ hiếm khi dạy dỗ trực tiếp về tôn giáo đã khiến những dịp hiếm hoi cha mẹ nói ra càng thêm ấn tượng; nhưng dù thế nào đi nữa, tôi có thể thật lòng nói rằng, dẫu đôi khi bị che khuất một thời gian, những niềm xác tín của dịp ấy vẫn luôn ở với tôi trong sâu thẳm, và hàng ngàn lần trong đời tôi từ đó đến nay, những lời cha nói hôm ấy đã mang lại sự giúp đỡ cho tôi.