Chương 6 · 27 phút đọc · 35 phút nghe
Thử Thách Và Hoạn Nạn
Vị mục sư quản nhiệm Epworth không được lòng giáo dân trong giáo xứ mình cho lắm; có lẽ một mục sư quá nghèo thì chẳng bao giờ được lòng ai. Ông gặp rất nhiều khó khăn trong việc sửa chữa và xây lại phần nhà đã bị lửa thiêu rụi; và khi cậu con trai John được chừng bảy, tám tháng tuổi, ông Wesley lại chịu thêm một tổn thất mới: vụ lanh của ông bị phóng hỏa và thiêu sạch trong những hoàn cảnh rất giống một vụ cố ý đốt phá. Ông còn bị cuốn vào một cuộc tranh luận gây ra biết bao ác cảm và hận thù, bắt nguồn từ một lá thư — đúng hơn là một cuốn sách nhỏ — mà ông đã viết hồi còn trẻ, trước khi rời London về South Ormsby, sau khi dự một buổi họp của Câu Lạc Bộ Đầu Bê (Calves Head Club), một tổ chức gồm những người Bất Đồng (Dissenter) cực đoan về chính trị. Hết sức ghê tởm, ông Wesley về nhà, và trong lúc lòng còn nóng nảy trong mình, ông viết một mạch một lá thư dài, viết xong thì đi ngủ vào khoảng năm giờ sáng. Một người bạn — có lẽ là chủ nhà của ông, Robert Clavel, một người bán sách và lúc ấy là Chủ tịch Hội Ấn Loát Thư Hàng (Stationers’ Company) — bước vào trong khi ông đang ngủ, lấy bản thảo, đọc xong thì khuyên ông Wesley đừng gửi cho người nhận, nhưng lại khéo léo giữ nó trong tay mình. Mười hai năm sau, không có sự đồng ý của tác giả, ông ta cho xuất bản lá thư ấy dưới nhan đề “Thư của một Mục sư Thôn quê gửi Bạn mình ở London về việc Giáo dục của người Bất Đồng trong các Học viện Tư thục của họ tại nhiều nơi trong Quốc gia này: Kính trình lên sự xem xét của Đại Ủy ban Tôn giáo của Nghị viện hiện đang nhóm họp.” Tâm trạng của Viện lúc bấy giờ là cực kỳ thù nghịch với người Bất Đồng và nóng lòng muốn đàn áp họ.
Cuộc xung đột càng lúc càng dữ dội khi sách nhỏ nối tiếp sách nhỏ, và những cơn giận bùng lên khắp mọi phía. Đối thủ chính của ông Wesley là Mục sư Samuel Palmer, dĩ nhiên ông này cũng có phe cánh của mình, và cuộc khẩu chiến ấy đi xa đến nỗi Daniel De Foe, người đã góp phần trọn vẹn vào đó, bị tống giam vào nhà tù Newgate vào tháng 7 năm 1703. Có lẽ ông Wesley cũng đã chịu chung số phận nếu ông sống ở London; vì cuộc tranh cãi lan rộng đến mức, theo lời Giáo trưởng Swift, ngay cả chó mèo cũng bàn tán về nó, còn các quý bà sang trọng thì trở thành những kẻ cuồng nhiệt ủng hộ phái Giáo hội Thấp và phái Giáo hội Cao “đến nỗi chẳng còn thì giờ đọc kinh cầu nguyện.” Vị mục sư quản nhiệm Epworth, với cái lưỡi sắc bén và tính khí nóng nảy, vào thời buổi ấy dễ gây thù hơn kết bạn rất nhiều, và chắc chắn đã có không ít thành kiến và ác cảm nổi lên chống lại ông ở Lincolnshire, và vợ ông, cũng như chính ông, phải gánh chịu mũi dùi của nó.
