Chương 14 · 10 phút đọc · 13 phút nghe
Thời Kỳ Thứ Nhất Trong Đời Sống Tôn Giáo Của Tôi (Sự Thức Tỉnh)
Nhìn lại câu chuyện đời sống tôn giáo của mình, tôi thấy rõ bốn thời kỳ nổi bật. Thời kỳ thứ nhất bắt đầu, như tôi đã kể, khi tôi mười sáu tuổi. Một cách mơ hồ, huyền bí, tôi bắt đầu cảm thấy những khao khát không rõ hình hài về một điều gì đó có thể làm thỏa mãn bản tính bên trong của mình. Trong cuốn nhật ký mùa thu năm 1848, tôi còn thấy ghi lại những khao khát ấy — một sự mò mẫm vươn ra tìm kiếm một điều gì đó để lấp đầy điều mà tôi, bằng thứ ngôn ngữ bi thương của tuổi trẻ, gọi là “khoảng trống nhức nhối trong lòng tôi.”
Giữa lúc ấy, tôi đem lòng yêu mến say đắm một trong những cô giáo trẻ ở trường tôi đang theo học, và ảnh hưởng của cô đã thay đổi cuộc đời tôi. Tôi ghi vào nhật ký từng bước của mối quen biết giữa chúng tôi — nỗi khao khát được nói chuyện với cô, được xin cô thương mến mình, và sự ngập ngừng vì sợ làm phiền cô. Tôi đã viết như sau: “1848. Mười sáu tuổi. Đây là một thời điểm hệ trọng đối với tôi. Bây giờ là lúc tính cách của tôi được hình thành. Tôi cảm thấy điều mà trước đây tôi chưa từng cảm thấy. Lần đầu tiên, những bổn phận lớn lao và nghiêm trọng của cuộc đời hiện ra trước mặt tôi. Tôi không sinh ra để làm kẻ lười biếng; vì tôi cảm thấy có điều gì đó trong tôi nói với tôi rằng: Đời còn mang những ý nghĩa cao đẹp Hơn những mộng tưởng của tuổi xuân; Đời có những hy vọng cao tận trời xanh, Đời có lao nhọc, đời có chân lý.
Đời có những bất công cần sửa lại, Những việc cao quý đang chờ được làm.
Những trận chiến lớn của đời chưa đánh, Những chiến thắng lớn của đời chưa giành.
Có điều gì đó chỉ về phía trước — xa mãi phía trước — vào tương lai, vượt khỏi cuộc đời này đến một thế giới sáng sủa hơn, hạnh phúc hơn, và nói với tôi về phần thưởng vinh hiển dành cho những ai làm trọn bổn phận mình.
Tôi chưa có cảm giác này được lâu. Ba tháng trước, tôi còn là một đứa trẻ vô tư, vui vẻ. Tôi vẫn còn là một đứa trẻ, nhưng là một đứa trẻ nghiêm túc, hay suy nghĩ — không còn vô tư hay thờ ơ nữa. Làm sao tôi có thể như thế được, khi có quá nhiều, thật quá nhiều điều để suy nghĩ và quá nhiều việc phải làm? Điều gì đã gây nên sự thay đổi này?
Đã có một khoảng trống nhức nhối trong lòng tôi. Tôi cảm thấy thiếu một điều gì đó — một điều gì mà tôi không biết là gì — một điều không thể gọi tên, khiến tôi ngồi mơ màng hàng giờ nhìn lên bầu trời, ngắm những ngôi sao nhợt nhạt hay vầng trăng, cho đến khi chính con người tôi dường như hòa lẫn vào chúng. Tôi gần như quên mất mình đang ở trên đất, trong khi tâm trí tôi lang thang vào những miền không lối mà chúng ngự trị, và tôi cố gắng vô ích để thấu suốt những huyền nhiệm về sự hiện hữu của chúng.
Tôi đã nghĩ việc học sẽ lấp đầy khoảng trống ấy, nhưng tôi đã lầm. Trong tâm trạng đó, vào đầu Tháng Chín, chúng tôi rời ngôi nhà nhỏ thân yêu ở miền quê để trở về thành phố. Nếu vào lúc ấy tôi gặp một người mà tôi có thể yêu mến nhưng lại có những nguyên tắc sống tồi tệ, tôi rùng mình khi nghĩ đến điều có thể đã xảy ra, vì tôi rất dễ bị ảnh hưởng bởi những người tôi yêu thương.
