Lòng Vị Tha Của Đức Chúa Trời
Những Điều Áy Náy Lương Tâm Của Người Quaker

Chương 13 · 9 phút đọc · 12 phút nghe

Những Điều Áy Náy Lương Tâm Của Người Quaker

Những “điều áy náy” cá nhân nảy sinh từ các lời chứng của người Quaker dường như không bao giờ dứt, vì mỗi người lại hiểu chúng theo ý thức bổn phận của riêng mình. Những ai có lương tâm đặc biệt nhạy cảm thường cứ thêm mãi những điều cấm đoán, đến nỗi chính cuộc sống trở thành một cực hình. Một người bạn của tôi, mang nặng một lương tâm như thế, về sau đã thú nhận với tôi rằng thời còn là thiếu nữ, những buổi sáng của bà gần như không chịu đựng nổi. Bà hầu như không thể tự mặc quần áo mà không bị những mối hoài nghi vây bủa về từng món đồ trên người. Có những lúc, cách duy nhất để bà làm im tiếng nói bên trong đang đòi hỏi những sự hy sinh mới là nhét bông vào tai và đọc thơ thật nhanh, cho át đi những lời răn đe không ngớt ấy.

Một cuốn nhật ký cũ do bà cố tôi viết trong khoảng từ năm 1760 đến năm 1762 cho thấy thật sống động những điều áy náy lương tâm của thời bà. Bà viết với niềm xác tín nghiêm trang rằng cười là điên, sự vui đùa là điều hư không, và bà ao ước được vững vàng đến mức không bao giờ mỉm cười nữa. Ở chỗ khác, bà than thở về những kiểu cách thời thượng đang len lỏi vào giữa các Bạn Hữu — các chàng trai buộc tóc bằng ruy-băng, các cô gái đeo dải băng đen quanh cổ. Đối với bà, đó là những cảnh tượng đáng buồn, bằng chứng cho thấy các trưởng lão đã không làm tròn bổn phận. Bà than khóc về sự buông mình vào thuốc lá, trà và vải hoa in, tuyên bố rằng tất cả đều làm bại hoại như nhau, “cũng tệ như chuyện người da đen,” bà viết, gộp chung các thói quen thế gian lại thành một sự gớm ghiếc duy nhất. Những lời của bà cho thấy mỗi thế hệ lại tìm ra những điểm mới để lương tâm áy náy, nhưng luôn luôn trong cùng một tinh thần từ bỏ chính mình.

Gần với thời của tôi hơn, một bà ngoại khác đã từ chối đeo răng giả. Dù không còn chiếc răng nào và ăn uống rất khó nhọc, bà cảm thấy một sự “ngăn trở” trong lòng mình, vì tin rằng răng giả là một kiểu cách phù phiếm. Bộ răng được cất đi trong một ngăn kéo, bên cạnh chiếc khăn choàng lụa đẹp nhất của bà, và không bao giờ được đeo. Lũ trẻ chúng tôi thán phục sự thánh thiện của bà, ngay cả khi nhìn bà vật lộn với thức ăn. Một người bạn của gia đình chúng tôi, vốn là người giảng đạo, sau khi trải một tấm thảm mới, đã sợ rằng mình đã chiều theo sự kiêu ngạo. Để hạ mình xuống, bà cho đổ lên tấm thảm từng xe cút kít đá thô, làm cho nó mất hết vẻ mới mẻ. Lũ trẻ chúng tôi nghe chuyện ấy với lòng kính sợ, và từ đó về sau, lời giảng của bà đối với chúng tôi nghe như tiếng của một thiên sứ.

Nhiều năm sau, chính tôi cũng gặp thử thách của riêng mình với một tấm thảm Brussels mới, có hoa văn những bông hoa thanh nhã. Chồng tôi sắp xếp để những người lao động thô mộc tụ họp ngay trong căn phòng ấy mỗi Chúa Nhật để học Kinh Thánh. Tôi bực bội khi thấy những đôi ủng nặng nề của họ giẫm lên tấm thảm quý của mình, dù tôi biết mình không nên có cảm giác như vậy.

Trong khi cầu nguyện về chuyện ấy, một câu Kinh Thánh đến với tôi: “Hãy vui lòng chịu của cải mình bị cướp.” Tôi nắm lấy câu ấy như một vũ khí của Đức Thánh Linh, và từ giây phút đó, tôi vui vẻ đón những người đàn ông ấy bước lên tấm thảm của mình. Lạ thay, tấm thảm dường như chẳng bao giờ mòn, và bền mãi cho đến khi tôi nhìn nó phát chán. Tôi không thể không nghĩ rằng cách của tôi tốt hơn những hòn đá thô của người Bạn Hữu già thân yêu của tôi.

Sau khi tôi đã khám phá ra con đường đức tin, một người bạn từng chịu khổ lâu năm dưới những “điều áy náy” của người Quaker đã cho tôi một hình ảnh thật ấn tượng về những phương cách khác nhau để sống đời sống Cơ Đốc nhân. Bà nói: “Tôi để ý thấy có ba cách để sang được bên kia một ngọn núi thuộc linh. Có người đào đường hầm xuyên qua bằng mồ hôi trán — đó là cách của người Quaker, và trong một thời gian dài nó cũng là cách của tôi. Có người đi vòng quanh chân núi, lang thang chỗ này chỗ kia, nhưng vì họ cứ hướng mặt về phía đích, họ dần dần đến gần hơn. Đó là cách của tôi khi tôi đã mỏi mệt vì đào hầm. Nhưng giờ đây bạn bảo tôi rằng có một cách thứ ba — con đường đức tin. Bạn nói rằng có những Cơ Đốc nhân đã học được cách vỗ đôi cánh đức tin và bay thẳng qua ngọn núi. Tôi phải thừa nhận rằng những người đi theo cách của bạn dường như đến được bên kia nhanh chóng và dễ dàng hơn nhiều so với cả những người đào hầm lẫn những người đi lang thang. Tôi đã quyết định thôi đào hầm và thôi lang thang, để cũng vỗ cánh như vậy.”