Phải chia tay đứa con trai đầu lòng, Samuel, là một thử thách lớn đối với bà, khi vào năm 1704 cậu được gửi vào trường Westminster, dù bà hẳn là người đàn bà cuối cùng muốn cản trở bước tiến của con mình. Cậu bé lên London cùng cha, có lẽ ngồi phía trước ông trên cùng một con ngựa, và chẳng bao lâu đã được các thầy dạy và các vị giám hiệu mới quý mến. Cậu cũng có vài người thân ở London; bà nội cậu vẫn còn sống, chú Matthew là bác sĩ phẫu thuật kiêm dược sĩ có của ăn của để, trong khi một người chú khác, Timothy Wesley, và một người cô, bà Elizabeth Dyer, em gái duy nhất của cha cậu, cũng sống trong thành phố. Hình như tất cả đều đối xử với cậu bé bằng sự tử tế mà một đứa cháu có thể mong đợi, và rất có thể họ tự hào về tài năng cùng sự tiến bộ nhanh chóng của cậu. Lòng thương yêu đầy lo lắng của người mẹ dành cho cậu lớn đến nỗi bà dành nhiều giờ, cùng nhiều tờ giấy khổ lớn, để viết cho cậu một loạt thư mà thực chất không hơn không kém là những luận văn về sự Mặc khải và luật của lý trí. Lá thư đầu tiên đề ngày 11 tháng 3 năm 1704, rất dài, và nói thật, khô khan, chẳng điểm xuyết lấy một mẩu tin nhà hay chuyện vặt nào. Hẳn là khi viết lá thư ấy và những lá kế tiếp, bà đã làm trọn điều bà cảm thấy là bổn phận theo lương tâm, nhưng bà cũng biết rằng chúng vượt quá sức hiểu của cậu bé vào lúc ấy, vì bà dặn cậu giữ chúng lại cho đến khi lớn hơn và hiểu được rõ hơn. Một lá thư viết vào cuối mùa hè có vẻ tự nhiên hơn và hợp với sức hiểu của một cậu học trò hơn: — “Con Sammy yêu dấu, Epworth, ngày 4 tháng 8 năm 1704.
“Mẹ bị ốm một thời gian dài, nhưng nay, cảm tạ Đức Chúa Trời, đã bình phục hẳn. Mẹ định đến thăm con trước lúc này, nhưng mẹ e rằng mùa hè này mẹ sẽ không gặp được con; vậy con hãy báo cho mẹ biết cụ thể con cần những gì.
“Lẽ ra mẹ đã viết xong bài luận bắt đầu từ lâu rồi, nếu mẹ được khỏe mạnh hơn; nhưng mẹ mong sẽ sớm hoàn tất, rồi bảo con chép lại tất cả các lá thư của con; vì chúng có thể hữu ích cho con hơn bây giờ, bởi khi ấy con sẽ hiểu chúng rõ hơn. Khi có thì giờ, mẹ sẽ suy nghĩ về những đề tài hữu ích cho con, vì trên đời này mẹ không mong ước điều gì bằng việc con cái mẹ được dạy dỗ kỹ lưỡng trong các nguyên tắc của đạo, để chúng bước đi trên con đường hẹp, là con đường duy nhất dẫn đến hạnh phúc. Đặc biệt mẹ lo cho con, đứa con mà ngay từ trước khi sinh ra đã được dâng hiến cho sự phục vụ nơi thánh, để con trở nên vật trang sức cho Hội Thánh mà con là một thành viên, và (nếu Đức Chúa Trời cho con sống) trở thành công cụ đem nhiều linh hồn lên thiên đàng. Vậy trước hết, con hãy giữ gìn linh hồn của chính con, kẻo chính con lại phải bị bỏ.
“Con đã có những thuận lợi lớn về học vấn; Đức Chúa Trời đã giao cho con nhiều ta-lâng, như sức khỏe, sức mạnh, một đời sống đủ đầy cho đến nay, trí hiểu tốt, trí nhớ, v.v.; và nếu có điều nào bị dùng sai hay không được làm cho sinh lợi, thì chắc chắn một ngày kia chúng sẽ đứng dậy trong sự phán xét mà lên án con.
“Nếu mẹ nghĩ rằng con sẽ không dùng lời dạy dỗ cho tốt và không nhờ lời quở trách mà nên tốt hơn, thì suốt đời mẹ sẽ không bao giờ viết hay nói với con thêm một lời nào nữa, vì mẹ biết rằng bất cứ điều gì mẹ làm cũng chỉ khiến con bị đoán phạt nặng hơn mà thôi. Nhưng mẹ tha thiết nài xin Đức Chúa Trời ban ân điển Ngài cho con, và mẹ truyền cho con, như con sẽ phải khai trình trong ngày lớn sau cùng, rằng con hãy cẩn thận ‘lấy lòng sợ sệt run rẩy làm nên sự cứu chuộc mình,’ kẻo rốt cuộc con bị hư mất.