Nhưng Cha Thiên Thượng của tôi đã sẵn lòng tỏ chút thương xót đối với tôi. Ngài đã đưa đến trên đường tôi một người mà nơi người ấy tôi tìm được một người bạn thật. Đó là một cô gái trẻ được cô Maryanna mời dạy môn viết văn, tên là Anna S — . Tôi đã sẵn lòng yêu mến cô ngay cả trước khi gặp cô, vì một người thân yêu của tôi đã kể cho tôi nghe về vẻ dễ mến của cô. Suốt hai tuần đầu sau khi cô đến trường, tôi tin rằng mình chỉ nói chuyện với cô đúng một lần; đó là khi tôi thấy cô đang tìm một cuốn sách và tôi đưa cho cô một cuốn, hỏi có phải đúng cuốn cô cần không.
Tôi tưởng chúng tôi sẽ chẳng bao giờ quen nhau. Tôi cứ ngồi nhìn cô và ước gì mình dám nói chuyện với cô và hôn cô, và chính nỗi khao khát ấy lại khiến tôi rụt rè đến khổ sở. Tôi thấy cô choàng tay ôm những cô gái khác, và tôi quay đi, buồn bã khi nghĩ rằng cô sẽ không làm như vậy với tôi. Cuối cùng, một ngày kia — tôi nhớ rõ biết bao — tôi đang đứng bên bàn học thì cô đến gần và nói chuyện với tôi về A. S. F. Tôi hạnh phúc biết bao! Tôi khao khát biết bao được vòng tay ôm lấy cổ cô và xin cô cho tôi được yêu mến cô! Lòng tôi xao động dữ dội, vậy mà tôi trả lời một cách bình thản, không chút xúc động, và chẳng bao lâu cô rời đi. Nhưng lớp băng đã vỡ. Chúng tôi bắt đầu trò chuyện thường xuyên hơn, và một buổi sáng nọ cô đã hôn tôi. Nụ hôn ấy được khắc sâu trong lòng tôi. Tôi cảm thấy cô thương tôi, và ý nghĩ ấy đem lại cho tôi niềm hạnh phúc.
Từ giây phút ấy, tôi đã yêu mến — không, gần như tôn thờ — cô. Khoảng trống nhức nhối trong lòng tôi giờ đây đã được lấp đầy phần nào, vì tôi đã lắng nghe những suy nghĩ của cô, đã thấy sự cao quý trong những việc cô làm, và đã học biết rằng “đời là thật, đời là nghiêm túc,” chứ không phải để trôi qua trong những giấc mơ hão huyền hay phí hoài trong những thú vui phù phiếm. Cô đã dạy tôi — không phải bằng lời nói rõ ràng, nhưng lặng lẽ qua ảnh hưởng của cô — rằng tôi có một sứ mạng phải hoàn thành trên đất, và tôi phải bắt tay thực hiện nó ngay lập tức. Từ nay trở đi, tôi phải phấn đấu hết lòng để trở nên trong sạch, thánh khiết và có tấm lòng cao thượng, hầu cho tôi có thể trở nên lớn lao trong thế gian và trung tín làm tròn phần mình trong trận chiến lớn của cuộc đời. Ảnh hưởng của cô đã đánh thức tôi khỏi giấc mơ tuổi thơ. Chỉ trong một tháng ngắn ngủi, tôi đã trở thành một người phụ nữ. Ôi, tình bạn của cô đã là phước hạnh lớn lao biết bao cho tôi! Tôi mong — thathiết mong — rằng mình sẽ không lạm dụng đặc ân này.”
Một hai ngày sau, tôi viết: “Mỗi ngày, tôi đều cảm tạ Cha Thiên Thượng vì đã ban phước cho tôi có được một người bạn như Anna.