Thế nhưng các thánh đồ thân yêu thời thơ ấu và tuổi trẻ của tôi không biết cách bay. Phần đông họ đã trải qua cả đời mình trong việc đào hầm kiên trì và mệt nhọc. Lòng trung tín và sự hy sinh của họ, dù đôi khi đặt sai chỗ, đối với tôi khi ấy — và cả bây giờ — vẫn đáng được mọi sự tôn kính. Ấn tượng mạnh mẽ duy nhất họ để lại trong tâm hồn non trẻ của tôi chỉ đơn giản là thế này: bằng cách này hay cách khác, tôi phải là người tốt. Dù sự dạy dỗ của người Quaker có thiếu điều gì đi nữa, thì cũng không hề thiếu sự nhấn mạnh về lòng tốt. Sự cần thiết phải tốt một cách trọn vẹn, ngay thẳng, chân thật như hòa vào chính bầu không khí chúng tôi hít thở.

Có những lúc tôi bứt rứt dưới bầu không khí ấy. Bản tính ưa phiêu lưu của tôi khao khát có dịp được nghịch ngợm, được làm trái với những điều người ta mong đợi, nhưng giới hạn của đời sống tôi chỉ cho phép những trò tinh nghịch ngây thơ nhất. Nhìn lại, tôi không thể không khâm phục tấm khiên lòng tốt tuyệt vời đã bao bọc tôi, che chở tôi khỏi những cám dỗ mà lẽ ra có thể đã lôi cuốn tâm hồn tự do của tôi.

Vì nếu có một linh hồn nào sinh ra để được tự do, thì đó chính là linh hồn tôi. Tiếng kêu của lòng tôi luôn luôn là khao khát tự do.

Những luật lệ và lề thói trói buộc hay xiềng xích con người là điều tôi ghê tởm suốt đời. Giá như cha mẹ tôi đặt ra nhiều luật lệ, hẳn tôi đã nổi loạn. Nhưng bầu không khí lòng tốt thấm đẫm mà cha mẹ sống trong đó đã ràng buộc tôi bằng một sức mạnh vô thức đến nỗi tôi hầu như không biết mình đang được dẫn dắt. Tôi sung sướng cảm thấy như thể hầu như lúc nào mình cũng được làm theo ý mình.

Không ai chưa từng sống trong cảnh ấy có thể hình dung được phạm vi cuộc sống chật hẹp mà tôi biết cho đến năm mười tám tuổi. Tôi chưa bao giờ gặp một ai thuộc cái gọi là “giới ăn chơi.” Bạn đồng hành của tôi chỉ là các Bạn Hữu nghiêm trang trong vòng giao du của chúng tôi, cùng con cái họ là những đứa trẻ được canh giữ cẩn thận. Tiểu thuyết bị cấm, và tôi không có dịp nào để biết cuộc đời bên ngoài đàn chiên Quaker của chúng tôi nghĩa là gì. Còn về những tội lỗi của thế gian, tôi không hề có chút khái niệm nào. Ngay cả ở trường, nếu có ai bóng gió điều gì, tôi cũng quá ngây thơ để hiểu. Tôi dám nói rằng ngày nay một cô gái mười tám tuổi không thể nào sống trong một thế giới ngây ngô phi thực như thế, hay bước vào những trách nhiệm của cuộc đời mà hoàn toàn chẳng được chuẩn bị gì như vậy.

Đời sống nội tâm của tôi cho đến năm mười sáu tuổi thật đơn sơ. Tôi tin chút ít điều người ta bảo tôi và chẳng hề bận tâm chút nào về những sự huyền nhiệm của vũ trụ. Những ý nghĩ tôn giáo duy nhất của tôi là những nỗi sợ lửa địa ngục thỉnh thoảng bùng lên trong những mùa dịch bệnh hay những lúc nguy hiểm. Tôi không nhớ mình đã mắc phải nỗi sợ này từ đâu, vì người Quaker hiếm khi nói về thiên đàng hay địa ngục. Mối quan tâm của họ là sự sống của Đức Chúa Trời trong linh hồn ngay bây giờ, còn tương lai thì họ phó thác cho sự chăm sóc của Ngài. Thế nhưng đôi khi tôi bị một nỗi kinh hãi bất chợt xâm chiếm, tôi bèn hạ những quyết tâm lớn lao là sẽ “ngoan,” và cố gắng trong vài giờ để sửa những lỗi lầm của mình — rồi lại sa trở về nếp cũ. Dẫu vậy, bầu không khí lòng tốt quanh tôi khiến tôi khó mà nghĩ đến điều sai trái, huống chi là làm điều đó. Nhìn chung, tôi ngoan hết mức mà một sinh vật lanh lợi, khỏe mạnh có thể ngoan. Nhưng cho đến năm mười sáu tuổi, tôi chỉ đơn giản là một con vật ngoan. Bản chất thuộc linh của tôi chưa được đánh thức; tôi chưa bao giờ ý thức được rằng mình có một linh hồn.

Một sự thay đổi đã gần kề, dù tôi không hề biết. Linh hồn tôi đang cựa mình thoát khỏi cơn mê ngủ, giãy giụa như con bướm trong kén để phá tung những ràng buộc đang giam giữ nó. Cuộc tìm kiếm Đức Chúa Trời lâu dài của tôi sắp bắt đầu.