“Con nói rằng con không biết làm sao giữ một điều bí mật mà đôi khi không phải nói dối. Mẹ không biết con có những bí mật gì: nhưng mẹ chắc chắn rằng ở chỗ con không ai có quyền tra hỏi con; nếu có ai tò mò xấc xược mà làm vậy, thì con hãy lịch sự gạt đi, nếu con có thể; còn nếu không thể, thì con hãy cương quyết nói với họ rằng con sẽ không thỏa mãn những đòi hỏi vô lý của họ; và hãy chắc chắn rằng con không bao giờ, vì muốn được lòng bất cứ ai, mà liều đánh mất ơn của Đức Chúa Trời, điều mà con sẽ làm nếu con nói sai sự thật. Mẹ phó thác con cho sự che chở đầy thương xót của Đức Chúa Trời.
“SUSANNA WESLEY.”
Lá thư kế tiếp không đề ngày, nhưng được viết hoặc trong cùng năm ấy hoặc năm sau: — “Sammy, ‘Sự sáng các ngươi hãy soi trước mặt người ta như vậy, đặng họ thấy những việc lành của các ngươi, và ngợi khen Cha các ngươi ở trên trời.’ Con hãy xem xét kỹ lòng mình, và quan sát những khuynh hướng của nó, đặc biệt là tính khí chung của tâm trí con; vì mẹ nói cho con biết, chẳng phải một cơn sốt sắng thỉnh thoảng mới chứng tỏ một người là Cơ Đốc nhân, mà là một tâm trí luôn luôn và nói chung sẵn sàng làm mọi bổn phận của Cơ Đốc giáo vào đúng thời điểm, đúng nơi chốn của chúng, v.v. Chẳng hạn, vào buổi sáng hay buổi tối, hoặc bất cứ lúc nào có dịp, một Cơ Đốc nhân tốt sẽ vui lòng lánh khỏi thế gian để dâng lên Đấng Tạo Hóa của mình của lễ cầu nguyện và ngợi khen, và sẽ coi việc ấy là hạnh phúc cũng như bổn phận của mình. Khi ở giữa thế gian, nếu có công việc, người ấy sẽ siêng năng theo đuổi nó, vì biết rằng ban đêm mình phải khai trình với Đức Chúa Trời về những gì mình đã làm ban ngày, và rằng Đức Chúa Trời đòi hỏi chúng ta phải trung tín trong chức phận cũng như sốt sắng trong phòng riêng. Một Cơ Đốc nhân phải, và nói chung thật vậy, giao tiếp với thế gian như một khách lạ trong quán trọ: người ấy dùng những gì cần thiết cho mình, và vui vẻ hưởng những gì mình có thể hưởng cách vô tội; nhưng đồng thời người ấy biết đó chỉ là quán trọ, và sẽ chẳng mấy bận tâm đến những gì gặp phải ở đó, vì người ấy không coi đó là nhà mình. Tâm trí của một Cơ Đốc nhân phải luôn điềm tĩnh, tiết độ, không rơi vào bất cứ thái cực nào của vui cười hay buồn bã, và luôn sẵn sàng lắng nghe tiếng êm dịu nhỏ nhẹ của Đức Thánh Linh của Đức Chúa Trời, là tiếng sẽ chỉ dẫn người ấy phải làm gì và làm thế nào trong mọi biến cố của cuộc đời, nếu trong mọi đường lối mình người ấy nhận biết Ngài và nương cậy sự giúp đỡ của Ngài. Bây giờ mẹ không thể dừng lại để nói về những bổn phận riêng của con; mẹ mong trong ít lâu nữa sẽ gửi cho con điều mẹ đã định viết.
“Trong khi chờ đợi, mẹ nài xin con, như một người hết sức quan tâm đến linh hồn con: mẹ khuyên con, như người bạn trung tín của con: và mẹ truyền cho con, như cha mẹ của con — hãy hết sức chuyên cần chú ý cho chắc chắn về sự Chúa kêu gọi và chọn lựa con, hãy trung tín với Đức Chúa Trời của con; và sau khi đã nói điều ấy, mẹ chẳng cần dặn con phải siêng năng trong chức phận của mình nữa.