Đây là một giai đoạn hệ trọng biết bao trong đời tôi. Tôi run sợ mỗi khi nghĩ đến trách nhiệm khủng khiếp đang đè trên vai mình. Tính cách tôi đang được hình thành, và tôi có quyền trở thành người mà tôi chọn. Ôi, nguyện cho tôi chọn trở thành một người phụ nữ tốt lành và cao quý! Hôm nay, khi đi dọc phố và nghĩ đến số phận tương lai của mình có thể sẽ ra sao, tôi gần như chùn bước. Có lẽ tôi được định cho một công việc lớn lao nào đó. Tôi cảm thấy có điều gì đó trong tôi nói rằng tôi có thể hoàn thành nó. Dù thế nào đi nữa, tôi cũng sẽ làm rất nhiều điều lành hoặc điều dữ. Tôi sẽ chọn điều thứ nhất.
Ôi, lạy Cha con ở trên trời, Ngài há chẳng giúp con tiến bước trên con đường tự chiến thắng chính mình, là trận chiến lớn đầu tiên của con sao? Nếu con thành công, đó sẽ là một chiến thắng vinh hiển biết bao!”
Theo nhật ký của tôi, giờ đây mỗi ngày dường như lại đánh thức bản tính thuộc linh của tôi nhiều hơn, cho đến khi cuối cùng nó đạt tới một thứ cao điểm. Ngày 28 tháng 11 năm 1848, tôi viết: “Một ngày đầy biến cố! Đầy biến cố, ý tôi là trong đời sống thuộc linh của tôi. Hôm nay tôi đã cảm nhận và suy nghĩ đủ cho cả một năm. Anna, bạn tôi, đọc cho lớp chúng tôi nghe một cuốn sách tên là Những Thế Giới Khác (Other Worlds), và cả bài Sự Hiện Hữu Tương Lai (Future Existence) trích từ cuốn Cậu Học Trò (The School Boy) của Abbott. Tất cả đều vô cùng lý thú và gây cho tôi một ấn tượng gần như choáng ngợp.
Khi tôi lắng nghe những điều kể về các thế giới vĩ đại rải rác khắp chung quanh chúng ta — có những thế giới xa đến nỗi những tia sáng lọt vào mắt chúng ta đã rời các vì sao ấy từ sáu nghìn năm trước! — và khi tôi suy ngẫm rằng tất cả những thế giới ấy đều chuyển động đều đặn, chẳng bao giờ xáo trộn nhau, nhưng thảy đều vâng phục một Đấng Tạo Hóa quyền năng duy nhất, thì sự hùng vĩ của ý tưởng ấy khiến tôi choáng ngợp. Trong vài phút, tôi cảm thấy như chính niềm hạnh phúc được sinh ra trong một vũ trụ bao la vô tận, tráng lệ và vinh hiển như thế gần như quá lớn đến nỗi không chịu nổi.
Và khi tôi nghe về sự hiện hữu tương lai của chúng ta, về niềm hạnh phúc vinh hiển không thể tưởng tượng được đang dành sẵn cho chúng ta, về phước hạnh trọn vẹn để dành cho những người tốt lành và thánh khiết, tôi thầm cảm tạ Đấng Tạo Hóa đã đặt tôi giữa những hữu thể có niềm trông đợi phước hạnh đến thế. Nhưng rồi đến ý nghĩ khủng khiếp, choáng ngợp rằng cõi đời đời đầy phước hạnh vô tận ấy chỉ dành cho người tốt lành — và sự nhận biết rằng tôi chẳng thể có phần trong đó trừ khi lòng tôi được biến đổi. Ôi, tôi không sao tả nổi nỗi khốn khổ của giây phút ấy! Nó gần như vượt quá sức tôi chịu đựng. Và những ý nghĩ ấy vẫn còn đeo đẳng tôi. Tại sao vậy?”
Ấn tượng mà cái nhìn thoáng qua về sự tráng lệ của vũ trụ ấy để lại trong tôi chưa bao giờ phai mờ cho đến ngày nay. Nằm sâu dưới mọi thắc mắc của tôi về Đức Chúa Trời, luôn có một niềm xác tín về quyền năng vô hạn của Ngài — một điều mà chẳng gì có thể chống cự nổi. Nhưng trong một thời gian dài, như sẽ thấy sau đây, tôi nghĩ về quyền năng ấy như một quyền năng ích kỷ, không đứng về phía tôi mà chống lại tôi. Và trong nhiều năm, câu hỏi duy nhất của tôi là làm sao tôi có thể lôi kéo Đức Chúa Trời, Đấng có quyền năng như thế, về phía mình.