“Sammy, hãy suy nghĩ về những điều mẹ nói, và nguyện Đức Chúa Trời đáng ngợi khen khiến con thật sự ý thức bổn phận của con đối với Ngài, và cũng đối với mẹ. Hãy lập lại những lời hứa nguyện con đã bội; nếu con đã phí phạm hay dùng sai thì giờ, thì hãy cẩn thận hơn với thì giờ còn lại. Nếu trong việc gì con cần lời khuyên bảo, hãy thẳng thắn nói với mẹ, và mẹ sẽ vui lòng giúp con. Mẹ phó thác con cho sự che chở phước hạnh của Đức Chúa Trời.
“SUSANNA WESLEY.”
Trong khi người mẹ viết thư cho đứa con trai vắng nhà và dạy học cho những đứa con khác, thì chồng bà ngồi trong phòng làm việc làm thơ nhanh như óc và bút có thể tuôn ra. Công tước Marlborough là người hùng của thời ấy; ông đã thắng trận Blenheim vào tháng 8 năm 1704, và gieo nỗi kinh hoàng cho dân tộc Pháp đến mức còn vang vọng lâu dài trong điệp khúc Marlbrouck s’en va-t-en guerre. Cả nước vui mừng tôn vinh vị quân nhân kiêm chính khách, người có chiến thắng đã chứng minh lòng tin cậy của Nữ hoàng Anne nơi ông là đúng; cả hai Viện của Nghị viện công khai cảm ơn ông, Thành phố London thiết đãi ông một yến tiệc công dân, quốc gia ban Thái ấp Woodstock cho ông và con cháu ông đời đời, và xây cho ông Cung điện Blenheim — cung điện mới đây đã bị tước mất những bảo vật nghệ thuật ông sưu tập được trong các chiến dịch thắng lợi chống lại thế lực của Grande Monarque. Cả mưu tính lẫn lòng yêu nước đều góp phần khơi dậy nàng thơ của ông Wesley, và ông đã làm xong một bài thơ dài năm trăm chín mươi bốn câu, nhan đề “Marlborough, hay Vận mệnh của châu Âu” (Marlborough, or the Fate of Europe). Tổng giám mục Sharpe đưa cả bài thơ lẫn tác giả vào dưới đôi cánh nâng đỡ của mình, và giới thiệu họ với Công tước. Điều tối thiểu vị anh hùng có thể làm để đáp lại là trao cho ông Wesley chức tuyên úy của trung đoàn Đại tá Lepelle; và một vị quý tộc khác thích bài thơ đến nỗi cho mời tác giả đến và tìm cách xin cho ông một ghế kinh sĩ (prebend). Nhưng, than ôi!
Những kế hoạch khéo nhất của chuột và người Vẫn thường hỏng cả!
và chính những phương tiện mà vị mục sư thi sĩ dùng để phục vụ những người bảo trợ mình và củng cố địa vị của mình lại khiến ông mất hết những gì đã đạt được, cũng như mọi điều ông hy vọng.
Đầu tháng 5 năm 1705, bà Wesley sinh thêm một con trai, nhưng vì vừa lo âu vừa yếu sức nên bà không thể tự cho con bú, vì vậy đứa bé được giao cho một người đàn bà sống đối diện tư thất mục sư chăm nom. Epworth náo động dữ dội vì một cuộc bầu cử tranh chấp, và một đêm nọ đường phố ồn ào đến nỗi người vú nuôi không ngủ được cho đến khoảng một, hai giờ sáng, rồi bà ta ngủ say đến mức đè lên đứa bé và làm nó chết ngạt.
Chẳng có gì lạ khi bà Wesley phải lo âu cả trước lẫn sau kỳ sinh nở; vì Nữ hoàng Anne đã giải tán Nghị viện vào ngày 5 tháng 4, và ai cũng biết cuộc tranh đua giữa phái Whig và phái Tory sẽ rất gay gắt. Không người Công giáo La Mã nào sốt sắng hay cố chấp bằng một kẻ “cải đạo,” và không tín đồ Giáo hội Anh nào “cao” bằng người sinh ra và lớn lên trong lòng phái Bất Đồng (Dissenter). Vì vậy, điều hoàn toàn tự nhiên là vị mục sư quản nhiệm Epworth phải là một người Tory hạng nhất, và dồn hết sức nặng cùng ảnh hưởng cá nhân của mình vào bên cán cân chống lại Đại tá Whichcott và ông Albert Bertie, hai ứng cử viên nghiêng về phái Trưởng Lão và được người Bất Đồng ủng hộ, là những người tranh ghế đại diện Lincolnshire với hai nghị sĩ tiền nhiệm, Sir John Harold và “Champion” Dymoke. Hẳn phe Tory, vốn đã có thiện cảm với ông, sẽ ghi nhớ và bằng cách nào đó ban thưởng cho vị mục sư sốt sắng đã hết lòng hết sức bênh vực chính nghĩa của họ, nếu họ thắng; nhưng phái Whig đã thắng, và vì thế ông bị đám đông lăng nhục, thậm chí có nguy cơ bị hành hung. Các đối thủ của ông nhanh chóng tước mất chức tuyên úy của ông ở trung đoàn Đại tá Lepelle, khiến ông chịu thiệt cả về tiền bạc lẫn sự quý mến và danh tiếng ở địa phương. Lời tường thuật của chính ông về tình hình được tìm thấy trong một lá thư ông viết cho Tổng giám mục Sharpe ngay khi cơn huyên náo vừa lắng xuống đôi chút.
Epworth, ngày 7 tháng 6 năm 1705. “Tôi đi Lincoln vào tối thứ Ba, ngày 29 tháng 5, và cuộc Bầu cử bắt đầu vào thứ Tư, ngày 30. Suốt gần cả đêm, dân vùng Isle của chúng tôi cứ đánh trống, hò hét, và bắn súng ngắn cùng súng trường dưới cửa sổ phòng vợ tôi nằm, khi bà ấy sinh nở chưa được ba tuần. Tôi đã gửi đứa bé cho vú nuôi ở ngay đối diện nhà tôi: tiếng ồn khiến người vú thức đến một, hai giờ sáng. Rồi họ thôi, và người vú, buồn ngủ rũ rượi, đã đè lên đứa bé. Bà ta tỉnh dậy, thấy nó đã chết, liền bế nó chạy sang nhà tôi, gần như mất trí, gọi các đầy tớ tôi và quăng nó vào tay họ. Họ, cũng khôn ngoan chẳng kém bà ta, bế nó chạy lên chỗ vợ tôi, và khi bà ấy chưa tỉnh hẳn, đã quăng cái xác lạnh ngắt vào tay bà. Bà ấy cố trấn tĩnh hết mức có thể, và ngay trong ngày hôm ấy đã lo chôn cất đứa bé.
“Một mục sư gặp tôi ở sân Lâu đài, bảo tôi hãy lánh đi, vì đám người vùng Isle định hại tôi. Một người khác nói với tôi rằng ông đã nghe gần hai mươi người trong bọn họ bảo, ‘nếu bắt được hắn ở sân Lâu đài, chúng ta sẽ bóp lòi ruột hắn ra.’ Đầy tớ của tôi cũng được khuyên y như vậy. Tôi đi đường Gainsbro’, và Đức Chúa Trời đã gìn giữ tôi.
“Khi biết tôi đã về đến nhà, họ sai trống và đám đông, mang theo súng, v.v. như thường lệ, đến ‘chúc mừng’ tôi cho đến nửa đêm. Một người trong bọn họ đi ngang qua vào chiều thứ Sáu, thấy các con tôi ngoài sân, liền la lên: ‘Ồ, lũ quỷ kia! Chẳng bao lâu nữa chúng tao sẽ đến tống cả lũ chúng mày ra khỏi cửa đi ăn mày.’ Nguyện Đức Chúa Trời cải hóa họ và tha thứ cho họ!
“Cảm tạ Đức Chúa Trời, tất cả những điều ấy chẳng làm tinh thần vợ tôi suy sụp chút nào. Còn tinh thần tôi, tôi thấy nó bối rối và xáo trộn; nhưng dù vậy tôi vẫn tiếp tục viết bài đáp lại Palmer, mà dù tôi ở trong tù hay ngoài tù, tôi cũng mong viết xong trước kỳ họp tới của Nghị viện, vì tôi chẳng còn trung đoàn nào để mất nữa.
“S. WESLEY.”
Nhưng những thử thách tồi tệ nhất của ông vẫn còn ở phía trước, và cách chúng ảnh hưởng đến vợ con ông thì tốt nhất là để chính ông kể lại. Ông mắc nợ một trong những người mà ông đã làm phật lòng vì lòng sốt sắng của mình trong cuộc Bầu cử vừa qua, và vì không có gì để trả, ông nhanh chóng bị bắt và giải đến nhà tù Lincoln. Đây là lời tường thuật do chính tay ông viết gửi Tổng giám mục York: — “THƯA ĐỨC NGÀI, Lâu đài Lincoln, ngày 25 tháng 6 năm 1705.
“Giờ đây tôi được yên nghỉ, vì tôi đã đến bến mà từ lâu tôi vẫn trông đợi. Thứ Sáu vừa rồi (ngày 23 tháng 6), sau khi làm phép báp-têm cho một đứa trẻ ở Epworth, tôi bị bắt ngay trong sân nhà thờ mình bởi một kẻ từng là đầy tớ của tôi và đã thu thuế thập phân cho tôi năm ngoái, theo đơn kiện của một người bà con và bạn hữu nhiệt thành của ông Whichcott (ông Pinder), đúng như lời họ đã hứa khi họ ở vùng Isle trước cuộc Bầu cử. Món nợ chưa đến ba mươi bảng, nhưng đối với tôi cũng chẳng khác gì năm trăm bảng. Bởi họ biết rằng vụ cháy lanh của tôi, chuyến đi London của tôi, và việc họ hất tôi ra khỏi trung đoàn đã vừa làm sụp đổ tín dụng của tôi vừa làm cạn kiệt tiền bạc của tôi. Đối thủ của tôi được sai đến chỗ tôi đang đi trên đường để gặp tôi, hầu cho tôi có thể đưa ra vài đề nghị với ông ta. Nhưng mọi câu trả lời của ông ta (mà tôi vẫn còn giữ) là tôi phải trả ngay toàn bộ số tiền hoặc vào tù. Tôi đã vào đó mà chẳng mấy lo âu cho bản thân, và ở đây tôi thấy được đối xử lịch sự và mãn nguyện hơn nhiều so với trong cảnh brevibus gyaris (hòn đảo lưu đày chật hẹp) ở chính Epworth của tôi.
“Tôi cảm tạ Đức Chúa Trời, vợ tôi đã khá bình phục, và đã làm lễ tạ ơn sau sinh vài ngày trước khi tôi bị bắt khỏi bà ấy; và tôi mong bà ấy sẽ có thể trông nom gia đình tôi, nếu họ không tống cả nhà ra khỏi cửa như họ vẫn thường đe dọa. Một trong những nỗi lo lớn nhất của tôi là bị buộc phải bỏ lại những chiên con tội nghiệp của tôi giữa bao nhiêu muông sói. Nhưng Đấng chăn chiên lớn có quyền chu cấp cho chúng và gìn giữ chúng. Vợ tôi chịu đựng việc này với lòng can đảm xứng hợp với bà ấy, và là điều tôi vẫn trông đợi nơi bà ấy.
“Tôi không thất vọng về việc có thể làm được chút điều tốt ở đây (và chừng nào còn vậy thì tôi chưa hoàn toàn mất mục đích sống), và có lẽ còn làm được nhiều hơn trong giáo xứ này so với giáo xứ cũ của tôi; vì tôi được phép đọc lời cầu nguyện mỗi sáng và mỗi chiều tại nhà tù này, và giảng một lần mỗi Chúa Nhật, việc mà tôi chọn làm vào buổi chiều khi nhà thờ chính tòa không có bài giảng. Và tôi đang làm quen với những anh em tù tội của tôi nhanh hết mức có thể; và chuyến thư tới tôi sẽ viết lên London cho Hội Phổ Biến Tri Thức Cơ Đốc, mong rằng họ sẽ gửi cho tôi ít sách để phân phát cho họ. Tôi đã không viết những điều này từ trong tù nếu tôi nghĩ rằng Đức Ngài sẽ kém tin tôi đi vì tôi ở đây; nơi mà nếu tôi có phải gửi nắm xương tàn, tôi cũng sẽ ngợi khen Đức Chúa Trời và cầu nguyện cho Đức Ngài. Kẻ tôi tớ vô cùng mang ơn và hết sức khiêm nhường của Đức Ngài, “S. WESLEY.”
Tấm lòng nhân hậu của Tổng giám mục Sharpe hẳn đã ấm lên trước một người có thể vui vẻ đến thế trong hoàn cảnh như vậy, cố gắng giúp đỡ những “anh em tù tội” của mình mà không chút ghê sợ, và coi họ như bầy chiên được giao phó cho mình chăm sóc trong thời gian ấy. Ông lập tức viết thư trả lời đầy cảm thông, kể cho ông Wesley nghe những lời đồn ông đã nghe, và yêu cầu một bản trình bày về tình hình tài chính của ông. Ông Wesley đã có thể giải thích mọi điều cách thỏa đáng, và sau khi kể chi tiết những điều dối trá mà các đối thủ đã bịa đặt và loan truyền, ông viết thêm: — “Các khoản nợ của tôi vào khoảng 300 bảng, mà tôi mắc phải bởi một chuỗi tai họa không xa lạ gì với Đức Ngài. Kho thóc của tư thất mục sư bị sập trước khi tôi kịp gỡ lại số tiền đã tốn để nhận chức vụ mục sư giáo xứ; phần lớn ngôi nhà tôi ở bị cháy cách đây chừng hai năm, và toàn bộ lanh của tôi bị cháy mùa đông vừa rồi; thu nhập của tôi sụt gần một nửa vì giá ngũ cốc thấp; vụ lanh năm nay, vốn thường là nửa lớn hơn trong lợi tức của tôi, gần như thất bát hoàn toàn; cùng với gia đình đông đúc của tôi; và việc tước mất trung đoàn mà tôi đã tốn bao tiền của và công sức mới có được: rốt cuộc đã nghiền nát tôi, dù tôi đã vùng vẫy chừng nào còn có thể. Tuy vậy tôi vẫn hy vọng sẽ đứng dậy lần nữa, như tôi vẫn luôn đứng dậy khi ở chỗ thấp nhất; và tôi nghĩ bây giờ tôi khó mà xuống thấp hơn được nữa.”
Bà Wesley và gia đình ở nhà ra sao, ông kể lại trong một lá thư viết ngày 12 tháng 9: — “Về việc những con bò cái của tôi bị đâm trong đêm kể từ khi tôi đến đây, chỉ cách đây vài tuần; và bởi đó toan bỏ đói gia đình bơ vơ của tôi khi tôi vắng mặt, vì các con bò của tôi đều bị cạn sữa hết, mà sữa bò là nguồn sống chính của họ; dù tôi mong là chúng chưa thể giết chết hẳn con nào.
“Sau khi việc đã xảy ra, họ tìm được một mẹo hay để chối bỏ và làm lạc hướng tiếng phản đối của thiên hạ đối với họ; ấy là loan tin rằng chính con lợn đực (brawn) của tôi đã gây ra tai hại này, dù lúc đầu họ nói rằng các con bò của tôi chạy đâm vào lưỡi hái và tự làm mình bị thương.
“Còn về con lợn đực, tôi nghĩ bất cứ bồi thẩm đoàn vô tư nào nghe chứng cớ cũng sẽ tuyên nó vô tội. Có ba con bò bị thương cùng một lúc, một con bị ba vết; vết lớn nhất là một vết thương vào thịt, không xiên mà đâm thẳng vào phía tim, chỉ trượt khỏi tim vì lưỡi đâm lệch ra ngoài trên xương sườn. Vết ấy sâu chín inch, trong khi nanh con lợn đực dài chưa đến hai inch. Ai nấy đều kết luận rằng việc này được làm bằng gươm, căn cứ vào bề rộng và hình dạng của miệng vết thương. Cũng đêm ấy, then cửa bằng sắt nhà tôi bị bẻ ra, và gỗ bị đẽo để đẩy lùi chốt khóa, mà chẳng ai nghĩ là nhằm ăn trộm của gia đình tôi. Con chó giữ nhà của tôi, vốn sủa ầm ĩ trong nhà, đã bị trừng phạt đích đáng vì thiếu khôn khéo chính trị và thiếu tiết độ, vì ngày kia chân nó gần như bị một bàn tay vô danh chặt đứt. Chẳng phải ai cũng chịu nổi những điều này; nhưng, tôi ngợi khen Đức Chúa Trời, vợ tôi phải chịu những điều ấy mà còn ít bận lòng hơn tôi khi viết ra, hay hơn Đức Ngài, tôi tin, khi đọc chúng. Bà ấy không phải như người ta mô tả, cũng như tôi vậy. Tôi tin rằng chính con thú bẩn thỉu này, còn tệ hơn con lợn rừng Erymanthos, như đã nói ở trên, là kẻ đã đốt lanh của tôi bằng cách cọ nanh vào tường; nhưng đó chẳng phải chuyện lớn, vì nay người ta đồn rằng tôi chỉ mất có năm bảng.”
Không ai biết Tổng giám mục York đã đến Epworth để tận mắt xem tình hình, hay bà Wesley đã gặp ông ở Lincoln hoặc nơi nào khác trong thời gian chồng bà bị giam, nhưng điều chắc chắn là họ đã có một cuộc gặp gỡ, trong đó, giữa những câu hỏi khác, ông hỏi: “Bà Wesley, xin cho tôi biết, có bao giờ bà thật sự thiếu bánh ăn không?” Bà đáp: “Thưa Đức Ngài, tôi xin thành thật thưa với Đức Ngài rằng, nói cho đúng, tôi chưa bao giờ thiếu bánh ăn. Nhưng tôi đã phải lo lắng biết bao để có bánh trước khi ăn, và để trả tiền bánh sau khi ăn, đến nỗi điều ấy thường khiến tôi rất khổ sở. Và tôi nghĩ, có bánh ăn với những điều kiện như thế thì chỉ kém một bậc so với nỗi khốn khổ của việc chẳng có chút bánh nào.” “Bà hoàn toàn đúng,” vị Tổng giám mục đáp, và ngày hôm sau ông tặng người vợ của vị mục sư quản nhiệm từng chịu bao thử thách ấy một món tiền hậu hĩnh.
Khi ông Wesley đã ở tù khoảng ba tháng, một số mục sư láng giềng và một số bạn hữu chính trị của ông đã giúp ông bằng cách trả khoảng một nửa số nợ và thu xếp việc thanh toán những khoản còn lại. Tin vui ấy nhanh chóng khiến ông viết một lá thư đầy biết ơn, trong đó ông kể cho Tổng giám mục những gì đã xảy ra, và nhắc đến một biểu hiện cảm động khác về lòng tận tụy của vợ ông: — “THƯA ĐỨC NGÀI, Lâu đài Lincoln, ngày 17 tháng 9 năm 1705.
“Tôi tràn đầy những sự thương xót của Đức Chúa Trời đến nỗi cả mắt lẫn lòng tôi đều không chứa nổi. Khi tôi đến đây, vốn liếng của tôi chỉ hơn mười si-linh chút ít, còn của vợ tôi ở nhà thì chẳng được bằng ấy. Bà ấy liền gửi cho tôi những chiếc nhẫn của mình, vì bà chẳng còn gì khác để giúp tôi; nhưng tôi đã gửi trả lại, và Đức Chúa Trời đã sớm chu cấp cho tôi. Phần đông những người làm ơn cho tôi đều giấu tên. Nhưng tất cả họ đều được biết bởi Đấng đầu tiên đã cảm động lòng họ để tỏ cho tôi biết bao lòng tốt như vậy; và tôi xin Đức Ngài giúp tôi ngợi khen Đức Chúa Trời vì điều ấy, và cầu xin phước lành của Ngài trên họ.
“Hôm nay tôi nhận được thư của ông Hoar báo rằng ông đã trả chín mươi lăm bảng mà ông đã nhận từ tôi. Ông còn cho biết thêm rằng ‘một nhân vật rất lớn vừa gửi cho ông thêm ba mươi bảng nữa’; ông không nêu tên người ấy, dù chắc chắn đó phải là người bảo trợ của tôi.
“Tôi thấy mình bước đi nhẹ nhõm hơn nhiều, và mong rằng mình sẽ ngủ ngon hơn giờ đây khi những khoản này đã được trả, gần bằng một nửa số nợ của tôi. Tôi là kẻ xin xỏ dở, và càng dở hơn trong việc cảm tạ theo nghi thức, nhưng tôi có thể hết lòng cầu nguyện cho những người làm ơn cho tôi; và tôi mong mình sẽ làm như thế suốt đời, và cũng chừng ấy thời gian xin được Đức Ngài coi là kẻ tôi tớ khiêm nhường, vô cùng mang ơn và biết ơn của Đức Ngài, “SAM. WESLEY.”
Ít lâu sau đó, ông Wesley được thả và trở về nhà, nơi ông sống với tấm lòng nhẹ nhõm hơn trong vòng tay gia đình, và bắt đầu một cuộc thư từ dày đặc với người con trai cả đang học tại trường Westminster.